Ovid
Metamorphoses
Meta 3.513
Choose a text
More by Ovid
—
Perseus Lat2
3.1
Iamque deus posita fallacis imagine tauri
3.2
se confessus erat Dictaeaque rura tenebat,
3.3
cum pater ignarus Cadmo perquirere raptam
3.4
imperat et poenam, si non invenerit, addit
3.5
exilium, facto pius et sceleratus eodem.
3.6
Orbe pererrato (quis enim deprendere possit
3.7
furta Iovis?) profugus patriamque iramque parentis
3.8
vitat Agenorides Phoebique oracula supplex
3.9
consulit et, quae sit tellus habitanda, requirit.
3.10
“Bos tibi” Phoebus ait “solis occurret in arvis,
3.11
nullum passa iugum curvique inmunis aratri.
3.12
Hac duce carpe vias et qua requieverit herba
3.13
moenia fac condas, Boeotiaque ma vocato.”
3.14
Vix bene Castalio Cadmus descenderat antro,
3.15
incustoditam lente videt ire iuvencam
3.16
nullum servitii signum cervice gerentem.
3.17
Subsequitur pressoque legit vestigia gressu,
3.18
auctoremque viae Phoebum taciturnus adorat.
3.19
Iam vada Cephisi Panopesque evaserat arva:
3.20
bos stetit et tollens speciosam cornibus altis
3.21
ad caelum frontem mugitibus impulit auras,
3.22
atque ita, respiciens comites sua terga sequentes,
3.23
procubuit teneraque latus submisit in herba.
3.24
Cadmus agit grates peregrinaeque oscula terrae
3.25
figit et ignotos montes agrosque salutat.
3.26
Sacra Iovi facturus erat. Iubet ire ministros
3.27
et petere e vivis libandas fontibus undas.
3.28
Silva vetus stabat, nulla violata securi,
3.29
et specus in medio, virgis ac vimine densus,
3.30
efficiens humilem lapidum compagibus arcum,
3.31
uberibus fecundus aquis, ubi conditus antro
3.32
Martius anguis erat, cristis praesignis et auro;
3.33
igne micant oculi, corpus tumet omne venenis,
3.34
tres vibrant linguae, triplici stant ordine dentes.
3.35
Quem postquam Tyria lucum de gente profecti
3.36
infausto tetigere gradu, demissaque in undas
3.37
urna dedit sonitum, longo caput extulit antro
3.38
caeruleus serpens horrendaque sibila misit.
3.39
Effluxere urnae manibus sanguisque reliquit
3.40
corpus, et attonitos subitus tremor occupat artus.
3.41
Ille volubilibus squamosos nexibus orbes
3.42
torquet et inmensos saltu sinuatur in arcus,
3.43
ac media plus parte leves erectus in auras
3.44
despicit omne nemus, tantoque est corpore, quanto
3.45
si totum spectes, geminas qui separat arctos.
3.46
Nec mora, Phoenicas, sive illi tela parabant,
3.47
sive fugam, sive ipse timor prohibebat utrumque,
3.48
occupat: hos morsu, longis complexibus illos,
3.49
hos necat adfiatu funesti tabe veneni.
3.50
Fecerat exiguas iam sol altissimus umbras:
3.51
quae mora sit sociis, miratur Agenore natus,
3.52
vestigatque viros. Tegimen derepta leoni
3.53
pellis erat, telum splendenti lancea ferro
3.54
et iaculum, teloque animus praestantior omni.
3.55
Ut nemus intravit letataque corpora vidit
3.56
victoremque supra spatiosi corporis hostem
3.57
tristia sanguinea lambentem vulnera lingua,
3.58
“aut ultor vestrae, fidissima corpora, mortis,
3.59
aut comes” inquit “ero.” Dixit, dextraque molarem
3.60
sustulit et magnum magno conamine misit.
3.61
Illius impulsu cum turribus ardua celsis
3.62
moenia mota forent: serpens sine vulnere mansit
3.63
loricaeque modo squamis defensus et atrae
3.64
duritia pellis validos cute reppulit ictus.
3.65
At non duritia iaculum quoque vicit eadem:
3.66
quod medio lentae spinae curvamine fixum
3.67
constitit et totum descendit in ilia ferrum.
3.68
Ille dolore ferox caput in sua terga retorsit
3.69
vulneraque adspexit fixumque hastile momordit
3.70
idque, ubi vi multa partem labefecit in omnem,
3.71
vix tergo eripuit; ferrum tamen ossibus haesit.
3.72
Tum vero, postquam solitas accessit ad iras
3.73
causa recens, plenis tumuerunt guttura venis,
3.74
spumaque pestiferos circumfluit albida rictus,
3.75
terraque rasa sonat squamis, quique halitus exit
3.76
ore niger Stygio, vitiatas inficit auras.
3.77
Ipse modo inmensum spiris facientibus orbem
3.78
cingitur, interdum longa trabe rectior adstat
3.79
impete nunc vasto ceu concitus imbribus amnis
3.80
fertur et obstantes proturbat pectore silvas.
3.81
Cedit Agenorides paulum spolioque leonis
3.82
sustinet incursus instantiaque ora retardat
3.83
cuspide praetenta. Furit ille et inania duro
3.84
vulnera dat ferro figitque in acumine dentes.
3.85
Iamque venenifero sanguis manare palato
3.86
coeperat et virides adspergine tinxerat herbas:
3.87
sed leve vulnus erat, quia se retrahebat ab ictu
3.88
laesaque colla dabat retro plagamque sedere
3.89
cedendo arcebat nec longius ire sinebat,
3.90
donec Agenorides coniectum in guttura ferrum
3.91
usque sequens pressit, dum retro quercus eunti
3.92
obstitit, et fixa est pariter cum robore cervix.
