Ordericus Vitalis1075–c.1142
Historia ecclesiastica
Eccl 18
Choose a text
More by Ordericus Vitalis1075–c.1142
—
11397 Hisecc3
18.1.1
LIBER NONUS. I. Prologus. Hujusce temporis eventus mirabiles.
18.1.1
Vicissitudines temporum et rerum aeternus Conditor sapienter salubriterque ordinat, nec ad libitus infrunitorum res humanas disponit ac variat, sed in manu potenti et brachio excelso pie servat, congrue provehit ac dispensat. Hoc in hieme et aestate palam videmus, hoc nihilominus in frigore et caumate sentimus; hoc in omnium rerum ortu et occasu perpendimus, et in multiplici varietate operum Dei rite rimari possumus. Inde multiplices propagantur historiae de multimodis eventibus qui fiunt in mundo quotidie, et dicacibus historiographis augmentantur copiose fandi materiae.
18.1.2
Haec ideo medullitus considero, meditatusque meos litteris assigno, quia temporibus nostris insperata fit permutatio, et insigne thema referendi mira praestruitur dictatorum studio. En Jerosolymitanum iter divinitus initur, a multis Occidentalium populis unus grex miro modo congeritur, et contra ethnicos in Eoas partes unus exercitus conducitur. Sancta Sion a filiis suis, qui de longinquis regionibus ultro exierunt, eripitur, allophylis devictis, a quibus olim sancta civitas conculcabatur, et sanctuarium Dei nefarie contaminabatur. Detestabiles enim Agareni, divino judicio permittente, Christinianorum limites jamdudum transierunt, sancta loca invaserunt, Christicolas habitatores interemerunt, spurcitiisque suis abominabiliter sacra polluerunt; sed post multa tempora meritam ultionem mucronibus Gisalpinorum digne luerunt. Nulla, ut reor, unquam sophistis in bellicis rebus gloriosior materia prodiit, quam nostris nunc Dominus poetis atque librariis tradidit, dum per paucos Christicolas de paganis in Oriente triumphavit, quos de propriis domibus dulci desiderio peregrinandi excivit. Antiqua nempe miracula Deus Abraham nuper iteravit, dum solo ardore visendi sepulcrum Messiae Occiduos fideles illexit, et sine rege saecularique exactione per Urbanum papam commonuit, de finibus terrae et insulis maris velut Hebraeos de Aegypto per Moysen extraxit, et per exteras gentes usque in Palaestinam perduxit, ibique reges et principes, cum multis nationibus aggregatos, superavit, munitissimisque urbibus, oppidisque subactis gloriose perdomuit.
18.1.3
Fulcherius Carnotensis, Godefredi, Lotharingiae ducis, capellanus, qui laboribus et periculis praedicabilis expeditionis interfuit, certum et verax volumen de laudabili militia exercitus Christi edidit. Baldricus quoque, Dolensis archiepiscopus, IV libros luculenter conscripsit, in quibus integram narrationem, ab initio peregrinationis usque ad primum bellum post captam Jerusalem, veraciter et eloquenter deprompsit. Multi etiam alii Latinorum et Graecorum de tam memoranda re tractaverunt et posteritati claros eventus heroum vivacibus scriptis intimaverunt.
18.1.4
Ego quoque, minimus omnium, qui religionis in habitu vita sequuntur Dominum, quia strenuos Christi agonothetas diligo, et eorum probos actus attollere gestio, in hoc, quod coepi de ecclesiasticis actibus, opusculo, Christianorum expeditionem in Domino Jesu ordiri appeto. Integrum opus peregrinationis almae aggredi timeo, arduam rem polliceri non audeo; sed qualiter intactum tam nobile thema praeteream, nescio. Praepedior senio, utpote sexagenarius, et in claustro regulari educatus, a pueritia monachus. Magnum vero scribendi laborem amodo perpeti nequeo. Notarios autem, qui mea nunc excerpant dicta, non habeo, ideoque praesens opusculum finire festino. Nonum itaque libellum nunc incipiam, in quo de Jerosolymitanis quaedam seriatim et veraciter persequi satagam, Deo mihi conferente opem necessariam. In desertis Idumaeae ad te clamo, Jesu bone, rex, potenter, Nazarene, mihi, quaeso, suffragare. Praesta vires, quibus digne tuum promam jus insigne, per quod tuos exaltasti ac rebelles conculcasti. Tu tuorum dux et rector, et in arctis es protector. Tu tuorum es adjutor et victorum retributor. Summe Deus, te adoro, opem tuam nunc imploro. Regi regum laus aeterna sit per saecula sempiterna! Amen.
18.2.1
LIBER NONUS. II. Varia praesagia. Claromontense concilium.
18.2.1
Anno ab Incarnatione Domini 1094, indictione II, seditiones et tumultus bellorum pene per universum orbem perstrepebant, et immites terrigenae ingentia sibi caedibus et rapinis damna mutuo inferebant. Nequitia multiplex nimis abundabat, et innumeras calamitates clientibus suis suppeditabat. Tunc magna siccitas gramina terrae perussit, segetes et legumina laesit; quibus pereuntibus, maxima fames successit.
18.2.2
Henricus imperator Romanam Ecclesiam impugnabat, multisque merito in eumdem insurgentibus, Dei nutu succumbebat. Urbanus papa Placentiae concilium tenuit, et de pace aliisque utilitatibus sanctae Ecclesiae diligenter tractavit.
18.2.3
Anno ab Incarnatione Domini 1095, indictione III, pridie Nonas Aprilis, feria IV, luna XXV, in Galliis ab innumerabilibus inspectoribus visus est tantus stellarum discursus, ut grando, nisi fuceret, pro densitate putarentur. Multi etiam stellas cecidisse opinati sunt; ut Scriptura impleretur, quae dicit quia, quandoque stellae cadent de coelo.
18.2.4
Gislebertus, Lexoviensis episcopus, senex medicus, multarum artium peritissimus, singulis noctibus sidera diu contemplari solebat, et cursus eorum, utpote sagax horoscopus, callide denotabat. Is itaque prodigium astrorum physicus sollicite prospexit, vigilemque, qui curiam suam, aliis dormientibus, custodiebat, advocavit. Videsne, inquit, Gualteri, hoc spectabile signum? At ille: Domine, video; sed quid portendat, nescio. Senex ait: Transmigratio populorum de regno in regnum, ut opinor, praefiguratur. Multi autem abibunt, qui nunquam redibunt, donec ad proprias absides astra redeant, unde nunc, ut nobis videtur, liquido labant. Alii vero permanebunt in loco sublimi et sancto, velut stellae fulgentes in firmamento. Gualterius itaque Cormeliensis post multum tempus mihi retulit hoc, quod ab ore prudentis archiatri de discursu stellarum audivit, in eodem modo quo res monstruosa contigit.
18.2.5
Philippus, rex Francorum, Bertradam, Andegavensium comitissam, rapuit, suaque nobili conjuge relicta, moecham turpiter desponsavit. A pontificibus Galliae castigatus, quod ille uxorem, et ipsa maritum ultro deseruerit, a foedo reatu resipere noluit; sed senio et aegritudine tabidus, in adulterii stercore flebiliter computruit.
18.2.6
Urbanus papa, regnante Philippo, in Gallias venit, et altare S. Petri apud Cluniacum coenobium, et multas sanctorum basilicas dedicavit, et privilegiis apostolicae auctoritatis ad laudem Christi sublimavit. Tunc in Normannia et Francia mortalitas hominum saeviebat, domosque plurimas habitatoribus evacuabat et maxima fames miseros macerabat.
18.2.7
Eodem anno 1095, indictione IV, mense Novembri, praefatus papa omnes episcopos Galliae et Hispaniae congregavit, et apud Clarummontem, Alverniae urbem, quae antiquitus Arvernis dicta est, concilium ingens tenuit. Multa vero, quae eis Alpes agebantur, correxit, et multa ad emendationem morum utilia constituit. In synodo Arvernensi XIII fuerunt archiepiscopi et CCXXV episcopi, cum multitudine abbatum aliarumque personarum, quibus a Deo sanctarum curae delegatae sunt ecclesiarum.
18.2.8
Decreta vero concilii, apud Clarummontem habiti, sunt hujuscemodi:
18.2.9
Ecclesia sit catholica, casta et libera, catholica in fide et communione sanctorum, casta ab omni contagione malitiae, et libera ab omni saeculari potestate.
18.2.10
Episcopi, vel abbates, aut aliquis de clero, aliquam ecclesiasticam dignitatem de manu principum, vel quorumlibet laicorum, non accipiant.
18.2.11
Clerici in duabus civitatibus vel ecclesiis praelationes seu praebendas non habeant.
18.2.12
Nemo episcopus et abbas simul sit.
18.2.13
Presbyter, diaconus, subdiaconus vel canonicus cujuslibet ordinis, carnali commercio non utatur.
18.2.14
Presbyter, diaconus, subdiaconus, post lapsum non ministret.
18.2.15
Ecclesiasticae dignitates, vel canonicae, a nullo vendantur, vel emantur.
18.2.16
Illis tantum, qui, ignorantes canonum auctoritatem, vel fuisse prohibitum, canonicas emerunt, indultum sit.
18.2.17
Illis vero, qui scienter a se vel a parentibus emptas possident, auferantur
18.2.18
Nemo laicorum post acceptos cineres in capite jejunii usque ad Pascha carnem comedat.
18.2.19
Omni tempore primum jejunium Quatuor Temporum prima hebdomada Quadragesimae celebretur.
18.2.20
Ordines omni tempore aut in vespera Sabbati, aut perseverante jejunio Dominica celebrentur.
18.2.21
In Sabbato Paschae officium non nisi post solis occasum finiatur.
18.2.22
Jejunium secundum semper in hebdomade Pentecosten celebretur.
18.2.23
Ab Adventu Domini usque ad octavas Epiphaniae, et a Septuagesima usque ad octavas Paschae, et a prima die Rogationum usque ad octavas Pentecosten, et omni tempore a quarta feria, occidente sole, usque ad secundam feriam, oriente sole, trevia Dei custodiatur.
18.2.24
Qui episcopum ceperit, omnino exlex habeatur.
18.2.25
Qui monachos, vel clericos, vel sanctimoniales et eorum comites ceperit, vel exspoliaverit, anathema sit.
18.2.26
Qui episcoporum morientium bona, vel clericorum, diripuerit, anathema sit.
18.2.27
Qui usque ad septimam generationem consanguinitati se copulaverit, anathema sit.
18.2.28
Nemo in episcopum eligatur, nisi aut presbyter, aut diaconus, aut subdiaconus, et cui dignitas natalium suffragetur, nisi maxima necessitate et licentia summi pontificis.
18.2.29
Filii presbyterorum, vel concubinarum, ad presbyteratum non provehantur, nisi prius ad religiosam vitam transierint.
18.2.30
Qui ad ecclesiam, vel ad crucem confugerit, si reus est, data impunitate vitae vel membrorum, justitiae reddatur; si innocens, liberetur.
18.2.31
Corpus Dominicum et sanguis Dominicus siugulatim accipiatur.
18.2.32
Unaquaeque ecclesia decimas suas habeat, et non in alterius ecclesiae jus, quolibet dante, transeat.
18.2.33
Laicus decimas nec vendat, nec retineat.
18.2.34
Pro sepultura mortuorum pactum pretium non exigatur, aut detur.
18.2.35
Nullus principum laicorum capellanum habeat, nisi ab episcopo datum.
18.2.36
Quod si in aliquo offenderit, ab episcopo corrigatur, et alter subrogetur.
18.2.37
Haec Urbanus papa in Arvernensi synodo decreta generaliter sanxit, omniumque ordinum homines ad tenendam Dei legem summopere incitavit. Deinde lacrymabiliter querimoniam de desolatione Christianitatis in Oriente ubertim deprompsit, calamitates et oppressiones truculentas, a Saracenis factas Christianis, intimavit. Pro conculcatione quoque Jerusalem, Sanctorumque Locorum, ubi Filius Dei cum suis sanctissimis collegis corporaliter habitavit, lacrymosus relator manifeste in sancta concione ploravit. Unde multos auditorum, ex affectu nimio, piaque fratrum compassione, secum flere coegit. Prolixum utillimumque sermonem consistentibus eloquens seminiverbius fecit, occiduaeque partis proceres, et subjectos atque commilitones eorum commonuit ut pacem inter se firmiter tenerent, et signum salutiferae crucis in dextero humero sumerent, militiaeque suae probitates super paganos famosi optiones satis exercerent:
18.2.38
Turci enim et Persae, inquit, Arabes et Agareni Antiochiam et Nicaeam, ipsamque Jerusalem, sepulcro Christi nobilem, et alias plures Christianorum urbes invaserant, jamque immensas vires in regno Graecorum extenderant. Palaestinam et Syriam secure possidentes, quas sibi jam subjugaverant, basilicas destruebant! et Christianos ut bidentes perimebant. In ecclesiis, in quibus divina olim a fidelibus sacrificia celebrata sunt, ethnici animalibus suis stabula egerunt, suas etiam superstitiones et idololatriam collocaverunt, et christianam religionem ab aula Deo dicata turpiter eliminaverunt. Praedia sanctorum stipendiis dedita, et nobilium patrimonia, sustentandis pauperibus contradita, paganae tyrannidi subjiciuntur; eisque, in propriis usibus redactis, domini crudeles abutuntur. Multos jam in longinquam barbariem captivos abduxerunt, et loris innexos jugis, ruralibus exercitiis submittunt; ipsisque veluti bobus aratra laboriose pertrahentibus, arva proscindunt, aliisque belluinis operibus inhumane subdunt, quae feris non hominibus competunt. Inter haec assidue desudantes flagris verberant, aculeis stimulant, et innumeris infestationibus fratres nostros abominabiliter mancipiant. In sola vero Africa XCVI episcopatus destructi sunt, sicut nobis inde venientes referunt.
18.2.39
Igitur, mox ut Urbanus papa hujusmodi planctum auribus Christianorum eloquenter retulit, adjuvante gratia Dei, nimius amor peregrinandi innumeros invasit, et praedia sua vendere, et quaeque habebant pro Christo relinquere persuasit. Divitibus itaque et pauperibus, viris et mulieribus, monachis et clericis, urbanis et rusticis, in Jerusalem eundi, aut euntes adjuvandi inerat voluntas mirabilis. Mariti dilectas conjuges domi relinquere disponebant. Illae vero gementes, relicta prole cum omnibus divitiis suis, in peregrinatione viros suos sequi valde cupiebant. Praedia vero, hactenus chara, vili pretio nunc vendebantur, et arma emebantur, quibus ultio divina super allophylos exerceretur. Fures et piratae, aliique scelerosi tactu Spiritus Dei de profundo iniquitatis exsurgebant, reatus suos confitentes relinquebant, et pro culpis suis Deo satisfacientes, peregre pergebant. Providus vero papa omnes, qui congrue arma ferre poterant, ad bellum contra inimicos Dei excivit, et poenitentes cunctos ex illa hora, qua crucem Domini sumerent, ex auctoritate Dei ab omnibus peccatis suis absolvit, et ab omni gravedine, quae fit in jejuniis, aliisque macerationibus carnis, pie relaxavit. Consideravit enim perspicaciter, ut prudens et benignus archiater, quod hi qui peregre proficiscerentur, in via multis diutinisque discriminibus saepissime vexarentur, et multimodis casibus laetis seu tristibus quotidie angerentur, pro quibus benevoli vernulae Christi a cunctis culparum sordibus expiarentur.
18.2.40
In concilio papa magnifice praedicante, et filios Jerusalem ad ereptionem sanctae matris suae viriliter exhortante, vir magni nominis, Haimarus, Podiensis episcopus, surrexit, coram cunctis ad apostolicum vultu jucundo accessit, et genu flexo licentiam eundi et benedictionem poposcit, et, gaudentibus cunctis, impetravit. Insuper papa mandatum, ut ei omnes obedirent, promulgavit, ipsumque vicarium apostolici in expeditione Dei constituit. Erat enim summae ingenuitatis et magnae strenuitatis, industriaeque singularis. Legati quoque Raimundi Berengarii, comitis Tolosani, protinus adfuerunt, qui ipsum cum multis millibus de suo ducatu iturum papae retulerunt, jamque crucem sibi coaptasse in concilio testati sunt.
18.2.41
Ecce, Deo gratias! Christianis ituris ultronei duces alacriter processerunt. Ecce sacerdotium et regnum, clericalis ordo et laicalis, ad conducendum phalanges Dei concordant. Episcopus et comes Moysem et Aaron nobis reimaginantur, quibus divina pariter adminicula comitantur. Decima die mensis Februarii[ 1096] eclipsis lunae a media nocte usque ad auroram facta est, et obscuritas in luna a parte boreali exorta est.
18.2.42
Odo episcopus Bajocensis, Gislebertus Ebroicensis et Serlo Sagiensis, legati quoque aliorum de Normannia praesulum, cum excusatoriis apicibus, Arvernensi concilio interfuerunt, et inde cum benedictione apostolica regressi, synodales epistolas coepiscopis suis detulerunt.
18.3.1
LIBER NONUS. III. Concilia in partibus Normanniae celebrata. Bellum sacrum praedicatur.
18.3.1
Guillelmus igitur archiepiscopus concilium Rothomagi aggregavit, et cum suffraganeis episcopis de utilitatibus ecclesiasticis tractavit. Tunc omnes mense Februario[ 1096] Rothomagum convenerunt, capitula synodi, quae apud Clarummontem facta est, unanimiter contemplati sunt. Scita quoque apostolica confirmaverunt, et hujusmodi scriptum posteris dimiserunt.
18.3.1
Statuit synodus sancta, ut trevia Dei firmiter custodiatur, a Dominica die ante caput jejunii, usque ad secundam feriam, oriente sole, post octavas Pentecostes, et a quarta feria ante Adventum Domini, occidente sole, usque ad octavas Epiphaniae; et per omnes hebdomadas anni, a quarta feria, occidente sole, usque ad secundam feriam, oriente sole, et in omnibus festis Sanctae Mariae, et vigiliis eorum, et in omnibus festis apostolorum et vigiliis eorum; ut nullus homo alium assaliat, aut vulneret, aut occidat, nullus namnum vel praedam capiat.
18.3.2
Statuit etiam ut omnes ecclesiae et atria earum, et monachi et clerici, et sanctimoniales et feminae, et peregrini et mercatores et famuli eorum, et boves et equi arantes et homines carrucas ducentes et herceatores et equi de quibus herceant, et homines ad carrucas fugientes, et omnes terrae sanctorum et pecuniae clericorum, perpetua sint in pace; ut in nulla die aliquis audeat eos assalire, vel capere, vel praedari, vel aliquo modo impedire.
18.3.3
Statuit etiam ut omnes homines a XII annis et supra, jurent hanc constitutionem treviae Dei, sicut hic determinata est, ex integro se servaturos, tali juramento:« Hoc audiatis, vos, N., quod amodo in antea hanc constitutionem treviae Dei, sicut hic determinata est, fideliter custodiam, et contra omnes qui hanc jurare contempserint, vel hanc constitutionem servare noluerint, episcopo vel archidiacono meo auxilium feram, ita ut, si me monuerint ad eundum super eos, nec diffugiam, nec dissimulabo, sed cum armis meis cum ipso proficiscar, et omnibus, quibus potero, juvabo adversus illos per fidem sine malo ingenio, secundum meam conscientiam. Sic Deus me adjuvet, et isti sancti.
18.3.4
Statuit praeterea sancta synodus, ut omnes feriantur anathemate, qui hoc juramentum facere noluerint, vel hanc constitutionem violaverint, et omnes, qui eis communicaverint, vel sua vendiderint, sive fabri, sive alii officiales, sive presbyteri, qui eos ad communionem susceperint, vel divinum eis officium fecerint. Hoc etiam anathemate feriuntur falsarii, et raptores et emptores praedarum, et qui in castris congregantur propter exercendas rapinas, et domini qui amodo eos retinuerint in castris suis. Et auctoritate apostolica et nostra prohibemus ut nulla Christianitas fiat in terris dominorum illorum.
18.3.5
Statuit etiam sancta synodus ut omnes ecclesiae ita sint saisiatae de rebus suis, sicut fuerunt tempore Guillelmi regis, et cum eisdem consuetudinibus; et quod nullus laicus participationem habeat in tertia parte decimae, vel in sepultura, vel in oblatione altaris, nec servitium, nec aliquam exactionem inde exigat, praeter eam quae tempore Guillelmi regis constituta fuit.
18.3.6
Statuit etiam ut nullus laicus det vel adimat presbyterum ecclesiae sine consensu praesulis, nec vendat, nec pecuniam inde accipiat; ac ut nullus homo comam nutriat, sed sit tonsus, sicut decet Christianum. Alioquin a liminibus sanctae matris Ecclesiae. sequestrabitur, nec sacerdos aliquis divinum ei officium faciet, vel ejus sepulturae intererit. Nullus laicus habeat consuetudines episcopales, vel justitiam quae pertinet ad curam animarum!
18.3.7.1
Nullus presbyter efficiatur homo laici, quia indignum est ut manus Deo consecratae, et per sacram unctionem sanctificatae, mittantur inter manus non consecratas; quia est aut homicida, aut adulter, aut cujuslibet criminalis peccati obnoxius. Sed si feudum a laico sacerdos tenuerit, quod ad ecclesiam non pertineat, talem faciat ei fidelitatem quod securus sit.
18.3.7.2
Haec itaque Gislebertus, Ebroicensis episcopus, qui sua proceritate cognominabatur Grus, et Fulbertus, Rothomagensis archidiaconus, scita patrum palam promulgaverunt. Et Guillelmus archiepiscopus, aliique praesules auctoritate sua corroboraverunt. Odo quippe Bajocensis et Gislebertus Lexoviensit, Turgisus Abrincatensis et Serlo Sagiensis atque Radulfus Constantiensis praefatam synodum sanxerunt. Abbates quoque totius provinciae, cum clero, et parte procerum pacem optantium adfuerunt. Praesules nimirum ex bona voluntate commodissima statuerunt. Sed, principali justitia deficiente, ad emolumentum ecclesiasticae tranquillitatis parum profecerunt. Nam quaeque tunc, ut praetaxatum est, deffinierunt et pene irrita fuerunt.
18.4.1
LIBER NONUS. IV. Normanniae status. Petrus eremita et milites cruce signati ad Palaestinam pergunt.
18.4.1
Erat enim eo tempore mira seditio inter optimates Normanniae, et discolis per totam regionem grandis conatus et violentum fas furari seu rapere. Incendia et rapinae totam patriam devastaverunt. Indigenarum quamplurimos in exsilium extruserunt, et parochiis destructis, ecclesias presbyteri fugiendo desolatas deseruerunt.
18.4.2
Indomita gens Normannorum est, et, nisi rigido rectore coerceatur, ad facinus promptissima est. In omnibus collegiis, ubicunque fuerint, dominari appetunt, et veritatis fideique tenorem praevaricantes, ambitionis aestu, multoties effecti sunt. Hoc Franci et Britones atque Flandrenses, aliique collimitanei crebro senserunt, hoc Itali et Guinili, Saxonesque Angli usque ad internecionem experti sunt.
18.4.3
De feroci gente Scytharum origo Trojanorum, uti refertur, processit. Quibus in excidium redactis, Phrygius Antenor Illyricos fines penetravit, et cum vicinis exsulantibus diu longeque locum habitationis quaesivit. Denique supra littus Oceani maris, in boreali plaga consedit; et sibi, sociisque et haeredibus suis maritimam regionem incoluit, et a Dano, filio ejus, gens illa, e Trojanis orta, Danorum nomen accepit.
18.4.4
Haec gens crudelis semper et bellicosa fuit, et fortissimos reges habuit; sed fidem Christi vix sero recipere voluit. Rollo, dux acerrimus, cum Normannis inde genus duxit, qui primus Neustriam sibi subjugavit, quae nunc a Normannnis Normanniae nomen obtinuit. North enim anglice aquilo, man vero dicitur homo. Normannus igitur aquilonalis homo interpretatur, cujus audax austeritas delicatis affinibus, ut gelidus aquilo teneris floribus, nimis infesta comprobatur. Nam in eadem adhuc gente naturalis feritas coalescit, et genuinus ardor praeliandi saevit, qui ruricolas et pacatos officiales suis in aedibus quiete commorari non permittit.
18.4.5
A Rollone, validi duces praefuere Normannis pugnacibus, Guillelmus scilicet Longa Spata et Richardus vetulus, Richardus II, Gunnoridis filius, et duo filii ejus Richardus juvenis et Rodbertus Jerosolymitanus, atque Guillelmus Nothus. Iste vero, qui tempore ultimus exstitit, omnes antecessores suos fortitudine et sublimitate transcendit, moriensque Rodberto ducatum Normanniae et Guillelmo regnum Angliae dimisit.
18.4.6
Rodbertus autem, mollis dux, a vigore priorum decidit, et pigritia mollitieque torpuit. Plus provinciales subditos timens, quam ab illis timebatur, et inde damnosa perversitas in terra ejus passim grassabatur. Henricus, frater ducis, Danfrontem, fortissimum castrum, possidebat, et magnam partem Neustriae sibi favore vel armis subegerat, fratrique suo ad libitum suum, nec aliter, obsecundabat. Porro alius frater, qui Angliae diadema gerebat, in Normannia, ut reor, plus quam XX castra tenebat, et proceres oppidanosque potentes muneribus sibi vel terroribus illexerat. Rodbertus enim comes Aucensis et Stephanus Albae- Marlae, Girardus de Gornaco et Radulfus de Conchis, Rodbertus quoque, comes de Mellento, et Gualterius Gifardus, Philippus de Braiosa et Richardus de Curceio, aliique perplures, cum omnibus sibi subditis munitionibus et oppidanis regi parebant, eique, quia metuendus erat, totis nisibus adhaerebant. Sic Normannia, suis in se filiis furentibus miserabiliter turbata est, et plebs inermis sine patrono desolata est.
18.4.7
Denique talibus infortuniis, Rodbertus dux, perspectis anxius, et adhuc pejora formidans, utpote ab omnibus pene destitutus, consilio quorumdam religiosorum, decrevit terram suam fratri suo regi dimittere; et cruce Domini sumpta, pro peccatis suis Deo satisfacturus, in Jerusalem pergere. Quod rex Anglorum ut comperit, valde gavisus consilium laudavit, Normanniam usque ad quinque annos servaturus recepit, fratrique suo, ad viam Domini peragendam, decem millia marcos argenti erogavit.
