Ovid
Metamorphoses
Meta 14.546
Choose a text
More by Ovid
—
Perseus Lat2
14.1
Iamque Giganteis iniectam faucibus Aetnen
14.2
arvaque Cyclopum, quid rastra, quid usus aratri
14.3
nescia nec quicquam iunctis debentia bubus,
14.4
liquerat Euboicus tumidarum cultor aquarum,
14.5
liquerat et Zanclen adversaque moenia Rhegi
14.6
navifragumque fretum, gemino quod litore pressum
14.7
Ausoniae Siculaeque tenet confinia terrae.
14.8
Inde manu magna Tyrrhena per aequora raptus
14.9
herbiferos adiit colles atque atria Glaucus
14.10
Sole satae Circes, variarum plena ferarum.
14.11
Quam simul adspexit, dicta acceptaque salute,
14.12
“diva, dei miserere, precor! nam sola levare
14.13
tu potes hunc,” dixit “videar modo dignior esse!
14.14
Quanta sit herbarum, Titani, potentia, nulli
14.15
quam mihi cognitius, qui sum mutatus ab illis.
14.16
Neve mei non nota tibi sit causa furoris:
14.17
litore in Italico, Messenia moenia contra,
14.18
Scylla mihi visa est; pudor est promissa precesque
14.19
blanditiasque meas contemptaque verba referre.
14.20
At tu, sive aliquod regnum est in carmine, carmen
14.21
ore move sacro, sive expugnantior herba est,
14.22
utere temptatis operosae viribus herbae.
14.23
Nec medeare mihi sanesque haec vulnera mando,
14.24
fineque nil opus est: partem ferat illa caloris.”
14.25
At Circe (neque enim flammis habet aptius ulla
14.26
talibus ingenium, seu causa est huius in ipsa,
14.27
seu Venus indicio facit hoc offensa paterno)
14.28
talia verba refert. “Melius sequerere volentem
14.29
optantemque eadem parilique cupidine captam.
14.30
Dignus eras ultro (poteras certeque) rogari,
14.31
et, si spem dederis, mihi crede, rogaberis ultro.
14.32
Neu dubites adsitque tuae fiducia formae:
14.33
en ego, cum dea sim, nitidi cum filia Solis,
14.34
gramine cum tantum, tantum quoque carmine possim,
14.35
ut tua sim, voveo; spernentem sperne, sequenti
14.36
redde vices unoque duas ulciscere facto!”
14.37
Talia temptanti “prius” inquit “in aequore frondes”
14.38
Glaucus “et in summis nascentur montibus algae,
14.39
sospite quam Scylla nostri mutentur amores!”
14.40
Indignata dea est, et laedere quatenus ipsum
14.41
non poterat (nec vellet amans), irascitur illi,
14.42
quae sibi praelata est, venerisque offensa repulsa
14.43
protinus horrendis infamia pabula sucis
14.44
conterit et tritis Hecateia carmina miscet
14.45
caerulaque induitur velamina perque ferarum
14.46
agmen adulantum media procedit ab aula,
14.47
oppositumque petens contra Zancleia saxa
14.48
Rhegion ingreditur ferventes aestibus undas,
14.49
in quibus ut solida ponit vestigia terra
14.50
summaque decurrit pedibus super aequora siccis.
14.51
Parvus erat gurges, curvos sinuatus in arcus,
14.52
grata quies Scyllae; quo se referebat ab aestu
14.53
et maris et caeli, medio cum plurimus orbe
14.54
sol erat et minimas a vertice fecerat umbras.
14.55
Hunc dea praevitiat portentificisque venenis
14.56
inquinat, hic pressos latices radice nocenti
14.57
spargit et obscurum verborum ambage novorum
14.58
ter noviens carmen magico demurmurat ore.
14.59
Scylla venit mediaque tenus descenderat alvo,
14.60
cum sua foedari latrantibus inguina monstris
14.61
adspicit ac primo credens non corporis illas
14.62
esse sui partes refugitque abigitque timetque
14.63
ora proterva canum, sed quos fugit, attrahit una
14.64
et corpus quaerens femorum crurumque pedumque,
14.65
Cerbereos rictus pro partibus invenit illis:
14.66
statque canum rabie subiectaque terga ferarum
14.67
inguinibus truncis uteroque exstante coercet.
14.68
Flevit amans Glaucus nimiumque hostiliter usae
14.69
viribus herbarum fugit conubia Circes;
14.70
Scylla loco mansit cumque est data copia primum,
14.71
in Circes odium sociis spoliavit Ulixen;
14.72
mox eadem Teucras fuerat mersura carinas,
14.73
ni prius in scopulum, qui nunc quoque saxeus exstat,
14.74
transformata foret: scopulum quoque navita vitat.
14.75
Hunc ubi Troianae remis avidamque Charybdim
14.76
evicere rates, cum iam prope litus adesset
14.77
Ausonium, Libycas vento referuntur ad oras.
14.78
Excipit Aenean illic animoque domoque
14.79
non bene discidium Phrygii latura mariti
14.80
Sidonis; inque pyra sacri sub imagine facta
14.81
incubuit ferro deceptaque decipit omnes.
14.82
Rursus harenosae fugiens nova moenia terrae
14.83
ad sedes Erycis fidumque relatus Acesten
14.84
sacrificat tumulumque sui genitoris honorat;
14.85
quasque rates Iris Iunonia paene cremarat,
14.86
solvit et Hippotadae regnum terrasque calenti
14.87
sulphure fumantes Acheloiadumque relinquit
14.88
Sirenum scopulos, orbataque praeside pinus
14.89
Inarimen Prochytenque legit sterilique locatas
14.90
colle Pithecusas, habitantum nomine dictas.
14.91
Quippe deum genitor, fraudem et periuria quondam
14.92
Cercopum exosus gentisque admissa dolosae,
14.93
in deforme viros animal mutavit, ut idem
14.94
dissimiles homini possent similesque videri,
14.95
membraque contraxit naresque a fronte resimas
14.96
contudit et rugis peraravit anilibus ora
14.97
totaque velatos flaventi corpora villo
14.98
misit in has sedes nec non prius abstulit usum
14.99
verborum et natae dira in periuria linguae:
14.100
posse queri tantum rauco stridore reliquit.
14.101
Has ubi praeteriit et Parthenopeia dextra
14.102
moenia deseruit, laeva de parte canori
14.103
Aeolidae tumulum et, loca feta palustribus undis,
14.104
litora Cumarum vivacisque antra Sibyllae
14.105
intrat, et ut manes veniat per Averna paternos,
14.106
orat. At illa diu vultum tellure moratum
14.107
erexit tandemque deo furibunda recepto
14.108
“magna petis” dixit, “vir factis maxime, cuius
14.109
dextera per ferrum est, pietas spectata per ignes.