3.93
Pondere serpentis curvata est arbor et ima
3.94
parte flagellari gemuit sua robora caudae.
3.95
Dum spatium victor victi considerat hostis,
3.96
vox subito audita est; neque erat cognoscere promptum
3.97
unde, sed audita est: “Quid, Agenore nate, peremptum
3.98
serpentem spectas? et tu spectabere serpens.”
3.99
Ille diu pavidus pariter cum mente colorem
3.100
perdiderat, gelidoque comae terrore rigebant.
3.101
Ecce viri fautrix, superas delapsa per auras,
3.102
Pallas adest motaeque iubet supponere terrae
3.103
vipereos dentes, populi incrementa futuri.
3.104
Paret et, ut presso sulcum patefecit aratro,
3.105
spargit humi iussos, mortalia semina, dentes.
3.106
Inde (fide maius) glaebae coepere moveri,
3.107
primaque de sulcis acies apparuit hastae,
3.108
tegmina mox capitum picto nutantia cono,
3.109
mox umeri pectusque onerataque bracchia telis
3.110
exsistunt, crescitque seges clipeata virorum.
3.111
Sic ubi tolluntur festis aulaea theatris,
3.112
surgere signa solent primumque ostendere vultus,
3.113
cetera paulatim, placidoque educta tenore
3.114
tota patent imoque pedes in margine ponunt.
3.115
Territus hoste novo Cadmus capere arma parabat:
3.116
“ne cape”, de populo, quem terra creaverat, unus
3.117
exclamat “nec te civilibus insere bellis.”
3.118
Atque ita terrigenis rigido de fratribus unum
3.119
comminus ense ferit; iaculo cadit eminus ipse.
3.120
Hunc quoque qui leto dederat, non longius illo
3.121
vivit et exspirat modo quas acceperat auras;
3.122
exemploque pari furit omnis turba, suoque
3.123
Marte cadunt subiti per mutua vulnera fratres.
3.124
Iamque brevis vitae spatium sortita iuventus
3.125
sanguineam tepido plangebat pectore matrem,
3.126
quinque superstitibus, quorum fuit unus Echion.
3.127
Is sua iecit humo monitu Tritonidis arma
3.128
fraternaeque fidem pacis petiitque deditque.
3.129
Hos operis comites habuit Sidonius hospes,
3.130
cum posuit iussam Phoebeis sortibus urbem.
3.131
Iam stabant Thebae: poteras iam, Cadme, videri
3.132
exsilio felix. Soceri tibi Marsque Venusque
3.133
contigerant: huc adde genus de coniuge tanta,
3.134
tot natos natasque et pignera cara nepotes,
3.135
hos quoque iam iuvenes. Sed scilicet ultima semper
3.136
exspectanda dies homini est, dicique beatus
3.137
ante obitum nemo supremaque funera debet.
3.138
Prima nepos inter tot res tibi, Cadme, secundas
3.139
causa fuit luctus, alienaque cornua fronti
3.140
addita, vosque canes satiatae sanguine erili.
3.141
At bene si quaeras, fortunae crimen in illo,
3.142
non scelus invenies: quod enim scelus error habebat?
3.143
Mons erat infectus variarum caede ferarum;
3.144
iamque dies medius rerum contraxerat umbras
3.145
et sol ex aequo meta distabat utraque,
3.146
cum iuvenis placido per devia lustra vagantes
3.147
participes operum compellat Hyantius ore:
3.148
“Lina madent, comites, ferrumque cruore ferarum,
3.149
fortunamque dies habuit satis. Altera lucem
3.150
cum croceis invecta rotis Aurora reducet,
3.151
propositum repetemus opus; nunc Phoebus utraque
3.152
distat idem terra finditque vaporibus arva.
3.153
Sistite opus praesens nodosaque tollite lina.”
3.154
Iussa viri faciunt intermittuntque laborem.
3.155
Vallis erat piceis et acuta densa cupressu,
3.156
nomine Gargaphie, succinctae sacra Dianae.
3.157
Cuius in extremo est antrum nemorale recessu,
3.158
arte laboratum nulla: simulaverat artem
3.159
ingenio natura suo; nam pumice vivo
3.160
et levibus tofis nativum duxerat arcum.
3.161
Fons sonat a dextra, tenui perlucidus unda,
3.162
margine gramineo patulos succinctus hiatus.
3.163
Hic dea silvarum venatu fessa solebat
3.164
virgineos artus liquido perfundere rore.
3.165
Quo postquam subiit, nympharum tradidit uni
3.166
armigerae iaculum pharetramque arcusque retentos;
3.167
altera depositae subiecit bracchia pallae,
3.168
vincla duae pedibus demunt; nam doctior illis
3.169
Ismenis Crocale sparsos per colla capillos
3.170
conligit in nodum, quamvis erat ipsa solutis.
3.171
Excipiunt laticem Nepheleque Hyaleque Rhanisque
3.172
et Psecas et Phiale funduntque capacibus urnis.
3.173
Dumque ibi perluitur solita Titania lympha,
3.174
ecce nepos Cadmi dilata parte laborum
3.175
per nemus ignotum non certis passibus errans
3.176
pervenit in lucum: sic illum fata ferebant.
3.177
Qui simul intravit rorantia fontibus antra,
3.178
sicut erant, viso nudae sua pectora nymphae
3.179
percussere viro, subitisque ululatibus omne
3.180
implevere nemus circumfusaeque Dianam
3.181
corporibus texere suis; tamen altior illis
3.182
ipsa dea est colloque tenus supereminet omnes.
3.183
Qui color infectis adversi solis ab ictu
3.184
nubibus esse solet aut purpureae aurorae,
3.185
is fuit in vultu visae sine veste Dianae.