18.4.8
Urbanus papa, in sequenti Quadragesima[ 1096], Turonis aliud concilium tenuit, et ea, unde apud Clarummontem tractaverat, confirmavit. In medio Quadragesimae basilicam Sancti Nicolai Andegavis dedicavit, et privilegiis apostolicis honoravit. Goifredum Martellum,[ Barbatum] Andegavorum comitem, hortatu et potestate de vinculis liberat, quem Fulco Richinus, junior frater ejus, proditione ceperat, dominum quoque suum, honore privatum, apud Chinonem castrum fere XXX annis carceri mancipaverat.
18.4.9
Igitur anno ab Incarnatione Domini 1096, indictione IV, mense Martio, Petrus de Acheris, monachus, doctrina et largitate insignis, de Francia peregre perrexit, et Galterium de Pexeio, cum nepotibus suis, Galterio cognomento Sine- habere, et Guillelmo, Simone et Matthaeo, aliisque praeclaris Gallorum militibus, et peditibus fere XV millibus, secum adduxit. Deinde Sabbato Paschae Coloniam venit, ibique septimana Paschae requievit, sed a bono opere non cessavit. Alemannis enim sermonem fecit, et ex eis XV millia ad opus Domini traxit. Duo quippe praeclari comites, Bertaldus et Hildebertus, et unus episcopus adjuncti sunt, et cum eo per Alemanniam et Hungariam peregre profecti sunt. Porro superbi Francigenae, dum Petrus Coloniae remaneret, et verbum Dei praedicando phalanges suas augere et corroborare vellet, illum exspectare noluerunt; sed iter inceptum per Hungariam aggressi sunt. Columbanus autem, Hunorum rex, tunc eis favebat, necessariumque subsidium in terra sua praebebat. Deinde transito Danubio, per Bulgariam usque in Cappadociam venerunt, ibique praestolantes, sequentibus Alemannis cum Petro sociati sunt.
18.4.10
Apostolicae jussionis fama per totam orbem perniciter volavit, et de cunctis gentibus praedestinatos ad summi Messiae militiam commovit. Ingens nempe illud tonitrum Angliam quoque, aliasque maritimas insulas nequivit latere, licet undisoni maris abyssus illas removeat ab orbe. Imo britannos et Guascones, et extremos hominum Gallicios fama perniciter succrescens animavit et armavit. Venetii quoque et Pisani et Januenses, et qui littus Oceani, vel Mediterranei maris incolebant, navibus onustis armis et hominibus, machinis et victualibus, mare sulcantes operuerunt. Qui vero terra ibant, universae terrae superficiem tanquam locustae occuluerunt. Mense Julio, Gualterius de Pexeio Finipoli in Bulgaria obiit, et signum sanctae crucis post mortem in carne ejus apparuit. Dux autem et episcopus urbis, hoc signo audito, foras egressi sunt, et Gualterii corpus cum civibus cunctis reverenter in urbem transferentes sepelierunt, aliisque peregrinis aditum urbis, quem antea interdixerant, et mercatum concesserunt.
18.4.11
Eodem anno[ 1096], Hugo Crispeii comes Radulfo et Henrico, filiis suis, terram suam commisit, et Ysabel filiam suam Rodberto de Mellento comiti dedit, et peregre proficiscens, secum nobile agmen Francorum adduxit. Tunc Stephanus, Blesensium comes, filius Tedbaldi, comitis Carnotensis, qui gener erat Guillelmi, Anglorum regis, crucem Domini sumpsit, et peregre perrexit. Alii quoque comites, virique consulares, Guido Trussellus, nepos Guidonis, comitis Castelli- Fortis, ac Milo de Braia, et Centorius de Bieria, Radulfus de Balgenciaco et Ebrardus de Pusacio, Guillelmus Carpentarius ac Drogo de Monceio, aliique multi proceres et famosi milites, cum multis cuneis Francorum, pro Christi amore peregrinati sunt.
18.4.12
Petrus Eremita, cum multis Alemannis et Francis, subsequens agmen praecesserat, et regiam ad urbem applicuerat. Multos ibi Lumbardos invenit, et Langobardos et Alemannos, qui eum praecesserant, et ex imperatoris responso venientem exercitum sustinebant. Imperator interim eis mercatum dari jusserat, sicut in civitate rectum erat. Mandaverat quoque ne quemdam sinum maris, quem Brachium Sancti Georgii vocant, transfretarent, quousque maximus, qui sequebatur, exercitus advenisset. Si enim, inquit, aliter egeritis, efferi gentiles in vos irruent, et hanc imbellem catervam periment. Quod sic postea contigit. Gens namque illa, sine rege, sine duce, variis aggregata locis, indisciplinate vivebant, in res alienas rapaciter involabant, plumbum, de quo ecclesiae coopertae fuerant, asportabant et vendebant, palatia destruebant, et in omnibus se nequiter agebant.
18.4.13
His cognitis, imperator valde iratus est, quippe qui jam eos beneficiis suis ingratos expertus est. Coegit itaque eos expelli ab urbe, et transfretare. Transfretati, multa iterum illicita in Christianos patraverunt. Nam terram eorum hostiliter depraedati sunt, et domos eorum ecclesiasque cremaverunt. Tandem Nicomediam venerunt; Ligures, aliaeque gentes illic separantur a Francis. Franci siquidem ferociores erant et intractabiliores et ob id ad omne malum procliviores. Alii ergo quemdam Rainaldum sibi praefecerunt, et sub ejus ducatu Romaniam ingressi sunt. Ultra Nicaeam itinere IV dierum progressi sunt, et castellum Exerogorgan intraverunt, et ibidem causa hospitandi demorati sunt. Illud omnium victualium erat plenum, sed incertum est an timore vel industria vacuum incolis sit dimissum. Ibi Alemanni a Turcis circumvallati sunt, et usque ad internecionem, ut in sequentibus elucidabitur, pene deleti sunt.
18.5.1
LIBER NONUS. V. Robertus dux Normanniae, Godefridus dux Lotharingiae, Balduinus ejus frater, Bohemundus, Raymundus comes Tolosae et plurimi magnates proficiscuntur.--Prima crucesignatorum adversus Turcas praelia.
18.5.1
Mense Septembri, Rodbertus, dux Normannorum, Guillelmo regi Neustriam commisit, et acceptis ab eo decem millibus marcis argenti, peregre perrexit, terribilemque hostibus militum et peditum multitudinem secum adduxit. Nam cum eo profecti sunt Odo, patruus suus, Bajocensis episcopus et Philippus clericus Rogerii comitis filius; Rotro, Goisfredi, comitis Moritoniae, filius; Gualterius de Sancto Gualerico, Richardi junioris, ducis Normannorum, ex filia, nomine Papia, nepos, et Girardus de Gornaco; Radulfus Brito de Guader, et Hugo, comes de Sancto Paulo; Ivo et Albericus, filii Hugonis de Grentemaisnilio, aliique multi eximiae strenuitatis milites.
18.5.2
Godefredus quoque, Lotharingiae dux, et Balduinus, ac Eustachius, comes Boloniae, fratres ejus, et Balduinus, comes de Monte; Rodbertus quoque, Marchio Flandriae, nepos Mathildis, Anglorum reginae, et Rainaldus Teutonicus, cum multis millibus armatorum, pro amore Christi sua reliquerunt, et exsilium, ad confutandos paganos, et relevandos Christianos, libenter petierunt, et per Hungariam cum turmis suis commeaverunt. Haimarus autem, Podiensis episcopus, cum Tolosano Raimundo, prospere per Sclavariam transiit, eisque Bodinus, Sclavorum rex amicabiliter favit. Rodbertus vero Normannus, et Stephanus Blesensis, sororius ejus, Hugo quoque Magnus, et Flandrensis Rodbertus, et plures alii, Alpibus transcensis, Italiam intraverunt, et per Urbem Romam pacifice transeuntes, in Apulia et Calabria hiemaverunt. Rogerius autem dux, cognomento Bursa, ducem Normanniae cum sociis suis, utpote naturalem dominum suum, honorifice suscepit, et quae necessaria erant, copiose administravit.
18.5.3
Dum Marcus Buamundus, cum Rogerio, patruo suo, comite Siciliae, quoddam castrum obsideret, et motiones ducum, multarumque gentium audiret, mox singulorum probitates et signa diligenter investigavit; quibus subtiliter inspectis, sibi tandem optimum afferri pallium praecepit, quod per particulas concidit, et crucem unicuique suorum distribuit, suamque sibi retinuit. Nimius igitur militum concursus ad eum subito factus est, et Rogerius senex pene solus in obsidione relictus est, dolensque se suam amisisse gentem, Siciliam cum paucis reversus est. Providus autem et solers Buamundus modeste viam suam et evectiones praeparavit, cum optimatibus suis, et affluentibus armatorum copiis transfretavit, et tandem tranquillo remige in Bulgariae partibus applicuit.
18.5.4
Porro praecipui sodales ejus hi fuerunt: Tancredus, Odonis Boni- Marchisi filius; et comes de Rosinolo, cum suis fratribus; Richardus de Principatu, et Rannulfus, frater ejus; Rodbertus de Anxa, et Rodbertus de Surda Valle; Rodbertus, filius Turstani, Hermannus de Canni, et Unfridus, filius Radulphi; Richardus, filius Ranulfi comitis, et Bartholomaeus Boellus Carnotensis; Alberedus de Cagnano, et Unfredus de Monte Scabioso. Hi omnes cum clientibus suis Buamundo unanimiter adhaeserunt, eique se in via Dei devotissime obedituros inseparabiliter, juraverunt.
18.5.5
Hugo Magnus, et Guillelmus, Marchisi filius, ad portum Bari pelagus praepropere ingressi sunt, et navigantes, Durachium applicuerunt. Dux autem urbis, magnos barones ratus, jussit eos apprehendi, et sub excubanti custodia Constantinopolim ad imperatorem solerter deduci. Adulatorius itaque dux perfido se volebat obsequio Caesari commendare, et devotionem suam erga ipsum indiciis hujusmodi approbare.
18.5.6
Solimannus, Turcorum dux, ut Christianos super ethnicos venisse cognovit, ingentem exercitum aggregavit, et castellum Exerogorgan, ubi Alemanni erant, obsedit. Turci oppidum circumvallare festinaverunt, et Rainaldum, cum suis egressum, ut venientibus illis insidias praetenderet, praeliando fugaverunt. Tunc multi Christianorum gladio ceciderunt. Si qui vero potuerunt fuga elabi, castro recepti sunt. Quo undique obsesso, statim hostes inclusis aquam abstulerunt. Fons et puteus, quo castellum sustentabatur, extra erat, quem utrumque viriliter circumseptum legio Turcorum indesinenter observabat. Sitis itaque nimiam incommoditatem obsessi per dies octo sustinuerunt; sed ob nimietatem scelerum et duritiam cordium anxiati sunt, nec a Deo adjuvari meruerunt. Tandem dux eorum cum Turcis consiliatus est, eisque suorum, si posset, proditionem fratrum pactus est. Rainaldus igitur, fingens se ad bellum procedere, cum multis exivit, ac ad Turcos transfuga fugit. Residui vero inhonestam deditionem coacti fecerunt, et desperantes, abominabilem apostasiam in Deum commiserunt. Porro illi, qui fidei suae testimonium perhibuerunt, capitalem sententiam subierunt, vel in signum positi, sagittati sunt, vel ab invicem divisi, vili pretio venundati, vel in captivitate cum Bertaldo comite abducti.
18.5.7
Hanc III Kalendas Octobris[ 1096] primam persecutionem Christiani perpessi sunt, et sic Alemanni, aliaeque gentes in Corosanum, vel Aleph, captivati sunt. Sed qui in fide Christi permanserunt, glorioso fine quieverunt. Franci quippe jam longe praecesserant, et Chevetotem urbem intraverant, quam Alexius imperator nuper construere coeperat, et Anglis, qui a facie Guillelmi Nothi fugerant, tradere voluerat; sed prohibentibus Turcis, eam imperfectam reliquerat. Solimannus vero, victis Allobrogibus et Alemannis elatus, Chevetotem, Nicaeae vicinam, de triumpho securus, cum suis, jam nil nisi sanguinem sitientibus, adiit, et cum magno impetu super Gallos irruit. Petrus enim jam Constantinopolim redierat, quoniam illum auscultare sua cohors non acquiescebat. Effrenes autem Turci subito accurrerunt, egregio militi Gualterio, principi militiae, suisque commilitonibus obviaverunt, ipsumque cum multis, quia imparati erant, facile detruncaverunt. Guillelmum vero, fratrem ejus, cum quibusdam aliis vulneraverunt. Ibi etiam decollaverunt quemdam Domini sacerdotem, missarum solemnia suppliciter celebrantem. Si qui evadere vivi potuerunt, in urbem fugerunt, vel in carectis, aut silvis, seu montanis delituerunt. Pauci vero, qui castellum, ut se defenderent, tenuerunt, multos obsidentium peremerunt. Turci ligna quamplurima undecunque attulerunt, incendium castello et hominibus praeparaverunt. Christiani autem, extrema jam in desperatione positi, animosiores audacter ignem in ligna sunt jaculati. Sic igitur evaserunt incendium. Ex utrisque perierunt plurimi, et hoc contigit mense Octobri. Plures ex peregrinis profugi redierunt, et sequacibus, qui adhuc citra Byzantum castra metati fuerant, casus suos retulerunt. Imperator omnium emit arma, ut inermes incolis minus nocere possent in regione aliena. Alii alios exspectabant, ut consilio communicato, auxiliaribus freti ducibus, et copiis stipati militaribus, Deum precibus et confessionibus sibi complacarent, et sic terram inimicorum intrarent.
18.5.8
Solimannus, postquam Francos superavit, et quosdam in bello trucidavit, quamplures etiam in captivitatem transmisit, paucos, in urbe acerrime resistentes, obsedit. Porro, in crastinum, ut a certis indicibus audivit quod Buamundus dux Macedoniam super imperatorem invaserit, et ingentem exercitum Normannorum et Apulorum, ad ulciscendum cruorem Christianorum, contra Turcos armaverit, nimis inde territus, Chevetotem reliquit, et agmina sua ad muniendum terram suam cito reduxit. Praecipites itaque Galli auxilium Buamundi, aliorumque fidelium exspectare spreverunt; sed in virtute sua nimis fisi, ad fines Turcorum appropiaverunt, ibique, permittente Deo, ut praediximus, gravi bello attriti sunt.
18.6.1
LIBER NONUS. VI. Varia crucesignatorum itinera. Proditio Graecorum.
18.6.1
Godefridus dux, primus omnium ducum, Constantinopolim venit, et prope illam X Kalendas Januarii[ 1096] castra metatus est. Buamundus vero suos, qui eum subsequi satagebant, praestolabatur, pedetentim gradiebatur, eosque paulatim eundo callide in dies opperiebatur. Alexius autem imperator in suburbio civitatis duci paulo post mandavit hospitium dari. Armigeri vero ducalis exercitus commoda sibi more procurabant; ad subvehendas paleas, vel caetera sibi necessaria, extra urbem secure cursitabant. Sed Turcopolis et Pincinatis, jussu Augusti insidiantibus, quotidie peribant. Nondum aliquid de imperatore suspicabantur sinistrum, quippe qui voluntarius eis praebuisset hospitium. Nimis dux contristatus est pro defectu suorum, et inopinatis insidiis Turcopolorum. Balduinus igitur ad suorum protectionem exivit, et hostes, qui suos insequebantur, invenit, ex improviso incautos invasit, superavit, partim occidit, sexaginta ex eis captos fratri suo praesentavit. Augustus, hoc ut audivit, valde iratus, malum peregrinis machinari coepit. Sapiens dux, dolos praecavens, urbem exiit, et ubi prius sua fixerat tentoria, rursus collocavit. Nocte superveniente, jussu Caesaris invasa sunt castra ducis, et exercitus ejus multis lacessitus injuriis. Sagacissimus dux et acerrimus bellator versutias metuebat, et excubitores, qui tentoriis excubarent, prudenter disposuerat, et unumquemque sibi vigilare mandaverat. Repulsi sunt quantocius invasores, et ex illis VII peremptis, usque ad portam civitatis audacter insecutus est dux fugientes. Deinde ad tentoria sua reversus, fuit ibi quinque diebus.
18.6.2
Imperator interim cogitabat malum in ducem moliri, dux sollicitus sibi suisque consiliari. Imperator ei transitum per civitatem regiam prohibere, dux subsequentium optimatum adventum exspectare. Denique perspicax et industrius imperator, ut nihil intentatum relinqueret, cum duce pacem fecit; quod si Brachium transfretaret, semper ei copiosum mercatum mitteret, et cunctis indigentibus stipem necessariam impertiret, tantum ut juramento de eo securus esset. Hoc ideo machinatus est versipellis ut a regione ducem amoveret Byzantea, cum suis copiis, ne posset couti superventurorum principum consiliis et auxiliis. Dux itaque transivit, facta Caesari et ab eodem accepta identidem promissorum fidelitate.
18.6.3
Buamundus in vallem de Andronopoli venit, ibique suos concionando solerter admonuit ut caute se haberent, ut peregrinationis pro Deo susceptae memores essent, ut a Christianorum penatibus diripiendis rapaces manus cohiberent, ut Deum ante oculos semper praesentem haberent, ac ut ditiores pauperibus, et fortiores debilibus subvenirent, eosque pro amore Dei viribus et opibus sustentarent. De valle tandem Castoriam pervenerunt, ubi Natalem Domini solemniter peregerunt. Ibi per aliquot dies remorati sunt, quaesitumque mercatum habere non potuerunt, quia cives non peregrinos, sed gladiatores et tyrannos, illos aestimaverunt. Inedia ergo cogente, compulsi sunt boves, equos et asinos rapere, et si quid, quod mandi posset, convenientius inveniebatur. Egressi vero de Castoria, castra metati sunt in Pelagonia. Ibi munitissimum castellum haereticorum, bonis omnibus abunde refertum, undique aggressi sunt, et habitatoribus ejusdem cum eo combustis, omnino pessundederunt. Omnes siquidem illi viatores Judaeos, haereticos, Saracenos, aequaliter habebant exosos, quos omnes Dei appellant inimicos. Inde pervenerunt ad flumen Bardarum, quod Buamundus cum parte sui exercitus pertransiit. Comes autem de Rosinolo cum fratribus suis remansit. Protinus satellites imperatoris, qui vias obsidentes explorabant, ut exercitum divisum viderunt, impetu facto, in comitem et suos irruerunt. Tancredus vero, qui necdum longe aberat, ut cognovit tumultum, rapidum calcaribus urgens cornipedem, fulmineus advolat, et fluvio, qui intererat, evadato, seu potius enatato, festinum comiti contulit auxilium. Mox duo millia militum per amnem Tancredum subsecuti sunt, et Turcopolis confestim praevaluerunt, eos de praelio fugaverunt, et de fugatis gloriose triumpharunt Quosdam vero peremerunt, plures autem apprehensos vinxerunt, et Buamundo praesentaverunt. Interrogati cur tam nequiter agerent, cum suo non inimicaretur imperatori, responderunt: Nos, in roga imperatoris locati, nihil aliud agere possumus quam quod ipse iimperat. Hoc ab invitis bellum peregrinis factum est IV feria in capite jejuniorum[ die 18 Februarii 1097].
18.6.4
Buamundus, nequitiae Caesaris indignatus se tamen repressit, captos quidem impunitos dimisit, sed ne suis de caetero nocerent, interminando compescuit. Nos, inquit suis familiaribus, transituri per imperatorem, tumorem animi compescamus, et ne illum injuste exacerbemus, prout possumus, evitemus. Extremae imperitiae genus est, hominem ibi totum efflare spiritum, ubi commotus animus nullum habebit effectum. Porro, prudentiae modus est potestativum hominem se ipsum dissimulare, ubi potentia sua nequit appetitui satisfacere. Prudentiae est in tempus differre, quod continuo non possis explere. Rursus socordiae et ignaviae redarguendus est, qui cum ultra non possit, intonat minis; cum vero possit, illatae obliviscitur improbitatis. Si possumus, Augustum beneficiis superemus; sin autem, mala nobis illata aequanimiter dissimulemus. Haec ait, et iram animi tacitus continuit, et legatos ad imperatorem pro impetranda peregrinis Jesu Christi securitate direxit.
18.6.5
Anno ab Incarnatione Domini 1097, indictione V, Rodbertus, dux Normannorum, et Hugo Magnus, Stephanus Blesensis, et Rodbertus Flandrensis, aliique proceres, qui de multis provinciis processerant, et in Italia cum catervis suis hiemaverant, alacriter parati, placido vere pelagus sulcantes Adriaticum, transfretaverunt, et Marco Buamundo in Macedonia sociati sunt. Dum tanta nobilitas in unum convenit, et incomparabilis probitas sine fictione ad opus Dei se obtulit, ingens cunctis timentibus Deum, qui aderant, tripudium fuit. Alexius autem imperator, qui jamdudum Cisalpinorum arma graviter expertus est, audito adventu tantorum baronum nimis territus est, et perspecta arte per quam periculum evaderet, sub specie pacis eos dolo decipere conatus est. Erat enim callidus et facundus, largus, et fallendi artifex ingeniosus. Legatos igitur ad nobiles peregrinos misit, et pacem ab eis humiliter requisivit, liberumque transitum per terram suam, et necessarium negotium atque subsidium se illis daturum cum juramento promisit. Dux vero Buamundus, qui fraudes ejus bene dudum expertus erat, eumque bello bis devicerat, simulatis sponsionibus non acquievit; sed socios suos ad obsidendam Constantinopolim viriliter incitavit, et multis ac probabilibus, hoc sibi commodissimum esse, allegationibus manifeste ostendit. Franci autem dixerunt: Nos divitias nostras dereliquimus, et peregrinationem sponte aggressi sumus, ut pro amore Christi paganos confundamus, et Christianos liberemus. Graeci autem Christiani sunt. Pacem ergo cum illis faciamus, et quae Turci abstulerunt, eis reddamus.
18.6.6
Coactus est itaque sagax Buamundus consiliis Francorum ut pacem faceret cum imperatore Graecorum, ad magnum, ut postea claruit, detrimentum Christianorum. Requisitus imperator fucatis gestibus favere nostratibus sategit, et Corpalatium, sibi valde familiarem, cum aliis legatis, Buamundo direxit, qui eum per terram illam secure deducerent, et eis ubique marcatum impenderent. Denique, prout tempus poscebat, de loco ad locum castra metati sunt, et per civitatem Serram usque Rusam civitatem venerunt. Ibi vero, quaecunque necessaria erant, a Graecis sufficienter comparatis, suos tetenderunt papiliones feria IV ante Coenam Domini[ 1097]. Porro Buamundus, ibi sua gente dimissa, cum paucis ad Augustum loqui profectus est. Tancredus autem Christianos, in expeditione pauperatos, per aliam viam in vallem uberem, et nutrimentis corporalibus refertam, conduxit; ubi Pascha Domini celebraverunt. Alexius, audiens, quem nimium verebatur, advenisse Buamundum, a quo bis in pugna superatus fuerat, honorifice suscepit, et extra civitatem, prout utrumque decebat, copiose procuravit.
18.6.7
Interea dux Godefredus, ultra Brachium relictis sociis, Constantinopolim redierat, quoniam imperator, ut ei pepigerat, mercatum nullum transmittebat. Episcopus vero Podiensis et Tolosanus comes, sua iterum post se intermissa multitudine, aderant. Imperator autem, consilio Graecorum, qui valde praecavebant ne forte Franci congregati in eos insurgerent, bonisque suis eos privarent, heroas singulos per internuntios allocutus est hominiumque ab eis et fidelitatem exegit. Quod si facerent, mercatum et conductum, seque ipsum post eos iturum, eisque cum omnibus copiis suis subventurum promisit. Angustiabantur Franci, et jurare nolebant, nec aliter eis Pelasgi transitum permittebant. Franci contra Christianos pugnare nolebant, transitum habere pacifici non poterant. Imperfecto ad quod ierant negotio, ad propria regredi abominabantur. Tandem multis coacti necessitatibus, juraverunt Alexio imperatori vitam et honorem, quod neutrum ei auferrent, quoad ipse quod jurabat, bona fide teneret. Tolosanus autem comes plus aliis renitebatur, imo irrequietus cogitabat quomodo de imperatore ulcisceretur. Praevaluit tamen communis heroum sententia, et ab hac intentione animosum comitem vix revocaverunt Juravit itaque, sed ad hominium nunquam deductus est. Illico igitur praeceptum est de navigio.
18.6.8
Tancredus interim cum exercitu sibi commisso advenerat. Audiens itaque quod Alexius a majoribus natu juramentum exegerat, cum Richardo de principatu inter plebeios delituit, et puppibus acceleratis properus pertransiit. Boamundus et Tolosanus comes remanserunt, donec eis de mercato satisfieret. Godefredus vero dux cum aliis Nicomediam venit, ibique cum Tancredo tribus diebus mansit. Deinde dux, cognito quod nulla, qua tot et tantae gentes possent procedere, pateret via, misit, qui rupium et montium complanarent praecipitia, hominum tria millia. Qui acceptis securibus, asciis et vidulis, aliisque multimodis ferramentis, ad carecta et frutecta stirpanda, ad praerupta montium coaequanda, viam exercitui praeparaverunt, positisque in altum signis, quae subsequentes cognoscerent, ne forte deviarent, Nicaeam Bithyniae venerunt.
18.7.1
LIBER NONUS. VII. Nicaeae expugnatio. Maximi exercitus crucesignatorum progressus. Praelia adversus Turcas.
18.7.1
Castris itaque pridie Nonas Maii metatis, tentoriisque occidentalium locatis, obsessa est Nicaea, totius Romaniae caput, urbs munitissima, utpote quam ostentabant inexpugnabilem esse, in coelum porrecta moenia, lacusque adjacens, civitatem a latere cingens. In primis ibi tam calamitosa fuit inopia panis, antequam mercatus ab imperatore dirigeretur, ut si quando unus panis inveniebatur, viginti vel triginta denariis emeretur. Sed Deo de suis procurante, confestim Buamundus venit, et copiosum terra marique exercitum deduxit. Inopina itaque victualium ubertas repente facta est in tota Christi militia.
