Reader

LIBER QUARTUS. XII. Guillelmus rex terras Anglorum suis Normannis dividit. Superbia et luxuria Normannorum.

Rex Guillelmus, dejectis, ut diximus, Merciorum maximis consulibus, Eduino scilicet interfecto et Morcaro in vinculis constricto, adjutoribus suis inclytas Angliae regiones distribuit, et ex infimis Normannorum clientibus tribunos et centuriones ditissimos erexit. Willelmo Dapifero Normanniae Osberni filio insulam Vectam et comitatum Herfordensem dedit, eumque cum Gualterio de Laceio, aliisque probatis pugilibus contra Britones bellis inhiantes opposuit. Horum audacia Brachaniaunos primitus invasit, et Guallorum reges Risen et Caducan ac Mariadoth, aliosque plures prostravit. Cestram et comitatum ejus Gherbodo Flandrensi jamdudum rex dederat, qui magna ibi et difficilia tam ab Anglis quam a Guallis adversantibus pertulerat. Deinde legatione coactus suorum, quos in Flandria dimiserat, et quibus haereditarium honorem suum commiserat, eundi, citoque redeundi licentiam a rege acceperat; sed ibi adversa illaqueatus fortuna in manus inimicorum inciderat, et in vinculis coercitus, mundanaque felicitate privatus, longae miseriae threnos depromere didicerat. Interea rex Cestrensem consulatum Hugoni de Abrincis, filio Richardi cognomento Goz. concessit, qui cum Rodberto de Rodelento et Rodberto de Malopassu, aliisque proceribus feris multum Guallorum sanguinem effudit. Hic non dapsilis, sed prodigus erat; non familiam secum, sed exercitum semper ducebat. In dando vel accipiendo nullam rationem tenebat. Ipse terram suam quotidie devastabat, et plus aucupibus ac venatoribus quam terrae cultoribus, vel coeli oratoribus applaudebat. Ventris ingluviei nimis serviebat, unde nimiae crassitiei pondere praegravatus vix ire poterat. Ex pellicibus plurimam sobolem utriusque sexus genuit, quae diversis infortuniis absorpta pene tota periit. Ermentrudem filiam Hugonis de Claromonte Belvacensi uxorem duxit, ex qua Richardum Cestrensis comitatus haeredem genuit: qui juvenis adhuc liberisque carens cum Guillelmo Adelino, Henrici regis Anglorum filio, et multa nobilitate VII Kalend. Decembris[ ann. 1119] naufragio periit.

Rex Guillelmus Rogerio de Monte Gomerici in primis castrum Arundellum et urbem Cicestram dedit; cui postea comitatum Scrobesburiae, quae in monte super Sabrinam fluvium sita est, adjecit. Hic sapiens et moderatus et amator aequitatis fuit, et comitatem sapientum atque modestorum dilexit. Tres sapientes clericos, Godebaldum et Odelerium ac Herbertum, diutius secum habuit, quorum consiliis utiliter paruit. Warino autem Calvo, corpore parvo, sed animo magno, Amieriam neptem suam et praesidatum Scrobesburiae dedit; per quem Guallos aliosque sibi adversantes fortiter oppressit, et provinciam totam sibi commissam pacificavit. Guillelmum cognomento Pantulfum et Picodum atque Corbatum, filiosque ejus Rogerium et Rodbertum, aliosque fideles, fortissimosque viros comitatui suo praefecit, quorum sensu et viribus benigniter adjutus, inter maximos optimates maxime effloruit.

Rex Guillelmus Guallevo comiti, filio Sivardi potentissimo Anglorum, comitatum Northamtoniae dedit, eique Judith neptem suam, ut firma inter eos amicitia perduraret, in matrimonio conjunxit; quae duas filias speciosas marito suo peperit. Gualterio quoque cognomento Gifardo comitatum Buchingeham, et Guillelmo de Guarenna, qui Gundredam sororem Gherbodi conjugem habebat, dedit Sutregiam. Odoni vero Campaniensi, nepoti Theobaldi comitis, qui sororem habebat ejusdem regis, filiam scilicet Rodberti ducis, dedit idem comitatum Hildernessae, et Radulfo de Guader genero Guillelmi, filii Osberni, comitatum Northwici. Hugoni vero de Grentemaisnilio municipatum Legrecestrae commendavit; aliisque nobilibus viris municipatus urbium et praesidatus cum magnis honoribus et potestatibus provide distribuit. Henrico Gualchelini de Ferrariis filio castrum Stutesburiae, quod Hugo de Abrincis prius tenuerat, concessit, aliisque advenis, qui sibi cohaeserant, magnos et multos honores contulit; et in tantum quosdam provexit ut multos in Anglia ditiores et potentiores haberent clientes quam eorum in Neustria fuerant parentes.