3.186
Quae quamquam comitum turba est stipata suarum,
3.187
in latus obliquum tamen adstitit oraque retro
3.188
flexit, et ut vellet promptas habuisse sagittas,
3.189
quas habuit sic hausit aquas vultumque virilem
3.190
perfudit, spargensque comas ultricibus undis
3.191
addidit haec cladis praenuntia verba futurae:
3.192
“Nunc tibi me posito visam velamine narres,
3.193
si poteris narrare, licet.” Nec plura minata
3.194
dat sparso capiti vivacis cornua cervi,
3.195
dat spatium collo summasque cacuminat aures,
3.196
cum pedibusque manus, cum longis bracchia mutat
3.197
cruribus et velat maculoso vellere corpus.
3.198
Additus et pavor est. Fugit Autonoeius heros
3.199
et se tam celerem cursu miratur in ipso.
3.200
Ut vero vultus et cornua vidit in unda,
3.201
“me miserum!” dicturus erat: vox nulla secuta est.
3.202
Ingemuit: vox illa fuit, lacrimaeque per ora
3.203
non sua fluxerunt; mens tantum pristina mansit.
3.204
Quid faciat? repetatne domum et regalia tecta
3.205
an lateat silvis? pudor hoc, timor impedit illud.
3.206
Dum dubitat, videre canes. Primumque Melampus
3.207
Ichnobatesque sagax latratu signa dedere,
3.208
Gnosius Ichnobates, Spartana gente Melampus.
3.209
Inde ruunt alii rapida velocius aura,
3.210
Pamphagus et Dorceus et Oribasus, Arcades omnes,
3.211
Nebrophonusque valens et trux cum Laelape Theron
3.212
et pedibus Pterelas et naribus utilis Agre,
3.213
Hylaeusque ferox, nuper percussus ab apro,
3.214
deque lupo concepta Nape, pecudesque secuta
3.215
Poemenis et natis comitata Harpyia duobus,
3.216
et substricta gerens Sicyonius ilia Ladon,
3.217
et Dromas et Canache Sticteque et Tigris et Alce
3.218
et niveis Leucon et villis Asbolus atris
3.219
praevalidusque Lacon et cursu fortis Aello
3.220
et Thous et Cyprio velox cum fratre Lycisce,
3.221
et nigram medio frontem distinctus ab albo
3.222
Harpalos, et Melaneus hirsutaque corpore Lachne,
3.223
et patre Dictaeo, sed matre Laconide nati
3.224
Labros et Argiodus, et acutae vocis Hylactor,
3.225
quosque referre mora est. Ea turba cupidine praedae
3.226
per rupes scopulosque adituque carentia saxa,
3.227
quaque est difficilis quaque est via nulla, sequuntur.
3.228
Ille fugit per quae fuerat loca saepe secutus,
3.229
heu famulos fugit ipse suos. Clamare libebat
3.230
“Actaeon ego sum, dominum cognoscite vestrum!”
3.231
Verba animo desunt: resonat latratibus aether.
3.232
Prima Melanchaetes in tergo vulnera fecit,
3.233
proxima Therodamas, Oresitrophus haesit in armo:
3.234
tardius exierant, sed per compendia montis
3.235
anticipata via est. Dominum retinentibus illis,
3.236
cetera turba coit confertque in corpore dentes.
3.237
Iam loca vulneribus desunt. Gemit ille sonumque,
3.238
etsi non hominis, quem non tamen edere possit
3.239
cervus habet, maestisque replet iuga nota querellis.
3.240
Et genibus pronis supplex similisque roganti
3.241
circumfert tacitos tamquam sua bracchia vultus.
3.242
At comites rapidum solitis hortatibus agmen
3.243
ignari instigant oculisque Actaeona quaerunt
3.244
et velut absentem certatim Actaeona clamant
3.245
(ad nomen caput ille refert), et abesse queruntur
3.246
nec capere oblatae segnem spectacula praedae.
3.247
Vellet abesse quidem, sed adest; velletque videre,
3.248
non etiam sentire canum fera facta suorum.
3.249
Undique circumstant mersisque in corpore rostris
3.250
dilacerant falsi dominum sub imagine cervi.
3.253
Rumor in ambiguo est: aliis violentior aequo
3.254
visa dea est, alii laudant dignamque severa
3.255
virginitate vocant; pars invenit utraque causas.
3.256
Sola Iovis coniunx non tam culpetne probetne
3.257
eloquitur, quam clade domus ab Agenore ductae
3.258
gaudet et a Tyria conlectum paelice transfert
3.259
in generis socios odium. Subit ecce priori
3.260
causa recens, gravidamque dolet de semine magni
3.261
esse Iovis Semelen. Dum linguam ad iurgia solvit,
3.262
“profeci quid enim totiens per iurgia?” dixit:
3.263
“ipsa petenda mihi est, ipsam, si maxima Iuno
3.264
rite vocor, perdam, si me gemmantia dextra
3.265
sceptra tenere decet, si sum regina Iovisque
3.266
et soror et coniunx, certe soror. At, puto, furto est
3.267
contenta, et thalami brevis est iniuria nostri:
3.268
concipit, id deerat! manifestaque crimina pleno
3.269
fert utero, et mater, quod vix mihi contigit uno
3.270
de Iove vult fieri: tanta est fiducia formae.
3.271
Fallat eam faxo; nec sum Saturnia, si non
3.272
ab Iove mersa suo Stygias penetrabit in undas.”
3.273
Surgit ab his solio fulvaque recondita nube
3.274
limen adit Semeles. Nec nubes ante removit,
3.275
quam simulavit anum posuitque ad tempora canos
3.276
sulcavitque cutem rugis et curva trementi
3.277
membra tulit passu; vocem quoque fecit anilem,
3.278
ipsaque erat Beroe, Semeles Epidauria nutrix.