18.7.2
In die autem Dominicae Ascensionis aggressi sunt urbem expugnare, et ligneas contra muralem altitudinem machinas erigere. Per duos igitur dies acriter infestantes civitatem, conati sunt effodere murum. Gentiles, qui intus erant, econtra viriliter instare, muros penatesque suos magna vi defensare, lapides et spicula dirigere, clypeis se protegere, et supervenienti telorum nimbo audacter se opponere. E regione Galli nihil intentatum relinquere, consertorum testudine scutorum se occultare, et sic jaculorum ingruentia devitare, et persaepe fatiscentes obsessos lacessere. Cives interim, missis nuntiis, a contribulibus suis et affinibus adjutorium convocarunt, dicentes: Accelerate; per meridianam portam, nihil formidantes, intrate, quae adhuc ab omni vacat obsidione! Porro, auxiliante Deo, multum aliter evenit haec sperantibus. Ipso enim die, Sabbato scilicet post Ascensionem Domini, Podiensis episcopus et Tolosanus comes illuc advenerant, eisque ab aliis principibus australis porta commissa fuit. Comes itaque Saracenis secure accurrentibus ex improviso armatus obviavit, et exercitus ejus totus, in armis speciosus, barbaram stoliditatem viriliter repulit. Saraceni, multis suorum amissis, turpiter fugerunt, et facile a Francis superati sunt. Nicaeni cives iterum vicinos accersierunt, quibus certitudinem victoriae jurando confirmaverunt. Igitur illi audacter venerunt cum funiculis, quibus vinctos ad sua captivare Christianos autumabant. Verum Franci conglobatim ethnicis venientibus occurrerunt, rursus eos invaserunt, superaverunt, fugaverunt, multisque peremptis victoriosi redierunt. Deinde Raimundus comes et Haimarus episcopus cum exercitibus suis valde laboraverunt, multisque modis urbem aggressi sunt; contra quos obsessi cives totis nisibus obstiterunt.
18.7.3
Tandem Christiani duces in unum convenerunt, et hoc ordine Nicaeam, Bithyniae urbem, obsederunt. Ex una parte obsederunt eam Buamundus et Tancredus, juxta quos, cum fratribus suis, dux Godefredus. Deinde Rodbertus, Flandriae comes, strenuus vir et miles audacissimus. Juxta hunc Rodbertus, Normannorum dux, et Stephanus Carnotensis comes, et Hugo comes de Sancto Paulo, Conanus quoque Brito, filius Gaufredi comitis, et Radulfus de Guader, et Rogerius de Barnevilla, cum suis agminibus. Ad portam vero meridianam Tolosanus et Podiensis excubabant. Isti itaque sic urbem circumdederant, ut nemo ingredi vel egredi posset, nisi lacu qua civitas cingebatur. Per lacum quippe, Christianis videntibus, securi gentiles navigabant, sibique necessaria navigio devectabant. Verum Christi militia laudabiliter Nicaeam obsederat, et castra speciosa, tentoriaque imperiosa in Christi nomine prudenter disposuerat. Fulgebant in armis Christiani, maximeque in morum ornatu erant decentissimi. Mundi moribus, vegeti corporibus, animosi pectoribus militabant. Animabus suis praecavebant, carnis voluntatibus et voluptatibus omnia illicita abdicabant. Ipsi duces militabant, omniaque disponentes, aliosque cohortantes, ipsi excubabant. Ibi erat omnium rerum magna communitas. Episcopi quotidie de continentia sermocinabantur, omne scortum et abusum de medio castrorum abominabantur.
18.7.4
Turci interim pro defensanda urbe desudabant, et per lacum, Christianis videntibus, tute ibant et redibant. Franci igitur moesti, qualiter eis lacum auferrent, machinati sunt. Legatos Constantinopolim direxerunt, et quid contra hostes praevidissent agendum, Augusto solerter intimarunt. Mox imperator, auditis eorum petitionibus, acquievit, et omnia secundum dispensationem eorum fieri praecepit. Ex praecepto igitur Augusti boves festinanter adducti sunt, et velivolae naves portum Chevetot appulerunt. Turcopoli etiam adfuerunt. Scaphae carrucis superpositae sunt, et bobus huic operi ministrantibus, usque ad crepidinem lacus laboriose deductae sunt. Nocte terris incumbente, naves in lacum impegerunt, easque Turcopolis mandaverunt. Crepusculo diei albescente, lacum sulcantes ordinate, tendebant puppes ad urbem. Cives, lacum navibus opertum eminus aspicientes, mirabantur, et si forte sibi auxilium veniret, suspicabantur. At postquam certitudinem de eis perceperunt, diriguere metu, et exsangues facti desperaverunt. Repentino casu perturbatis praeter spem omnia contigerunt. Urbi terra lacuque obsessae nulla spes salutis erat. Ad imperatorem igitur legatos destinant, et obnixe supplicant ut jam victis parcat, urbem deditam recipiat, eamque, sicuti suam, ab hostibus protegat, ne res eorum alienigenis praeda fiat. His imperator auditis, Christianorum profectui, ut eventus rei postea probavit, occulte invidens, obsessorumque legationi satisfaciens, Tatano, principi militiae, quem nostratibus praevium cum XL millibus antea constituerat, aliisque satellitibus suis imperavit ut se et sua dedentes Bysantium impunitos deducerent, et de civitate servanda curiosi procurarent. Juxta praeceptum Augusti omnia facta sunt, et civitas reddita est, gensque Gentilium ad urbem imperatoriam indemnis deducta est.
18.7.5
Victos itaque imperator cum honorificentia libertatis suscepit, magnisque dapsilitatibus educavit, et pauperibus Christianis multa donaria donavit. Civitate reddita, Christiani ab obsidione secedunt. Ibi nimirum multi fame, vel gladio, vel alio quolibet exterminio mortui sunt; qui, ut credimus, felici martyrio laureati sunt, quoniam pro fratrum compassione corpora sua tradiderunt. Multi etiam gentilium variis eventibus trucidati sunt, quorum cadavera passim inhumata jacuerunt. Per septem hebdomadas, tresque dies illic Christiani demorati sunt; et, reddita urbe, pedem alias tristes direxerunt. Poenitebat enim eos longae obsidionis, dum non dominati sunt urbi, more subjugatae civitatis. Nam si saltem facultates inimicorum publicarentur, paupertas egenorum temperaretur, et absumptae impensae aliquantulum resarcirentur. Mandatum Alexii, de non publicandis Nicaeae penatibus, Christiani aequanimiter non pertulerunt, ubi diu, rebus suis incassum expensis, sanguinem suum fuderunt, et facultates quas attulerant, in immensum attenuarunt. Fraudulentos itaque mores Augusti cum damno experti sunt. Sed tamen, quia tunc nihil proficerent, in tempus siluerunt. Hic primum patuit odiorum seminarium; hic compertum est inimicitiarum fomentum; hic discordiarum coeperunt incentiva pullulare; hic simultatum simulacra visa sunt succrescere. Nam, quoniam Alexius non recte contra eos egerat, ipsi contra eum de ultione cogitabant.
18.7.6
Die, qua Nicaena obsidio soluta est, ad quemdam pontem perventum est, ubi sua Christianus populus tentoria collocavit. Duos ibi dies fecerunt, et tertia die ante lucem iter praeproperi arripuerunt; et quoniam nox tenebrosa erat, incertam incerti viam tenuerunt. Divisi ergo ab invicem, duorum iter dierum consummaverunt. Buamundus et Rodbertus Normannus, Blesensisque comes Stephanus et Tancredus, Hugo de Sancto Paulo et Girardus de Gornaco, Gualterius de Sancto Gualerico et Bernardus, filius ejus, Guillelmus, filius Rannulfi vicecomitis et Guillelmus de Ferrariis, Herveus, filius Dodemanni et Conanus, filius comitis Gaufredi, Radulfus de Guader et Alannus filius ejus, Riou de Lohoac et Alannus, dapifer Dolensis et alii plures erant in uno agmine. In altero Tolosanus comes et Podiensis episcopus, Godefredus dux et Balduinus et Hugo Magnus, et Flandrensis Rodbertus, cum copiosis commeantium examinibus.
18.7.7
In ipsa septimana, Turci, velut arena maris innumeri, contra Buamundum confluxerunt, et magna multitudine confisi, Christianos unanimiter invaserunt. Dux eorum Dalimannus erat, eosque furor in alienigenas animabat, qui Nicaeam praesumpsissent expugnare, et possessiones eorum depopulari. Ibi erant Turci, Saraceni, Persae et Agulani, quorum numerum computaverunt CCCLX millia, praeter Arabes, quorum concursus indeterminatus fuit. Egregius vero Buamundus, ut innumerabilem multitudinem inimicorum suis, ore rabido, et effero gladio, minitantem et insultantem vidit, imperterritus stetit, suosque brevi, sed sapientissimo admonuit, et laudabiliter ad honorificum certamen corroboravit. Celeriter mandat sociis, qui ab eo longiuscule recesserant, ut ad eos juvandos in grandi necessitate properent. Peditibus jubet ut impigre et prudenter tentoria figant, et militibus ut secum obviam paganis ad bellum procedant, et laborem certaminis indefessi sustineant. Interim Turci occlamantes advenerant, et sagittando, vel jaculando, seu cominus feriendo, Christianos acerrime infestabant. Nulla fatigatis dabatur requies, sed omnia Christianorum corpora cruore vel sudore liquentia conspiceres. Econtra Franci pondus belli indesinenter sufferre, incursus in hostes aliquando prudenter differre, gladiis interdum resistere, socios vocatos exspectare, nec in aliquo titubare. Hanc conflictuum violentiam ab hora diei tertia usque in horam nonam pertulerunt.
18.7.8
Illa die mulieres fuerunt bellantibus pernecessariae. Nam sitientibus aquam perniciter porrigebant, et pugnantes exhortando confortabant. Martis campus incanduerat. Totis enim viribus utrinque certabatur. Christiani angebantur. Nam plerumque in ipsis castris impugnabantur. Alius exercitus legatis Buamundi discredebat, et de belli certitudine ambigebat. Nullam gentem sperabat esse, quae contra sui exercitus partem saltem decimam de bello auderet anhelare. Postquam tamen rumor iste per totum exercitum percrebruit, et legatis legati superadditi sunt, Godefredus dux, ut erat miles acerrimus, comes quoque Stephanus, vir prudens et modestus, Hugo Magnus, Balduinus quoque et Eustachius, intrepidi cum suis advolant commilitonibus. Podiensis episcopus pone sequebatur, comesque Tolosanus, Raimundus. Mirabantur jam fatiscentium corda Christianorum, unde tanta gens, tamque repentina, praeter spem in eos immersisset. Montes enim et valles cooperuerant, et si qua plana erant, densis turmarum cuneis omnia frequentabantur. Auxiliante Deo, Christiani fortiter praeliabantur, et gladiis exertis et in mortem vibratis res duntaxat gerebatur. Adsunt repentini, quos advocaverant, socii. Podiensis episcopus, cum suo magno exercitu, a tergo praeoccupavit inimicos. Parte altera comes Sancti Egidii et Balduinus ac Eustachius festinanter equitabant. A dextera dux Godefredus irruit, et Hugo Magnus, et Flandrensis Rodbertus, per omnia miles expeditissimus. Rodbertus namque Normannus et Blesensis Stephanus, Tancredus et Buamundus pugnabant, diuque belli pondus sustinuerant. Gentiles obstupefacti, quoniam hostiliter a facie et a tergo inopine premebantur, fugae se crediderunt, et terga caedentibus concesserunt. Cecidit autem eos usque ad internecionem Christianorum gladius, et multi multimodis oppetierunt mortibus. Si qui vero potuerunt, delituerunt. Ibi barbarorum millia caesa sunt, quoniam in eos vehementer grassati sunt, quos tota die crudeliter insectati fuerant.
18.7.9
Guillelmus Marchisus, frater Tancredi, et Gaufredus de Monte- Scabioso, viri multum militares, bonae indolis et illustres, et multi alii, milites et pedites, ceciderunt. Turci enim, astu nimio pollentes, audaci vigent animo, et irreverberato confligunt gladio. Mortes eminus inimicis creberrime infigunt, quia utuntur arcubus, et multis instrumentis nituntur bellicis. Jactitant se de Francorum stirpe genealogiam duxisse, eorumque proavos a Christianitate descisse. Dicunt etiam nullos naturaliter militare, nisi se et Francos. Hoc itaque praelium Kalendas Julii[ 1097] factum est, diesque solemnis omnipotenti Deo, qui omnia bene disponit, cum devotis laudibus celebrata est.
18.7.10
Ethnicis ita pessundatis et procul effugatis, ad eorum tentoria diripienda conversi sunt Christiani, et invenerunt ibi auri argentique plurimum. Subjugalia, mulos et equos, boves et camelos, verveces et asinos, et copiosam supellectilem in eorum papilionibus repererunt; et diversis onusti gazis, cum triumpho et inenarrabili gaudio ad suos redierunt. Fama tantae victoriae longinquas et exteras nationes coepit deterrere, et titulum Christianitatis remotorum auribus populorum infundere. Praeclara Christianorum facinora, sibique superventuram eorum militiam omnes et singuli formidabant.
18.8.1
LIBER NONUS. VIII. Nova praelia. Iconii et Heracleae expugnatio.
18.8.1
Solimannus, de Nicaea fugiens, Arabum decem millia invenit, eisque nimiam probitatem et audaciam et invictam fortitudinem et multitudinem, ditissimumque apparatum luculenter retulit; qua relatione secum omnes fugere compulit. Caeterum, sicut humanum ingenium plurima commentatur et frivola meditatur, Turci stropham simplicibus Christicolis nocivam machinati sunt. Solimannus enim, aliique gentiles, ad civitates vel castella, in quibus Christicolae Suriani degebant, venientes, subdole ad eos dicebant: Devicimus Francos; omnino defecerunt, et si qui supersunt, in cuniculis absconditi sunt. Sic incautos alioquebantur, et intra portas eorum recipiebantur. Ingressique insciorum municipia, domos et ecclesias depraedabantur. Quidquid erat pretiosum et concupiscibile, filios et filias auferebant. Et sic eis passim illudentes, Francorum adventum praeoccupabant.
18.8.2
His auditis, Christiani eos insequebantur. Intraverunt autem terram inaquosam et inhabitabilem, in qua fame et siti defecerunt, pene usque ad mortem. Si forte tamen immaturas segetes inveniebant, spicas vellebant, et fricantes masticabant et glutiebant. Multi homines ibi defecerunt, et subjugales, multique gloriosi milites coacti sunt ire pedites; et qui potuerunt, pro vehiculis ad se vel sua subvehenda, sibi boves adhibuerunt. Nec multo post uberrimam ingressi sunt terram, victualibus et bonis omnibus refertam, excepto quod equinas sibi nequiverunt reparare vecturas. Venientes Ichonium, persuasione indigenarum utres suos aquis repleverunt, confectoque itinere diei, ad quemdam fluvium venerunt, ubi duos hospitati dies, recreati sunt. Cursitores, qui semper exercitum praecurrebant, ut exercitui praeviderent, et paleas et alia necessaria diriperent, praecurrerunt ad Erachiam civitatem, in qua multus erat Turcorum conventus, si qua possent obesse Christianis exspectans. Cursitantibus insidias collocaverant, quos audacter Franci aggressi sunt, et fugatos indifficulter disperserunt. Igitur Erachia, Turcis abjectis, in Christianorum dominationem cito redacta est, ibique quatuor dies confecerunt. Ibi Tancredus et Balduinus ab aliis se disgregaverunt, et vallem de Botentrot cum suis expeditionibus intraverunt.
18.8.3
Tancredus autem, iterum a Balduino separatus, Tarsum venit cum suis militibus. Turci vero, de urbe progressi, obviaverunt eis, ad resistendum parati. Tancredus, vir equidem singularis strenuitatis, hostiliter aggressos viriliter cecidit, eosque fugientes in urbem refugavit, et urbem obsedit. Nocte insecuta, Turci fugerunt, et cives, sub ipso noctis articulo, alte clamaverunt: Franci triumphatores orbis et dominatores, Turci recesserunt, urbs patet, accedite! Currite, Franci invictissimi, recepturi civitatem. Currite, ne moremini! Cur tardatis? Haec nempe castrorum excubitores bene audierunt. Sed quoniam nox erat, consilium et negotium illud in diem dilatum est. Aurora illuscescente, venerunt civitatis majores, seque suaque Christianis dedentes, et Tancredum sibi principem eligentes. Ibi principum magna lis exorta est. Balduinus enim, cujus exercitus majores erant copiae, totus erat in penatum depopulatione, vel urbem dimidiam vindicare. Porro Tancredus, ut erat moderatus, maluit urbis dominatu carere, quam civium, qui se benigniter eidem commiserant, facultates diripere. Unde suis signum dedit, lituisque clangentibus, aliquantulum amaricatus, abscessit, et Balduinus totam Tarsum solus obtinuit. Nec mora, Tancredo duae civitates optimae, Azera et Mamistra, redditae sunt, et castella quamplurima. Porro optimates alii Armeniorum terram cum exercitibus suis intraverant. Venientibus illis, Alfia civitas reddita est, indigenaeque illius terrae, militari viro, nomine Simeoni, ad defensandam terram commissa est. Major exercitus Caesaream Cappadociae venit, quae ad solum usque diruta erat. Ruinae tamen, utcunque subsistentes, quanti fuerit testabantur.
18.8.4
Plastencia, civitas pulchra, et uberis glebae opima, quam Turci, paulo ante, tribus obsederant hebdomadibus, sed inexpugnabilis nullatenus expugnari potuit, Christianis illico gratanter patuit. Hanc quidem Petrus de Alfia petivit, et ab optimatibus indifficulter obtinuit, ad tuendam et expugnandam terram in fidelitate Sancti Sepulcri et Christianitatis. Buamundus, militarium negotiorum vir industrius, accitis militibus de suis quos voluit, Turcos, qui Plastenciam obsederant, et exercitum haud longe praeibant ut nocerent, curiose insecutus est, sed frustra, quoniam eos invenire non potuit.
18.8.5
Ventum est ad Coxon, nobilem et copiosam civitatem, quam alumni illius Christianis, fratribus suis, libenter reddiderunt. Ibi tribus diebus fatigatus pausavit exercitus. Relatum est comiti Tolosano quod Turci, qui fuerant in Antiochiae custodia, discedentes aufugissent. Igitur, cum suis consiliatus, elegit quos praemitteret, qui iter diligenter investigarent, et caetera curiose explorarent. Ad hoc directi sunt viri consulares, et disciplinae militaris gnari. Vicecomes de Castellione, Guillelmus de Monte- Peslerio, Petrus de Roasa et Petrus Raimundus, cum militibus multis, in vallem Antiochiae venerunt, et ibi rem aliter audierunt. Turci enim copiose praeparabant se ad defensandam urbem.
18.8.6
Petrus de Roasa, declinans ab aliis, vallem de Rugia introivit, inventisque Turcis quamplurimis, graviter eos cecidit, superavit atque fugavit. Armenii, auditis secundis successibus Christianorum, frequentibus quoque infortuniis paganorum, reddiderunt Petro Rusam civitatem, et castella quaedam. Major exercitus difficile iter aggressus est. Ibi gradiebantur rependo per montana nimis aspera et scopulosa, ubi tristes mira perpessi sunt detrimenta. Collidebantur et conquassabantur, laborantes et deficientes per viam inviam. Labebantur equi in immane praecipitium. Multi, equis vel clitellariis cum rebus superpositis illic amissis, pauperati sunt. Postquam calamitosas angustias vix evaserunt, ad quamdam civitatem, quae vocatur Marafim, diverterunt. Convenae vero nostratibus copiosum mercatum detulerunt. Ibi aliquantisper demorari sunt, donec quantumlibet recrearentur. Post haec, ingressi sunt vallem inclytam, spatiosam et uberem, in qua regia et famosa civitas Antiochia sita est, quae totius Syriae metropolis et princeps est, in qua primicerius apostolorum Petrus cathedram habuit pontificalem. Nunc, occulto Dei judicio, sed justo, plurimae in ea ecclesiae dirutae sunt, et quibusdam humanis usibus irreverenter applicatae sunt. Cursitores, dum ad Pontem Ferreum propinquarent, Turcos invenerunt innumeros, munitum Antiochiam festinantes. Itaque repentino in eos impetu facto, semper enim Christiani proficiscebantur armati, subito conflicti eos consternaverunt. Multis deletis, ad propria castra, quae super fluminis ripas metati fuerant, reduxerunt eorum burdones, quos multimodis onustos victualibus et diversis gazis, ad propriam civitatem deducebant. Factum est igitur immensum in castris gaudium, tum pro victoria, tum propter opima, quae ad eos reportarant cursitores, spolia. Quotidianas ergo et continuas Deo referebant laudes et gratias, qui, pro suo amore a natali solo procul exsulantes tam excellenter protegebat inter phalanges ethnicas.
18.9.1
LIBER NONUS. IX. Antiochiae obsidio.
18.9.1
Buamundus, pigritiae vel somnolentiae nunquam acquiescens, irrequietus enim homo erat, cum quatuor millibus militum prope Antiochae portam caute clandestinus venit, si qui forte latenter ingrederentur, vel egrederentur, exspectans.
18.9.2
Summo diluculo exercitus de loco, in quo erant, tentoria collegit, Antiochiam accessit, quarta feria, XII Kalendas Novembris, tentoria sua cooptavit, et a tribus portis civitatem usque III Nonas Junii viriliter obsedit. Nam altera parte obsessa non fuit, quoniam tam porrectis et inaccessis coangustabatur scopulis et montanis, ut nullus illac se accommodaret et obsidendum locus. Nimius timor invasit Antiochenos et omnes circumpositos, et nullus eorum exspectare cursitorum auderet occursum. Diebus itaque ferme XV siluerunt. Terra vero, quae circa Autiochiam adjacebat, prout vallis est fertilis, erat uberrima, vinetis referta, fructibus et frugibus jucunda, arboribus nemorosa, hortis opima et pascuis opulenta. De civitate Armenii multi et Suriani, Christiani, sed Turcis obnoxii, fugam simulantes, audacter in castra exibant, mendicantes, castrensium esse explorabant, et remeantes Turcis intimabant, et sic eis multum oberant. Antiocheni ergo, patefactis castrensium consiliis, coeperunt paulatim intrepidi prodire, et peregrinos aggressibus coangustare, et incautos trucidare, et latrociniis, aliisque circumventionibus aggravare. Sic in circuitu omnes vias obsidebant, et a mari et a montanis omnia Christianis claudebant. Pejus itaque obsidebantur qui foris erant, quam qui intus latitabant.
18.9.3
De proximo castello satis munito, nomine Arech, Turci in Christianos irruebant, insidiisque indigenarum multi occubuerant. Optimates ergo Christiani condolentes, Turcis obviaverunt, ad conflictum eos provocaverunt, et ad locum, ubi Buamundus cum suis in insidiis delituit, fugam fingentes, scienter declinaverunt. Ibi Christianorum duo millia occisi sunt. Porro Buamundus, praeliator fortissimus, de insidiis concitus surrexit, et Turcos aggressus, multos peremit, et quosdam vivos retinuit, quos ante portam civitatis solemniter in spectaculum decollavit. Deinde castrenses super verticem montis, qui dicitur Maregard, castellum aedificaverunt, quod per dierum successiones heroum unusquisque in ordine vicis suae custodiebant. Interim attenuata sunt victualia, quia neque cursitare audebant, neque mercatum habebant. Quod vero in valle reperierant, affluenter consumpserant. Cibaria igitur omnia perchara erant, fames inhorrescebat, quoniam pabula omnia de die in diem deficiebant, et intus adversarii cavillantes gaudebant.
18.9.4
Anno ab Incarnatione Domini 1097, indictione V, celebrata Nativitate Christi, Buamundus dux, et Flandrensis Rodbertus, non sine remanentium lacrymis processerunt, et cum eis militum et peditum plus quam XX millia per Saracenorum colonias dispersi sunt. Arabes autem et Turci a Jerusalem et Damasco, et ab aliis multarum regionum municipiis convenerant, ut Antiochiae subvenirent. Qui, ut Christianos per regionem suam dispersos audierunt, admodum gavisi sunt, sperantes se illis pro certo praevalituros, utpote quos opinabantur paucos et adventitios. Intempesta igitur nocte, duas acies in insidiis ordinaverunt, unam a facie, alteram a tergo. Armipotens comes Flandriae et Buamundus diluculo in eos unanimiter irruerunt, et invocato nomine Jesu cum signo crucis, constantissime praeliati sunt, et multi paganorum mortui sunt. Verum de spoliis eorum parum ditati sunt Christiani, quia otium non habuerunt eos persequendi, vel spoliandi. Interea Turci, qui in praesidio urbis stabant, audientes Buamundum abscessisse, audacter exibant, et in ipsis jam castris discurrebant. Exploraverunt enim quae tentoria languidiora reperirentur. Quadam die, unanimiter in castris irruerunt, et cominus in Christianos impegerunt, nondum scientes quod sui devicti essent. Die illa, vehementer Ismaelitae in castris desaevierunt, et multi ex Christianis perempti sunt. Inter quos Podiensis tunc signifer occidit, et nisi luteae interessent salebrae, quae civitatem a castris dirimebant, et transitum nullum, vel difficilem, sinebant, laxis habenis ipsa protererent tentoria, et debaccharentur in Christianorum gentem, quae jam aliquantulum marcuerat.
