Ovid
Metamorphoses
Meta 4.17
Choose a text
More by Ovid
—
Perseus Lat2
4.1
At non Alcithoe Minyeias orgia censet
4.2
accipienda dei, sed adhuc temeraria Bacchum
4.3
progeniem negat esse Iovis, sociasque sorores
4.4
inpietatis habet. Festum celebrare sacerdos
4.5
inmunesque operum famulas dominasque suorum
4.6
pectora pelle tegi, crinales solvere vittas,
4.7
serta coma, manibus frondentes sumere thyrsos
4.8
iusserat, et saevam laesi fore numinis iram
4.9
vaticinatus erat. Parent matresque nurusque
4.10
telasque calathosque infectaque pensa reponunt,
4.11
turaque dant Bacchumque vocant Bromiumque Lyaeumque
4.12
ignigenamque satumque iterum solumque bimatrem:
4.13
additur his Nyseus indetonsusque Thyoneus,
4.14
et cum Lenaeo genialis consitor uvae,
4.15
Nycteliusque Eleleusque parens et Iacchus et Euhan,
4.16
et quae praeterea per Graias plurima gentes
4.17
nomina, Liber, habes. Tibi enim inconsumpta iuventa est,
4.18
tu puer aeternus, tu formosissimus alto
4.19
conspiceris caelo, tibi, cum sine cornibus adstas,
4.20
virgineum caput est. Oriens tibi victus, adusque
4.21
decolor extremo qua tingitur India Gange:
4.22
Penthea tu, venerande, bipenniferumque Lycurgum
4.23
sacrilegos mactas, Tyrrhenaque mittis in aequor
4.24
corpora, tu biiugum pictis insignia frenis
4.25
colla premis lyncum; bacchae satyrique sequuntur,
4.26
quique senex ferula titubantes ebrius artus
4.27
sustinet et pando non fortiter haeret asello.
4.28
Quacumque ingrederis, clamor iuvenalis et una
4.29
femineae voces inpulsaque tympana palmis
4.30
concavaque aera sonant longoque foramine buxus.
4.31
“Placatus mitisque” rogant Ismenides “adsis,”
4.32
iussaque sacra colunt. Solae Minyeides intus
4.33
intempestiva turbantes festa Minerva
4.34
aut ducunt lanas, aut stamina pollice versant,
4.35
aut haerent telae famulasque laboribus urgent.
4.36
E quibus una levi deducens pollice filum
4.37
“dum cessant aliae commentaque sacra frequentant,
4.38
nos quoque, quas Pallas, melior dea, detinet” inquit,
4.39
“utile opus manuum vario sermone levemus:
4.40
perque vices aliquid, quod tempora longa videri
4.41
non sinat, in medium vacuas referamus ad aures.”
4.42
Dicta probant primamque iubent narrare sorores.
4.43
Illa, quid e multis referat (nam plurima norat),
4.44
cogitat et dubia est, de te, Babylonia, narret,
4.45
Derceti, quam versa squamis velantibus artus
4.46
stagna Palaestini credunt motasse figura;
4.47
an magis, ut sumptis illius filia pennis
4.48
extremos albis in turribus egerit annos;
4.49
nais an ut cantu nimiumque potentibus herbis
4.50
verterit in tacitos iuvenalia corpora pisces,
4.51
donec idem passa est; an, quae poma alba ferebat,
4.52
ut nunc nigra ferat contactu sanguinis arbor.
4.53
Hoc placet, hanc, quoniam vulgaris fabula non est,
4.54
talibus orsa modis, lana sua fila sequente:
4.55
“Pyramus et Thisbe, iuvenum pulcherrimus alter,
4.56
altera, quas oriens habuit, praelata puellis,
4.57
contiguas tenuere domos, ubi dicitur altam
4.58
coctilibus muris cinxisse Semiramis urbem.
4.59
Notitiam primosque gradus vicinia fecit:
4.60
tempore crevit amor. Taedae quoque iure coissent:
4.61
sed vetuere patres. Quod non potuere vetare,
4.62
ex aequo captis ardebant mentibus ambo.
4.63
Conscius omnis abest: nutu signisque loquuntur,
4.64
quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis.
4.65
Fissus erat tenui rima, quam duxerat olim,
4.66
cum fieret paries domui communis utrique.
4.67
Id vitium nulli per saecula longa notatum
4.68
(quid non sentit amor?) primi vidistis amantes,
4.69
et vocis fecistis iter; tutaeque per illud
4.70
murmure blanditiae minimo transire solebant.