14.110
Pone tamen, Troiane, metum: potiere petitis
14.111
Elysiasque domos et regna novissima mundi
14.112
me duce cognosces simulacraque cara parentis.
14.113
Invia virtuti nulla est via!” Dixit et auro
14.114
fulgentem ramum silva Iunonis Avernae
14.115
monstravit iussitque suo divellere trunco.
14.116
Paruit Aeneas et formidabilis Orci
14.117
vidit opes atavosque suos umbramque senilem
14.118
magnanimi Anchisae; didicit quoque iura locorum,
14.119
quaeque novis essent adeunda pericula bellis.
14.120
Inde ferens lassos adverso tramite passus
14.121
cum duce Cumaea mollit sermone laborem.
14.122
Dumque iter horrendum per opaca crepuscula carpit,
14.123
“seu dea tu praesens, seu dis gratissima” dixit,
14.124
“numinis instar eris semper mihi meque fatebor
14.125
muneris esse tui, quae me loca mortis adire,
14.126
quae loca me visae voluisti evadere mortis.
14.127
Pro quibus aerias meritis evectus ad auras
14.128
templa tibi statuam, tribuam tibi turis honores.”
14.129
Respicit hunc vates et suspiratibus haustis
14.130
“nec dea sum” dixit “nec sacri turis honore
14.131
humanum dignare caput; neu nescius erres,
14.132
lux aeterna mihi carituraque fine dabatur,
14.133
si mea virginitas Phoebo patuisset amanti.
14.134
Dum tamen hanc sperat dum praecorrumpere donis
14.135
me cupit, “elige” ait, “virgo Cumaea, quid optes:
14.136
optatis potiere tuis.” Ego pulveris hausti
14.137
ostendi cumulum: quot haberet corpora pulvis,
14.138
tot mihi natales contingere vana rogavi;
14.139
excidit, ut peterem iuvenes quoque protinus annos.
14.140
Hos tamen ille mihi dabat aeternamque iuventam,
14.141
si venerem paterer: contempto munere Phoebi
14.142
innuba permaneo; sed iam felicior aetas
14.143
terga dedit, tremuloque gradu venit aegra senectus,
14.144
quae patienda diu est (nam iam mihi saecula septem
14.145
acta vides): superest, numeros ut pulveris aequem,
14.146
ter centum messes, ter centum musta videre.
14.147
Tempus erit, cum de tanto me corpore parvam
14.148
longa dies faciet consumptaque membra senecta
14.149
ad minimum redigentur onus: nec amata videbor
14.150
nec placuisse deo; Phoebus quoque forsitan ipse
14.151
vel non cognoscet vel dilexisse negabit:
14.152
usque adeo mutata ferar, nullique videnda,
14.153
voce tamen noscar; vocem mihi fata relinquent.”
14.154
Talia convexum per iter memorante Sibylla
14.155
sedibus Euboicam Stygiis emergit in urbem
14.156
Troius Aeneas sacrisque ex more litatis
14.157
litora adit nondum nutricis habentia nomen.
14.158
Hic quoque substiterat per taedia longa laborum
14.159
Neritius Macareus, comes experientis Ulixei;
14.160
desertum quondam mediis e rupibus Aetnae
14.161
noscit Achaemeniden improvisoque repertum
14.162
vivere miratus “qui de casusve deusve
14.163
servat, Achaemenide? cur” inquit “barbara Graium
14.164
prora vehit? petitur vestra quae terra carina?”
14.165
Talia quaerenti iam non hirsutus amictu,
14.166
iam suus et spinis conserto tegmine nullis,
14.167
fatur Achaemenides: “Iterum Polyphemon et illos
14.168
adspiciam fluidos humano sanguine rictus,
14.169
hac mihi si potior domus est Ithacique carina,
14.170
si minus Aenean veneror genitore nec umquam
14.171
esse satis potero, praestem licet omnia, gratus.
14.172
Quod loquor et spiro caelumque et sidera solis
14.173
respicio, possimne ingratus et impius esse?
14.174
Ille dedit, quod non anima haec Cyclopis in ora
14.175
venit, et ut iam nunc lumen vitale relinquam,
14.176
aut tumulo aut certe non illa condar in alvo.
14.177
Quid mihi tunc animi (nisi si timor abstulit omnem
14.178
sensum animumque) fuit, cum vos petere alta relictus
14.179
aequora conspexi? Volui inclamare, sed hosti
14.180
prodere me timui: vestrae quoque clamor Ulixis
14.181
paene rati nocuit. Vidi, cum monte revulsum
14.182
inmanem scopulum medias permisit in undas;
14.183
vidi iterum veluti tormenti viribus acta
14.184
vasta Giganteo iaculantem saxa lacerto
14.185
et, ne deprimeret fluctus ventusve carinam,
14.186
pertimui, iam me non esse oblitus in illa.
14.187
Ut vero fuga vos a certa morte reduxit,
14.188
ille quidem totam gemebundus obambulat Aetnam
14.189
praetemptatque manu silvas et luminis orbus
14.190
rupibus incursat foedataque bracchia tabo
14.191
in mare protendens gentem exsecratur Achivam
14.192
atque ait: “O si quis referat mihi casus Ulixem
14.193
aut aliquem e sociis, in quem mea saeviat ira,
14.194
viscera cuius edam, cuius viventia dextra
14.195
membra mea laniem, cuius mihi sanguis inundet
14.196
guttur et elisi trepident sub dentibus artus:
14.197
quam nullum aut leve sit damnum mihi lucis ademptae!”
14.198
Haec et plura ferox; me luridus occupat horror
14.199
spectantem vultus etiamnum caede madentes
14.200
crudelesque manus et inanem luminis orbem
14.201
membraque et humano concretam sanguine barbam.
14.202
mors erat ante oculos, minimum tamen ipsa doloris:
14.203
et iam prensurum, iam nunc mea viscera rebar
14.204
in sua mersurum, mentique haerebat imago
14.205
temporis illius, quo vidi bina meorum
14.206
ter quater adfligi sociorum corpora terrae,
14.207
cum super ipse iacens hirsuti more leonis
14.208
visceraque et carnes cumque albis ossa medullis
14.209
semianimesque artus avidam condebat in alvum.