18.9.5
Buamundus, de Saracenorum regrediens bello peracto, sed modico quod depraedaretur invento, alia conscendit montana. Sed in tantam terra jam redacta fuerat vastitatem, ut multi vacui remeaverint. Incassum ergo laboraverant, nisi quod de Turcis solemniter triumphaverant. Sed nulla victoria famem exstinguit, ubi totum, quod mandi debeat, deficit. Parum laetitia durat, quam egestas panis contristat. Reversi sunt autem ad castra, quae perhorrescens sauciabat inedia. Armenii et Suriani, lucris inexplebiter inhiantes, Christianos rediisse vacuos videntes, ad opportuna et remotiora loca decurrebant, et coementes cibaria quae reperiebant, in castra deferebant, et multo pretio, quod vili coemptum erat, venditabant. Morbi lues castra contaminabat. Ditiores multa indigentibus et ostiatim postulantibus donaria conferebant, sed tamen multis diebus sustinere tot millia non poterant. Cogitaverunt igitur aliqui castra subterfugere. Guillelmus Carpentarius et Petrus Eremita latenter fugerunt, quos inventos Tancredus apprehendit, et inhoneste conviciatos, ad exercitum redire compulit. Dein Buamundus ad se deductos probrosis coercuit verbis, et dignis castigavit angariis. Tunc homines et equi incommodo pari laborabant, et evadendi desperatione nutabant. Adeo Christianorum equi defecerunt, ut in tanto et toto exercitu vix mille milites invenirentur qui caballis uterentur. Tatanus, natione Graecus, satellitum imperatoris princeps, metu mortis inter tot detrimenta expalluit, et multa sociis promittens profutura, legationem ad Augustum suscepit, et abscedens, nunquam postmodum ad eos rediit. Probitates et fidelitatem, multimodosque angores obsidentium urbem Alexio Caesari luculenter retulit, et Guidonem, Guiscardi ducis filium, praeclarosque Francorum proceres, qui cum multis sodalibus sequebantur, sed ab Augusto Constantinopoli honorifice detinebantur, ut socios adire festinarent excivit. Auditis itaque certis rumoribus, imperator ingentem exercitum aggregavit, et cum multis copiis, ut Christicolis subveniret, iter iniit. Sed pravis, ut in posteris dicemus, consiliis bonum inceptum non peregit.
18.9.6
Gens interim pauperata furtim discedebat, vadens quo se vivere putabet. Ad mare nullus audebat accedere, quoniam viae et avia servabantur. Ecce iterum fama recens percrebruit Turcos innumeros adventare, et ingruentiam necis omnibus confestim imminere. Tot enim erant, quod vix multorum stadiorum sufficeret eis quaquaversum porrecta capacitas. Exsangues Christiani pallebant, et multi eorum marcida colla circulabant. Nobilitas tamen de bello disputare ausa est. Cuncti optimates confluxerant, omnesque se invicem cohortabantur. Quod videns sagax Buamundus, eis valde congratulatus est, prolatoque sapienti consilio, cum admonitione facunda ad bellum cohortatus est. Pedites in castris jussit remanere, et portas civitatis diligenter observare, ne reseratis illis cives possent libere discurrere.
18.9.7
Omnes milites cum invocatione nominis Domini Jesu armati, et sancta communione praemuniti, processerunt e castris, cum multis utriusque catervae lamentis. Neutri confidebant de se, nec sacerdos, nec mulier, nec popularis, nec miles. Nec iste nec illi sperabant se de caetero posse frui aspectu mutuo. Hi et illi proruebant in charorum oscula, et omnes in lacrymas ciebantur. Milites hospitati sunt inter fluvium, qui antiquo nomine Daphnes vocatus est, qui praeterluit Antiochiam et lacum. Audierant siquidem Turcos in castello Arech convenisse, ultra Pontem Ferreum. Impigri Christianorum optimates ante lucanum convenerunt, et aurora prima illucescente, gnaros exploratores praemiserunt. Qui celeriter revertentes, Turcos adesse, et duas copiosas acies praestruxisse, acclamaverunt. Viderant enim eos, ex altera fluminis ripa accelerantes. Tunc Christianorum proceres locuti sunt de bello ordinando, et negotium illud commiserunt Buamundo. Ordinatae sunt itaque sex acies. Quinque ex illis processerunt quae belli pondus sustinerent, et inimicum agmen efficaciter feriendo repellerent. Buamundus cum acie sua postremus paulatim gradiebatur, omnibus provisurus et subventurus, et, si Turci praevalerent prioribus, totam belli ingruentiam excepturus. Litui clangebant, buccinae reboabant. Utriusque multitudinis clamor audiebatur, et acerrimum certamen utrinque agebatur. Cominus utraeque instabant legiones. Jam clypeo clypeus, iam umbone umbo repellebatur, et confractis hastis enses mutilabantur. Supervenere Turcorum succenturiae, quae graviter coeperunt Christianos impellere. Nequibant Franci tantum impetum tot examinatarum nationum sustinere, sed titubantes cogebantur cedere. Tantus enim erat clamor et strepitus et telorum imber, ut ipsum etiam obnubilarent aerem. Ingemuit Buamundus, qui undique prospiciebat eis, tanquam oculatus totus, et ait: Christe, tuos sustenta Christianos. Et adjecit: Rodberte, Rodbertus siquidem, Girardi filius, suum detulerat vexillum, rapidum calcaribus urge cornipedem, et Christianis titubantibus imperterritus esto juvamen! Memor esto, precor, parentum nostrorum, et ne lividaveris rutilantem titulum Francorum! Scito nobis illico de coelis auxilium futurum. Sed vult Deus ut nos, velut fortes athletae, promereamur et adipiscamur bravium. Rodbertus, sanctae crucis signo munitus et auxiliaribus manipulis constipatus, festinus adfuit, et cruentissimis Turcis audacissimus miles obstitit. Adeo perfidos aggressus est, ut vexilli Buamundi lingulas in ora Turcorum volitare faceret, altoque clamore suo aliquantulum Turcos deterreret. Ad illius primipilaris impetum et altum clamorem Franci animos resumpserunt, et in Turcos unanimiter irruerunt. Fragor armorum multus erat, et ab aereis cassidibus elucubratus ignis scintillabat. Vulnera vulneribus illidebant, et campi nimio sanguine purpurabantur. Intestina videres dependentia, caesa capita, trunca corpora, passim oppetentia. Turci itaque timore nimio exterriti sunt, et repente, cuneis eorum labantibus, fugerunt, quos nostri repente ultra Pontem Ferreum persecuti sunt.
18.9.8
Caesi sunt ibi Turcorum multi milites, quoniam praelium illud non habuerat pedites. Christiani autem, magno potiti tropaeo, laeti reversi sunt ad suos, secum adducentes multos equos, quibus singulariter indigebant, et spolia multa, quae in praelio acquisierant. Turci ad castellum suum Arech satis inglorii reversi sunt; quod, omnino despoliantes, succenderunt, et fugerunt. Armenii autem et Suriani, hoc videntes, arcta loca praeoccupaverunt, et multos ex eis peremerunt; quosdam autem vivos reduxerunt. Castellum vero praedictum Christianis subjugatum reddiderunt. Franci quoque in castra centum capita peremptorum retulerunt, ad consolationem suorum, et ad defectionem obsessorum. Haec omnia viderunt legati admirabilis Babyloniae, qui tunc forte a Babylonia ad eos missi, juxta eos suis morabantur in tentoriis. Illi autem, qui in castris remanserant, tota die in Antiochenos pugnaverant, et tres portas urbis, ne foras erumperent, indesinenter servaverant. Praelium hoc factum est Idus Februarii, feria III quae caput jejunii Quadragesimalis praecedebat.
18.9.9
Multitudo civium, licet in praeliis semper victi fuerint, et morte vel vulneribus seu captionibus defecerint, tanta erat in urbe, ut magis in iram efferati, Christianos ardentius impeterent, et incessanter ipsa castra perturbarent, frequenter insilirent, atque quibuslibet mortibus funestarent. Christiani, praeter haec, magnis affligebantur incommodis, quia nec obsidionem deserere, nec procul a castris audebant procedere. Regiones circumsitae jam in tantam redactae erant solitudinem, ut nullam eis suppeditarent pabulorum subministrationem. Turci nimirum, quibus locorum opportunitates cognitae erant, frumentatum cursitabant, et Christianis attentius insidiabantur. Porro quaecunque civitates, quaecunque castella, quaecunque municipia, quilibet homo, quaelibet mulier, omnes, qui vel prope vel procul erant, Christianis inimicabantur. Omnis locus obstructus erat, ne forte negotiatores ad eos accessissent. Itaque perhorrenda periclitabantur eduliorum inopia. Nobilitas igitur, ut plebi consulerent, misericorditer anxiabantur.
18.9.10
Consilium inierunt ut Machomariam munirent, et Turcis transitum per pontem auferrent. Decreverunt etiam ut Buamundus dux, et Raimundus, Tolosanus comes, ad Portum Sancti Simeonis irent, et populum, qui ibi exspectabat, ad obsidionem adducerent. Itaque, qui in castris remanserunt, accincti gladiis, ad castellum inchoandum unanimiter se praeparaverunt. Turci autem, nec numero nec armis impares, audacter Francis occurrerunt, et in tantum aggressi sunt, ut eos in fugam compulerint, multosque peremerint. Denique comperto quod duo maximi proceres ad portum abscessissent, clandestinas insidias competenter collocaverunt, et a portu Sancti Simeonis remeantes immaniter aggressi sunt. Impetebant enim Saraceni Christianos sagittis, ensibus, lanceis, missilibus et omnimoda telorum ingruentia; Christianos immisericorditer obtruncabant, et dentibus in eos stridentes, clamitabant. Redierat quippe cum praefatis principibus gens, nec satis armata, nec multum pugnax. Pauci Christiani debacchantium crudelitatem diutius perpeti nequiverunt; sed peremptis in illo conflictu plus quam mille, alii fugerunt. Tales sunt bellorum eventus, tales sunt vicissitudines et hominum et temporum. Nulli unquam successit semper feliciter; nemo unquam de continua prosperitate laetabitur, vel laetatus est. Hac de re, et timenda est et cavenda in prosperis adversitas; speranda vero et optanda in adversis prosperitas. Rumor de Christianis superatis eos, qui remanserant, valde contristavit, eo maxime quod certum numerum vivorum seu peremptorum non retulit. Plurimi, per montana repentes, evaserunt, et ad tentoria qaantocius redierunt.
18.9.11
Buamundus, per breviorem viam reversus, Tolosanum praevenit, et de defectu suorum verus interpres nuntiavit. Christiani vero, magis irati quam exterriti, Turcos unanimiter aggressi sunt, et occisione commilitonum suorum incitati, gentiles viriliter invaserunt. Utrinque accerrime dimicatum est. Turci pontem transierant, et Christianis audacter obviarant; a quibus praeter spem horribiliter excepti sunt, et percussi, fugiendo elabi voluerunt; sed inita fuga, mortem invenerunt. Oberat fugientibus pons angustus, fluviusque rapidus et profundus. Alter eis non erat transitus; fluvium circa pontem nemo evadare, vix aliquis poterat enatare. Grandis multitudo equitantium pontem pariter ascenderunt, Francique, fraternae ultionis et victoriae cupidi, perimere crudeles belluas sategerunt. Insatiati peremptores instabant lanceis, et ensibus in eos cominus utebantur. Quosdam in fluvium praecipitabant, alios lethalibus gladiis confodiebant Fluvius sanguine cruentabatur, et cadaveribus supertegebatur. Insignis dux Godefredus quemdam maximum bellatorem, aurea lorica indutum, in tergo ense percussit, validoque ictu per medium quasi tenerum porrum obtruncavit. Caput, cum humeris et superiori parte corporis a cingulo, in flumen cecidit, inferiorque pars super velocissimum cornipedem remansit. Equus autem, rectore carens, aspere calcaribus urgebatur, et laxatis habenis fugientes praeveniens, urbem ingressus est. Hoc totus populus, qui in muris et propugnaculis stabat, ut prospexit, valde moestus contremuit, et de tanto strenui baronis ictu plurima cum lamentis verba evomuit.
18.9.12
Dies multimodae mortis, dies illa gentilibus illuxerat, in qua vix aliquis ibi congregatorum mortem evitare poterat. Mulieres, a murorum et propugnaculorum spectaculis, suorum miserias prospectabant, et successivis Francorum prosperitatibus invidebant. Id praelio illo duodecim principes, quos admiralios vocant, et mille quingenti milites praecipui mortui sunt, aliique timore nimio, ne in Christianos aliquid arroganter inirent, perterriti sunt. Intempesta nox praelium diremit. Christiani, in Domino Jesu laetantes, ad suos victoriosi redierunt, et equos multos cum spoliis copiosis secum adduxerunt. In crastino mane Turci suorum cadavera collegerunt, et ultra pontem ad Machomariam ante portam civitatis sepelierunt. Pallia quoque, et pretiosas exuvias subtumulaverunt, et arcus et pharetras et plurimos byzanteos mortuorum procurationi adjecerunt. Quo Christiani comperto, sepultos desepelierunt, concupiscibilemque substantiam rapuerunt, et corpora congregata in foveam unam contumeliose projecerunt. Burdones vero quatuor, caesorum capitibus onustos, ad portam miserunt; quae cives et Babylonici legati videntes, vehementer doluerunt, et ad mortem usque contristati sunt.
18.9.13
Tertia die, Christiani castellum, de quo supra memoratum est, aedificare coeperunt, et de lapidibus de sepulturis dehumatorum munierunt. Quo satis munito, jam hostes suos arctius coangustaverunt. Franci autem securiores ad montana cursitabant, et paleis, aliisque quibuslibet victualibus devehendis jam liberius vacabant.
18.10.1
LIBER NONUS. X. Antiochiae obsidio continuata.--Crucesignati hanc civitatem expugnant.
18.10.1
Ex altera vero parte fluminis nondum sua Christiani tentoria locaverant, ibique Turci securius discurrebant. Communi ergo consilio, castellum ultra flumen aedificatum est, magnanimusque Tancredus, de castello illo servando, cum primoribus Francorum pactus est. Omnes enim alii tutelam hujusmodi refutaverunt. Excitis itaque commilitonibus fautoribusque suis, castellum muniit, obessae urbi acriter obstitit, vias et invia irrequietus observavit. Quadam die Surianos et Armenios, necessaria, ut solebant, in urbem abundanter deferentes, invenit; celeriter aggressus, omnia quae deferebant abstulit, spoliisque opimis et victualibus gloriose ditatus, sociis subvenit. Antiocheni ergo, et omnes fautores eorum valde perterriti sunt, et frequentibus infortuniis et calamitatibus oppressi sunt. Franci, moribus ferociores, natura animosiores, usu in bello expeditiores erant, et ad hoc in longinquas regiones et exteras nationes iter arripuerant longanimes. Ad Deum in angustiis suspirabant, ipsumque in necessitatibus suis adjutorem invocabant, eique frequenter pro humanis excessibus devoti satisfaciebant.
18.10.2
Pirrus Datianus, quidam admiratus, Turcorum prosapia oriundus, in obsessa civitate tres turres habebat; qui foedus amicitiae per fideles internuntios cum Buamundo inierat, de quo fama volans ad eum multa bona detulerat. Frequenter igitur, per fidos interpretes et nota intersigna, loquebantur ad invicem. Hunc aliquando Buamundus ad Christianitatem incitabat, aliquando ad reddendam civitatem multimodis pollicitationibus suadebat, et, ut vir callens, nihil intentatum relinquebat. Nunc eum pro infortuniis civitati imminentibus deterrebat, nunc eum pro praemiis copiosis, quae a Deo gloriose destinantur, Christianitati alliciebat. Tandem Pirrus famoso amico assensum praebuit, et tres ei turres suas obtulit, filiumque suum obsidem daturum se spopondit, et ut inceptum maturarent negotium, summopere admonuit.
18.10.3
Prudens Buamundus intestinam laetitiam caute celavit, vultum et os ad tempus compescuit. Optimates deinde allocutus de difficultate capiendae urbis, de ingenti taedio longae obsidionis, de laudabili constantia victoriosae expeditionis, suasit ut cuilibet suorum ab omnibus concederetur principatus Antiochiae, qui pretio, seu vi, vel amicitia, seu quolibet ingenio posset eam obtinere. Tunc seniores ei non acquieverunt, sed communem eam omnibus esse debere dixerunt, quia generali conatu omnes ibi laboraverunt. Sapiens heros pluribus auditis conticuit, et opportunitatem optati exitus exspectavit. Paulo post, fama, praesaga mali, percrebuit in castris, Turcos, Publicanos, Agulanos, Azimitas, et plurimas gentilium nationes adventare, et de bello in Christianos condixisse. Jam certi eruperant nuntii, qui de certitudine testabantur imminentis periculi. Christiani ergo duces ad invicem locuti sunt, et sponte sua Buamundo subintulerunt: Vides quod in articulo res nostra posita sit. Si civitatem ergo istam prece vel pretio, nobis etiam juvantibus, poteris obtinere, nos eam tibi unanimiter concedimus; salvo in omnibus, quod imperatori te collaudante fecimus, sacramento. Si nobis imperator, ut promisit, adjutor advenerit, juratasque pactiones custodierit, perjuri vivere nolumus; sed, quod pace tua dictum sit, nos eam illi concedimus. Sin autem, tuae semper subdita sit potestati! Mox Buamundus, iteratis sermonibus, Pirrum interpellavit, et ille, nihil percunctatus, filium suum obsidem misit. Praeco, inquit, vester in castris vestris intonet alta voce ut gens Francorum, hodie praeparata, cras ingrediatur Saracenorum terram, depraedandi causa, et sic nostris et vestris dissimulabitur causa nostra. Postquam hostium multitudinem longius abiisse nostri putaverint, minusque solliciti sub noctis silentio quieverint; vos interim clandestini, scala muris admota, accelerate, omnem tumultum compescite, murumque cito et confidenter ascendite, turresque meas, ut promisi, recipite. Postmodum de rebus agendis procurate, gladiisque rerum eventus perficite, nec aliquid quod agendum sit, ceu segnes, negligite. Ego vero insomnis et sollicitus vestrum praestolabor adventum.
18.10.4
Buamundus itaque praeconi suo, quem Malam- Coronam cognominabant, per castra praeconari jussit, ut omnes irent hostium terras depraedari. Omne vero secretum credidit duci Godefredo, et Flandrensi, et Normanno, atque Tolosano, ac Podiensi episcopo, aliisque quibusdam optimatibus; Tancredus autem suique consiliarii, rem totam ab origine noverant. Stephanus vero Carnotensis aberat, qui magna detentus aegritudine, ut asserebat, ad Alexandretam recreationis gratia, donec convaluisset, discesserat. Exercitus itaque Christianus, hujusce rei ignarus, vesperascente die, castra exivit, et per quaedam devia deductus, ante auroram prope urbem per compendiosa diverticula repedavit. Buamundus interim suis mandavit familiaribus ut scalam, quam praeparaverat, caute muro apponerent, et taciturni confidenter ascenderent, et reliqua, quae agenda essent, armis animisque vegeti prudenter agerent. Langobardus quidam, nomine Paganus, non sine grandi metu, primus ascendit, quem Fulcherius Carnotensis, et Rogerius de Barnevilla, ac Goisfredus Parented, de castro Secred, aliique fere LX subsecuti sunt; quos Pirrus diligenter suscepit, et in turribus suis collocavit. Deinde Pirrus, postquam vidit quod plures non sequerentur, valde tristis, materna dixisse lingua fertur: Heu! heu! michro Francos ethome, hoc est, paucos Francos habemus. Langobardus ergo per scalam properus descendit, et exspectanti Buamundo eminus dixit: Quid agis? an dormis? Mitte velociter quos missurus es, quia indemnes jam obtinuimus tres turres. Alioquin et nos, et civitatem, et amicum tuum, qui totam spem et animam suam in sinum tuum expandit, amisisti.
18.10.5
His auditis, Buamundus, et qui cum eo erant, dicto citius cursum arripiunt, multi ascensum praeoccupant, et septem alias, Pirro docente, turres intrant, Occisis omnibus, quos intus invenerant, jam per muros et plateas personant, passim discurrunt, neminique obvianti parcunt. Cives, laboribus longae obsidionis fatigati, vix expergiscebantur, et adhuc somnolenti domos suas inermes egrediebantur; somno sonoque clamantium stupefacti, cautis incauti occursabant, et rem ignorantes, adversarios, utpote suos clientes, convocabant. Ubicunque igitur obviabantur, tanquam oves procumbebant et obtruncabantur. Tunc etiam couterinus Pirri frater mactatus est. Interea tanti per scalam repere coeperant, ut ipsa scala dissiliens dissolveretur, nec alii qui jusum propter muros aderant, sociis sursum pugnantibus auxiliari possent. Pro tali ergo eventu contristatis pietas Dei suffragata est. Nam non procul a scala nutu Dei quamdam portam, quam retroactis diebus explorantes viderant, a sinistra parte palpantes invenerunt, ipsaque fracta quantocius ingressi sunt. Tunc nimius fragor exortus est, et uberior dimicandi occasio Christianis succrevit, Turcisque somno vinoque sepultis crudelior necis angustia obvenit. Gentiles, dum periculum imminens effugere vellent, in Christianos impegerunt; et impetum evitare satagentes, dum nesciunt, in repentinum mortis discrimen ceciderunt. Buamundi vexillum, ipso jubente, in urbem elatum est, et contra municipium, quod erat in urbe, in editiori colle collocatum est.
18.10.6
Christiani, III Nonas Junii, feria IV, Antiochiam obtinuerunt, et innumeros paganorum ibidem interemerunt. Nec aetati, nec sexui, nec cuivis conditioni nocte illa indultum est. Nox ambigua erat, et ideo promiscui sexus nullum exceperat. Dies illuxit, et qui morabantur in castris, tumultuantibus populis et reboantibus lituis exciti, vexillum Buamundi viderunt et agnoverunt; et de capta civitate gavisi sunt. Ad portas igitur cucurrerunt, introierunt, sociosque toto nisu adjuverunt. Turcos, subterfugere molientes, si quos invenerunt, impigre caeciderunt. Quidam etiam Turcorum per portas effugerunt, quoniam impetuosis Francis incogniti fuerunt.
18.10.7
Cassianus autem, Turcorum dominus, Antiochiae admiratus, inter fugientes delituit, et aufugiens, in terram Tancredi pervenit, ibique, suis equis sodaliumque suorum, ad extremum fessis, coactus substitit, et in quoddam tugurium divertit. Hoc ut Suriani et Armenii, regionis illius accolae, quibus multa Cassianus mala fecerat, compererunt, ex eis fere XX concursum in eum fecerunt, apprehensi caput amputaverunt, et Buamundo praesentaverunt. Unde, et ipsius gratia et optata libertate potiti sunt. Infelici fortuna deceptus sic periit Cassianus. Incertum habetur an totius expers confugii discesserit, an ad disquirendum a contribulibus suis adjutorium discurrerit. Illud certum habetur, quoniam si castellum suum introisset, sibi suisque opportunius consuluisset. Plateae vero et omnes civitatis intercapedines ita densis erant occupatae cadaveribus, ut liber nemini daretur incessus. Compita nimirum et viculi caesis impediebantur corporibus; unde horror et fetor nimius quibuslibet incumbebat viatoribus.
18.11.1
LIBER NONUS. XI. Turci, duce Curbaranno, Francos in Antiochia aggrediuntur
18.11.1
Auditis rumoribus de capta civitate, multi, qui ad ejus adminiculum confluxerant, vel adhuc confluebant, perempti sunt. Alii, in municipium recepti, evaserunt. Alii vero vitae suae fuga consuluerunt. Sensadolus autem, Cassiani filius, Curbaranno, magistro militiae Soldani, Persarum regis, occurrit, et cum multis fletibus diros patris patriaeque casus retulit. Hunc nimirum Cassianus, dum obsideretur ab occidentalibus, ad liberationem Antiochiae multis invitaverat legationibus. Tertia die, postquam civitas Christianis subjugata est, Sensadolus Curbaranno municipium imminens urbi, et se, et omnia sua contradidit, ipsumque multis quaestibus et lacrymis ac promissis in Christianos commovit. Curbarannus autem erat audax et bellicosus, prudens et dives, laudisque cupidus. A Calipha, gentis suae apostolico, in Christianos saeviendi licentiam acceperat, seque non reversurum, donec Syriam et Romaniam, Apuliam quoque sibi subdiderit, juraverat. In viribus suis valde confidebat, quia secum gentes innumeras habebat. Adjuncti etiam erant illi Damascenorum rex et Jerosolymorum admiratus. Turci et Agareni, Arabes et Publicani, Azimitae, Curti et Persae, Agulanorum quoque tria millia illi adhaerebant. Qui ferro undique loricati erant, nec sagittas, nec lanceas timebant, nec praeter gladios arma in bellum ferebant. Tales tantique hostes ad Pontem Ferreum castrametati sunt, et firmitatem illam confestim expugnaverunt; et omnes extemplo interfecerunt, reservato castelli domino, ferreisque vinculis alligato; qui vivus et vinctus inventus est, bello peracto. Agareni arma vilissima, ensem scilicet rubiginosum et lanceolam, et arcum aspernabilem quibusdam pauperculis diripuerunt, et Curbaranno ad improperium Francorum cum magna irrisione obtulerunt; quae ille nihilomiminus cum cachinnosis exprobrationibus in Corosanum misit, et vanis jactationibus vesanos idololatras in Christum excivit.
18.11.2
Dum haec aguntur, Curbaranni mater de civitate Aleph ad filium accessit, et de his quae inchoaverat acriter eum redarguere coepit, eique, quod vincendus esset a Christianis, et eodem anno, non in bello, morte subita moriturus, manifeste praedixit. Erat enim senex, utpote centenaria, et futurorum praesaga. Colligebat etiam multa de constellationibus mulier sortilega, et geniculorum, multarumque disciplinarum conscia. Jactabundus heros lugubrem matrem superbis promissionibus compescuit, et tertia die armatus in oppidum sibi commissum, cum nimiis viribus, venit. Christiani obviam Ismaelitis exierunt; sed immensam multitudinem et fortitudinem illorum conficere nequiverunt. Extemplo in civitatem refugere coacti sunt, et in angusto portarum ingressu multi, repentino impetu suffocati, perierunt. Turci enim vehementer eos aggressi sunt. Incubuit ergo Christianis magna desperatio. Alii tamen alios consolabantur, et in diem crastinam de praelio concionabantur. Aliqui tamen, ultra jus et fas meticulosiores, ad dedecus sui noctu de fuga cogitaverunt. Willelmus enim de Grentemaisnil et Albericus frater ejus, Guido Trussellus et Lambertus pauper, aliique plures hesterni belli timore perterriti sunt; et ut in crastinum aufugerent solliciti, funibus per murum demissi sunt. Unde, ad suam diuturnam ignominiam, furtivi Funambuli vocati sunt. Tota nocte per abrupta praecipitiorum ambulaverunt, et cum multis comitibus ad portum Sancti Simeonis pedites, manibus et pedibus excoriatis, devenerunt. Ibi multas naves repererunt, et nautas, in portu vacillantes, crudelibus nuntiis terruerunt, dicentes quod a Turcis Antiochia capta esset, et ibidem Christiani a paganis deleti essent. His auditis, nautarum alii anchoris abruptis mare jam sulcabant, et carbasa crepitantes in auras obliquabant, alii pigritantes dissimulabant, omnes tamen in commune turbabantur et pallebant. Dum haec aguntur, ecce Turci subito, littora explorantes, advolant, imparatos et timoratos nautas trucidant, rates in portu remorantes spoliant, ignibus appositis concremant, et desidiosos homines pro voto dilacerant.