4.71
Saepe, ubi constiterant hinc Thisbe, Pyramus illinc,
4.72
inque vices fuerat captatus anhelitus oris,
4.73
“invide” dicebant “paries, quid amantibus obstas?
4.74
quantum erat, ut sineres toto nos corpore iungi,
4.75
aut hoc si nimium est, vel ad oscula danda pateres?
4.76
Nec sumus ingrati: tibi nos debere fatemur,
4.77
quod datus est verbis ad amicas transitus aures.”
4.78
Talia diversa nequiquam sede locuti
4.79
sub noctem dixere ”vale” partique dedere
4.80
oscula quisque suae non pervenientia contra.
4.81
Postera nocturnos aurora removerat ignes,
4.82
solque pruinosas radiis siccaverat herbas:
4.83
ad solitum coiere locum. Tum murmure parvo
4.84
multa prius questi, statuunt, ut nocte silenti
4.85
fallere custodes foribusque excedere temptent,
4.86
cumque domo exierint, urbis quoque tecta relinquant;
4.87
neve sit errandum lato spatiantibus arvo,
4.88
conveniant ad busta Nini lateantque sub umbra
4.89
arboris. Arbor ibi, niveis uberrima pomis
4.90
ardua morus, erat, gelido contermina fonti.
4.91
Pacta placent. Et lux, tarde discedere visa,
4.92
praecipitatur aquis, et aquis nox exit ab isdem.
4.93
Callida per tenebras versato cardine Thisbe
4.94
egreditur fallitque suos, adopertaque vultum
4.95
pervenit ad tumulum, dictaque sub arbore sedit.
4.96
Audacem faciebat amor. Venit ecce recenti
4.97
caede leaena boum spumantes oblita rictus,
4.98
depositura sitim vicini fontis in unda.
4.99
Quam procul ad lunae radios Babylonia Thisbe
4.100
vidit et obscurum timido pede fugit in antrum,
4.101
dumque fugit, tergo velamina lapsa reliquit.
4.102
Ut lea saeva sitim multa conpescuit unda,
4.103
dum redit in silvas, inventos forte sine ipsa
4.104
ore cruentato tenues laniavit amictus.
4.105
Serius egressus vestigia vidit in alto
4.106
pulvere certa ferae totoque expalluit ore
4.107
Pyramus: ut vero vestem quoque sanguine tinctam
4.108
repperit, “una duos” inquit “nox perdet amantes.
4.109
E quibus illa fuit longa dignissima vita,
4.110
nostra nocens anima est: ego te, miseranda, peremi,
4.111
in loca plena metus qui iussi nocte venires,
4.112
nec prior huc veni. Nostrum divellite corpus,
4.113
et scelerata fero consumite viscera morsu,
4.114
o quicumque sub hac habitatis rupe, leones.
4.115
Sed timidi est optare necem.” Velamina Thisbes
4.116
tollit et ad pactae secum fert arboris umbram;
4.117
utque dedit notae lacrimas, dedit oscula vesti,
4.118
“accipe nunc” inquit “nostri quoque sanguinis haustus!”
4.119
quoque erat accinctus, demisit in ilia ferrum,
4.120
nec mora, ferventi moriens e vulnere traxit.
4.121
Ut iacuit resupinus humo: cruor emicat alte,
4.122
non aliter quam cum vitiato fistula plumbo
4.123
scinditur et tenui stridente foramine longas
4.124
eiaculatur aquas atque ictibus aera rumpit.
4.125
Arborei fetus adspergine caedis in atram
4.126
vertuntur faciem, madefactaque sanguine radix
4.127
purpureo tingit pendentia mora colore.
4.128
Ecce metu nondum posito, ne fallat amantem,
4.129
illa redit iuvenemque oculis animoque requirit,
4.130
quantaque vitarit narrare pericula gestit.
4.131
Utque locum et visa cognoscit in arbore formam,
4.132
sic facit incertam pomi color: haeret, an haec sit.
4.133
Dum dubitat, tremebunda videt pulsare cruentum
4.134
membra solum, retroque pedem tulit, oraque buxo
4.135
pallidiora gerens exhorruit aequoris instar,
4.136
quod tremit, exigua cum summum stringitur aura.