Quid loquar de Odone Bajocasino praesule, qui consul palatinus erat, et ubique cunctis Angliae habitatoribus formidabilis erat, ac veluti secundus rex passim jura dabat? Principatum super omnes comites et regni optimates habuit, et cum thesauris antiquorum Cantiam possedit, in qua jamdudum Aedilbertus Irminrici filius, Eadbald et Ercombertus et Egbert atque Lotheris frater ejus regnarunt, primique regum Anglorum a discipulis Gregorii papae fidem Christi susceperunt, et divinae legis observatione perennis vitae bravium mercati sunt. Permista, ni fallor, in hoc viro vitia erant cum virtutibus; sed plus mundanis inhaerebat actionibus quam spiritualis theoriae charismatibus. Coenobia sanctorum valde conqueruntur quod multa eis Odo detrimenta fecerit, et fundos, sibi antiquitus datos a fidelibus Anglis, violenter et injuste abstulerit.

Gaufredus quoque Constantiniensis episcopus, de nobili Normannorum progenie ortus, qui certamini Senlacio fautor acer et consolator interfuit et in aliis conflictibus, qui postmodum advenas et indigenas utrinque contriverant, magister militum fuit, dono Guillelmi regis ducentas et octoginta villas, quas a manendo manerios vulgo vocamus, obtinuit; quas omnes nepoti suo de Molbraio, propter nequitiam et temeritatem suam non diu possessuro, moriens dereliquit.

Eustachius quoque Boloniensis et Rodbertus Moritoliensis, Guillelmus Ebroicensis et Rodbertus Aucensis atque Goisfredus Rotronis filius Mauritaniensis, aliique comites et optimates, quos singillatim nominare nequeo, magnos redditus et honores in Anglia receperunt a rege Guillelmo. Sic extranei divitiis Angliae ditabantur, pro quibus filii ejus nequiter interficiebantur, vel extorres per extera regna irremeabiliter fugabantur.

Ipsi vero regi, ut fertur, mille et sexaginta librae sterilensis monetae, solidique triginta et tres oboli ex justis redditibus Angliae per singulos dies redduntur, exceptis muneribus regiis et reatuum redemptionibus, aliisque multiplicibus negotiis, quae regis aerarium quotidie adaugent. Rex Guillelmus omne regnum suum diligenter investigavit, et omnes fiscos ejus, sicut tempore Eduardi regis fuerant, veraciter describi fecit. Terras autem militibus ita distribuit, et eorum ordines ita disposuit, ut Angliae regnum LX millia militum indesinenter haberet, ac ad imperium regis, prout ratio poposcerit, celeriter exhiberet.

Adeptis itaque nimiis opibus quas alii aggregarant, Normanni furentes immoderate tumebant, et indigenas divino verbere pro reatibus suis percussos impie mactabant. Manciadae Maronis disticon completum in illis cernimus: Nescia mens hominis[ hominum] fati sortisque futurae, Et servare modum, rebus sublata secundis! Nobiles puellae despicabilium ludibrio armigerorum patebant, et ab immundis nebulonibus oppressae dedecus suum deplorabant. Matronae vero elegantia et ingenuitate spectabiles desolatae gemebant; maritorum et omnium pene amicorum solatio destitutae, magis mori quam vivere optabant. Indociles parasiti admirabantur et quasi vecordes e superbia efficiebantur unde sibi tanta potestas emanasset, et putabant quod quidquid vellent sibi liceret. Insipientes et maligni cur cum tota contritione cordis non cogitabant quod non sua virtute, sed Dei gubernantis omnia nutu hostes vicerant, et gentem majorem et ditiorem et antiquiorem sese subegerant, in qua plures sancti prudentesque viri, regesque potentes micuerant, multisque modis domi militiaeque nobiliter viguerant? Sententia veritatis jugiter eis timenda, et cordi medullitus inserenda esset dicentis: Eadem mensura qua mensi fueritis remetietur vobis.