3.279
Ergo ubi captato sermone diuque loquendo
3.280
ad nomen venere Iovis, suspirat et “opto,
3.281
Iuppiter ut sit” ait: “metuo tamen omnia: multi
3.282
nomine divorum thalamos iniere pudicos.
3.283
Nec tamen esse Iovem satis est: det pignus amoris,
3.284
si modo verus is est, quantusque et qualis ab alta
3.285
Iunone excipitur, tantus talisque, rogato,
3.286
det tibi complexus suaque ante insignia sumat.”
3.287
Talibus ignaram Iuno Cadmeida dictis
3.288
formarat. Rogat illa Iovem sine nomine munus.
3.289
Cui deus “elige” ait: “nullam patiere repulsam.
3.290
Quoque magis credas, Stygii quoque conscia sunto
3.291
numina torrentis: timor et deus ille deorum est“.
3.292
Laeta malo nimiumque potens perituraque amantis
3.293
obsequio Semele “qualem Saturnia” dixit
3.294
“te solet amplecti, Veneris cum foedus initis,
3.295
da mihi te talem.” Voluit deus ora loquentis
3.296
opprimere: exierat iam vox properata sub auras.
3.297
Ingemuit; neque enim non haec optasse, neque ille
3.298
non iurasse potest. Ergo maestissimus altum
3.299
aethera conscendit vultuque sequentia traxit
3.300
nubila, quis nimbos inmixtaque fulgura ventis
3.301
addidit et tonitrus et inevitabile fulmen.
3.302
Qua tamen usque potest, vires sibi demere temptat;
3.303
nec, quo centimanum deiecerat igne Typhoea,
3.304
nunc armatur eo: nimium feritatis in illo est.
3.305
Est aliud levius fulmen, cui dextra Cyclopum
3.306
saevitiae flammaeque minus, minus addidit irae;
3.307
tela secunda vocant superi. Capit illa, domumque
3.308
intrat Agenoream. Corpus mortale tumultus
3.309
non tulit aetherios donisque iugalibus arsit.
3.310
Imperfectus adhuc infans genetricis ab alvo
3.311
eripitur, patrioque tener (si credere dignum est)
3.312
insuitur femori maternaque tempora complet.
3.313
Furtim illum primis Ino matertera cuuis
3.314
educat: inde datum nymphae Nyseides antris
3.315
occuluere suis lactisque alimenta dedere.
3.316
Dumque ea per terras fatali lege geruntur
3.317
tutaque bis geniti sunt incunabula Bacchi,
3.318
forte Iovem memorant, diffusum nectare, curas
3.319
seposuisse graves vacuumque agitasse remissos
3.320
cum Iunone iocos et “maior vestra profecto est,
3.321
quam quae contingit maribus” dixisse “voluptas.”
3.322
Illa negat. Placuit quae sit sententia docti
3.323
quaerere Tiresiae: venus huic erat utraque nota.
3.324
Nam duo magnorum viridi coeuntia silva
3.325
corpora serpentum baculi violaverat ictu;
3.326
deque viro factus (mirabile) femina septem
3.327
egerat autumnos. Octavo rursus eosdem
3.328
vidit, et “est vestrae si tanta potentia plagae”
3.329
dixit “ut auctoris sortem in contraria mutet,
3.330
nunc quoque vos feriam.” Percussis anguibus isdem
3.331
forma prior rediit genetivaque venit imago.
3.332
Arbiter hic igitur sumptus de lite iocosa
3.333
dicta Iovis firmat. Gravius Saturnia iusto
3.334
nec pro materia fertur doluisse, suique
3.335
iudicis aeterna damnavit lumina nocte.
3.336
At pater omnipotens (neque enim licet inrita cuiquam
3.337
facta dei fecisse deo) pro lumine adempto
3.338
scire futura dedit, poenamque levavit honore.
3.339
Ille per Aonias fama celeberrimus urbes
3.340
inreprehensa dabat populo responsa petenti.
3.341
Prima fide vocisque ratae temptamina sumpsit
3.342
caerula Liriope. Quam quondam flumine curvo
3.343
implicuit clausaeque suis Cephisus in undis
3.344
vim tulit. Enixa est utero pulcherrima pleno
3.345
infantem, nymphis iam tunc qui posset amari,
3.346
Narcissumque vocat. De quo consultus, an esset
3.347
tempora maturae visurus longa senectae,
3.348
fatidicus vates “si se non noverit” inquit.
3.349
Vana diu visa est vox auguris: exitus illam
3.350
resque probat letique genus novitasque furoris.
3.351
Namque ter ad quinos unum Cephisius annum
3.352
addiderat poteratque puer iuvenisque videri:
3.353
multi illum iuvenes, multae cupiere puellae.
3.354
Sed fuit in tenera tam dura superbia forma:
3.355
nulli illum iuvenes, nullae tetigere puellae.
3.356
Adspicit hunc trepidos agitantem in retia cervos
3.357
vocalis nymphe, quae nec reticere loquenti,
3.358
nec prior ipsa loqui didicit, resonabilis Echo.
3.359
Corpus adhuc Echo, non vox erat; et tamen usum
3.360
garrula non alium, quam nunc habet, oris habebat,
3.361
reddere de multis ut verba novissima posset.
3.362
Fecerat hoc Iuno, quia, cum deprendere posset
3.363
cum Iove saepe suo nymphas in monte iacentes,
3.364
illa deam longo prudens sermone tenebat,
3.365
dum fugerent nymphae. Postquam Saturnia sensit
3.366
“huius” ait “linguae, qua sum delusa, potestas
3.367
parva tibi dabitur vocisque brevissimus usus”:
3.368
reque minas firmat. Tamen haec in fine loquendi
3.369
ingeminat voces auditaque verba reportat.