4.137
Sed postquam remorata suos cognovit amores,
4.138
percutit indignos claro plangore lacertos,
4.139
et laniata comas amplexaque corpus amatum
4.140
vulnera supplevit lacrimis fletumque cruori
4.141
miscuit et gelidis in vultibus oscula figens
4.142
“Pyrame” clamavit “quis te mihi casus ademit?
4.143
Pyrame, responde: tua te carissima Thisbe
4.144
nominat: exaudi vultusque attolle iacentes!”
4.145
Ad nomen Thisbes oculos iam morte gravatos
4.146
Pyramus erexit, visaque recondidit illa.
4.147
Quae postquam vestemque suam cognovit et ense
4.148
vidit ebur vacuum, “tua te manus” inquit “amorque
4.149
perdidit, infelix. Est et mihi fortis in unum
4.150
hoc manus, est et amor: dabit hic in vulnera vires.
4.151
Persequar exstinctum letique miserrima dicar
4.152
causa comesque tui; quique a me morte revelli
4.153
heu sola poteras, poteris nec morte revelli.
4.154
Hoc tamen amborum verbis estote rogati,
4.155
o multum miseri meus illiusque parentes,
4.156
ut quos certus amor, quos hora novissima iunxit,
4.157
conponi tumulo non invideatis eodem.
4.158
At tu quae ramis arbor miserabile corpus
4.159
nunc tegis unius, mox es tectura duorum,
4.160
signa tene caedis pullosque et luctibus aptos
4.161
semper habe fetus, gemini monimenta cruoris.”
4.162
Dixit, et aptato pectus mucrone sub imum
4.163
incubuit ferro, quod adhuc a caede tepebat.
4.164
Vota tamen tetigere deos, tetigere parentes:
4.165
nam color in pomo est, ubi permaturuit, ater,
4.166
quodque rogis superest, una requiescit in urna.”
4.167
Desierat, mediumque fuit breve tempus, et orsa est
4.168
dicere Leuconoe: vocem tenuere sorores.
4.169
“Hunc quoque, siderea qui temperat omnia luce,
4.170
cepit amor Solem: Solis referemus amores.
4.171
Primus adulterium Veneris cum Marte putatur
4.172
hic vidisse deus: videt hic deus omnia primus.
4.173
Indoluit facto, Iunonigenaeque marito
4.174
furta tori furtique locum monstravit. At illi
4.175
et mens et quod opus fabrilis dextra tenebat
4.176
excidit. Extemplo graciles ex aere catenas
4.177
retiaque et laqueos, quae lumina fallere possent,
4.178
elimat (non illud opus tenuissima vincant
4.179
stamina, non summo quae pendet aranea tigno),
4.180
utque leves tactus momentaque parva sequantur
4.181
efficit et lecto circumdata collocat arte.
4.182
Ut venere torum coniunx et adulter in unum,
4.183
arte viri vinclisque nova ratione paratis
4.184
in mediis ambo deprensi amplexibus haerent.
4.185
Lemnius extemplo valvas patefecit eburnas
4.186
admisitque deos: illi iacuere ligati
4.187
turpiter; atque aliquis de dis non tristibus optat
4.188
sic fieri turpis: superi risere, diuque
4.189
haec fuit in toto notissima fabula caelo.
4.190
Exigit indicii memorem Cythereia poenam,
4.191
inque vices illum, tectos qui laesit amores,
4.192
laedit amore pari. Quid nunc, Hyperione nate,
4.193
forma colorque tibi radiataque lumina prosunt?
4.194
Nempe tuis omnes qui terras ignibus uris,
4.195
ureris igne novo; quique omnia cernere debes,
4.196
Leucothoen spectas, et virgine figis in una,
4.197
quos mundo debes oculos. Modo surgis Eoo
4.198
temperius caelo, modo serius incidis undis,
4.199
spectandique mora brumales porrigis horas,
4.200
deficis interdum, vitiumque in lumina mentis
4.201
transit et obscurus mortalia pectora terres.
4.202
Nec, tibi quod lunae terris propioris imago
4.203
obstiterit, palles: facit hunc amor iste colorem.
4.204
Diligis hanc unam; nec te Clymeneque Rhodosque
4.205
nec tenet Aeaeae genetrix pulcherrima Circes,
4.206
quaeque tuos Clytie quamvis despecta petebat
4.207
concubitus ipsoque illo grave vulnus habebat
4.208
tempore: Leucothoe multarum oblivia fecit,
4.209
gentis odoriferae quam formosissima partu
4.210
edidit Eurynome. Sed postquam filia crevit,
4.211
quam mater cunctas, tam matrem filia vicit.