14.210
Me tremor invasit: stabam sine sanguine maestus;
14.211
mandentemque videns eiectantemque cruentas
14.212
ore dapes et frusta mero glomerata vomentem
14.213
talia fingebam misero mihi fata parari
14.214
perque dies multos latitans omnemque tremescens
14.215
ad strepitum, mortemque timens cupidusque moriri,
14.216
glande famem pellens et mixta frondibus herba,
14.217
solus, inops, exspes, leto poenaeque relictus
14.218
hanc procul adspexi longo post tempore navem
14.219
oravique fugam gestu ad litusque cucurri —
14.220
et movi. Graiumque ratis Troiana recepit!
14.221
Tu quoque pande tuos, comitum gratissime, casus
14.222
et ducis et turbae, quae tecum est credita ponto.”
14.223
Aeolon ille refert Tusco regnare profundo,
14.224
Aeolon Hippotaden, cohibentem carcere ventos;
14.225
quos bovis inclusos tergo, memorabile munus,
14.226
Dulichium sumpsisse ducem flatuque secundo
14.227
lucibus isse novem et terram adspexisse petitam;
14.228
proxima post nonam cum sese aurora moveret,
14.229
invidia socios praedaeque cupidine victos,
14.230
esse ratos aurum, dempsisse ligamina ventis;
14.231
cum quibus isse retro, per quas modo venerat undas,
14.232
Aeoliique ratem portus repetisse tyranni.
14.233
“Inde Lami veterem Laestrygonis” inquit “in urbem
14.234
venimus. Antiphates terra regnabat in illa.
14.235
Missus ad hunc ego sum, numero comitante duorum,
14.236
vixque fuga quaesita salus comitique mihique:
14.237
tertius e nobis Laestrygonis impia tinxit
14.238
ora cruore suo. Fugientibus instat et agmen
14.239
concitat Antiphates. Coeunt et saxa trabesque
14.240
coniciunt merguntque viros merguntque carinas.
14.241
Una tamen, quae nos ipsumque vehebat Ulixen,
14.242
effugit. Amissa sociorum parte dolentes
14.243
multaque conquesti terris adlabimur illis,
14.244
quas procul hinc cernis (procul hinc, mihi crede, videnda
14.245
insula, visa mihi!), tuque o iustissime Troum,
14.246
nate dea (neque enim finito Marte vocandus
14.247
hostis es, Aenea), moneo, fuge litora Circes.
14.248
Nos quoque Circaeo religata in litore pinu,
14.249
Antiphatae memores inmansuetique Cyclopis,
14.250
ire negabamus vel tecta ignota subire;
14.251
sorte sumus lecti, sors me fidumque Politen
14.252
Eurylochumque simul nimiique Elpenora vini
14.253
bisque novem socios Circaea ad moenia misit.
14.254
Quae simul attigimus stetimusque in limine tecti,
14.255
mille lupi mixtaeque lupis ursique leaeque
14.256
occursu fecere metum, sed nulla timenda
14.257
nullaque erat nostro factura in corpore vulnus.
14.258
Quin etiam blandas movere per aera caudas
14.259
nostraque adulantes comitant vestigia, donec
14.260
excipiunt famulae perque atria marmore tecta
14.261
ad dominam ducunt: pulchro sedet illa recessu,
14.262
sollemni solio, pallamque induta nitentem
14.263
insuper aurato circumvelatur amictu.
14.264
Nereides nymphaeque simul, quae vellera motis
14.265
nulla trahunt digitis nec fila sequentia ducunt:
14.266
gramina disponunt sparsosque sine ordine flores
14.267
secernunt calathis variasque coloribus herbas;
14.268
ipsa quod hae faciunt opus, exigit, ipsa, quis usus
14.269
quove sit in folio, quae sit concordia mixtis,
14.270
novit et advertens pensas examinat herbas.
14.271
Haec ubi nos vidit, dicta acceptaque salute,
14.272
diffudit vultus et reddidit omina voce.
14.273
Nec mora, misceri tosti iubet hordea grani
14.274
mellaque vimque meri cum lacte coagula passo,
14.275
quique sub hac lateant furtim dulcedine, sucos
14.276
adicit. Accipimus sacra data pocula dextra.
14.277
Quae simul arenti sitientes hausimus ore,
14.278
et tetigit summos virga dea dira capillos,
14.279
(et pudet et referam!) saetis horrescere coepi
14.280
nec iam posse loqui, pro verbis edere raucum
14.281
murmur et in terram toto procumbere vultu;
14.282
osque meum sensi pando occallescere rostro,
14.283
colla tumere toris, et qua modo pocula parte
14.284
sumpta mihi fuerant, illa vestigia feci,
14.285
cumque eadem passis (tantum medicamina possunt!)
14.286
claudor hara, solumque suis caruisse figura
14.287
vidimus Eurylochum: solus data pocula fugit.
14.288
Quae nisi vitasset, pecoris pars una manerem
14.289
nunc quoque saetigeri, nec tantae cladis ab illo
14.290
certior ad Circen ultor venisset Ulixes.
14.291
Pacifer huic dederat florem Cyllenius album,
14.292
moly vocant superi, nigra radice tenetur;
14.293
tutus eo monitisque simul caelestibus intrat
14.294
ille domum Circes, et ad insidiosa vocatus
14.295
pocula, conantem virga mulcere capillos
14.296
reppulit et stricto pavidam deterruit ense.
14.297
Inde fides dextraeque datae, thalamoque receptus
14.298
coniugii dotem sociorum corpora poscit.
14.299
Spargimur ignotae sucis melioribus herbae
14.300
percutimurque caput conversae verbere virgae,
14.301
verbaque dicuntur dictis contraria verbis.
14.302
Quo magis illa canit, magis hoc tellure levati
14.303
erigimur, saetaeque cadunt, bifidosque relinquit
14.304
rima pedes, redeunt umeri et subiecta lacertis
14.305
bracchia sunt: flentem flentes amplectimur ipsi
14.306
haeremusque ducis collo nec verba locuti
14.307
ulla priora sumus quam nos testantia gratos.
14.308
Annua nos illic tenuit mora, multaque praesens
14.309
tempore tam longo vidi, multa auribus hausi,
14.310
hoc quoque cum multis, quod clam mihi rettulit una
14.311
quattuor e famulis ad talia sacra paratis.
14.312
Cum duce namque meo Circe dum sola moratur,
14.313
illa mihi niveo factum de marmore signum
14.314
ostendit iuvenale, gerens in vertice picum,
14.315
aede sacra positum multisque insigne coronis.
14.316
Quis foret et quare sacra coleretur in aede,
14.317
cur hanc ferret avem, quaerenti et scire volenti
14.318
“accipe” ait “Macareu, dominaeque potentia quae sit
14.319
hinc quoque disce meae: tu dictis adice mentem!