18.11.3
Pugnaces urbis muniones pondus Turcani belli tota die sustinuere, subitoque sapientum consilio murum de lapidibus impolitis et sine caemento inter civitatem et oppidum aedificavere. Ipsa enim maceria opportunum ut defenderent se Christianis praestitit auxilium; importunum autem Turcis impugnandi peperit impedimentum. Franci tota sedulitate propter murum armati assistebant, nec somno, nec quibuslibet aliis curandis indulgebant. Interim fames pedetentim convaluit, et obsessos, ut equos et asinos, et si quid aliud immundum erat, devorarent, compulit. In tanta egestate fideles invocabant Dominum, et ipse exaudivit eos.
18.11.4
Dominus Jesus cuidam sacerdoti, dum in basilica Sanctae Mariae pernoctaret, et pro afflicta Dei plebe oraret, semisopito cum sanctorum coetu apparuit, et de fornicationibus, quibus Christianorum catervae cum alienigenis seu Christicolis meretricibus pollutae erant, querelam deprompsit, asperasque minas lupananti multitudini adjecit. Interim splendida crux super caput ejus resplenduit, qua presbyter Redemptorem mundi agnovit, et devote pronus adoravit. Tunc beata Maria, misericordiae mater, sanctusque Petrus, apostolorum princeps, cecideruut ad pedes Domini Salvatoris, piisque pro afflictione Christianorum supplicationibus, mitigabant iram minitantis, conquerentes de paganis, qui sanctam domum Dei suis turpiter maculaverant spurcitiis. Finitis supplicantis Matris et apostoli precibus, Sanctus sanctorum acquievit, vultuque jucundior, presbytero praecepit ut omnem populum palam castigaret, ac ad poenitentiam omnimodis invitaret, et fideliter conversis ex parte Dei securus promitteret quod infra quinque dies opportunum illis auxilium Deus provideret. Haec presbyter cum jurejurando super sanctum Evangelium et crucem coram Podiense episcopo et omni multitudine contestatus est. Populus confestim ad lamentum convertitur, et de reatus sui confessione alius alium cohortatur. Suffusi ora fletibus, cineratis capitibus et nudis pedibus, omnes in ecclesiis passim orant, Domini petunt auxilium et rogant consilium. Juraverunt omnes duces communi decreto quod nullus, quoad vixerit, de illo subterfugeret collegio, donec Jerusalem adiissent, et sepulcrum Domini deosculati fuissent, Tancredus etiam juravit quod quandiu XL milites haberet, de Jerosolymitano itinere non recederet. Christianos ergo haec inspiratio multum animavit, corroboravit et exhilaravit.
18.11.5
Petrus Abraham, quidam clericus de Provincia, comitibus suis visionem hujusmodi retulit: Cum obsideretur, inquit, Antiochia, forisque gravi premeremur angustia, multimodaque penuria, sanctus Andreas apostolus mihi apparuit, nomenque suum interroganti intimavit, et in ecclesiam Sancti Petri, quae in hac urbe est, introduxit. Ibique mihi quemdam locum demonstrans, dixit: Noveris volo quoniam, postquam hanc urbem intraveris, hic lanceam invenies, quae latus Domini Salvatoris in cruce perforavit. Hoc munimem sacrosanctum est, et Christianis specialiter amplectendum est. His ita dictis, apostolus disparuit, et nemini quae videram propalandi, fiducia mihi fuit. Capta autem urbe, iterum eumdem apostolum vidi. Quare, inquit, pusillanimis, lanceam non abstulisti? Et ego: Domine, si inde loquerer, quis mihi crederet? Noli desperare, ait apostolus, noli desperare; sed scito pro certo, ut dixi, tibique demonstravi, omnia vera esse. Haec nimirum revelatio multum fatigatis proderit Christianis, utpote quibus pro lancea profluet confidentia salutaris. Infra quinque dies visitabit eos Dominus, et potenter eruet eos a persequentium manibus. Petrus autem consilium hoc sibi divinitus insinuatum comitibus suis patefacit. Sed populus discredebat, et testificantem subsannabat. Ille vero perstitit, et jurejurando affirmavit, populusque tandem juranti credidit, viresque pristinas in tolerandis poenis resumpsit.
18.11.6
Interea Turci, qui in castello erant, sedulo Francos incursabant, et illi econtra pro posse suo resistebant. In primo conflictu Rogerius de Barnevilla occisus est, et a Christianis in ecclesia Sancti Petri cum magno luctu sepultus est. Erat enim nobilis Normannus, milesque pulcher et probissimus. Quadam die Turci tres Christianos in quadam turre incluserunt, nec Franci, tribulationibus tabescentes, inclusis adminiculari ausi fuerunt. Duo ex eis graviter vulnerati exierunt de turre. Solus Hugo Forsennatus, praeliator acerrimus, de exercitu Godefredi de Monte- Scabioso, tota die viriliter defendit se. Stravit etiam duos Turcos, nullis coadjutus auxiliis, sed sola manu persequentium obstitit turmis. Vere fuit hic vir audax et magnanimus, et inter omnes bellicosos praecipua laude dignus. Nimiis calamitatibus nostrates tunc fracti fuerunt, qui unum ex suis tota die pugnantem viderunt, nec succurrerunt; clamantem audierunt, nec responderunt. Cum duces vocarent milites, non conveniebant; cum litui clangerent, in domibus latitabant. Imo inermes et exanimati, bellum diu rogatum abhorrebant; jamque, velut exanimes, inglorii et imbelles, mori praeoptabant.
18.11.7
Buamundus, aliique duces, dum exercitum nimis defecisse viderent, ut eos saltem ad murum usque, qui civitatem ab oppido utcunque tenui discrimine separabat, conducere non possent, ignem immitti in civitatem mandaverunt, et sic eviratos de domibus et latibulis delitescentes extraxerunt. Ignis itaque in urbe, qua parte palatium Cassiani prominebat, accensus est, et ab hora diei tertia usque ad noctem mediam, non defecit. Et domus vel ecclesiae circiter duo millia combustae sunt. Ignis igitur sopitus est, quoniam omnis ventorum feritas evanuit. Christiani, furentibus flammis in hospitiis suis, spoliis suis vix arreptis, coacti ad duces confugerunt, ac ad portas urbis, excubandi gratia, locum uuusquisque acceperunt. Inter Francos et Turcos oppidanos assiduus conflictus erat. Jam enim res brachio manuque duntaxat gerebatur. Jam cominus utrinque certabatur, nec bellum ad momentum interrumpebatur. Turci, plures numero, et impensiore confortati cibo, vicibus sibi succedere, nihil intentatum praetermittere, Francos audacter aggredi, ultro se congressibus ingerere, alius alium commonere. Franci econtra, immoderanter angustiati, vacillare, nec cibum, nec somnum capere, quippe quibus nulla dabatur requies. Altum igitur murum silice et caemento cum calce aggressi sunt provehere, quoniam alium, quem incaementatum erexerant, Turci facile prostraverant.
18.11.8
Quadam nocte, ab occidente ignis de coelo visus est imminere, et intra Turcorum castra tanquam cadens desaevire. Et licet ignis gentilibus tunc indemnis fuerit, multum tamen illis incussit terrorem et moestitiam, Christianis autem solamen et laetitiam; utrisque populis signum illud de coelo enituit. Oppidani tota die instabant lanceis et missilibus, et illidebant vulnera vulneribus. Castrenses extrinsecus ita civitatem circumvallaverunt, ut nemini pateret in die introitus vel exitus. Nocte aliquando aliquis poterat exire, sed occulte, et cum magno timore. Fames in dies convalescebat, et Christianos ultra quam credi potest angebat. Multi siquidem exspiraverunt fame. Panis paximacius et permodicus, si quando inveniebatur, byzanteo comparabatur. Equinae carnes et asininae pro imperialibus deliciis computabantur. Gallinae pretium XV erat solidorum. Ovum duobus solidis, nux juglans uno appretiabatur denario. Multos stateres quaeque vilia valebant. Taedet me singillatim enumerare multimodos labores et omnes miserias ac passiones, quas in urbe obsessa XXXVI diebus perpessi sunt Christicolae muniones. Sic Deus suos athletas probavit, et ut a propriis reatibus expiarentur, in camino tribulationis examinavit, et purgatos gloriose honoravit.
18.11.9
Stephanus interim, comes Carnotensis, infirmitate, ut dicebat, detentus aliquantula, sicut dictum est, ad Alexandretam secesserat, convalescendi gratia. Hujus reditum omnes exspectabant, utpote quem omnes majores ducem et consiliarium sibi praefecerant. Erat enim facundus, et singularis scientiae. Hic, ubi Turcos civitatem circumvallasse audivit, de Alexandreta, quae non multum ab Antiochia remota est, montana latenter conscendit, et innumera Turcorum tentoria, ipsosque velut arenam maris per plurima stadia diffusos vidit, et civitatem circumdatam, manumque parvam Christianorum inclusam agnovit. Nimio igitur metu cum suis perterritus, cursim fugam iniit, et festinanter clandestinus discessit, castellumque suum reversus spoliavit. Fugiens itaque Alexio imperatori, qui cum magno exercitu suppetias obsessis veniebat, ad Philomenam urbem obviavit, eique, seorsum vocato, dixit: Antiochiam pro certo captam fuisse noveris a Christianis. Sed castellum, quod munitissimum prominet urbi, sibi retinuerunt Turci. Et ecce nostros in urbe obsident et expugnant, seu magîs, ut reor, jam expugnaverunt, et omnes nostri perierunt. Consule ergo tibi, et genti quam conducis.
18.11.10
Guido, Buamundi frater, aliique multi Francorum et Graecorum festinabant ad obsessorum auxilium, quibus imperator accitis suum patefecit consilium. Deinde jussit ut protinus omnes redirent, et regionem illam penitus devastarent, et incolae illius in Bulgariam transmigrarent; ne Turci, si persequerentur, in depopulata regione pabulum sibi reperirent. Diris rumoribus rumigeruli comitis sparsis, obrepsit in populo Dei moestitudo inaestimabilis. Nam episcopi et abbates et presbyteri pene triduo a precibus et laudibus Dei cessaverunt, et profundis gemitibus suspirabant. Imperator, nimis credulus verbis Carnotensis, Constantinopolim reversus est, et gloria victoriae et triumphi de Turcis divinitus aliis, qui legitime certaverant, reservata est. Franci nimis inviti revertebantur, et amarissime lamentabantur. Multi etiam e pauperibus peregrinis passim moriebantur.
18.11.11
Guido, filius Rodberti Guiscardi, pro morte fratris et amicorum multa lamenta edidit, pluresque notos et extraneos in lacrymas excivit, et in itinere in Stephanum comitem convicia multa evomuit. Coactus tamen, cum imperatore aliisque auxiliatoribus, tristis remeavit.
18.11.12
Bellatores Dei, qui in urbe agonizabant, totam spem suam in supernis collocaverunt, et de lancea Domini disquaerenda fiducialiter tractaverunt. In ecclesiam igitur Sancti Petri ventum est, ibique diligenter notato loco diutius inde altercatum est. Tandem praevalente plurimorum sententia, tredecim laboriosis et strenuis hominibus curiose fodere jussum est. A mane ergo usque ad vesperam foderunt, et eodem Petro, cui revelatum fuerat, praesente, lanceam repererunt. Qua reverenter levata, publicus clamor exoritur, celebris ad eam concursus agitur, et tota devotione deosculatur. Orta est igitur inter eos tanta laetitia, ut, remota omni accidia, deinceps nullius meminerint moestitiae, et extunc ausi fuerint de bello tractare.
18.12.1
LIBER NONUS. XII. Sacrae lanceae inventio. Ingens Christianorum gaudium. Ad generale praelium se accingunt. Turcos debellant.
18.12.1
Communi Christianorum consilio, industrii viri, XII. Petrus Eremita, et Herluinus, Turcanae linguae peritus, ad Curbarannum missi sunt, eisque et suis ex parte Dei et populi ejus commendarunt ut pacifici cum suis omnibus ab urbe, quam sanctus Petrus apostolus Christo subjugavit, recederent; et si ad baptismi sacramentum suspirarent, tanquam veri fratres eos susciperent, et perennis amicitiae foedus cum eis innecterent. Sin autem, accincti gladio, si auderent, de praelio cogitarent. Tunc Curbarannus torvo vultu legatos respexit, Christianitatem omnino respuit, crucifixum regem despexit, Petrum apostolum superstitiosum seductorem nuncupavit, fidemque nostram nugacissimam sectam esse asseruit. Ad cultum Machometis Christianos invitavit, contemnentes autem de fuga commonuit. Legati, retrogradum iter arripientes festini redierunt, et baptizatorum exercitum de bello imminenti certiorem reddiderunt. Interim fames invalescebat, et timor Turcorum corda pavitantium adhuc aliquatenus evirabat. Tandem, sacerdotum edicto, triduanum jejunium expleverunt, processiones per ecclesias cum litaniis celebrarunt, et Christianorum singuli, sacrosancto viatico muniti, pugnam ordinaverunt. Septem igitur acies in ipsa urbe paraverunt.
18.12.2
In prima acie fuit Hugo Magnus, cum Rodberto Flandrensi comite, et XXX millibus Francorum et Flandrensium. In secunda Godefredus dux, cum Eustachio fratre suo, et Conone comite, et XXX millibus fortissimorum bellatorum de Alemannis et Lotharingis et Boloniensibus. In tertia Rodbertus dux Normannorum, cum XV millibus Cenomannorum, Andegavornm, Britonum et Anglorum. In quarta Haimarus, Podiensis episcopus, cum aliis episcopis et ordinatis; cum quibus erat Petrus Abraham, qui portabat Domini lanceam, quam Christiani sibi praeferri desiderabant, et praesidium et tutamentum ibi magnum credebant. In quinta Rainaldus, strenuissimus comes, cum IV millibus Teutonicorum et Bajoariorum. In sexta Tancredus cum IV millibus Apuliensium. In septima Buamundus, dux Apuliae, cum XXX millibus Langobardorum et Italorum. Ultimus exiit de urbe, ut omnibus provideret, et singulorum in necessitatibus totus adesset. Raimundus Tolosanus cum XX millibus ad custodiendam urbem remansit, ne gentiles, quorum multa millia castrum Sancti Petri secus muros tenebant, urbem invaderent. Christianis egredientibus, episcopi et presbyteri sermocinabantur, et orabant, et signo reverendae crucis, in editioribus stantes locis, omnes consignabant.
18.12.3
Dum ordinate per portam, quae est ante Machomariam, de urbe exirent, et clementis Dei efficax auxilium medullitus implorarent, pluviola, tanquam roscida stilla, divinitus cecidit; quae, quasi ros matutinus, irroratos equos et equites laetificavit. Unde equi velut exhilarati hinnire coeperunt, et equitum animi dulciorati vegetiores et alacriores fuerunt, et omnes se ipsos promptiores et expeditiores senserunt. Pluvia tamen illa tam subtilis et modica fuit, ut vix pluviam eam dixerint, sed quasdam guttulas rorantes plus senserint quam viderint. Hoc nempe a multis probabilibus viris, qui interfuerunt, relatum est.
18.12.4
Curbarannus, ad bellum procedentes ut vidit, dixit: Plus ad fugam hi properant, quam ad pugnam. Sinite eos huc usque accedere, ut libere deglutiamus eos in nostra potestate. Exeant, exeant! Nos enim eos statim circumcingemus et praevalebimus et suffocabimus. Christiani vero gradatim ibant, nec alius alium inordinate praeproperabat. Curbarannus autem, postquam vidit eos decenter in armis procedere, nec usquam, ceu formidolosos, deviare, sed gressu maturato procedere, iterum non erubuit dicere: Istae contemptibiles caniculae de bello forsitan audebunt praesumere? Tunc metu diriguit et viribus corporis solutis, animo friguit. Clam igitur procuratori suo, quem admiralium vocant, mandavit ut, si in capite exercitus sui ignem accensum fumigare videret, suos pro certo superatos sciret, et ille confestim, dato signo, suisque omnibus sublatis, recederet; ne forte populus, qui cum eo erat, vel in papilionibus, totus deperiret. Deinde ut acies ordinatas, et majores quam audierat copias vidit, ex industria pedem paulatim ad montana retrahere coepit; ut, eos fugere putantes, Franci praecipites insequerentur, et ob id exordinati, facilius laederentur. Tunc, cum nihil ita proficerent, disgregati sunt ab invicem. Pars a mari veniebat; alii stabant in loco, sperantes includere se posse Christianos. At Franci ex acie Godefredi ducis et Rodberti Normanni partem assumpserunt, quam aciem octavam statuerunt, et illis quemdam Rainaldum praefecerunt, qui venientibus a mari gentilibus obviaverunt. Turci vero in eos instanter praeliabantur, et multos ex illis sagittaverunt, vel quaelibet alia mortis genera feraliter intulerunt. Aliae Christianorum turmae ordinaverunt se extendendo a mari usque ad montana; quod interstitium quasi duorum erat milliariorum. A montanis et a mari sagaciter instabant Turci, Christianos circumcingentes, et eos undique infestantes.
18.12.5
Ecce, Deo gratias, ab ipsis montanis visus est exire exercitus innumerabilis, albis equis insidentes, et in manibus candida vexilla praeferentes! Hoc multi viderunt Christianorum, et sicut putant, gentilium, et haesitantes, mirabantur quidnam esset. Tandem utrique cognoverunt signum de coelo factum, et duces illius agminis, sanctos martyres Georgium, Demetrium et Mercurium, sua signa ferentes, praecedere cognoverunt. Saracenis ergo multus timor inhaesit, et Christianis spes melior crevit. Hoc non omnes viderunt, sed multi videntes contestati sunt. Coelitus hoc apparuit aliis ad confusionem, aliis ad instantis triumphi ostensionem.
18.12.6
Gentiles e regione maris pugnantes, postquam pondus belli sustinere nequiverunt, sicut Curbarannus condixerat, ignem in herbam miserunt. Signo autem, quod diximus, cognito, qui in tentoriis erant, pernices et irrequieti confugiebant, et tremuli supellectilem pretiosiorem diripiebant. Porro Christiani, qui ex adverso pugnabant, jam ad tentoria Turcorum pugnam divertebant, ubi majorem eorum virtutem remansisse sciebant. Turci adhuc obstabant tota obstinatione qua poterant. Alii siquidem pugnabant, alii tendis spoliandis intendebant. Dux autem Godefredus, et Rodbertus Flandrensis, et Hugo Magnus, juxta flumen equitabant, ubi rursus maximam pugnantium copiam noverant. Hi, constanter ethnicos aggressi, unanimiter repellebant. Instabant gentiles pertinaciter, et utrinque praeliabatur irremediabiliter. Resonabant aeneae cassides, tanquam percussae incudes. Minutatim scintillabat ignis, mutilabantur enses. Eliso cerebro, humi procumbebant homines. Loricae rumpebantur, exta fundebantur, equi sudabant fatiscentes; nec equis, nec equitibus ulla praestabatur requies. Agmina conserta tenui armorum discrimine vix a se ipsis distabant. Alii siquidem alios cominus impingebant, et manus manibus, pedes pedibus, et corpora repellebant corporibus. Timor tamen, super Turcos divinitus illapsus, eos exterruit, et constantia invincibilis illos admirari et obstupescere fecit, et in fugam coegit. Legio igitur tota coepit labare, nec buccina, nec tympanum, nec lituus, nec praeco poterat eos revocare. Fugitantes autem Turci ad tentoria declinaverunt, ubi multos suorum, quos ibi dimiserant, succenturiatos aestimabant; qui, ut dictum est, istis certantibus, igne accenso, fugerant. Denique Christiani paganos atrociter occidendo usque ad Pontem Ferreum fugaverunt, et passim obtruncando usque ad Tancredi castellum persecuti sunt. Deinde ad tendas eorum redierunt, et quidquid erat concupiscibile diripuerunt. Gazas omnimodas, oves lanigeras, jumenta innumera, alimenta copiosa, et quaecunque indigentibus erant necessaria, in civitatem detulerunt cum jucunditate magna. Mos enim gentilium est, in hostem copiosas opes deferre, equos et asinos et camelos ad subvehendum clitellarios ducere, oves et boves ad comedendum habere, annonam et farinam, fabam et oleum, vinumque non praetermittere. Christiani autem his omnibus abundanter cum optato triumpho ditati sunt, et condignis laudibus Deum benedixerunt, eumque sui protectorem praesentialiter cognoverunt, hymnosque gratulanter in coelum extulerunt.
18.12.7
Syri et Armenii, regionis illius incolae, videntes Turcos irrecuperabiliter in bello victos, montanearum notos anfractus oppilabant, et calles angustos praeoccupabant, eisque immensam deletionem strictis gladiis parturiebant. Mactabant eos velut oves errantes, prae timore nimio totius defensionis immemores. Admiralius quoque, qui in municipio remanserat, cui Curbarannus illud commiserat, ut suos longe lateque turpiter effusos vidit, timore perterritus sibi consuluit, et antequam Franci redissent, Christianorum vexillum rogavit et accepit, et in castello in loco editiori collocavit, ut suis et sibi sic parceretur, nec de municipio reddendo dubitaretur.
18.12.8
Deinde, dum Christiani victores rediissent, et Langobardi signum comitis Sancti Aegidii, quoniam dum rogaretur praesentior aderat, vidissent, valde indignati sunt, acribusque minis saevire coeperunt. Admiralius autem pro controversia pacificanda signum comiti reddidit, et signum Buamundi pro pace et salute sua, suorumque commilitonum, in turre sublimavit. Deinde pactum, quod Buamundus et admiralius ab invicem fecerunt, ab omnibus firmatum est, et municipium Christianis confestim redditum est. Non multo post, admiralius, ut prius, sicut ipse asserebat, diu optaverat, baptizatus est, et liberali Francorum munificentia donatus est. Christiani itaque, IV Kalendas Julii,( 1098) in praelio, juvante Deo, triumpharunt, et Antiochiam liberam et quietam obtinuerunt. Municipes vero Turcos, qui castellum reddiderunt, et Christianae fidei, quae lux animae et initium salutis est, recalcitraverunt, Buamundi conductu, ut promissum illis fuerat, in terram suam remigraverunt.
18.12.9
Remeantibus Francis, qui eos, ut pactum fuerat. deduxerant, intrepidique jam ad fines suos Turci appropinquabant, ecce Balduinus de Rages subito illis obviavit, initaque in nomine Domini pugna barbaros percussit, occidit, et pene omnes delevit. Deinde Antiochiam, spoliis onustus, cum familia sua venit, et laetos rumores amicis suis retulit.
18.13.1
LIBER NONUS. XIII. De gestis Balduini. Edessae principatum obtinet.
18.13.1
Verum, quia nunc se offert occasio referendi quid Balduino contigerit, stylus nostrae narrationis in nomine Domini succincte enucleabit. Non enim sileri debet tanta res.
18.13.2
Postquam Balduinus, ut supra dictum est, Tancredo cum amaritudine recedente, Tarsum, Ciliciae urbem, obtinuit, Godefredi, fratris sui, aliorumque ducum exercitus deseruit, et cum CCC militibus armigerisque suis ad Edessam urbem divertit. Ducem vero Turcorum, qui eidem provinciae praesidebat, adiit, militiamque suam ad servitutem ejus alacriter obtulit. Ille vero cum civibus suis Francos milites gratanter suscepit, opulenta illis in urbe hospitia delegavit, uberem victum et copiosa stipendia constituit, et tutelam totius regionis suae commendavit. Porro Godefredus dux, aliique nostrates, ut Balduinum tutorem Edesseni ducatus audierunt, valde laetati sunt, et, pro reverentia illius, praedictae provinciae fines contingere praecaverunt. Erat enim idem miles statura procerus, pulcher et magnanimus, scientia litterarum praeditus, multimodaque probitate et honestate praeclarus, eximia quoque nobilitate, utpote de prosapia Caroli Magni imperatoris, praecluus. Hic nimirum cum Edessenis contra finitimos Turcos frequentes expeditiones agebat, ethnicos armis proterebat, ingentes praedas et vinctos hostes reducebat, formidabilemque cunctis affinibus suis Edessenum ducem sic faciebat.
18.13.3
Praefata civitas, ut in priscis codicibus legitur, Rages dicta est; sed insanis bellorum turbinibus, sub Assyriorum tyrannis et Chaldaeorum, destructa est. Succedenti vero tempore, Seleucus Nicanor, qui de quatuor praecipuis ducibus Alexandri Magni unus fuit, post mortem ejus, praedictam urbem restauravit et Edessam nuncupavit. Ibi Tigris et Euphrates fluunt, et abundantiam deliciarum incolis advehunt. Abgarus Toparcha Edessae regnavit; cui Dominus Jesus sacram epistolam destinavit, et pretiosum linteum, quo faciei suae sudorem extersit, et in quo ejusdem Salvatoris imago mirabiliter depicta refulget; quae Dominici corporis speciem et quantitatem intuentibus exhibet. Ad hanc urbem Thaddaeus, Jesu Christi discipulus, venit, Abgarum regem cum omni populo suo baptizavit, ibique cultum divinitatis, cooperante Deo, instituit primum.
18.13.4
Hic nimirum Graeci et Armenii et Syri pariter commorantur, et a primordio Christianitatis coelorum regi usque hodie famulantur. Verum, peccatis exigentibus, nuper disciplinae suae virgam Deus exeruit, et gentilium debacchatione Christianorum commissa castigari permisit. Unde praefata civitas dominationi Turcorum, veluti circumjacens regio, subjacuit. Divo tamen cultui voluntarie mancipabantur, nec ulla paganorum districtione legem Dei deserere cogebantur. Cives itaque hujusmodi Francorum comitati congratulabantur, et illi econtra ut fratres in omnibus amicabiliter eos amplectebantur. Turgidus igitur princeps, livore perfidiaque caecatus, Christianis insidias praetendit, et stratori suo in expeditionem eunti imperavit ut, dum redirent, Balduinum sociosque suos, dum exarmati essent, invaderet, et absque misericordia interficeret. Perfidus doli artifex scelerosae factionis nefas praestruxit. Quod Balduinum, quia valde a multis amabatur, non latuit. In remeando de expeditione, pagani Christianos, ut arma deponerent et liberius irent, quasi jocando admonuerunt. Sed illi dolum praecaventes, non acquieverunt. Tandem, dum ad urbem appropinquarent, et Franci caute in armis equitarent, dato signo, gentiles in eos subito praeoccupaverunt, et machinationem nequitiae suae, feriendo sodales, turpiter detexerunt. Christiani autem, Deum invocantes, restiterunt, viriliter hostes percusserunt, in fugam compulerunt, et fugientes quosdam occiderunt, aliosque feriendo usque ad portam civitatis persecuti sunt. Deinde Balduinus illico suis jussit ut ibidem tentoria figerent, et urbem obsiderent.