3.370
Ergo ubi Narcissum per devia rura vagantem
3.371
vidit et incaluit, sequitur vestigia furtim,
3.372
quoque magis sequitur, flamma propiore calescit,
3.373
non aliter, quam cum summis circumlita taedis
3.374
admotas rapiunt vivacia sulphura flammas.
3.375
O quotiens voluit blandis accedere dictis
3.376
et molles adhibere preces: natura repugnat
3.377
nec sinit incipiat. Sed, quod sinit, illa parata est
3.378
exspectare sonos, ad quos sua verba remittat.
3.379
Forte puer comitum seductus ab agmine fido,
3.380
dixerat “ecquis adest?” et “adest!” responderat Echo.
3.381
Hic stupet, utque aciem partes dimittit in omnes,
3.382
voce “veni!” magna clamat: vocat illa vocantem.
3.383
Respicit et rursus nullo veniente “quid” inquit
3.384
“me fugis?” et totidem, quot dixit, verba recepit.
3.385
Perstat et, alternae deceptus imagine vocis,
3.386
“huc coeamus!” ait: nullique libentius umquam
3.387
responsura sono “coeamus” rettulit Echo,
3.388
et verbis favet ipsa suis egressaque silva
3.389
ibat, ut iniceret sperato bracchia collo.
3.390
Ille fugit fugiensque “manus complexibus aufer:
3.391
ante” ait “emoriar, quam sit tibi copia nostri.”
3.392
Rettulit illa nihil nisi “sit tibi copia nostri.”
3.393
Spreta latet silvis pudibundaque frondibus ora
3.394
protegit et solis ex illo vivit in antris.
3.395
Sed tamen haeret amor crescitque dolore repulsae.
3.396
Extenuant vigiles corpus miserabile curae,
3.397
adducitque cutem macies et in aera sucus
3.398
corporis omnis abit. Vox tantum atque ossa supersunt:
3.399
vox manet; ossa ferunt lapidis traxisse figuram.
3.402
Sic hanc, sic alias undis aut montibus ortas
3.403
luserat hic nymphas, sic coetus ante viriles.
3.404
Inde manus aliquis despectus ad aethera tollens
3.405
“sic amet ipse licet sic non potiatur amato!”
3.406
dixerat. Adsensit precibus Rhamnusia iustis.
3.407
Fons erat inlimis, nitidis argenteus undis,
3.408
quem neque pastores neque pastae monte capellae
3.409
contigerant aliudve pecus, quem nulla volucris
3.410
nec fera turbarat nec lapsus ab arbore ramus.
3.411
Gramen erat circa, quod proximus umor alebat,
3.412
silvaque sole locum passura tepescere nullo.
3.413
Hic puer, et studio venandi lassus et aestu,
3.414
procubuit faciemque loci fontemque secutus.
3.416
Dumque bibit, visae correptus imagine formae
3.418
adstupet ipse sibi, vultuque inmotus eodem
3.419
haeret, ut e Pario formatum marmore signum.
3.420
Spectat humi positus geminum, sua lumina, sidus
3.421
et dignos Baccho, dignos et Apolline crines
3.422
impubesque genas et eburnea colla decusque
3.423
oris et in niveo mixtum candore ruborem,
3.424
cunctaque miratur, quibus est mirabilis ipse.
3.425
Se cupit imprudens et qui probat, ipse probatur,
3.426
dumque petit, petitur, pariterque accendit et ardet.
3.427
Inrita fallaci quotiens dedit oscula fonti!
3.428
In mediis quotiens visum captantia collum
3.429
bracchia mersit aquis, nec se deprendit in illis!
3.430
Quid videat, nescit: sed quod videt, uritur illo,
3.431
atque oculos idem, qui decipit, incitat error.
3.432
Credule, quid frusta simulacra fugacia captas?
3.433
quod petis, est nusquam; quod amas, avertere, perdes.
3.434
Ista repercussae, quam cernis, imaginis umbra est:
3.435
nil habet ista sui; tecum venitque manetque,
3.436
tecum discedet, si tu discedere possis.
3.437
Non illum Cereris, non illum cura quietis
3.438
abstrahere inde potest, sed opaca fusus in herba
3.439
spectat inexpleto mendacem lumine formam,
3.440
perque oculos perit ipse suos; paulumque levatus
3.441
ad circumstantes tendens sua bracchia silvas
3.442
“ecquis, io silvae, crudelius” inquit “amavit?
3.443
Scitis enim, et multis latebra opportuna fuistis.
3.444
Ecquem, cum vestrae tot agantur saecula vitae,
3.445
qui sic tabuerit, longo meministis in aevo?
3.446
Et placet et video; sed quod videoque placetque,
3.447
non tamen invenio: tantus tenet error amantem.
3.448
Quoque magis doleam, nec nos mare separat ingens,
3.449
nec via nec montes nec clausis moenia portis:
3.450
exigua prohibemur aqua. Cupit ipse teneri:
3.451
nam quotiens liquidis porreximus oscula lymphis,
3.452
hic totiens ad me resupino nititur ore.
3.453
Posse putes tangi: minimum est, quod amantibus obstat.
3.454
Quisquis es, huc exi! quid me, puer unice, fallis,
3.455
quove petitus abis? certe nec forma nec aetas
3.456
est mea quam fugias, et amarunt me quoque nymphae.
3.457
Spem mihi nescio quam vultu promittis amico,
3.458
cumque ego porrexi tibi bracchia, porrigis ultro:
3.459
cum risi, adrides; lacrimas quoque saepe notavi
3.460
me lacrimante tuas, nutu quoque signa remittis,
3.461
et quantum motu formosi suspicor oris,
3.462
verba refers aures non pervenientia nostras.