14.320
Picus in Ausoniis, proles Saturnia terris
14.321
rex fuit, utilium bello studiosus equorum;
14.322
forma viro, quam cernis, erat: licet ipse decorem
14.323
adspicias fictaque probes ab imagine veram.
14.324
Par animus formae; nec adhuc spectasse per annos
14.325
quinquennem poterat Graia quater Elide pugnam.
14.326
Ille suos dryadas Latiis in montibus ortas
14.327
verterat in vultus, illum fontana petebant
14.328
numina, naiades, quas Albula, quasque Numici,
14.329
quas Anienis aquae cursuque brevissimus Almo
14.330
Narve tulit praeceps et opacae Farfarus umbrae,
14.331
quaeque colunt Scythicae stagnum nemorale Dianae
14.332
finitimosque lacus; spretis tamen omnibus unam
14.333
ille colit nymphen, quam quondam in colle Palati
14.334
dicitur Ionio peperisse Venilia Iano.
14.335
Haec ubi nubilibus primum maturuit annis,
14.336
praeposito cunctis Laurenti tradita Pico est,
14.337
rara quidem facie, sed rarior arte canendi,
14.338
unde Canens dicta est: silvas et saxa movere
14.339
et mulcere feras et flumina longa morari
14.340
ore suo volucresque vagas retinere solebat.
14.341
Quae dum feminea modulatur carmina voce,
14.342
exierat tecto Laurentes Picus in agros,
14.343
indigenas fixurus apros, tergumque premebat
14.344
acris equi, laevaque hastilia bina ferebat,
14.345
poeniceam fulvo chlamydem contractus ab auro.
14.346
Venerat in silvas et filia Solis easdem,
14.347
utque novas legeret fecundis collibus herbas,
14.348
nomine dicta suo Circaea reliquerat arva.
14.349
Quae simul ac iuvenem, virgultis abdita, vidit,
14.350
obstipuit: cecidere manu, quas legerat, herbae,
14.351
flammaque per totas visa est errare medullas.
14.352
Ut primum valido mentem conlegit ab aestu,
14.353
quid cuperet, fassura fuit: ne posset adire,
14.354
cursus equi fecit circumfususque satelles.
14.355
“Non” ait “effugies, vento rapiare licebit,
14.356
si modo me novi, si non evanuit omnis
14.357
herbarum virtus et non mea carmina fallunt.”
14.358
Dixit et effigiem, nullo cum corpore, falsi
14.359
finxit apri praeterque oculos transcurrere regis
14.360
iussit et in densum trabibus nemus ire videri,
14.361
plurima qua silva est et equo loca pervia non sunt.
14.362
Haud mora: continuo praedae petit inscius umbram
14.363
Picus equique celer spumantia terga relinquit
14.364
spemque sequens vanam silva pedes errat in alta.
14.365
Concipit illa preces et verba precantia dicit
14.366
ignotosque deos ignoto carmine adorat,
14.367
quo solet et niveae vultum confundere Lunae
14.368
et patrio capiti bibulas subtexere nubes.
14.369
Tum quoque cantato densetur carmine caelum,
14.370
et nebulas exhalat humus, caecisque vagantur
14.371
limitibus comites, et abest custodia regis.
14.372
Nacta locum tempusque “per, o, tua lumina” dixit,
14.373
“quae mea ceperunt, perque hanc, pulcherrime, formam,
14.374
quae facit, ut supplex tibi sim dea, consule nostris
14.375
ignibus et socerum, qui pervidet omnia, Solem
14.376
accipe, nec durus Titanida despice Circen!”
14.377
Dixerat. Ille ferox ipsamque precesque relinquit
14.378
et “quaecumque es” ait, “non sum tuus: altera captum
14.379
me tenet et teneat per longum, comprecor, aevum!
14.380
Nec venere externa socialia foedera laedam,
14.381
dum mihi Ianigenam servabunt fata Canentem!”
14.382
Saepe retemptatis precibus Titania frustra
14.383
“non impune feres, neque” ait “reddere Canenti,
14.384
laesaque quid faciat, quid amans, quid femina disces.”
14.386
Tum bis ad occasum, bis se convertit ad ortus,
14.387
ter iuvenem baculo tetigit, tria carmina dixit.
14.388
Ille fugit, sed se solito velocius ipse
14.389
currere miratur: pennas in corpore vidit,
14.390
seque novam subito Latiis accedere silvis
14.391
indignatus avem duro fera robora rostro
14.392
figit et iratus longis dat vulnera ramis.
14.393
Purpureum chlamydis pennae traxere colorem,
14.394
fibula quod fuerat vestemque momorderat aurum,
14.395
pluma fit, et fulvo cervix praecingitur auro,
14.396
nec quicquam antiquum Pico nisi nomina restat.
14.397
Interea comites, clamato saepe per agros
14.398
nequiquam Pico nullaque in parte reperto,
14.399
inveniunt Circen (nam iam tenuaverat auras
14.400
passaque erat nebulas ventis ac sole recludi)
14.401
criminibusque premunt veris regemque reposcunt
14.402
vimque ferunt saevisque parant incessere telis.
14.403
Illa nocens spargit virus sucosque veneni
14.404
et Noctem noctisque deos Ereboque chaoque
14.405
convocat et longis Hecaten ululatibus orat:
14.406
exsiluere loco (dictu mirabile) silvae,
14.407
ingemuitque solum, vicinaque palluit arbor,
14.408
sparsaque sanguineis maduerunt pabula guttis,
14.409
et lapides visi mugitus edere raucos,
14.410
et latrare canes et humus serpentibus atris
14.411
squalere et tenues animae volitare videntur.
14.412
Attonitum monstris vulgus pavet: illa paventis
14.413
ora venenata tetigit mirantia virga,
14.414
cuius ab attactu variarum monstra ferarum
14.415
in iuvenes veniunt: nulli sua mansit imago.
14.416
Sparserat occiduus Tartessia litora Phoebus,
14.417
et frustra coniunx oculis animoque Canentis
14.418
exspectatus erat: famuli populusque per omnes
14.419
discurrunt silvas atque obvia lumina portant;
14.420
nec satis est nymphae flere et lacerare capillos
14.421
et dare plangorem (facit et tamen omnia) seque
14.422
proripit ac Latios errat vesana per agros.
14.423
Sex illam noctes, tetidem redeuntia solis
14.424
lumina viderunt inopem somnique cibique
14.425
per iuga, per valles, qua fors ducebat, euntem.