18.13.5
In urbe vero multus mox strepitus exortus est, et populus in unum undique congregatus est. Tunc Tobias, de primoribus civitatis maximus, ait: O boni cives, paulisper quiescite, quaeso, et ego cum tribus contribulibus meis modo Francos adibo, et cur ab illis obsidemur indagabo. Quatuor igitur optimates urbis egressi sunt, et causam tam repentinae obsidionis inquisierunt. Balduinus respondit: Fratres meos et amicos et nobilem exercitum Christianorum in Cilicia dimisi et cum CCC militibus egregiis servire vobis huc adveni, et vobis ducique vestro in omnibus propugnator fidelis exstiti. Christiani pro amore meo limites vestrae regionis contingere veriti sunt, nulloque modo damnum aliquod vobis intulerunt. Ego cum meis contra finitimos hostes acriter praeliatus sum, et de inimicis vestris, ad vestram pacem et securitatem, frequentibus triumphis potitus sum. Haec procul dubio vos ipsi vidistis, et vos veridici horum nobis, ut opinor, astipulatores eritis. Quid igitur ego, sociique mei hodie peccavimus? Dum ad vestros, sicut heri et nudius tertius, lares tuti repedaremus, et commilitones nostri, ex insperato strictis nos ad necem impetierunt gladiis et missilibus. Sed nobis in tanta necessitate resistentibus, et Christiano more Deum invocantibus, Christus, Deus noster, qui semper suis promptus adjutor est, nobis de coelo auxilium praestolantibus celeriter auxiliatus est. Commanipulares nostri, qui nos hostiliter aggressi sunt, arma nostra pro animabus nostris exerta persenserunt, et terga dantes fugerunt; ex quibus nonnulli, ut videre potestis, in via gelidi a consodalibus relicti sunt. His ita peractis, in tentoriis commoramur, auxiliumque vestrum et consilium praestolamur; quos adhuc non hostes, sed legitimos hospites, arbitramur. Haec et his similia Tobias ut audivit, vicinos astantes seorsum ascivit, et brevi usus colloquio, Francos cito repetiit. Non multis, inquit, opus est verbis, inclyti milites; pacifici nunc exspectate nos hic, obsecramus, et nos in urbe vestrum negotium salubriter exercebimus.
18.13.6
His ita dictis et utrinque concessis, legati urbem intraverunt, et convicaneis suis, quid audierint vel agitaverint, disseruerunt. Audita communiter laudaverunt, quatuor primarios in palatium ducis praemiserunt, et ipsi pedetentim cum armis prosecuti sunt. Severum ducem, in aula privatim sedentem, invenerunt, eumque quatuor priores more solito salutantes, dixerunt: Ingenti consilio nunc indigemus quia nunc hostes valde timemus, quos hactenus fidos adjutores habuimus. Franci nos audacter obsident, et impugnare nos atrociter ardent. Proditores nos appellant, atque ad judicium invitant. A commilitonibus suis, de hostili terra dum remearent, dicunt se esse proditos, et a sociis immanius quam ab hostibus laesos. Unde nisi rectitudinem eis fecerimus, minis nos terrent terribilibus, quod contra nos adducent omnes copias Christiani exercitus. Prudenter igitur et utiliter tractandum est, ne pereamus, nec injuste in nos intolerabilem Christianorum furorem provocemus. Proditio ista nobis ignorantibus facta est, celeriterque tantum nefas puniendum est. Unde communi civium sententia censetur ut infidi proditores secundum priscas leges atrociter puniantur, et egregii sodales imo tutores honorifice concilientur. Interim, dum Tobias haec locutus est, turma civium palatium cum silentio caute ingressa est. Prophanus autem scita pacem quaerentium arroganter despexit, seseque traditorum defensorem et cooperatorem palam ostendit. Unde irati cives protinus in eum irruerunt, et irreverenter caput ejus amputaverunt. Tunc Tobias caput abscisum accepit, vicinisque civibus dixit: Hoc palatium, cum omnibus rebus, quae intus habentur, illaesum custodite, et ego cum sodalibus meis Francos adducam cum gaudio et pace. His dictis, Tobias egressus est, et salutatis Francis ita locutus est: Edesseni cives, de injuria vobis facta valde moerentes, rectitudinem a duce postulaverunt. Sed, quia ille auctorem se proditionis fuisse detexit, caput illius praesecuerunt. Et ecce caput inimici Dei et vestri, per nos, vobis miserunt. Cunctis inde gaudentibus, Tobias adjecit: Veni, miles egregie, et filiam ducis in conjugem accipe. Esto princeps noster, et Edessenunt ducatum posside perenniter.
18.13.7
Balduinus itaque cum suis tripudians urbem ingressus est, et in palatio principali a cunctis civibus valde gaudentibus susceptus est. Insignis puella scelerosi ducis opportuno tempore baptizata est, et eleganti Balduino, quem, vivente patre, sed ignorante, medullitus optaverat, sociata est. Indigenae Christiani, quod Christiano principi subderentur, Deo gratias reddentes, admodum laetati sunt, et Turci, amissa dominatione, qua Christicolas hactenus oppresserant, dejecti sunt. Ingens basilica Sanctae Sophiae ibidem constructa fuerat temporibus antiquis, quam in honore Sancti Salvatoris, qui est virtus et sapientia Dei Patris, Balduino principante, veneranter coeperunt colere fideles advenae cum indigenis. Divinae servitutis series insigniter Edessae restaurata est, et multo plus incomparabiliter, quam stylus noster adnotare potest, divina pietas in populo suo mirabiliter intus et exterius operata est.
18.13.8
Balduinus itaque, multiplicibus negotiis ad laudem Christi occupatus, non potuit suffragari Christianis Antiochiam obsidentibus. Auditis tamen rumoribus de oppressione nimia quam ibidem perpessi sunt, ipse et commilitones ejus Christicolis vehementer condoluerunt, et quam citius potuerunt, rebus suis optime dispositis, ad subsidium eorum festinaverunt. Interim ipsi, auxiliante Domino Jesu, victo Curbaranno cum suis victores triumpharunt et Balduinus sociique ejus Turcos, de municipio Antiochiae, ut dictum est, recedentes, confuderunt ipsisque peremptis, spoliisque direptis, fratres atque amicos visitaverunt. Tunc omnes, utrinque relatis eventibus prosperis, gavisi sunt, et triumphatori Deo, qui cuncta laudabiliter disponit, immensas laudes ore et corde reddiderunt.
18.13.9
Post mutuam collocutionem fratrum et amicorum dux Balduinus Rages expetiit, et Ecclesiam Dei commissumque sibi populum, ut dulcis patricius educavit. Finitimos crebris certaminibus Turcos oppressit, et Christianorum fines, profligatis malefactoribus, dilatavit. Clerum quoque nobiliter auxit necessarias opes ei suppeditavit, ac ut divinum servitium ad salutem credentium quotidie persolverent, sollicite obsecravit. Fere quinque annis ducatum fortiter tenuit. Deinde Godefredo fratri suo in regno Jerosolymorum successit, quod ferme XV annis multa in paganis fortia gerens, strenue rexit. De Turcana conjuge, quam duxit, nullam sobolem habuit. Unde Balduinum de Burg, consobrinum suum in ducatu et regno successorem sibi constituit. Deinde Fulco, Andegavensis comes, in Jerusalem peregre perrexit, et Milesendam, secundi Balduini filiam, in conjugem cum regno accepit.
18.14.1
LIBER NONUS. XIV. Capta Antiochia, Hugo magnus a Christianis ad imperatorem Graecorum delegatur. Christiani duces in hac civitate, aestivandi gratia, remanere statuunt. Expeditiones variae.
18.14.1
Mense Julio,[ 1098] post optatam victoriam, et virtute nactam in gratia Dei Antiochiam, Christiani duces in unum convenerunt, et communi consilio Hugonem Magnum ad Alexium imperatorem Constantipolim direxerunt, ut ad urbem recipiendam quam calamitosis passionibus ei acquisierant, festinaret, eisque similiter juratas pactiones illibatas conservaret, scilicet ut ipse comes irremotus in Jerusalem cum illis veniret. Hugo Magnus hujusce legationis officio functus ivit. Sed licet in ipsa expeditione multa manu consilioque gnaviter peregerit, ibi tamen multum deliquit, ubi ad fratres, sicut promiserat et debuerat, corvini generis legatus, postea non redivit.
18.14.2
Discedente Hugone, duces concilium ordinaverunt, et de conducendo in Jerusalem populo Dei consiliati sunt. Dixerunt igitur: Populus iste, qui multas passus est calamitates, ut sepulcrum Domini Dei sui videre promereatur, jam multis fatigatus infortuniis, de accelerando itinere palam conqueritur, et nos itidem, multo affecti taedio, conquerimur. Provideamus ergo ipsis quod magis utile sit. Nullas ulterius moras censemus innectendas, praeter quas inevitabilis opposuerit necessitas. Sed tamen singula non impetuose, sed diligenter aestimanda sunt, et modeste. Terra, per quam ituri sumus, inaquosa est. Aestas ultra modum torrida est. Aeris inclementiam ad praesens ferre non possumus. Longa obsidione et sumptibus et viribus exhausti sumus. Sileamus ergo et quiescamus, et vulneratos et infirmos reparemus, et interim pauperum nostrorum misereamur. Humida solstitia exspectemus, Cancri et Leonis nocivos successus declinemus. In Novembri tempus refrigerabitur, et tunc congregati unanimiter, condictum iter aggrediamur. Alioquin totum populum intempestivis ardoribus affligeremus. Hoc autem consilium turbis flagitantibus enucleatius disseratur. Tempus intractabile, necesse est, declinemus, et hoc omnibus utilissimum perpendamus. Id in toto exercitu annuntiatum est, et tandem ab omnibus collaudatum est.
18.14.3
Dispersi sunt ergo duces et familiae per finitimas regiones, aestivandi gratia; et egeni eos subsequebantur, vivendi causa. Dixerant enim duces: Si quis egens est et corpore vegetus, jungatur nobis; et nos omnibus, datis unicuique stipendiis, subsidiabimur. Infirmi publica stipe, donec convaluerint, sustententur. Tunc Raimundus Piletus, de familiaribus comitis Sancti Aegidii, magnanimus miles, collegit sibi plures milites ac pedites. Collecto igitur exercitu, quantum potuit, terram Sarracenorum audacter intravit, et ultra duas civitates, ad quoddam castrum Syrorum, cui nomen Talamania, devenit. Suriani autem, habitatores ejus, sponte sua Christianis se reddiderunt, ibique Franci fere diebus octo requieverunt.
18.14.4
Deinde cingulis militaribus accincti, proximum castellum Agarenorum aggressi sunt, coangustaverunt et praevaluerunt, depraedati sunt et colonos pessundederunt. Si qui tamen ad fidem Christi converti voluerunt, illaesos servaverunt. His ita peractis, gavisi sunt, ac ad prius castellum reversi sunt. Iterum tertia die exierunt, et Marram civitatem, quae prope illos erat, venerunt. Unde multi gentiles, qui ab Aleph et aliis circumsitis urbibus convenerunt, in eos ad bellum prosilierunt. Franci, pugnaturos eos arbitrati, se ad pugnam more castrensium praeparaverunt militum, sed delusit eos exinanita spes illorum. Turci namque versum civitatem caute reversi sunt, non fugientes, neque cominus propugnantes; sed quodam astu pugnae se subducentes, et iterum Francos celeri gestu impugnantes, invadebant eos, et gyro facillimo revertebantur; et mox reducti equi rursus indifficulter gyrabantur. Franci frequentes sustinebant impetus, nec tuto devitare poterant instantium concursus. Si enim recedere attentarent, gentiles a tergo, quod accidit postea, cedentibus insisterent. Sustinuerunt ergo usque ad vesperum laborem et sitis ardorem. Aestus quippe quam maximus erat. Denique, postquam laborem nequiverant amplius sustinere, nec sitis ardorem compescere, quoniam ad refocillandum nulla inveniebatur aqua, conati sunt et condixerunt, ad castellum suum conglobatim et gradatim redire. Sed gens invalida et indocta, pedites videlicet ac Suriani, ordine spreto et edicto militum neglecto, nimio correpti pavore, coeperunt disgregatim fugere. Gentiles autem eis indefessi instabant, et terga cedentes insequebantur et caedebant, et lupis atrociores, nemini parcebant. Suggerebat illis vires optata victoria, et praesentis temporis opportunitas. Multi itaque sunt, de gente plebeia et pusillanimi, gladio necati; alii vero nimia siti suffocati. Qui autem vivi evaserunt, cum Raimundo Talamaniam redierunt, ibique dies aliquot fecerunt. Occisio haec mense Julio facta est, et superborum insolentia divinitus castigata est. Sic nimirum filios Israel in sacris codicibus frequenter afflictos legimus, et in bello victos a Philistiim et Edom atque Madian, aliisque vicinis gentibus; ut cogerentur ad Deum semper recurrere, et in observatione mandatorum ejus perseverare.
18.14.5
Antiochiae tunc Haimarus, Podiensis episcopus, aegrotavit, et paterno more lugubres filios confortavit, viamque universae carnis ingrediens, Kalendis Augusti[ 1098] ad Dominum migravit. Luctus itaque immoderatus in tota Christi militia factus est, quoniam ipse fuerat consilium nobilium, spes orphanorum, imbecillium sustentamentum. Militibus homo militaris, clericos clericaliter edocebat et educabat, prudentia singulari praecluebat, eloquens et jucundus omnibus omnis erat. Singultuosus ergo exercitus exsequias ejus celebraverunt, et aromatibus conditum corpus in ecclesia Sancti Petri apostoli sepelierunt.
18.14.6
Comes Sancti Aegidii, nullatenus pigritiae vel socordiae acquiescens, quin gentilibus zelo inimicaretur, continuo terram Sarracenorum ingressus est, et Albaram, nobilem eorum civitatem, expugnavit et violenter apprehendit. Omnes utriusque sexus civitatis incolas pene peremit, urbemque subactam suo dominio mancipavit. Idoneum in ea pontificem Christiani constituerunt et quae ad cultum verae religionis attinebant, ibi ordinaverunt. Praesul Albarensis Antiochiam missus est, ibique secundum Ecclesiae ritum digne consecratus est.
18.15.1
LIBER NONUS. XV. Buamondus dux et Raimundus comes de dominatu Antiochiae civitatis contendunt. Plurimae Christianorum adversus paganos victoriae. Crucesignatorum exercitus ad Hierosolymam progreditur.
18.15.1
Appropinquante condicto tempore jam eundi in Jerusalem, coeperunt omnes de imminenti negotio disserere, ne ulterius disturbarentur ab itinere. Verum insopibilis altercatio de dominatu civitatis inter Buamundum ducem et Raimundum comitem erat, quam majorum natu peritia multis et profundis commonitionibus compescere nequibat. Unus dominationem totius urbis, sicut ei concessum fuerat, dum nec capta civitas obsideretur, requirebat. Alter vero sacramentum, prout ipse Buamundus collaudaverat, imperatori fecerant, praetendebat; nec ullatenus pro devitando, ut asserebat, perjurio emolliri poterat. Buamundus itaque castellum, quod ei redditum fuerat, munivit alimentis et hominibus, armis et excubitoribus. Comes similiter palatium Cassiani admiralii, quod praeoccupaverat, et turrem, quae super pontem est a portu Sancti Simeonis, summopere servabat. Tantae erant ambitiones et simultates, ut neuter alteri crederet, uter sub palliata ambitione civitatem sibi attentaret. Nec mirum, quantum ad honorem et utilitatem.
18.15.2
Antiochia siquidem civitas est pulcherrima et munitissima et copiosorum reddituum opulentissima. Sunt infra ipsam quatuor montaneae satis altae, in quarum una, sublimiori scilicet, castellum est, quod omni civitati prominet. Deorsum civitas est decenter aedificata, et duplici muro circum ambita. Murus interior amplus et in aera porrectus est. Magnis et quadris lapidibus compactus et compaginatus est. In qua muri compagine turres sunt quadringenta quinquaginta, formosis venustate moeniis et defensae propugnaculis. Murus exterior non tantae est celsitudinis, sed tamen admirandae venustatis. Continet in se trecentas et quadraginta ecclesias. Pro suo magno primatu patriarcham habet, cui centum quinquaginta tres episcopi subjiciuntur. Ab Oriente clauditur quatuor montaneis, ab Occidente vero civitatis muros Farfar flumen praeterfluit. Haec antiquitus, ut Hieronymus in explanatione prophetarum scribit, Reblatha dicta est; sed a Seleuco Nicanore postmodum aucta est, et a nomine patris sui, scilicet Antiochi Clari, nominata est.
18.15.3
Et quoniam tantae fuit auctoritatis et nobilitatis, utpote quae totius Syriae caput exstiterat et metropolis, Franci noluerunt eam devictam temere dimittere, per quam optabant primatum suum longe lateque proferre, et regiones etiam longinquas Christianitati subjugare. Hanc per octo menses et unum diem obsederant, et in eadem jam capta per tres hebdomadas obsessi sunt. In qua obsidione diuturna tantus confluxit conventus gentilium, ut nullus meminerit copiosiorem se vidisse vel audisse frequentiam populorum. Requieverunt igitur in ea quinque mensibus, et novem diebus. Tot rebus occurrentibus, noluerunt eam incaute dimittere; sed fideli delegaverunt tutelae. Comes autem et Buamundus peculiariter super eam sibimet cogitabant. Civitatem ergo, ut dictum est, muniverunt, et in mense Novembri, alias profecturi, rebus quibuslibet compositis, Antiochiam exierunt.
18.15.4
Comes Raimundus cum suo exercitu exivit, et duas civitates, Rugiam et Albariam pertransiit, quintoque Kalendas Decembris applicuit ad Marram civitatem munitam et opimam, et multis Agarenorum nationibus refertam. Die vero crastina civitatem cum suis expugnare coepit; sed obstantibus moeniis et defensoribus, tunc nihil profecit. Quem subsecutus die Dominica Buamundus, praedictam ad urbem venit. Altera vero die viriliter urbem aggressi sunt, tutores moeniorum variis assultibus infestaverunt; sed parum eis nocuerunt. Scalae ad murum stabant erectae; sed Turcis occlamantibus et oppugnantibus nemo praesumebat scandere. Cives enim se istis obstare posse credebant, sicut Raimundo Pileto antea obstiterant. Raimundus comes ligneam fecit machmam compaginari, ac, ut habilior esset ad conducendum, super quatuor rotulas eam collocari. Fuit autem tantae proceritatis ut moeniorum culmen despiceret, turrium quoque porrecturam adaequaret. Struem igitur illam propter quamdam turrem admoverunt. Lituorum et tubarum clangebant classica, phalanges armatae circumvallabant moenia. Balistarii et sagittarii dirigebant spicula, et qui in arce erant lignea, saxa jactitabant ingentia Willelmus de Monte- Pislerio et alii plures in machina pugnabant, lapidibus aliisque telis cives desursum gravabant, et percussos in ancilibus vel galeis, vel in capitibus, facile perimebant. Alii alios ferreis uncinis sine intermissione infestabant. Turci de turribus satagebant Christianos sagittis et lapidibus impugnare. Ignem quoque, quem Graecum vocant, in machinam jacere, et nihil otiosum admittere. Christiani econtra oleum, quod maxime ignem Graecum exstinguit, effundere, ascensum tentare, pedemque retrahere, eosque qui muris supererant formidare; in nullo tamen deficere. Sic praelium illud ad vesperum usque protelatum est. Tantum erat infatigata virtus Agarenorum, ut audacter refellerent versutias Christianorum. Denique Lemovicensis Gulferius de Turribus, vir alti sanguinis et audaciae mirabilis, primus scalam ascendit, et usque in murum pedem tetendit. Ascenderunt post eum aliquot, sed non multi. Scala siquidem confracta dissiluit. Gulferius tamen viriliter murum defensabat, et paganis expugnatis, socios nutu et voce convocabat. Interim aliam scalam festinanter erexerunt, et per eam milites peditesque tot ascenderunt, ut murum magna ex parte praeoccuparent, et cives expugnando rejicerent. Pagani tamen totis nisibus insurrexerunt, et Christianos aggressi sunt, et tanta illos virtute aliquoties impetierunt ut aliqui Francorum, timore subacti, e muro se dimiserint. Plures tamen in muro remanserunt, qui tandiu frequentes impetus toleraverunt, quousque Christiani murum suffodissent, aditumque patefacerent. Quo Turci cognito, ad desperationem usque timuerunt, et in fugam irrevocabiliter praecipitati sunt.
18.15.5
Idus itaque Decembris,[ 1098] vespere Sabbati, Marra, civitas opulenta, capta est. Christiani urbem devictam ingressi sunt, et quidquid gazarum in domibus vel in foveis invenerunt, rapaciter abstulerunt. Sarracenis perimendis toto conatu institerunt, ut vix aliquem vivere permiserint. Nullus in tota urbe locus vacabat a cadaveribus; gressus quoque viantium graviter offendebantur ab exstinctis et condensis corporibus. Capta civitate, civium magna pars, cum uxoribus et filiis, suisque supellectilibus, in palatium, quod supra portam erat, convenit, ibique Christianorum manui subjacuit. Quorum alii perempti sunt, alii, Buamundo jubente, in Antiochiam servitum vel venum deducti sunt; et omnes, ita opibus eorum direptis, dissipati sunt. Franci autem morati sunt in eadem urbe mensem integrum et dies tres.
18.15.6
Ibi Oriensis episcopus infirmatus a superis recessit, et ad superos evolavit. Tunc fames valida exercitui subrepsit, et quemlibet inhonesta, vel inconsueta, vel austera, vel illicita dentibus infastiditis attingere coegit. Tunc etiam turcinas carnes quidam comederunt: quod majores natu et honestiores ut audierunt, erubescentes contristati sunt; sed ultionem prae nimia fame suspenderunt. Non enim eis pro maximo scelere imputabatur, quia pro Deo alacriter tantam famem patiebantur, et inimicis Dei dentibus et manibus inimicabantur. Patrabant equidem illicita; sed legem violari compellebat necessitas angustiosa. Fames enim castrensis omnia appetit, nihil respuit. Quidam corpora Turcorum findebant, quoniam in eorum corporibus byzanteos inveniebant et aurum quod glutierant, et illud tollebant. Plerique autem fame praevalida ibi perierunt.
18.16.1
LIBER NONUS. XVI. Discordiae intestinae. Crucesignati incoeptum iter ad Jerusalem pergunt.
18.16.1
Ibi proceres denuo de concordia inter ducem et comitem locuti sunt; sed nihil profecerunt. Unde Buamundus iratus Antiochiam confestim reversus est, et iter in Jerusalem ad populorum detrimentum disturbatum est. Privatae principum simultates subjectos pessundant et affligunt, dum inter se dissentiunt. Dum enim unusquisque quod suum est quaerit, a communi providentia tepescit. Populi quoque ad communem perniciem desolantur, ubi consules se ipsos non consolantur. Populus itaque Jerosolymitanus multum erat impeditus pro ducum suorum querelis peculiaribus.
18.16.2
Rursus comes per legatos suos principes, qui erant Antiochiae, prosecutus est, ac ut ei ad Rugiam confabulandi gratia obviarent, illos allocutus est. Godefredus igitur dux, et Rodbertus Normannus, et Rodbertus Flandrensis aliique convocati principes Rugiam venerunt, et Buamundum secum adduxerunt. Tunc etiam de concordandis proceribus multum locuti sunt; sed de via maturanda nihil profecerunt. Buamundus ire nolebat, nisi civitas ei tota redderetur; neque comes, nisi Buamundus eos comitaretur. Comes Marram est reversus, ubi Christianus fame periclitabatur exercitus. Tandem corde compunctus, animo suo liberaliter dominatus est, et ut Dei militibus consuleret, eundi in Jerusalem iter aggressus est. Praeposuit enim causam Dei suae voluntati, vel utilitati. Summa quidem virtus est in principibus, si sibi ipsi dominentur. In ducibus enim nimia obstinatio subditorum omnium est periclitatio. Imperavit igitur comes sibi ipsi, ne omni noceret Christianitati. Mandavit autem hominibus suis ut palatium Cassiani curiose munirent. Exivit Marra Idus Januarii[ 1099], nudis pedibus, et peregrinis Dei coagulavit se spontaneus. Hoc signum susceptae peregrinationis humiliatus comes ostendit. Grandis itaque in populo Dei laetitia facta est, et dux Normanniae, proficiscentibus illis, ad civitatem Caphardam adjunctus est. Ibi tres quieverunt dies, et rex Caesareae pacem cum consulibus fecit. Multoties enim legatos suos antea Marram direxerat, firmiter spondens quod Christianis pacificus esset, et multa de suis libenter impertiret, et per totum regnum suum copiosum mercatum suppeditaret, nisi ad eum exhaereditandum, vel regnum suum depopulandum Francorum genus indomitum anhelaret. Inde fidelitas a rege Christianis facta est. Deinde a Capharda omnes egressi sunt, et secus fluvium Farfar prope Caesaream castrametati sunt.