3.463
Iste ego sum: sensi, nec me mea fallit imago.
3.464
Uror amore mei, flammas moveoque feroque.
3.465
Quid faciam? roger, anne rogem? quid deinde rogabo?
3.466
quod cupio mecum est: inopem me copia fecit.
3.467
O utinam a nostro secedere corpore possem!
3.468
Votum in amante novum: vellem quod amamus abesset! —
3.469
Iamque dolor vires adimit, nec tempora vitae
3.470
longa meae superant, primoque exstinguor in aevo.
3.471
Nec mihi mors gravis est posituro morte dolores:
3.472
hic, qui diligitur, vellem diuturnior esset.
3.473
Nunc duo concordes anima moriemur in una.”
3.474
Dixit et ad faciem rediit male sanus eandem
3.475
et lacrimis turbavit aquas, obscuraque moto
3.476
reddita forma lacu est. Quam cum vidisset abire,
3.477
“quo refugis? remane, nec me, crudelis, amantem
3.478
desere!” clamavit: “liceat, quod tangere non est,
3.479
adspicere et misero praebere alimenta furori.”
3.480
Dumque dolet, summa vestem deduxit ab ora
3.481
nudaque marmoreis percussit pectora palmis.
3.482
Pectora traxerunt tenuem percussa ruborem,
3.483
non aliter quam poma solent, quae candida parte,
3.484
parte rubent, aut ut variis solet uva racemis
3.485
ducere purpureum nondum matura colorem.
3.486
Quae simul adspexit liquefacta rursus in unda,
3.487
non tulit ulterius, sed ut intabescere flavae
3.488
igne levi cerae matutinaeque pruinae
3.489
sole tepente solent, sic attenuatus amore
3.490
liquitur et tecto paulatim carpitur igni.
3.491
Et neque iam color est mixto candore rubori,
3.492
nec vigor et vires et quae modo visa placebant,
3.493
nec corpus remanet, quondam quod amaverat Echo.
3.494
Quae tamen ut vidit, quamvis irata memorque,
3.495
indoluit, quotiensque puer miserabilis “eheu”
3.496
dixerat, haec resonis iterabat vocibus “eheu”;
3.497
cumque suos manibus percusserat ille lacertos,
3.498
haec quoque reddebat sonitum plangoris eundem.
3.499
Ultima vox solitam fuit haec spectantis in undam,
3.500
“heu frustra dilecte puer!” totidemque remisit
3.501
verba locus, dictoque vale “vale!” inquit et Echo.
3.502
Ille caput viridi fessum submisit in herba;
3.503
lumina mors clausit domini mirantia formam.
3.504
Tunc quoque se, postquam est inferna sede receptus,
3.505
in Stygia spectabat aqua. Planxere sorores
3.506
naides et sectos fratri posuere capillos,
3.507
planxerunt dryades: plangentibus adsonat Echo.
3.508
Iamque rogum quassasque faces feretrumque parabant:
3.509
nusquam corpus erat; croceum pro corpore florem
3.510
inveniunt, foliis medium cingentibus albis.
3.511
Cognita res meritam vati per Achaidas urbes
3.512
attulerat famam, nomenque erat auguris ingens.
3.513
Spernit Echionides tamen hunc ex omnibus unus,
3.514
contemptor superum, Pentheus, praesagaque ridet
3.515
verba senis tenebrasque et cladem lucis ademptae
3.516
obicit. Ille movens albentia tempora canis
3.517
“quam felix esses, si tu quoque luminis huius
3.518
orbus” ait “fieres, ne Bacchica sacra videres!
3.519
Namque dies aderit, quam non procul auguror esse,
3.520
qua novus huc veniat, proles Semeleia, Liber;
3.521
quem nisi templorum fueris dignatus honore,
3.522
mille lacer spargere locis et sanguine silvas
3.523
foedabis matremque tuam matrisque sorores.
3.524
Evenient; neque enim dignabere numen honore,
3.525
meque sub his tenebris nimium vidisse quereris.”
3.526
Talia dicentem proturbat Echione natus.
3.527
Dicta fides sequitur, responsaque vatis aguntur:
3.528
Liber adest, festisque fremunt ululatibus agri;
3.529
turba ruit, mixtaeque viris matresque nurusque
3.530
vulgusque proceresque ignota ad sacra feruntur.
3.531
“Quis furor, anguigenae, proles Mavortia, vestras
3.532
attonuit mentes?” Pentheus ait: “aerane tantum
3.533
aere repulsa valent et adunco tibia cornu
3.534
et magicae fraudes, ut, quos non bellicus ensis,
3.535
non tuba terruerit, non strictis agmina telis,
3.536
femineae voces et mota insania vino
3.537
obscenique greges et inania tympana vincant?
3.538
Vosne, senes, mirer, qui longa per aequora vecti
3.539
hac Tyron, hac profugos posuistis sede penates,
3.540
nunc sinitis sine Marte capi? vosne, acrior aetas,
3.541
o iuvenes, propiorque meae, quos arma tenere,
3.542
non thyrsos, galeaque tegi, non fronde, decebat?
3.543
Este, precor, memores, qua sitis stirpe creati,
3.544
illiusque animos, qui multos perdidit unus,
3.545
sumite serpentis! Pro fontibus ille lacuque
3.546
interiit: at vos pro fama vincite vestra!
3.547
Ille dedit leto fortes, vos pellite molles
3.548
et patrium retinete decus. Si fata vetabant
3.549
stare diu Thebas, utinam tormenta virique
3.550
moenia diruerent, ferrumque ignisque sonarent!
3.551
Essemus miseri sine crimine, sorsque querenda,
3.552
non celanda foret, lacrimaeque pudore carerent.