14.426
Ultimus adspexit Thybris luctuque viaque
14.427
fessam et iam longa ponentem corpora ripa.
14.428
Illic cum lacrimis ipso modulata dolore
14.429
verba sono tenui maerens fundebat, ut olim
14.430
carmina iam moriens canit exequialia cygnus.
14.431
Luctibus extremis teneras liquefacta medullas
14.432
tabuit inque leves paulatim evanuit auras;
14.433
fama tamen signata loco est, quem rite Canentem
14.434
nomine de nymphae veteres dixere Camenae.”
14.435
Talia multa mihi longum narrata per annum
14.436
visaque sunt. Resides et desuetudine tardi
14.437
rursus inire fretum, rursus dare vela iubemur.
14.438
Ancipitesque vias et iter Titania vastum
14.439
dixerat et saevi restare pericula ponti.
14.440
Pertimui, fateor, nactusque hoc litus adhaesi.”
14.441
Finierat Macareus. Urnaque Aeneia nutrix
14.442
condita marmoreo tumulo breve carmen habebat:
14.443
HIC ME CAIETAM NOTAE PIETATIS ALUMNUS
14.444
EREPTAM ARGOLICO QUO DEBUIT IGNE CREMAVIT.
14.445
Solvitur herboso religatus ab aggere funis,
14.446
et procul insidias infamataeque relinquunt
14.447
tecta deae lucosque petunt, ubi nubilus umbra
14.448
in mare cum flava prorumpit Thybris harena;
14.449
Faunigenaeque domo potitur nataque Latini,
14.450
non sine Marte tamen: bellum cum gente feroci
14.451
suscipitur, pactaque furit pro coniuge Turnus.
14.452
Concurrit Latio Tyrrhenia tota, diuque
14.453
ardua sollicitis victoria quaeritur armis.
14.454
Auget uterque suas externo robore vires,
14.455
et multi Rutulos, multi Troiana tuentur
14.456
castra. Neque Aeneas Euandri ad moenia frustra,
14.457
at Venulus frustra profugi Diomedis ad urbem
14.458
venerat: ille quidem sub Iapyge maxima Dauno
14.459
moenia condiderat dotaliaque arva tenebat.
14.460
Sed Venulus Turni postquam mandata peregit
14.461
auxilium petiit, vires Aetolius heros
14.462
excusat: nec se aut soceri committere pugnae
14.463
velle sui populos, aut quos e gente suorum
14.464
armet habere ullos, “neve haec commenta putetis,
14.465
admonitu quamquam luctus renoventur amari
14.466
perpetiar memorare tamen. Postquam alta cremata est
14.467
Ilion et Danaas paverunt Pergama flammas,
14.468
Naryciusque heros, a virgine virgine rapta,
14.469
quam meruit poenam solus, digessit in omnes,
14.470
spargimur et ventis inimica per aequora rapti
14.471
fulmina, noctem, imbres, iram caelique marisque
14.472
perpetimur Danai cumulumque Capherea cladis.
14.473
Neve morer referens tristes ex ordine casus,
14.474
Graecia tum potuit Priamo quoque flenda videri.
14.475
Me tamen armiferae servatum cura Minervae
14.476
fluctibus eripuit, patriis sed rursus ab agris
14.477
pellor, et antiquo memores de vulnere poenas
14.478
exigit alma Venus, tantosque per alta labores
14.479
aequora sustinui, tantos terrestribus armis,
14.480
ut mihi felices sint illi saepe vocati,
14.481
quos communis hiems importunusque Caphereus
14.482
mersit aquis, vellemque horum pars una fuissem.
14.483
Ultima iam passi comites belloque fretoque
14.484
deficiunt finemque rogant erroris, at Acmon
14.485
fervidus ingenio, tum vero et cladibus asper,
14.486
“quid superest, quod iam patientia nostra recuset
14.487
ferre, viri?” dixit; “quid habet Cytherea, quod ultra
14.488
(velle puta!) faciat? Nam dum peiora timentur,
14.489
est locus in vulnus: sors autem ubi pessima rerum,
14.490
sub pedibus timor est securaque summa malorum.
14.491
Audiat ipsa licet, et, quod facit, oderit omnes
14.492
sub Diomede viros, odium tamen illius omnes
14.493
spernimus: et magno stat magna potentia nobis!”
14.494
Talibus iratam Venerem Pleuronius Acmon
14.495
instimulat verbis stimulisque resuscitat iram.
14.496
Dicta placent paucis: numeri maioris amici
14.497
Acmona corripimus; cui respondere volenti
14.498
vox pariter vocisque via est tenuata, comaeque
14.499
in plumas abeunt, plumis nova colla teguntur
14.500
pectoraque et tergum, maiores bracchia pennas
14.501
accipiunt, cubitusque leves sinuatur in alas.
14.502
Magna pedis digitos pars occupat, oraque cornu
14.503
indurata rigent finemque in acumine ponunt.
14.504
Hunc Lycus, hunc Idas et cum Rhexenore Nycteus,
14.505
hunc miratur Abas: et dum mirantur, eandem
14.506
accipiunt faciem, numerusque ex agmine maior
14.507
subvolat et remos plausis circumvolat alis.
14.508
Si volucrum quae sit dubiarum forma, requiris,
14.509
ut non cygnorum, sic albis proxima cygnis.
14.510
Vix equidem has sedes et Iapygis arida Dauni
14.511
arva gener teneo minima cum parte meorum.”
14.512
Hactenus Oenides. Venulus Calydonia regna
14.513
Peucetiosque sinus Messapiaque arva relinquit.
14.514
In quibus antra videt, quae multa nubila silva
14.515
et levibus cannis manantia semicaper Pan
14.516
nunc tenet, at quodam tenuerunt tempore nymphae.
14.517
Apulus has illa pastor regione fugatas
14.518
terruit et primo subita formidine movit,
14.519
mox, ubi mens rediit et contempsere sequentem,
14.520
ad numerum motis pedibus duxere choreas.
14.521
Improbat has pastor, saltuque imitatus agresti
14.522
addidit obscenis convicia rustica dictis,
14.523
nec prius os tacuit, quam guttura condidit arbor:
14.524
arbore enim sucoque licet cognoscere mores;
14.525
quippe notam linguae bacis oleaster amaris
14.526
exhibet: asperitas verborum cessit in illas.
14.527
Hinc ubi legati rediere, negata ferentes
14.528
arma Aetola sibi, Rutuli sine viribus illis
14.529
bella instructa gerunt, multumque ab utraque cruoris
14.530
parte datur; fert ecce avidas in pinea Turnus
14.531
texta faces, ignesque timent, quibus unda pepercit.