18.16.3
Videns autem rex Francos prope urbem suam hospitatos, vehementer indoluit, et celeriter illis haec mandavit: Nisi summo diluculo a civitatis nostrae suburbio castra vestra removeritis, vos foedus initum violabitis, nosque vobis mercatum promissum vetabimus, nosque nobis providebimus. Mane igitur facto, duos de suis ad eos direxit, qui illos evadare fluvium edocerent, et exercitum in terram fertilem deducerent. Intraverunt autem quamdam vallem opimam et locupletem, cui supererat castellum, quod extemplo consulibus fecit securitatem. Depraedati sunt ergo animalium ad quinque millia. Ibi etiam multum diversorum alimentorum repertum est, et prae ubertate gratuita tota Christi militia refecta est. Castrenses etiam exercitui dederunt equos, aurumque purissimum, multamque pecuniam, et juraverunt se peregrinis nullatenus deinceps nocituros, neque subinde mercatum eis prohibituros. Manserunt autem ibi diebus quinque. Porro, inde digressi, ad quoddam Arabum applicuerunt castrum. Mox igitur castelli dominus cum eis locuturus exivit, et pacem fecit, quae utrique parti placuit. Demigraverunt inde ad civitatem Cephaliam, muris pulcherrimam et omnibus bonis opulentam, in valle quadam. Cives autem ejus prae timore Francorum urbem pavitantes exierunt, et hortos oleribus refertos, domosque alimentorum et opum plenas reliquerunt, et inconsulti aufugerunt. Christiani vero gratulanter omnibus bonis eorum potiti sunt, et Deo, bonorum datori, gratias hilares reddiderunt. Die tertia inde processerunt, et montaneam nimis altam praecipitando transcenderunt, et iterum in vallem uberem descenderunt, ubi XII dies quieverunt. Deinde proximum valli castellum Sarracenorum viriliter agressi sunt, et revera illud devicissent, nisi gentiles animalium et jumentorum et pecorum greges foras ejecissent; quae Christiani diripuerunt, et sic ad tentoria sua onusti praeda reversi sunt. Pagani autem nimium perterriti noctu secesserunt, et Franci crepusculo diei castellum hominibus vacuum ingressi sunt.
18.16.4
Ibi abundantiam frumenti et vini et farinae et hordei, oleique repererunt, et Purificationem sanctae Mariae devotissime celebraverunt. Ibi rex de Camela civitate consulibus per nuntios suos larga donaria misit, pacemque suam Christianis obtulit, spondens quod nunquam Christianos offenderet, imo diligeret ac honoraret; tantum Christianus populus in bonum ei talionem retribueret. Rex quoque Tripolis decem equos et quatuor mulas et auri pondus immensum Christianis misit, et pacem et amicitiam ab eis per legatos poposcit. Comites cum eo nec pacem fecerunt, nec oblata receperunt; imo fiducialiter responderunt: Haec omnia ex te respuimus, quousque satagas fieri Christianus.
18.16.5
Postquam de valle opima egressi sunt, ad quoddam castrum nomine Arche transierunt, juxta quod pridie Idus Februarii castra locaverunt. Oppidum autem illud innumerabili erat paganorum gente munitum, Arabum frequentiis, et Publicanorum, qui viriliter se defendebant contra assultus Christianorum. Quatuordecim milites Christiani versus Tripolim, quae non multum differebat ab exercitu, iverunt, et sexaginta Turcos invenerunt, qui ante se multos conducebant homines, Sarracenos, Arabes et Curtos, mille circiter quingentos, et animalia plurima. Hos Christiani pertinaciter invaserunt, et ex illis sex occiderunt, equos totidem abstulerunt, aliosque fugaverunt, et animalia reduxerunt. Francorum siquidem invincibilis ferocitas finitimos et procul positos omnes deterrebat. Deus etenim sic operabatur in illis, qui semper suis praesto est athletis. Res in virtute Dei laeta fidelibus contigit, dum XIV Christiani LX Turcos superaverint, et residuam multitudinem fugaverint, et animalia ex ipsorum faucibus abstraxerint.
18.16.6
De exercitu Raimundi comitis, Raimundus Piletus et Raimundus vicecomes, cum militibus non multis exierunt, et ante Tortosam civitatem, ubi non modica multitudo paganorum erat, discurrebant. Sero jam facto, ad secretum locum secesserunt, et opportunis in locis pernoctaverunt, et plurimos ignes, quasi totus advenisset exercitus, accenderunt. Orto jam sole, Franci ut urbem aggrederentur convenerunt; quam vacuam hominibus invenerunt, ibique, quandiu castellum obsidebant, inhabitaverunt.
18.16.7
Admiralius Maracleae civitatis, quae non procul erat, pacem cum Christianis fecit, et eorum vexilla in urbe praefata invexit. Dux interea Godefredus et Flandrensis comes et Buamundus usque Laodiciam, quam vulgo Liciam vocant, venerunt. Buamundus iterum ab illis segregatus, rediit Antiochiam, quam multum desiderabat esse suam. Dux autem et comes Gibellum civitatem obsederunt. Raimundus comes audivit gentiles cum magnis militantium cuneis adventare, bellumque Christianis non anceps praeparare. Misit igitur ad socios, qui Gibellum obsederant, dicens: Certum nobis imminet bellum, et super nos veniunt agmina paganorum. Cum civitate ergo, quam obsedistis, agatis volumus de pace, tutandisque fratribus expeditiores adestote. Melius est convenire et praeliari, quam nos a nobis separari et superari. In bellis mora modica est, sed vincentibus lucrum quam maximum est. Obsidiones multa consumunt tempora, et obsessa vix subjugantur municipia. Bella nobis subdent nationes et regna. Bello subacti, tanquam fumus evanescent inimici. Bello peracto et hoste devicto, vastum nobis patebit imperium. Bonum est ergo ut conveniamus, quoniam si Deum promereri ducem et praeambulum poterimus, indubitanter statim de inimicis nostris triumphabimus. Accelerate, inquam, ne nos aemuli nostri, dum venerint, imparatos inveniant.
18.16.8
Dux et comes legationem hanc gratanter audiebant, quoniam bellum inhianter esuriebant. Pacem igitur cum Gibellensi admiralio fecerunt, et munera multa cum pactionibus placitis ab eo acceperunt. Deinde contratrum ad auxilia profecti sunt. Sed Turcos, quos, sperabant, tunc non invenerunt. Ultra fluvium autem hospitati sunt, et ex illa parte castellum illud obsederunt. Nec multo post ex Christianis quidam ad Tripolim equitaverunt, si qua possent obesse gentilibus attentates. Invenerunt autem Turcos et Arabes, ipsosque Tripolitanos, extra urbem effusos, excursum Christianorum similiter exspectantes, et velut in insidiis latitantes. Mox alii pertinaciter alios invaserunt. Agareni siquidem primos impetus aliquantulum sustinuerunt, et diutius obluctati sunt. Tandem percutientibus terga dederunt, et in illa tergiversatione multos ex suis amiserunt. Multi etiam ex nobilioribus civitatis ibi ceciderunt. Mulieres et matres et virgines, a pinnarum spectaculis, mala Christianis imprecabantur, et pro suis anxiabantur. Ingemiscebant, et tantum earum aliquae probitati Francorum applaudebant. Paganorum occisione et cruoris effusione, fluvius, qui civitatem affluebat, rubuisse visus est. Et cisternae, quae in urbis erant sinu, quas fluvius alebat, sanguine contaminatae sunt. Moeror igitur quam maximus incubuit Tripolitanis, tum pro majoribus suis trucidatis, tum pro cisternis foeda sanguinis incursione pollutis. Duobus itaque damnis uno die affecti sunt, duplicesque lacrymas profundere meruerunt. Angustiabat illos, quod inopinabiliter Franci potiti sunt tropaeo. Contristabat eos cisternarum suarum, quas magni pendebant, sanguinolenta foedatio. Exterriti sunt igitur usque ad defectionem Tripolitani, et sine obsidione obsessi, ulterius non audebant civitatem egredi. Tripolitanorum finitimi eisdem percellebantur infortuniis. Franci, gratulabunda potiti victoria, hymnizantes Deo, reversi sunt ad suos.
18.16.9
Altera vero die, milites de exercitu equitaverunt ultra vallem de Sem depraedatum terram, et inventis bobus et asinis, ovibus et camelis, quorum fuit numerus fere ad tria millia, tanta onusti praeda, cum gaudio remearunt ad sua castra. Sederunt igitur ad castellum Arche( nam nimis erat inexpugnabile) tribus mensibus et una die. Celebraverunt etiam ibi Pascha Domini IV Idus Aprilis[ 1099]. Naves enim Christianorum ad quemdam applicuerant portum, satis tutum, et castello vicinum; quae suppeditaverant castrensibus frumentum et vinum, caseum et oleum, fabam et lardum, et totius ubertatis mercatum. Frequenter etiam regionem opulentam depraedatum egrediebantur, quoniam suo nullatenus voto fraudabantur; ob id laetiores revertebantur, iterumque ad discurrendum vehementius incitabantur. Multi etiam Christianorum ibi perempti sunt, quoniam Sarracenorum gladii non semper obtusi fuerunt, nec eorum militia semper fuit otiosa, neque manus invalida. Occiderunt ergo Anselmum de Ribboth- Monte et Guillelmum Picardum, viros alti sanguinis, gnarosque rei militaris, quorum praeclara facinora evidenter comperta sunt in illa Christi militia; et plures alii cecidere quorum nomina Deus contineat in memoriali vitae suae.
18.16.10
Tripolitanus autem rex per internuntios saepe Christianorum duces alloquebatur, et omnimodis eorum animos pertentare nitebatur ut, datis eis muneribus, secum paciscerentur, castrum dimitterent, pactasque pecunias reciperent. Christiani de Christianitate illi proponebant, nec aliter a suo divelli proposito poterant. Ille vero Christianitati nimium recalcitrabat, patrumque leges et atavorum consuetudines relinquere formidabat. Tempore procedente, novae fruges exalbuerant. Tractus enim ille terrarum majoribus quam citramontanus fervoribus vaporat, ideoque properantior properantiores aestas messes maturat. Martio mediante, fabae colligebantur novellae, Idus Aprilis frumenta secabantur, et vindemiarum redibat autumnus. Dux igitur Godefridus et comes Normannus, Flandrensis et Tolosanus et Tancredus, de via peragenda locuti sunt, quia jam instabat, imo pene transibat temporis opportunitas. Dimisso igitur, quod diu obsederant, castello, Tripolim ventum est, et foedus cum Tripolitanis firmatum est. Rex siquidem Tripolis XV millia byzanteorum et XV magni pretii equos illis dedit, et CCC peregrinos, quos diu tenuerat captivos, reddidit. Denique, sub obtentu pacis mercatum eis praestitit. Unde universi refecti sunt, et firmiter eis pepigit quod, si bellum, quod tunc eis Babylonicus admiralius praeparabat, aliquando vincere possent, ipse Christianus efficeretur, et de caetero terram suam in eorum fidelitate retineret. Itaque, Maio mediante, ab urbe discesserunt, et tota die per arctum et arduum, inviumque iter iverunt, seroque ad castrum Betheren pervenerunt. Deinde Zebari, civitati sitae in littoribus maritimis, appropinquaverunt. Ibi propter aquarum penuriam perpessi sunt immoderatam sitis angustiam; qua nimis defecti, ad Braim fluvium cursim properaverunt, ubi homines et jumenta potu recreati sunt.
18.16.11
Die vero Dominicae Ascensionis, commeare per augustam viam illos oportuit. Ibi discursum gentilium tota die metuebant, nec tamen ab eundo vacabant. Signiferi et milites armati praecedebant, et toti exercitui ab insidiatoribus praecavebant. Subsequebantur sarcinarum provisores et clitellariorum sublevatores. Pone properabat ordo militaris, et omnis omnium aderat necessitatibus. Sic quotidie sarcinarii mediastini properabant, et imbellium eis turmarum greges adhaerebant. Buccinae audiebantur, et gradatim, ne debiliores deficerent in via, pergebatur. Vicissim excubabant noctibus, et ubi major ingruebat metus, ibi vigilantior praeparabantur excubitus. Nihil enim inconsultum, nihil admittebant inordinatum. Indisciplinati castigabantur, inscii erudiebantur, rebelles objurgabantur, incontinentes de loquacitate sua redarguebantur, et omnes in commune ad eleemosynam incitabantur. Omnes etiam frugalitati et pudicitiae studebant, et, ut ita dixerim, quaedam schola disciplinae moralis in castris erat. Is erat modus et haec erat forma in Jerusalem ambulantium. Igitur, dum hunc disciplinae rigorem tenuerunt, et affectu charitativo redundaverunt, evidenter Deus inter eos conversatus est, et per eos bella sua bellatus est. Haec idcirco dixerimus, quatenus indisciplinatorum illorum, qui huic expeditioni gloriosae superciliosi successerunt, illos extollentes, vitam et viam redarguerimus. Nihil enim est inter homines utilius disciplina.
18.16.12
Denique montaneis, in quibus hostes timebantur, sine hoste transcensis, secus mare quatuor transierunt civitates, Baruch, et Sareptam, quam vulgo vocant Sagittam; et Tyrum, quae Sor nuncupatur; et Acharon, quae Acra dicitur; et inde castellum, quod Caiphas appellatur. Exinde, hospitandi gratia, juxta Caesaream venerunt, ubi die Pentecostes, IV Idus Junii, quieverunt. Deinde Diospolim, quae Ramatha, vel Arimathia, seu Ramula vocatur, venerunt; ibique, via fatigati, substiterunt, et cives ejus prae timore peregrinorum fuga elapsi sunt. Illic olim episcopali honore mater Ecclesia gaudebat, sed nunc, viduata dignitate praesulis, admodum moesta gemebat, quia locus ille cervicositati Sarracenorum inglorius subjacebat. Porro Christiani praefatae urbi pontificem restituerunt, eique decimas facultatum suarum obtulerunt, quibus potuisset collatis dapsilitatibus vivere, et ecclesiam diutius desolatam reficere. Ibi felix agonista Georgius insigniter certaverat, martyriique sui cursum nobiliter expleverat; cujus basilica juxta civitatulam emicat, ubi pretiosum ejusdem athletae corpus quieverat. Hunc, quem Christiani viderant in bello Antiocheno praeambulum et praecursorem, et contra gentem erroneam validum propugnatorem, volebant etiam promereri semper socium et defensorem. Basilicam ejus reverenter honoraverunt, et episcopum, ut diximus, Ramulae constituerunt.
18.17.1
LIBER NONUS. XVII. Christianus exercitus ad Jerusalem pervenit. Hujus civitatis obsidio.
18.17.1
Divinitus accensi, diluculo egressi sunt, signoque dato, viam in Jerusalem accelerantes ingressi sunt; et sicut diu desideraverant, ea die ad civitatem usque pervenerunt. Jerusalem enim a Ramula quasi XXIV milliariis distat. Postquam ad locum ventum est, unde turritam Jerusalem videre potuerunt, ex ingenti gaudio ploraverunt, substiterunt, Deum adoraverunt, et flexo poplite sanctam terram deosculati sunt. Omnes nudis pedibus ambularent, nisi metus eos hostilis armatos incedere praeciperet. Ibant et flebant, et qui orandi gratia convenerant, pugnaturi prius, pro peris arma deferebant.
18.17.2
Obsederunt VIII Idus Junii[ 1099] Jerusalem Christiani, non tanquam novercam privigni, sed quasi matrem filii. Amici eam et filii circumdederunt, ut advenas et adulterinos coangustarent; non ut liberam captivarent, sed ut captivam liberarent. Rodbertus, dux Normannorum, obsedit Jerusalem a septentrionali parte, juxta ecclesiam Beati Stephani protomartyris, ubi lapidatus a Judaeis obdormivit in Domino. Hunc juxta comes Flandrensis sua collocavit tentoria. Ab occidente obsederunt eam Godefredus dux et Tancredus. A meridie Raimundus comes obsedit eam in montem Sion, circa ecclesiam Beatae Dei Genitricis Mariae, ubi Dominus Jesus cum suis coenavit discipulis. Jerusalem itaque a filiis suis obsessa obclaudebatur, intus autem a populis Manzerinis profanabatur.
18.17.3
Tunc Hugo Bunellus, filius Roberti de Jalgeio, ad ducem Normannorum, optime armis instructus, accessit, satellitiumque suum ei, utpote naturali domino, fideliter obtulit; et ab eo benigniter susceptus, obsidentes Heliam, id est Jerusalem, manu consilioque strenue adjuvit. Hic enim diu ante in Normannia Mabiliam comitissam frustatim obtruncaverat, quia eadem paternam haereditatem violenter ipsi abstulerat. Unde praefatus miles, cum fratribus suis, Radulfo, Richardo et Goisleno, pro ingenti facinore peracto, in Apuliam, deinde in Siciliam confugit, ac postmodum ad Alexium imperatorem secessit. Sed nusquam tutus diu permanere potuit. Guillelmus enim Nothus, rex Anglorum, cum tota progenie praedictae mulieris, per totum orbem missis exploratoribus eum investigabat, et spiculatoribus honores et munera promittebat, qui exsulantem homicidam interimerent, ubicunque terrarum invenirent. Probus igitur Hugo, tanti regis validas manus et longa brachia metuens, Le Prévost: properis una voce; quod nullum praebet totam Latinitatem reliquit, et baptizatorum gregem formidans, inter allophilos diutius exsulavit, et per XX annos ritus eorum atque locutionem edidicit. Susceptus ergo a Normannico duce, multum suis profuit, et mores ethnicos ac tergiversationes subdolas, et fraudes, quibus contra fideles callent, enucleavit. Cosan etiam, nobilis heros et potens, de Turcorum prosapia, Christianos ultro adiit, multisque modis ad capiendam urbem eos adjuvit. In Christum enim fideliter credebat, et sacro baptismate regenerari peroptabat. Ideoque nostratibus, ut amicis et fratribus, ad obtinendum decus Palaestinae et metropolim Davidici regni, summopere suffragari satagebat. Die tertia obsidionis, milites ex Christianis exierunt castra, Raimundus scilicet Piletus, et Raimundus de Taurina, cum aliis pluribus, circumspiciendi, vel depraedandi causa; et inventos Arabes ducentos invaserunt, superaverunt et fugaverunt. Multos autem occiderunt, ibique XXX equos apprehenderunt. His ita gestis, alacres ad suos reversi sunt.
18.17.4
Feria secunda, constanter impetierunt civitatem, et tunc, ut putabant, revera praevaluissent, si scalas sufficienter praeparassent. Straverunt tamen murum exteriorem, et scalam unam erectam admoverunt ad interiorem. Super illam vero vicissim ascendebant Christiani milites, et cominus praeliabantur in muro cum Sarracenis, et eos percutiebant ensibus et lanceis. In illa congressione multi ex utroque populo perempti sunt. Plures tamen ex gentibus perierunt. Audito retrahendi lituo, Christiani ab impetu illo tandem destiterunt, et ad castra remearunt. Victualia vero, quae secum detulerant, interim defecerant. Nec jam inveniebatur panis ad emendum, nec ire poterant frumentatum. Regio illa nullatenus est irrigua, imo torrida et perhorrida, ideoque jumentis et animalibus minus opportuna, utpote pascuis inopima. Terra quoque illa non est nemorosa, et idcirco minus fructifera. Palmam tantum alit et olivam; patitur autem et vineam. Jordanis a Jerusalem stadiis fere XXX, ut putant, sejungitur. Lacus habet sex remotos. Civitas habet suas cisternas, unde alitur. Ad radices montis Sion Siloe fons est; sed vix paucos poterat sustentare homines. Juvabat tamen, et modica magnis expensis aqua comparabatur. Equos potum ducebant, non sine pavore nimio, per sex milliaria.
18.17.5
Interim nuntiatum est in castris naves Christianorum onerarias in portu Japhi, quam antiquo vocabulo Joppe dictam putamus, applicuisse. Quod valde omnibus complacuit castrensibus. Consiliati sunt principes, quomodo euntes et redeuntes tutos facerent, qui e navibus necessaria deveherent. Joppe siquidem a Ramula quasi octo distat milliariis. Porro Ascalonitae vel indigenae, qui vagabantur in montaneis, vel in excisis praeruptorum cuniculis, viatores aliquoties incursitabant et obtruncabant. Motus iste vel rumor negotiatorum commeatus disturbabant. Ad hoc exsequendum, summo diluculo de exercitu Tolosani Raimundus Piletus et Achardus de Montmerlo et Guillelmus de Sabra et commilites exierunt, et quidam pedites ad mare processerunt. Sua vero confisi audacia, ad portum militaverunt; sed ab invicem divisi sunt; incertum habemus an industria, an viae hoc factum sit ignorantia. Triginta nempe milites qui, aliam viam gradientes, a sociis sejuncti sunt, centum Arabes, Turcos et Sarracenos de exercitu admiravisi invenerunt, et audacter aggressi sunt, et in praelium convenerunt. Illi vero e regione pertinaciter restiterunt, confisique multitudine sua, multi paucos circumcinxerunt. Sarracenis enim is modus est pugnandi. Jam Christianos incluserant, jam de mortibus eorum garrientes confidebant, cum nuntius Raimundum Piletum vociferans sic excivit: Nisi citissimus ad commilitones tuos evolaveris, auxilium praebiturus eis, omnes pro certo amisisti. Jam enim ab inimicis circumvallati sunt, adhuc tamen utcunque se defendunt. His auditis, habenas laxant, calcaribus cornipedes urgent, et dicto citius omnes advolant, et scutis pectoribus oppositis turbas contis depellunt, oppositos disjiciunt, unusquisque suum sternit humi. Ex improviso ignari supersunt, et rem totam gladiis committunt, Deoque juvante praevaluerunt. Ethnici duo rursus agmina statuere, putantes se posse resistere, nec quidpiam profecere. Franci denuo ferociter eos invaserunt, suosque ab impetu illo sic liberaverunt; excepto quod Achardum, militem audacissimum et aliquot ex peditibus ibi amiserunt. Fugientes Turcos fere ad quatuor milliaria insecuti sunt, et plures cuspidibus acutis confoderunt. Centum etiam et tres equos retinuerunt, et unum hominem vivum, qui coactus enarravit per ordinem quaecunque Christianis opparabantur.
18.17.6
In obsidione interim sitis vehemens grassabatur et perurgebat Christianos. Ducentibus equos ad aquatum per sex milliaria gentiles insidiabantur, et ex locorum angustiis graviter eos adversabantur. Cedron et alii torrentes enormi aestu aruerant. Panis hordeaceus in castris erat pretiosus. Indigetes, in cavernis vel speluncis delitescentes, commeatus omnes abdicaverant.
18.17.7
Designati principes ad consilium convenerunt, et quid eis in tantis calamitatibus agitandum foret, elocuti sunt. Dixerunt ergo: Angustiae sunt undique; panis deficit; aqua deest. Nos ipsi graviter obsidemur, dum civitatem istam nos obsedisse arbitramur. Extra castra vix exire audemus, et tunc vacui redimus. Ex longa mora penuriam hanc contraximus; et nisi praecaverimus, graviorem contrahemus. Armis et brachio sine machinis hanc urbem expugnare nequimus. Obstant muri et propugnacula et turres; obstant, qui intrinsecus redundant, defensores. Quid ergo censetis? Aggrediamur aliquid, quod nobis omnibus prosit, quod inclusis civibus absit. Ligneas facere machinas satagamus, quibus moenia vel turres impugnemus. Tigna de domibus, quia terra haec non est arborifera, quaeramus, vel trabes de ecclesiis asportemus, machinasque compactas erigamus, et hanc urbem totis aggrediamur nisibus. Alioquin tempus incassum consumimus.
18.17.8
Tandem fideles athletae ligna, procul a loco distantia, invenerunt, quae cum grandi labore attulerunt. Artifices lignarii de toto exercitu acciti sunt, quorum alii lignorum inconcinnam superficiem componunt, alii dolant, alii terebrant, alii lignis ligna copulant. Dux Godefredus unam de suis facultatibus constituebat, alteram comes Tolosanus de suis sumptibus statui mandaverat. Nec minus Agareni de urbe munienda sollicitabantur. Nocte turribus inaltandis insistebant, et urbi defensandae irrequieti vacabant.
18.17.9
Quodam Sabbato, nocte intempesta, ducis Godefredi machinam transtulerunt, et sole exorto ab oriente erexerunt, et per tres dies tota sedulitate praeparaverunt et coaptaverunt. Comes autem a meridie suam prope murum conduxit machinam, quam ligneum possumus vocitare castrum. Quoddam vero profundum praecipitium impediebat ne muro conjungeretur. Talis enim machina nequit ad decliva conduci, nec contra montuosa dirigi; sed semper aequam exspectat planitiem, ut possit conduci. Praecones itaque per exercitum clamaverunt ut quicunque in foveam illam tres lapides jaceret, jactis lapidibus, unum denarium haberet. Omnes igitur, quibus morae taediosae fuerunt, incoepto fortiter inhiaverunt.
18.17.10
Pontifices et presbyteri populares allocuti sunt, et de morte Christi, et de loco passionis ejus, quem digito coram demonstrabant, sermonem optimum fecerunt, et de coelesti Jerusalem, cujus figuram terrestris portendit, sanctae et eloquenter affati sunt. Omnes ergo laici, armis accincti, unanimiter urbem impetebant, et quarta quintaque feria nocte et die civitati insistebant. Deinde, praemissis orationibus et jejuniis, singultibus et eleemosynis, sacri viatici communione muniti, sexta feria, Idus Julii[ die veneris 15 Julii], civitatem summo diluculo aggressi sunt, nec tunc praevalere potuerunt. Qui enim in turribus vel in moenibus erant, sibi invicem opitulabantur, et ignem et lapides continuo jaculabant. Tolosanus, fovea completa,( tribus enim diebus et noctibus consummaverant), castrum conduxit ad murum, suisque moras succensebat usque ad secundam feriam, pro nimio labore, quem per totam pertulerant hebdomadam.
18.17.11
Post matutinum laborem, duce jubente, Franci paululum quieverunt a congressione, et pagani a defensione. Guinimundus autem admiralius, et Frigolendis Perses, nepos ejus, in arce David erant, et magistratus urbis atque primores illuc ad colloquium convocaverant. Interea mulieres urbanae super planitiem domorum, juxta morem Palaestinorum, ascenderunt, et choreas sibi statuentes, cantilenam hujusmodi altis vocibus locutione sua cantaverunt:
18.17.12
Mahometi, Deo nostro, dignas laudes pangite, victimasque immolate cum jucundo crusmate, ut vincantur pereantque formidandi advenae.
18.17.13
Qui grassantur et tumescunt spiritu barbarico: nulli parcent, sed resistunt Orientis populo, inhiantque praedis, nostra quas nutrivit regio.
18.17.14
Infelicitate pressi, ad nostras delicias huc venerunt spoliare uberes provincias. Damnant omnes nostras gentes, aestimantque belluas.