3.553
At nunc a puero Thebae capientur inermi,
3.554
quem neque bella iuvant nec tela nec usus equorum,
3.555
sed madidi murra crines mollesque coronae
3.556
purpuraque et pictis intextum vestibus aurum.
3.557
Quem quidem ego actutum (modo vos absistite) cogam
3.558
adsumptumque patrem commentaque sacra fateri.
3.559
An satis Acrisio est animi contemnere vanum
3.560
numen et Argolicas venienti claudere portas,
3.561
Penthea terrebit cum totis advena Thebis?
3.562
Ite citi” (famulis hoc imperat), “ite ducemque
3.563
attrahite huc vinctum! iussis mora segnis abesto.”
3.564
Hunc avus, hunc Athamas, hunc cetera turba suorum
3.565
corripiunt dictis frustraque inhibere laborant.
3.566
Acrior admonitu est, inritaturque retenta
3.567
et crescit rabies, remoraminaque ipsa nocebant.
3.568
Sic ego torrentem, qua nil obstabat eunti,
3.569
lenius et modico strepitu decurrere vidi:
3.570
at quacumque trabes obstructaque saxa tenebant,
3.571
spumeus et fervens et ab obice saevior ibat.
3.572
Ecce cruentati redeunt et, Bacchus ubi esset,
3.573
quaerenti domino Bacchum vidisse negarunt;
3.574
“hunc” dixere “tamen comitem famulumque sacrorum
3.575
cepimus”; et tradunt manibus post terga ligatis
3.576
sacra dei quondam Tyrrhena gente secutum.
3.577
Adspicit hunc Pentheus oculis, quos ira tremendos
3.578
fecerat, et quamquam poenae vix tempora differt,
3.579
“o periture tuaque aliis documenta dature
3.580
morte” ait, “ede tuum nomen nomenque parentum
3.581
et patriam, morisque novi cur sacra frequentes.”
3.582
Ille metu vacuus “nomen mihi” dixit “Acoetes,
3.583
patria Maeonia est, humili de plebe parentes.
3.584
Non mihi quae duri colerent pater arva iuvenci,
3.585
lanigerosve greges, non ulla armenta reliquit;
3.586
pauper et ipse fuit, linoque solebat et hamis
3.587
decipere et calamo salientes ducere pisces.
3.588
Ars illi sua census erat. Cum traderet artem,
3.589
“accipe quas habeo, studii successor et heres,”
3.590
dixit “opes.” Moriensque mihi nil ille reliquit
3.591
praeter aquas: unum hoc possum appellare paternum.
3.592
Mox ego, ne scopulis haererem semper in isdem,
3.593
addidici regimen dextra moderante carinae
3.594
flectere et Oleniae sidus pluviale capellae
3.595
Taygetenque hyadasque oculis arctonque notavi
3.596
ventorumque domos et portus puppibus aptos.
3.597
Forte petens Delum Chiae telluris ad oras
3.598
applicor et dextris adducor litora remis,
3.599
doque leves saltus udaeque inmittor harenae.
3.600
Nox ubi consumpta est (aurora rubescere prima
3.601
coeperat), exsurgo, laticesque inferre recentes
3.602
admoneo monstroque viam, quae ducat ad undas.
3.603
Ipse, quid aura mihi tumulo promittat ab alto
3.604
prospicio comitesque voco repetoque carinam.
3.605
“Adsumus en!” inquit sociorum primus Opheltes,
3.606
utque putat, praedam deserto nactus in agro,
3.607
virginea puerum ducit per litora forma.
3.608
Ille mero somnoque gravis titubare videtur
3.609
vixque sequi. Specto cultum faciemque gradumque:
3.610
nil ibi quod credi posset mortale videbam.
3.611
Et sensi et dixi sociis: “Quod numen in isto
3.612
corpore sit, dubito; sed corpore numen in isto est.
3.613
Quisquis es, o faveas nostrisque laboribus adsis.
3.614
His quoque des veniam.” — “Pro nobis mitte precari”
3.615
Dictys ait, quo non alius conscendere summas
3.616
ocior antemnas prensoque rudente relabi.
3.617
Hoc Libys, hoc flavus, prorae tutela, Melanthus,
3.618
hoc probat Alcimedon, et qui requiemque modumque
3.619
voce dabat remis, animorum hortator Epopeus,
3.620
hoc omnes alii: praedae tam caeca cupido est.
3.621
“Non tamen hanc sacro violari pondere pinum
3.622
perpetiar” dixi: “pars hic mihi maxima iuris”;
3.623
inque aditu obsisto. Furit audacissimus omni
3.624
de numero Lycabas, qui Tusca pulsus ab urbe
3.625
exsilium dira poenam pro caede luebat.
3.626
Is mihi, dum resto, iuvenali guttura pugno
3.627
rupit et excussum misisset in aequora, si non
3.628
haesissem, quamvis amens, in fune retentus.
3.629
Impia turba probat factum. Tum denique Bacchus
3.630
(Bacchus enim fuerat), veluti clamore solutus
3.631
sit sopor aque mero redeant in pectora sensus,
3.632
“quid facitis? quis clamor?” ait “qua, dicite, nautae,
3.633
huc ope perveni? quo me deferre paratis?”
3.634
“Pone metum”, Proreus “et quos contingere portus
3.635
ede velis” dixit: “terra sistere petita.” —
3.636
“Naxon” ait Liber “cursus advertite vestros.
3.637
Illa mihi domus est, vobis erit hospita tellus.”
3.638
Per mare fallaces perque omnia numina iurant
3.639
sic fore, meque iubent pictae dare vela carinae.
3.640
Dextera Naxos erat. Dextra mihi lintea danti
3.641
“quid facis, o demens? quis te furor—?” inquit Opheltes.