14.532
Iamque picem et ceras alimentaque cetera flammae
14.533
Mulciber urebat perque altum ad carbasa malum
14.534
ibat, et incurvae fumabant transtra carinae:
14.535
cum memor has pinus Idaeo vertice caesas
14.536
sancta deum genetrix tinnitibus aera pulsi
14.537
aeris et inflati complevit murmure buxi,
14.538
perque leves domitis invecta leonibus auras
14.539
“inrita sacrilega iactas incendia dextra,
14.540
Turne!” ait. “Eripiam, nec me patiente cremabit
14.541
ignis edax nemorum partes et membra meorum.”
14.542
Intonuit dicente dea, tonitrumque secuti
14.543
cum saliente graves ceciderunt grandine nimbi,
14.544
aeraque et tumidum subitis concursibus aequor
14.545
Astraei turbant et eunt in proelia fratres.
14.546
E quibus alma parens unius viribus usa
14.547
stuppea praerupit Phrygiae retinacula puppis
14.548
fertque rates pronas medioque sub aequore mergit;
14.549
robore mollito lignoque in corpora verso
14.550
in capitum facies puppes mutantur aduncae,
14.551
in digitos abeunt et crura natantia remi,
14.552
quodque prius fuerat, latus est mediisque carina
14.553
subdita navigiis spinae mutatur in usum,
14.554
lina comae molles, antemnae bracchia fiunt,
14.555
caerulus, ut fuerat, color est; quasque ante timebant,
14.556
illas virgineis exercent lusibus undas
14.557
naides aequoreae durisque in montibus ortae
14.558
molle fretum celebrant nec eas sua tangit origo.
14.559
Non tamen oblitae, quam multa pericula saepe
14.560
pertulerint pelago, iactatis saepe carinis
14.561
supposuere manus, nisi siqua vehebat Achivos:
14.562
cladis adhuc Phrygiae memores, odere Pelasgos
14.563
Neritiaeque ratis viderunt fragmina laetis
14.564
vultibus et laetis videre rigescere puppem
14.565
vultibus Alcinoi saxumque increscere ligno.
14.566
Spes erat, in nymphas animata classe marinas,
14.567
posse metu monstri Rutulum desistere bello:
14.568
perstat, habetque deos pars utraque, quodque deorum est
14.569
instar, habent animos; nec iam dotalia regna
14.570
nec sceptrum soceri, nec te, Lavinia virgo,
14.571
sed vicisse petunt deponendique pudore
14.572
bella gerunt, tandemque Venus victricia nati
14.573
arma videt, Turnusque cadit, cadit Ardea, Turno
14.574
sospite dicta potens. Quem postquam barbarus ensis
14.575
abstulit et tepida latuerunt tecta favilla,
14.576
congerie e media tum primum cognita praepes
14.577
subvolat et cineres plausis everberat alis.
14.578
Et sonus et macies et pallor et omnia, captam
14.579
quae deceant urbem, nomen quoque mansit in illa
14.580
urbis; et ipsa suis deplangitur Ardea pennis.
14.581
Iamque deos omnes ipsamque Aeneia virtus
14.582
Iunonem veteres finire coegerat iras,
14.583
cum, bene fundatis opibus crescentis Iuli,
14.584
tempestivus erat caelo Cythereius heros:
14.585
ambieratque Venus superos, colloque parentis
14.586
circumfusa sui “numquam mihi” dixerat “ullo
14.587
tempore dure pater, nunc sis mitissimus, opto,
14.588
Aeneaeque meo, qui te de sanguine nostro
14.589
fecit avum, quamvis parvum des, optime, numen,
14.590
dummodo des aliquod: satis est inamabile regnum
14.591
adspexisse semel, Stygios semel isse per amnes.”
14.592
Adsensere dei, nec coniunx regia vultus
14.593
immotos tenuit placatoque adnuit ore;
14.594
tum pater “estis” ait “caelesti numine digni,
14.595
quaeque petis, pro quoque petis: cape, nata, quod optas!”
14.596
Fatus erat: gaudet gratesque agit illa parenti,
14.597
perque leves auras iunctis invecta columbis
14.598
litus adit Laurens, ubi tectus harundine serpit
14.599
in freta flumineis vicina Numicius undis.
14.600
Hunc iubet Aeneae, quaecumque obnoxia morti,
14.601
abluere et tacito deferre sub aequora cursu;
14.602
corniger exsequitur Veneris mandata suisque,
14.603
quidquid in Aenea fuerat mortale, repurgat
14.604
et respergit aquis: pars optima restitit illi.
14.605
Lustratum genetrix divino corpus odore
14.606
unxit et ambrosia cum dulci nectare mixta
14.607
contigit os fecitque deum, quem turba Quirini
14.608
nuncupat Indigetem temploque arisque recepit.
14.609
Inde sub Ascanii dicione binominis Alba
14.610
resque Latina fuit. Succedit Silvius illi.
14.611
Quo satus antiquo tenuit repetita Latinus
14.612
nomina cum sceptro. Clarus subit Alba Latinum.
14.613
Epytus ex illo est; post hunc Capetusque Capysque,
14.614
sed Capys ante fuit. Regnum Tiberinus ab illis
14.615
cepit et in Tusci demersus fluminis undis
14.616
nomina fecit aquae; de quo Remulusque feroxque
14.617
Acrota sunt geniti. Remulus maturior annis
14.618
fulmineo periit, imitator fulminis, ictu.
14.619
Fratre suo sceptrum moderatior Acrota forti
14.620
tradit Aventino, qui, quo regnarat, eodem
14.621
monte iacet positus tribuitque vocabula monti.
14.622
Iamque Palatinae summam Proca gentis habebat.
14.623
Rege sub hoc Pomona fuit, qua nulla Latinas
14.624
inter hamadryadas coluit sollertius hortos
14.625
nec fuit arborei studiosior altera fetus.
14.626
Unde tenet nomen: non silvas illa nec amnes,
14.627
rus amat et ramos felicia poma ferentes.
14.628
Nec iaculo gravis est, sed adunca dextera falce,
14.629
qua modo luxuriem premit et spatiantia passim
14.630
bracchia compescit, fisso modo cortice lignum
14.631
inserit et sucos alieno praestat alumno;
14.632
nec sentire sitim patitur bibulaeque recurvas
14.633
radicis fibras labentibus inrigat undis:
14.634
hic amor, hoc studium; veneris quoque nulla cupido est.