18.17.15
Crucifixum colunt Deum, abluti baptismate. Ritus nostros, cultus, Deos spernunt cum dedecore. Sed repente involventur poenis et pernicie.
18.17.16
Fortes Turci, dimicando Francos hinc repellite. Gesta patrum antiquorum praeclara recolite. Hostes vestri fugabuntur, aut peribunt hodie.
18.17.17
Haec et multa his similia Turcanae mulieres in excelso canebant, et Christicolae stupentes diligenter auscultabant, atque a suis interpretibus quid Turcae dicerent solerter ediscebant. Tunc Cono, comes Alemannus, vir probus et sapiens consiliarius, qui sororem Godefredi ducis conjugem habebat, dixit: Domine dux, audis quid istae dicunt? intelligisne cur ista faciunt? feminarum gratulabunda cohortatio virorum est formidolosa defectio. En prae labore et metu viri labascunt, et feminae insurgunt, et quasi ad opprobrium et dedecus bellatorum contra nos garriunt, et nos frivolis allegationibus terrere ac decipere non impune ausae sunt. Nos econtra virili, imo coelesti utamur consilio. In nomine Domini nostri Jesu Christi, qui sexta feria hic passus est, arma sumamus, et insigniter urbem aggredientes, Domini sepulcrum hodie adeamus.
18.18.1
LIBER NONUS. XVIII. Hierosolyma a crucesignatis expugnatur.
18.18.1
Hora ergo tertia, qua Dominum ante Pilatum Judaei damnaverunt, Christiani, memores illius passionis, tanquam recentes vires resumpserunt, et quadam nova eis superveniente audacia, quasi nihil antea laborassent, praeliari coeperunt. Dux enim Godefredus, et Eustachius frater ejus fortiter praeliabantur, et illos reliqui subsequebantur. Tunc Letaldus et Raimboldus Croton, probi milites, murum ascenderunt, et constanter dimicantes exclamaverunt. Illico illos et alii subsecuti sunt. Qui vero muros illic usque defenderant, passim diffugiebant, nec amplius de civitate tutanda procurabant. Christianorum multitudo, civitatem ingressa, fugitivos persequebatur, et nemini parcebat.
18.18.2
Armenii, Graeci et Syri, qui olim in Helia, id est Jerusalem, Turcis subjacuerant, et in magnis pressuris Christiano cultui utcunque deservierant, ut Christianos violenter in urbem irrupisse viderunt, ad basilicam Sancti Sepulcri conglobatim omnes confugerunt, et cum summa devotione, Kyrie eleison et alias supplicationes pro temporis opportunitate clamantes, exitum rei praestolati sunt. Tancredus autem cum sua cohorte, viarum ignarus, Dei nutu illuc advenit, et praefatos homines per orationes et religiosos eorum gestus, Christicolas esse cognovit: Isti, inquit, Christiani sunt. Nemo igitur vestrum aliquo modo illis noceat! Non enim huc venimus, ut cultores Christi laedamus, sed ut a saevis exactoribus eruamus. Fratres nostri sunt et amici, fideles in multis tribulationibus ut aurum in fornace hactenus probati. Tunc insignis athleta Ilgerium Bigodum, principem militiae suae, cum CC militibus illic dimisit, eumque custodem loci, ne gentiles ulterius illuc intrarent, constituit. Ipse vero cum reliquis cuneis ad expugnandas munitiones alias accessit, et socios, per urbem discurrentes et allophilos, necando laborantes, adjuvit.
18.18.3
Interea fideles incolae, qui cum Ilgerio in ecclesia remanserant, secretius eum allocuti sunt, et patrocinium ejus habere captantes, favorabiliter eum et sodales ejus ad sancta duxerunt: sepulcrum scilicet Domini, aliaque sacra, et quaedam, quae pro timore paganorum in abditis ipsi et antecessores eorum diu occultaverant, eis ostenderunt. Ibi tunc Ilgerius, inter reliqua pignora, in quodam marmoreo capitello instar sacrarii cavato sub ara, glomusculum de capillis sanctae Dei Genitricis Mariae invenit; quod idem postmodum in Gallias detulit, et per sacra episcopatuum et coenobiorum loca reverenter divisit. Intacta nempe Virgo mater in passione Christi, Filii Dominique sui, valde doluit, et veteri more gentis et temporis illius vestes scidit, crines traxit, et lugubres threnos pro tanti amici nece veneranter exsolvit. At vicinae quae aderant, religiosae videlicet mulieres, quae discipulatui divino dudum adhaeserant, flentem superni regis Genitricem pie sustentaverunt et amplexantes eam, pro temporis opportunitate dulciter confortaverunt. Capillos quoque tunc extractos devote collegerunt et caute servaverunt, quos Theologus Joannes, aliique philo- Christi postmodum in tuto loco recondiderunt, quia hoc multorum saluti profuturum noverunt. Haec idcirco huic operi calamus noster inseruit, quia praefatus Ilgerius Ernaldo monacho, consobrino suo, apud Carnotum de sacris capillis duos dedit, quos ille Manliensi ecclesiae, ubi multae sanationes aegrotis per illos contigerunt, exhibuit. Nunc ad nostrae narrationis continuationem revertar.
18.18.4
Admiralius, qui turri David praesidebat, cum primoribus urbis, aliisque multis, quos illic secum habebat, tremefactus se comiti Raimundo reddidit, eique portam confestim aperuit. Aditum quippe hujus portae olim peregrini pecuniis suis emebant, quia vectigalia reddere ibi solebant. Alioquin a porta immisericorditer coercebantur. Cives ad templum Salomonis fugientes convenerunt, et adhuc in illo se defendere praesumpserunt. Magnos iterum impetus Christianis dederunt. Sed, postquam viderant nihil se profecisse, gladiis projectis, neci colla submisere. Numerum eorum, qui perempti sunt, nemo novit. Sanguis autem eorum, qui per templum defluebat, usque ad suras ambulantium attingebat, et cadaverum per totam civitatem magni acervi augebantur, quoniam victores nec aetati, nec sexui, nec nobilitati, nec cuilibet conditioni miserabantur. Tanto siquidem odio persequebantur eos et perimebant, quia templum Domini et Sancti Sepulcri basilicam polluerant, et templum Salomonis, aliasque ecclesias suis usibus illicitis peculiaverant, ac indecenter contaminaverant. Super Salomonis templum quidam diffugerant, et signum Tancredi rogaverant, ut saltem sic liberarentur; quo accepto, fortunam quamlibet opperiebantur. Sed parum vel nihil sic profecerunt, quia nec eis Christiani pepercerunt, excepto quod, qui mortuos efferrent, aliquos ad tempus vivos reservaverunt, quos denique vendiderunt vel a superis alienaverunt. Tancredus inde multum contristatus est, nec tamen super hoc contra sodales suos efferatus est.
18.18.5
Tolosanus autem comes admiralium, qui ei se commiserat, et arcem David reddiderat, aliosque qui cum illo erant. illaesos usque ad Ascalonem conduci praecepit. Ita enim eis pepigerat, pactumque suum illibatum conservavit. Victores autem civitatem illam non more subjugatae urbis spoliaverunt, vel cremaverunt; sed, sicut domos omnibus bonis refectas invenerunt, eas suis necessitatibus peculiatas reservaverunt, et multi dapsiliter inventa pauperioribus communicaverunt. Unusquisque domum qualemcunque, magnam seu parvam, quam primitus invasit, ac ethnicis evacuavit, quiete sibi, cum omnibus gazis, quae intus erant, libere possedit, et usque hodie haereditario jure custodit.
18.19.1
LIBER NONUS. XIX. Crucesignati sedes suas in Hierosolymitana civitate ponunt. Godefridus rex eligitur.
18.19.1
Christiani, jamdiu desiderato potiti triumpho, manibus a caede ablutis, multi, pedibus discalceatis, gaudentes et prae gaudio plorantes, ad sanctum Sancti Salvatoris sepulcrum deosculandum, catervatim properaverunt, ibique gratulabunda donaria et hostias pacificas obtulerunt. Tunc ingens fidelibus laetitia fuit, ubi omnes adepti sunt quod diu exspectaverant, et cum multis laboribus periculisque expetiverant. Ibi finem laboris sui alacres videbant, jamque securiores ex praesentibus, de futuris bonis sibi retributiones adfuturas imaginabantur. De efferendis autem procuraverunt cadaveribus, quoniam horror invalescebat, et fetor immanissimus. A captivis gentilibus et Christianis pauperibus, dato pretio, occisorum corpora per pyras coacervata sunt; quibus combustis, nostri ab immunditiis urbem emundaverunt.
18.19.2
Fideles Christi milites in civitate Jerusalem securi sederunt, condignas Deo gratias retulerunt, cujus ope gratuita de ethnicis victoriam adepti sunt. Dignitates etiam suas ecclesiis restituerunt, easque singulas ad opus orationis aptaverunt. Quinta decima die Julii, VI feria, celebritatem instituerunt, qua civitatem recuperaverunt. De constituendo etiam ibi regem consiliati sunt, et octavo die post captam urbem communi consilio Godefredum ducem in regem elegerunt. Erat idem vir regii sanguinis, a proavis Christianae professionis. Eustachius enim, Boloniensis comes, qui cum Guillelmo Senlacium in Anglia bellum peregit, Itam, sororem Godefredi, Lotharingiae ducis, uxorem duxit, ex qua Godefredum et Balduinum et Eustachium genuit; quos gratia Dei divitiis et virtutibus in hoc saeculo multipliciter honoravit, praecipueque in expeditione Jerosolymitana probavit, corroboravit atque sublimavit. Godefredus itaque, qui major natu erat, est in solium regni David regis elevatus, quia gloriose vigebat, more Gallico militiae peritus, pectore et brachio vir in re militari efficacissimus, dapsilis et serenus, clementiaque floridus.
18.19.3
Tunc etiam Arnulfus de Zocris, vir eruditissimus, ad vices episcopi supplendas electus est. Interea Tancredus et Eustachius comes, cum satellitibus et clientibus multis, Neapolim, ab ipsis civibus ultro invitati, abierunt, eisque Neapolitani cum pace urbem reddiderunt. Illic per aliquot dies manserunt, et laetantes quieverunt, donec ad eos rex veloces legatos direxit, per quos eis haec mandavit: Audivimus et certum est quoniam Babylonicus admiravisus Ascalonae est, et ibi contra nos ingens bellum praeparat. Accelerate igitur et venite, ut et nos eis audacter possimus obviare, antequam nos possint in urbe concludere. Inclusis enim gravis est introitus et exitus, et frequenter objurgat eos inconveniens metus. In aperto liberi campo concurremus, Deoque gubernante, liberior et facilior nobis succedet effectus. Expeditiores siquidem sumus armis et manu, quam illi, et volumus illis obviare, ubi nihil adhuc sperabunt se timere.
18.19.4
His auditis, Tancredus et Eustachius juxta mare Ramulam venerunt, multosque Arabes, exercitum admiravisi praecurrentes, repererunt, quos confidenter agressi sunt, citoque ad invicem disgregaverunt. Quosdam eorum peremerunt, quosdam vivos reservaverunt, a quibus de Admiraviso et ejus exercitu rumores certos indagaverunt. Ad unguem igitur singula rimati sunt: qui essent, quam infinita gens essent, quid praepararent, ubi praeliaturos se disponerent.
18.19.5
Tancredus a captivis diligenter exquisita regi per nuntios mandavit ista, Sciatis, inquit, indubitanter bellum Ascalonae contra nos paratum esse, et pene totum orbem convenisse et conjurasse, qui violenter putant nos opprimere et subjugare. Venite igitur, et collectis omnibus vestris viribus, synagogam Satanae invadamus. Si enim, prout mandastis, imperterriti ex improviso eis obviaverimus, adjuvante Deo, facile praevalebimus, quia suis armis, multisque utensilibus occupati sunt, machinasque ad expugnandam urbem perferunt. Rex igitur per praeconem clamavit ut omnes de bello praemunirentur, et vexillum regis impigre omnes subsequerentur. Rex itaque et patriarcha, condictus, comes Flandrensis episcopus Martaronensis feria tertia civitatem exierunt. Comes autem Sancti Aegidii, et Normannus noluerunt exire, donec certiores fierent de Admiravisi incursione. Porro, visis omnibus quae parabantur, rex Martaronensem episcopum direxit in Jerusalem, qui principibus testaretur quaecunque parabantur. Martaronensis, postquam Tolosano et Normanno locutus fuerat, festinans ut indicta comitum verba regi referret ac patriarchae, in manus paganorum devenit, et dubium est an abdeductus, an peremptus sit, sed postea non comparuit.
18.19.6
Tolosanus autem et Normannus cum multis ad bellum profecti sunt, et IV feria Jerusalem exierunt. Clerici missis et orationibus vacabant, Petrus Eremita, et rara imbecillis populi frequentia, qui remanserant, et imbelle genus mulierum, processiones de ecclesia in ecclesiam agitabant, orationibus et eleemosynis devote insistebant, ut propitius populo suo Deus misericorditer subveniret, hostesque suos forti manu irrecuperabiliter prosterneret. Primores itaque, cum suis exercitibus, ad flumen, quod est contra Ascalonem, congregati sunt. Illic armenta copiosa invenerunt, et opima praeda ditati sunt. Trecenti Arabes Francos prosecuti sunt, sed illi protinus in eos irruerunt, et duobus ex ipsis apprehensis, usque ad exercitum suum fugaverunt. Christiani, post illum excursum ad castra reversi, nocte illa quieverunt, nisi quod potius omnes excubiis et orationibus incubuerunt. Sero palam omnibus a patriarcha interdictum est ne quis, in crastinum pugnaturus, ante bellum spoliis ullatenus intenderet diripiendis.
18.20.1
LIBER NONUS. XX. Ascalonense praelium. Victoria Christianis cedit. De Baldrico Dolensi archiepiscopo.
18.20.1
Sole orto, pridie Idus Augusti, sacra Christi cohors vallem secus mare, formosa planitie venustam, intravit, et illic sex acies ordinavit. Rex et comes Normannorum, Tolosanus, Flandrensis et Guaston, Eustachius et Tancredus, turmis praefuerunt, et unusquisque sagittarios peditesque suos solerter instruxit. Ipsis itaque praemissis, pedetentim pergentes edocebant qualiter acclamarent, qualiter obstarent, qualiter impenetrabiles inimicos feriendo penetrarent, ac ut ad sua signa nihil reverentes frequenter respicerent, et se ipsos ad ictus hostiles sufferendos obdurarent, licet haec omnia in aliis bellis bene gestis didicissent.
18.20.2
Nec minus e regione gentiles cuneatim stellis innumerabiliores densabantur, et per agmina innumerae legiones a latere in latus extendebantur. Aethiopes autem praemiserunt, quos in loco statuerunt, eosque immotos manere mandaverunt. Hi, genibus humi defixis, dextro tamen postposito, ancilibus corpora superiora tutantes, sagittis utebantur et gladiis. His imperatum fuerat ne vel ad momentum recederent, vel locum occupatum saltem ad passum excederent. Porro manipuli militares, prout instructi erant, condicta loca tenebant. Et quoniam sitis immoderantiam ob aestum et pulverulentam nebulam, et propter laborem ac diuturnitatem praeliandi, metuebant, aquarum cantharulos plenos a collo suspenderant, quibus retentati constantius obsisterent, vel fugientes indeficientius persequerentur. De fuga eorum nulla mentio erat; confidebant enim in multidinibus suis innumeris, et in barbararum pectoribus gentium animosis, et in imperialibus, ne unquam fugerent, edictis. Fugientes, inquit imperator, capitum animadversione puniantur! Bello utrinque sat provide parato, ut ad locum belli appropinquatum est, Christiani parumper substiterunt, oculos devote in coelum erexerunt, genibusque in terram defixis oraverunt. Auxilium enim de coelo sperabant, quod jamdudum in multis necessitatibus saepe sibi adesse persenserant. Ubi vero breviter oratum est, et signum salutiferae crucis reverenter frontibus admotum est, majori confidentia equitaverunt, et viriliter in nomine Domini Jesu ethnicos aggressi sunt. Gentiles enim jam substiterant, et immoti exspectabant.
18.20.3
In dextro cornu juxta mare Tolosanus equitabat. In parte sinistra rex cum legionibus suis properabat. Porro in medio Normannus et Flandrensis atque Tancredus, aliique militabant; sed ad decem ex nostris mille Allophyli insurgebant. Inita pugna, Rodbertus, dux Normannorum, admiravisi stantarum a longe considerans, quod in summitate hastae aureum pomum habebat, hasta vero argento decenter cooperta albicabat, ubi ipsum esse deprehendit, audacter per medias acies super eum irruit, et graviter ad mortem vulneravit. Quod nimium gentilibus timorem incussit. Comes etiam Flandrita hostiliter eos invasit, et Tancredus per medium tentorium imperterritus eos impetivit. Milites pagani mox fugam inierunt. Aethiopes stupefacti substiterunt. Rex autem et Francorum quidam, ad Aethiopes conversi et ibi aliquantulum demorati, eos tanquam segetem in transverso gladiis secabant, et eorum corpora detruncantes dividebant. Campi sanguine inundabantur, et passim morticina gentilium obvolvebantur.
18.20.4
Christiani fugientes insecuti sunt. Gentiles, Dei virtute tremefacti, non habebant locum respirandi. Oculi eorum, ut ab his, qui evaserunt, postea relatum est, ita caligaverunt, ut apertis oculis Christianos vix possent videre, nihil autem omnino eis nocere. Multi contra paucos oblatrare non audebant, multisque modis evadere satagebant. Sed praevalentes nostri ethnicos in commune puniebant, nullique parcebant. Lethalis itaque dies paganis incubuerat, qua nemini dabatur evadendi occasio, quia in arboribus, scopulisque, et in cavernarum latibulis, victricis manus armis passim interibant.
18.20.5
Raimundus comes, a mari militans, interfecit innumeros, et fugientes ad civitatem, quae aliquatenus ab ipsis distabat, insigniter arcebat. Unde fatigati, remanebant, vel confestim percussi oppetebant, vel in mare se praecipitabant, et sic praecipites a morte in mortem ruebant. Navigium admiravisi mare totum occuluerat, et gens illa finem belli exspectabat. Videntes autem aliam, quam speraverant, suis imminere fortunam, scaphis ascensis vela in ventum obliquaverunt, et sic ad patriam remigaverunt. Dicunt autem Admiravisum vix palpitantem alte ingemuisse, et sic planxisse: O omnium Creator, quid est hoc? Quid accidit, quod fatum nobis infestum nocuit? Hei mihi! quam ineffabile dedecus! quam diuturnum improperium genti nostrae contigit! Gens mendica, gens modica genti nostrae praevaluit. Unde hoc? conventione facta, huc conduxi militum CC millia, et peditum non est numerus, quos omni mundo credebam praevalituros. Nunc autem, ut non mentiar, a minus quam mille militibus, et XXX peditum millibus, tam indecenter superati sunt. Aut illorum Deus omnipotens est, et por eis pugnat; aut noster nobis iratus est, et nos nimis austero furore castigat et redarguit. Quidquid sit, unum erit. In eos denuo non erigar; sed potius ad patriam meam ignominiosus donec vixero, revertar. His dictis, lacrymabiliter conquerebatur, et ab intimis lamentabatur.
18.20.6
Ascalonitae, ut viderunt fugientes Agarenos urbem conglobatim intrare, et Raimundum comitem cum suis provincialibus indeficienter persequi et mactare, valvas clauserunt, et hostes auxiliariosque pariter excluserunt. Metuebant enim ne cum adminiculariis invincibiles inimici Ascalonem intrarent, eamque penitus, necatis civibus, sibi subjugarent. Tolosanus autem cum suis imperterritus copiis ante urbem perstitit, et immorantes Philisthaeos ante azylum suum, ut bidentes, usque ad internecionem delevit. Porro cives, de propugnaculis intuentes pertinaciam Christianorum, et formidantes ne sibi contingeret excidium, quale viderant, vel audierant finitimorum, vexillum comitis petierunt, certamque deditionem suam ei fideliter spoponderunt. Retractabant siquidem, quia ipse propior erat, eisque magis ad exitium incumbebat, et quod Guinimundum admiralium, caeterosque, qui se illius fidei commiserant, salvaverat. Ille vero poscentibus signiferum suum misit, et fugatis seu peremptis omnibus, qui extra urbem erant, ad compares accessit, Quibus a caede quiescentibus, et in unum congregatis, dixit: Ecce, Deo gratias, prospere nobis victoria provenit, et compressis civibus Ascalon pene patescit. Jam vexillum meum Ascalonitae receperunt; et mihi, si conceditis, subjecti favebunt, imperiisque meis pro salute sua parebunt. Respondit rex: Absit ut hujus urbis dominatum alicui concedam; sed expugnando ditioni meae mox subjiciam! Ascalon vicina est Jerusalem, et decet ut dominio subdatur ejus, qui praesidet Jerusalem. Rodbertus Normannus, atque Flandrensis, aliique optimates regi dixerunt: Satis omnes novimus quod comes Sancti Aegidii uberes glebas et munitissima oppida pro Deo sponte reliquit, et in expeditione Dei multa fortia strenuissime peregit, atque ad tolerandum graviora discrimina nos omnes antecessit. Unde, si peregrinationem, quam coepit, perseveranter explere decernit, et defendere sanctam civitatem, quam ut Deo acquireret acriter expugnavit, gratanter ei debes urbem offerre, quam nondum possides, et ipse requirit. Nobis enim, ad loca nostra remeantibus, consilio manuque sine dubio tibi erit valde necessarius. Civitas regiae majestati nobiliter et utiliter subjacebit, pro qua tantus heros ei hominium faciet ac militabit.
18.20.7
Rege persuasionibus optimatum non acquiescente, comes iratus recessit, et Ascalonitis ut sese pertinaciter defenderent mandavit. Rex autem obsidere urbem voluit; sed proceribus cunctis prae ira et fatigatione recedentibus, nihil perpetrare solus potuit, oppidumque illaesum moestus dimisit. Proh pudor! nec ipse, nec alii reges, qui post eum per XL annos regnaverunt, saepedictam Philistinorum metropolim usque ad hodiernam diem nancisci potuerunt; imo per eam plus quam centum millia hominum, praeter alia innumera detrimenta, perdiderunt. Sic insatiabilis lucratur ambitio. Si vera dilectio regem possedisset, et ipse proximum suum juxta legem Dei sicut se dilexisset, hostile oppidum ipsa die adipisci potuisset, per quod liber transitus usque in Babylonem Christicolis patuisset. Godefredum regem multum laudo, sed sicut Paulus apostolus Corinthiis scribit, in hoc non laudo.
18.20.8
Fertur in pugna admiravisum habuisse CC millia militum et innumeras cohortes peditum. Christiani autem habuerunt pene mille milites, et XXX millia peditum. Qui, juvante Deo, caede peracta, reversi sunt ad Ismaelitarum tentoria diripienda. Invenerunt igitur, ut breviter dixerim, quidquid bonae supellectilis excogitari potest, argentum et aurum, annonam et farinam et oleum, armenta pecorum innumerabilium, omnem pompam ornamentorum, cumulos armorum, et si quid aliud potest esse melius. His omnibus direptis, in civitatem sanctam Jerusalem reversi sunt, condignasque Deo gratias per singulas ecclesias retulerunt. Rodbertus, dux Normannorum, emit stantarum ab his, qui ab admiraviso sauciato retinuerunt, viginti marcis argenti, et intulit illud in sepulcrum Domini ad monumentum memorandi triumphi. Alter emit ensem ejusdem admiravisi LX byzanteis.
18.20.9
Factum est igitur gaudium inenarrabile in tota Christianitate. Sic Christiani Jerusalem ab impiorum manibus Turcorum, anno ab Incarnatione Domini[ 1099], liberaverunt, et multoties ex ipsis, Christo duce, triumpharunt. Hoc autem ingens bellum II Idus Augusti[ 1099] factum est, et Christianitas ubique terrarum Deo gratias exaltata est.
18.20.10
Hucusque venerabilis Baldrici prosecutus sum vestigia, et veracem feci narrationem de famosa Christi militia, quae, juvante Deo, insigniter debellavit in Eois partibus ethnicorum examina. Multis in locis operi nostro inserui eadem verba sophistae, sicut deprompserat ipse, non ausus aliter ejus dicta propalare, quae non credebam me posse emendare. Quaedam tamen, ne prolixitas taxationis nostrae fastidio legentes oneraret, abbreviando recidi; nonnulla vero posteritati notificanda, quae tacuerat, veraciter adjeci, prout ab his, qui laboribus et periculis interfuerunt, edidici.
18.20.11
Praefatum seniorem, quem bene cognovi, veneranter honorare decrevi. Hic civis fuit Aurelianensis, monachus et abbas Burguliensis, liberalibus imbutus studiis, et religiosae meritis vitae venerabilis. Inde, pro religione et sapientia, ad gradum Dolensis archiepiscopatus electione provectus est ecclesiastica. In episcopatu monachatum servavit, et cum monachis, prout sors dabat, plerumque habitavit. Indomitis enim Britonibus praeerat, quorum perversitatem tolerare non poterat. Unde protervos et exleges frequenter deserebat, et in Normanniam fugiebat; ubi Dolensis ecclesia super Riselam fluvium a temporibus sancti Samsonis, regnante Hildeberto rege Francorum, fundos habebat, et quiete pacificeque possidebat. Ibi scriptis et dogmatibus suis auditores suos ad Dei cultum incitabat, et vicina coenobia, Fiscannum scilicet, ac Fontinellam atque Gemmeticum, aliaque plura visitabat, et in timore Dei sacris sermonibus confortabat. Tandem in senectute bona defunctus est, et Pratellis, in basilica Sancti Petri apostoli, ante crucifixum, sepultus est.
18.20.12
Hic, quia scribendo, et res longinquas, utpote in Eois climatibus actas, indigando fessus, requiescere anhelo, sextum Ecclesiasticae historiae librum finire decerno. In septimo autem, si sospes et liber vixero, auxiliante mihi Salvatore nostro, in quo maxime spero, de diversis eventibus, prosperis vel adversis, qui per XXX annos contigerunt, veraciter tractabo, et pro posse meo notitiae posterorum simpliciter intimabo. Mei nimirum similes autumo quosdam esse futuros, qui generationis hujus ordines a chronographis avide perscrutabuntur, et actus transitorios, ut coessentibus sibi ad aedificationem seu delectationem retexere possint labentis saeculi casus praeteritos.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).