3.642
Pro se quisque timet: “laevam pete” maxima nutu
3.643
pars mihi significat, pars quid velit aure susurrat.
3.644
Obstipui “capiat” que “aliquis moderamina” dixi
3.645
meque ministerio scelerisque artisque removi.
3.646
Increpor a cunctis, totumque inmurmurat agmen.
3.647
E quibus Aethalion “te scilicet omnis in uno
3.648
nostra salus posita est” ait, et subit ipse meumque
3.649
explet opus, Naxoque petit diversa relicta.
3.650
Tum deus inludens, tamquam modo denique fraudem
3.651
senserit, e puppi pontum prospectat adunca
3.652
et flenti similis “non haec mihi litora, nautae,
3.653
promisistis” ait, “non haec mihi terra rogata est.
3.654
Quo merui poenam facto? quae gloria vestra est,
3.655
si puerum iuvenes, si multi fallitis unum?”
3.656
Iamdudum flebam: lacrimas manus impia nostras
3.657
ridet et impellit properantibus aequora remis.
3.658
Per tibi nunc ipsum (nec enim praesentior illo
3.659
est deus) adiuro, tam me tibi vera referre,
3.660
quam veri maiora fide: stetit aequore puppis
3.661
haud aliter quam si siccum navale teneret.
3.662
Illi admirantes remorum in verbere perstant
3.663
velaque deducunt geminaque ope currere temptant.
3.664
Impediunt hederae remos nexuque recurvo
3.665
serpunt et gravidis distinguunt vela corymbis.
3.666
Ipse racemiferis frontem circumdatus uvis
3.667
pampineis agitat velatam frondibus hastam.
3.668
Quem circa tigres simulacraque inania lyncum
3.669
pictarumque iacent fera corpora pantherarum.
3.670
Exsiluere viri, sive hoc insania fecit,
3.671
sive timor, primusque Medon nigrescere coepit
3.672
corpore et expresso spinae curvamine flecti.
3.673
Incipit huic Lycabas: “In quae miracula” dixit
3.674
“verteris?” et lati rictus et panda loquenti
3.675
naris erat, squamamque cutis durata trahebat.
3.676
At Libys obstantes dum vult obvertere remos,
3.677
in spatium resilire manus breve vidit et illas
3.678
iam non esse manus, iam pinnas posse vocari.
3.679
Alter, ad intortos cupiens dare bracchia funes,
3.680
bracchia non habuit, truncoque repandus in undas
3.681
corpore desiluit: falcata novissima cauda est,
3.682
qualia dimidiae sinuantur cornua lunae.
3.683
Undique dant saltus multaque adspergine rorant
3.684
emerguntque iterum redeuntque sub aequora rursus
3.685
inque chori ludunt speciem lascivaque iactant
3.686
corpora et acceptum patulis mare naribus efflant.
3.687
De modo viginti (tot enim ratis illa ferebat)
3.688
restabam solus. Pavidum gelidumque trementi
3.689
corpore vixque meum firmat deus “excute” dicens
3.690
“corde metum Diamque tene.” Delatus in illam
3.691
accessi sacris Baccheaque sacra frequento.”
3.692
“Praebuimus longis” Pentheus “ambagibus aures”
3.693
inquit “ut ira mora vires absumere posset.
3.694
Praecipitem famuli rapite hunc cruciataque diris
3.695
corpora tormentis Stygiae demittite nocti.”
3.696
Protinus abstractus solidis Tyrrhenus Acoetes
3.697
clauditur in tectis; et dum crudelia iussae
3.698
instrumenta necis ferrumque ignesque parantur,
3.699
sponte sua patuisse fores lapsasque lacertis
3.700
sponte sua fama est nullo solvente catenas.
3.701
Perstat Echionides. Nec iam iubet ire, sed ipse
3.702
vadit, ubi electus facienda ad sacra Cithaeron
3.703
cantibus et clara bacchantum voce sonabat.
3.704
Ut fremit acer equus, cum bellicus aere canoro
3.705
signa dedit tubicen, pugnaeque adsumit amorem,
3.706
Penthea sic ictus longis ululatibus aether
3.707
movit, et audito clamore recanduit ira.
3.708
Monte fere medio est, cingentibus ultima silvis,
3.709
purus ab arboribus, spectabilis undique campus.
3.710
Hic oculis illum cernentem sacra profanis
3.711
prima videt, prima est insano concita cursu,
3.712
prima suum misso violavit Penthea thyrso
3.713
mater. “Io, geminae” clamavit “adeste sorores!
3.714
ille aper, in nostris errat qui maximus agris,
3.715
ille mihi feriendus aper.” Ruit omnis in unum
3.716
turba furens; cunctae coeunt trepidumque sequuntur,
3.717
iam trepidum, iam verba minus violenta loquentem,
3.718
iam se damnantem, iam se peccasse fatentem.
3.719
Saucius ille tamen “fer opem, matertera” dixit
3.720
“Autonoë! moveant animos Actaeonis umbrae.”
3.721
Illa, quis Actaeon, nescit dextramque precantis
3.722
abstulit: Inoo lacerata est altera raptu.
3.723
Non habet infelix quae matri bracchia tendat,
3.724
trunca sed ostendens deiectis vulnera membris
3.725
“adspice, mater!” ait. Visis ululavit Agaue
3.726
collaque iactavit movitque per aera crinem
3.727
avulsumque caput digitis complexa cruentis
3.728
clamat “io comites, opus haec victoria nostrum est!”
3.729
Non citius frondes autumni frigore tactas
3.730
iamque male haerentes alta rapit arbore ventus,
3.731
quam sunt membra viri manibus direpta nefandis.
3.732
Talibus exemplis monitae nova sacra frequentant
3.733
turaque dant sanctasque colunt Ismenides aras.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).