14.635
Vim tamen agrestum metuens pomaria claudit
14.636
intus et accessus prohibet refugitque viriles.
14.637
Quid non et satyri, saltatibus apta iuventus,
14.638
fecere et pinu praecincti cornua Panes
14.639
Silenusque, suis semper iuvenalior annis,
14.640
quique deus fures vel falce vel inguine terret,
14.641
ut poterentur ea? Sed enim superabat amando
14.642
hos quoque Vertumnus neque erat felicior illis.
14.643
O quotiens habitu duri messoris aristas
14.644
corbe tulit verique fuit messoris imago!
14.645
Tempora saepe gerens faeno religata recenti
14.646
desectum poterat gramen versasse videri;
14.647
saepe manu stimulos rigida portabat, ut illum
14.648
iurasses fessos modo disiunxisse iuvencos.
14.649
Falce data frondator erat vitisque putator;
14.650
induerat scalas: lecturum poma putares;
14.651
miles erat gladio, piscator harundine sumpta.
14.652
Denique per multas aditum sibi saepe figuras
14.653
repperit, ut caperet spectatae gaudia formae.
14.654
Ille etiam picta redimitus tempora mitra,
14.655
innitens baculo, positis per tempora canis,
14.656
adsimulavit anum cultosque intravit in hortos
14.657
pomaque mirata est “tanto” que “potentior!” inquit,
14.658
paucaque laudatae dedit oscula, qualia numquam
14.659
vera dedisset anus, glaebaque incurva resedit
14.660
suspiciens pandos autumni pondere ramos.
14.661
Ulmus erat contra speciosa nitentibus uvis:
14.662
quam socia postquam pariter cum vite probavit,
14.663
“at si staret” ait “caelebs sine palmite truncus,
14.664
nil praeter frondes, quare peteretur, haberet;
14.665
haec quoque, quae iuncta est, vitis requiescit in illo:
14.666
si non nupta foret, terrae acclinata iaceret.
14.667
Tu tamen exemplo non tangeris arboris huius
14.668
concubitusque fugis nec te coniungere curas.
14.669
Atque utinam velles! Helene non pluribus esset
14.670
sollicitata procis nec quae Lapitheia movit
14.671
proelia nec coniunx nimium tardantis Ulixei.
14.672
Nunc quoque, cum fugias averserisque petentes,
14.673
mille viri cupiunt et semideique deique
14.674
et quaecumque tenent Albanos numina montes.
14.675
Sed tu, si sapies, si te bene iungere anumque
14.676
hanc audire voles, quae te plus omnibus illis,
14.677
plus quam credis, amo, vulgares reice taedas
14.678
Vertumnumque tori socium tibi selige! pro quo
14.679
me quoque pignus habes (neque enim sibi notior ille est,
14.680
quam mihi); nec passim toto vagus errat in orbe:
14.681
haec loca magna colit; nec, uti pars magna procorum,
14.682
quam modo vidit, amat: tu primus et ultimus illi
14.683
ardor eris, solique suos tibi devovet annos.
14.684
Adde, quod est iuvenis, quod naturale decoris
14.685
munus habet formasque apte fingetur in omnes,
14.686
et quod erit iussus, iubeas licet omnia, fiet.
14.687
Quid quod amatis idem? quod, quae tibi poma coluntur,
14.688
primus habet laetaque tenet tua munera dextra?
14.689
Sed neque iam fetus desiderat arbore demptos,
14.690
nec, quas hortus alit, cum sucis mitibus herbas,
14.691
nec quicquam, nisi te; miserere ardentis et ipsum,
14.692
quod petit, ore meo praesentem crede precari
14.693
ultoresque deos et pectora dura perosam
14.694
Idalien memoremque time Rhamnusidis iram!
14.695
Quoque magis timeas (etenim mihi multa vetustas
14.696
scire dedit), referam tota notissima Cypro
14.697
facta, quibus flecti facile et mitescere possis.
14.698
Viderat a veteris generosam sanguine Teucri
14.699
Iphis Anaxareten, humili de stirpe creatus,
14.700
viderat et totis perceperat ossibus aestum
14.701
luctatusque diu, postquam ratione furorem
14.702
vincere non potuit, supplex ad limina venit
14.703
et modo nutrici miserum confessus amorem,
14.704
ne sibi dura foret, per spes oravit alumnae,
14.705
et modo de multis blanditus cuique ministris
14.706
sollicita petiit propensum voce favorem;
14.707
saepe ferenda dedit blandis sua verba tabellis,
14.708
interdum madidas lacrimarum rore coronas
14.709
postibus intendit posuitque in limine duro
14.710
molle latus tristisque serae convicia fecit.
14.711
Saevior illa freto surgente cadentibus Haedis,
14.712
durior et ferro, quod Noricus excoquit ignis,
14.713
et saxo, quod adhuc vivum radice tenetur,
14.714
spernit et inridet factisque inmitibus addit
14.715
verba superba ferox et spe quoque fraudat amantem.
14.716
Non tulit impatiens longi tormenta doloris
14.717
Iphis et ante fores haec verba novissima dixit:
14.718
“Vincis, Anaxarete, neque erunt tibi taedia tandem
14.719
ulla ferenda mei: laetos molire triumphos
14.720
et Paeana voca nitidaque incingere lauru!
14.721
Vincis enim, moriorque libens: age, ferrea, gaude!
14.722
Certe aliquid laudare mei cogeris amoris,
14.724
Non tamen ante tui curam fugisse memento,
14.725
quam vitam, geminaque simul mihi luce carendum est.
14.726
Nec tibi fama mei ventura est nuntia leti:
14.727
ipse ego, ne dubites, adero praesensque videbor,
14.728
corpore ut exanimi crudelia lumina pascas.
14.729
Si tamen, o superi, mortalia facta videtis,
14.730
este mei memores (nihil ultra lingua precari
14.731
sustinet) et longo facite ut narremur in aevo,
14.732
et, quae dempsistis vitae, date tempora famae!”
14.733
Dixit, et ad postes ornatos saepe coronis
14.734
umentes oculos et pallida bracchia tollens,
14.735
cum foribus laquei religaret vincula summis,
14.736
“haec tibi serta placent, crudelis et impia?” dixit,
14.737
inseruitque caput, sed tum quoque versus ad illam,
14.738
atque onus infelix elisa fauce pependit.
14.739
Icta pedum motu est adapertaque ianua factum
14.741
prodidit. Exclamant famuli frustraque levatum
14.742
(nam pater occiderat) referunt ad limina matris;
14.743
accipit illa sinu complexaque frigida nati
14.744
membra sui postquam miserarum verba parentum
14.745
edidit et matrum miserarum facta peregit,
14.746
funera ducebat mediam lacrimosa per urbem
14.747
luridaque arsuro portabat membra feretro.
14.748
Forte viae vicina domus, qua flebilis ibat
14.749
pompa, fuit, duraeque sonus plangoris ad aures
14.750
venit Anaxaretae, quam iam deus ultor agebat:
14.751
mota “tamen videamus” ait “miserabile funus”
14.752
et patulis iniit tectum sublime fenestris;
14.753
vixque bene impositum lecto prospexerat Iphin,
14.754
deriguere oculi, calidusque e corpore sanguis
14.755
inducto pallore fugit, conataque retro
14.756
ferre pedes haesit, conata avertere vultus
14.757
hoc quoque non potuit, paulatimque occupat artus,
14.758
quod fuit in duro iam pridem pectore, saxum.
14.759
Neve ea ficta putes, dominae sub imagine signum
14.760
servat adhuc Salamis: Veneris quoque nomine templum
14.761
Prospicientis habet. — Quorum memor, o mea, lentos
14.762
pone, precor, fastus et amanti iungere, nymphe.
14.763
Sic tibi nil vernum nascentia frigus adurat
14.764
poma nec excutiant rapidi florentia venti!'
14.765
Haec ubi nequiquam formae deus aptus anili
14.766
edidit, in iuvenem rediit et anilia demit
14.767
instrumenta sibi talisque apparuit illi,
14.768
qualis ubi oppositas nitidissima solis imago
14.769
evicit nubes nullaque obstante reluxit,
14.770
vimque parat: sed vi non est opus, inque figura
14.771
capta dei nymphe est et mutua vulnera sensit.
14.772
Proximus Ausonias iniusti miles Amuli
14.773
rexit opes, Numitorque senex amissa nepotis
14.774
munere regna capit, festisque Palilibus urbis
14.775
moenia conduntur, Tatiusque patresque Sabini
14.776
bella gerunt, arcisque via Tarpeia reclusa
14.777
dignam animam poena congestis exuit armis.
14.778
Inde sati Curibus tacitorum more luporum
14.779
ore premunt voces et corpora victa sopore
14.780
invadunt portasque petunt, quas obice firmo
14.781
clauserat Iliades: unam tamen ipsa reclusit
14.782
nec strepitum verso Saturnia cardine fecit.
14.783
Sola Venus portae cecidisse repagula sensit
14.784
et clausura fuit, nisi quod rescindere numquam
14.785
dis licet acta deum. Iano loca iuncta tenebant
14.786
naides Ausoniae gelido rorantia fonte:
14.787
has rogat auxilium, nec nymphae iusta petentem
14.788
sustinuere deam venasque et flumina fontis
14.789
elicuere sui; nondum tamen invia Iani
14.790
ora patentis erant, neque iter praecluserat unda:
14.791
lurida supponunt fecundo sulphura fonti
14.792
incenduntque cavas fumante bitumine venas.
14.793
Viribus his aliisque vapor penetravit ad ima
14.794
fontis, et Alpino modo quae certare rigori
14.795
audebatis aquae, non ceditis ignibus ipsis!
14.796
Flammifera gemini fumant adspergine postes,
14.797
portaque, nequiquam rigidis promissa Sabinis,
14.798
fonte fuit praestructa novo, dum Martius arma
14.799
indueret miles; quae postquam Romulus ultro
14.800
obtulit, et strata est tellus Romana Sabinis
14.801
corporibus strata estque suis, generique cruorem
14.802
sanguine cum soceri permiscuit impius ensis,
14.803
pace tamen sisti bellum nec in ultima tantum
14.804
decertare placet Tatiumque accedere regno.
14.805
Occiderat Tatius, populisque aequata duobus,
14.806
Romule, iura dabas, posita cum casside Mavors
14.807
talibus adfatur divumque hominumque parentem:
14.808
“Tempus adest, genitor, quoniam fundamine magno
14.809
res Romana valet et praeside pendet ab uno,
14.810
praemia (sunt promissa mihi dignoque nepoti!)
14.811
solvere et ablatum terris imponere caelo.
14.812
Tu mihi concilio quondam praesente deorum
14.813
(nam memoro memorique animo pia verba notavi)
14.814
“unus erit, quem tu tolles in caerula caeli”
14.815
dixisti: rata sit verborum summa tuorum!”
14.816
Adnuit omnipotens et nubibus aera caecis
14.817
occuluit tonitruque et fulgure terruit orbem:
14.818
quae sibi promissae sensit rata signa rapinae
14.819
innixusque hastae pressos temone cruento
14.820
impavidus conscendit equos Gradivus et ictu
14.821
verberis increpuit pronusque per aera lapsus
14.822
constitit in summo nemorosi colle Palati
14.823
reddentemque suo non regia iura Quiriti
14.824
abstulit Iliaden: corpus mortale per auras
14.825
dilapsum tenues, ceu lata plumbea funda
14.826
missa solet medio glans intabescere caelo.
14.827
Pulchra subit facies et pulvinaribus altis
14.828
dignior, est qualis trabeati forma Quirini.
14.829
Flebat ut amissum coniunx, cum regia Iuno
14.830
Irin ad Hersiliam descendere limite curvo
14.831
imperat et vacuae sua sic mandata referre:
14.832
“O et de Latio, o et de gente Sabina
14.833
praecipuum, matrona, decus, dignissima tanti
14.834
ante fuisse viri, coniunx nunc esse Quirini,
14.835
siste tuos fletus et, si tibi cura videndi
14.836
coniugis est, duce me lucum pete, colle Quirini
14.837
qui viret et templum Romani regis obumbrat.”
14.838
Paret et in terram pictos delapsa per arcus
14.839
Hersilien iussis compellat vocibus Iris.
14.840
Illa verecundo vix tollens lumina vultu
14.841
“o, dea, namque mihi nec, quae sis, dicere promptum est,
14.842
et liquet esse deam, duc, o duc” inquit “et offer
14.843
coniugis ora mihi, quem si modo posse videre
14.844
fata semel dederint, caelum accepisse fatebor.”
14.845
Nec mora, Romuleos cum virgine Thaumantea
14.846
ingreditur colles: ibi sidus ab aethere lapsum
14.847
decidit in terras, a cuius lumine flagrans
14.848
Hersilie crines cum sidere cessit in auras.
14.849
Hanc manibus notis Romanae conditor urbis
14.850
excipit et priscum pariter cum corpore nomen
14.851
mutat Horamque vocat, quae nunc dea iuncta Quirino est.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).