4.212
Rexit Achaemenias urbes pater Orchamus, isque
4.213
septimus a prisco numeratur origine Belo.
4.214
Axe sub Hesperio sunt pascua Solis equorum.
4.215
Ambrosiam pro gramine habent: ea fessa diurnis
4.216
membra ministeriis nutrit reparatque labori.
4.217
Dumque ibi quadrupedes caelestia pabula carpunt,
4.218
noxque vicem peragit, thalamos deus intrat amatos,
4.219
versus in Eurynomes faciem genetricis, et inter
4.220
bis sex Leucothoen famulas ad lumina cernit
4.221
levia versato ducentem stamina fuso.
4.222
Ergo ubi ceu mater carae dedit oscula natae,
4.223
“res” ait “arcana est. Famulae, discedite neve
4.224
eripite arbitrium matri secreta loquendi.”
4.225
Paruerant: thalamoque deus sine teste relicto
4.226
“ille ego sum” dixit, “qui longum metior annum,
4.227
omnia qui video, per quem videt omnia tellus,
4.228
mundi oculus. Mihi, crede, places.” Pavet illa, metuque
4.229
et colus et fusus digitis cecidere remissis.
4.230
Ipse timor decuit. Nec longius ille moratus
4.231
in veram rediit speciem solitumque nitorem:
4.232
at virgo, quamvis inopino territa visu,
4.233
victa nitore dei posita vim passa querella est.
4.234
Invidit Clytie (neque enim moderatus in illa
4.235
Solis amor fuerat), stimulataque paelicis ira
4.236
vulgat adulterium diffamatumque parenti
4.237
indicat. Ille ferox inmansuetusque precantem
4.238
tendentemque manus ad lumina Solis et “ille
4.239
vim tulit invitae” dicentem defodit alta
4.240
crudus humo, tumulumque super gravis addit harenae.
4.241
Dissipat hunc radiis Hyperione natus iterque
4.242
dat tibi, qua possis defossos promere vultus.
4.243
Nec tu iam poteras enectum pondere terrae
4.244
tollere, nympha, caput corpusque exsangue iacebas.
4.245
Nil illo fertur volucrum moderator equorum
4.246
post Phaethonteos vidisse dolentius ignes.
4.247
Ille quidem gelidos radiorum viribus artus
4.248
si queat in vivum temptat revocare calorem:
4.249
sed quoniam tantis fatum conatibus obstat,
4.250
nectare odorato sparsit corpusque locumque,
4.251
multaque praequestus “tanges tamen aethera” dixit.
4.252
Protinus inbutum caelesti nectare corpus
4.253
dilicuit terramque suo madefecit odore:
4.254
virgaque per glaebas sensim radicibus actis
4.255
turea surrexit tumulumque cacumine rupit.
4.256
At Clytien, quamvis amor excusare dolorem,
4.257
indiciumque dolor poterat, non amplius auctor
4.258
lucis adit venerisque modum sibi fecit in illa.
4.259
Tabuit ex illo dementer amoribus usa
4.260
nympha larum inpatiens, et sub Iove nocte dieque
4.261
sedit humo nuda, nudis incompta capillis,
4.262
perque novem luces expers undaeque cibique
4.263
rore mero lacrimisque suis ieiunia pavit
4.264
nec se movit humo: tantum spectabat euntis
4.265
ora dei vultusque suos flectebat ad illum.
4.266
Membra ferunt haesisse solo, partemque coloris
4.267
luridus exsangues pallor convertit in herbas;
4.268
est in parte rubor, violaeque simillimus ora
4.269
flos tegit. Illa suum, quamvis radice tenetur,
4.270
vertitur ad Solem, mutataque servat amorem.”
4.271
Dixerat, et factum mirabile ceperat aures.
4.272
Pars fieri potuisse negant, pars omnia veros
4.273
posse deos memorant: sed non et Bacchus in illis.
4.274
Poscitur Alcithoe, postquam siluere sorores.
4.275
Quae radio stantis percurrens stamina telae
4.276
“vulgatos taceo” dixit “pastoris amores
4.277
Daphnidis Idaei, quem nymphe paelicis ira
4.278
contulit in saxum (tantus dolor urit amantes).
4.279
Nec loquor, ut quondam naturae iure novato
4.280
ambiguus fuerit modo vir, modo femina Sithon.
4.281
Te quoque, nunc adamas, quondam fidissime parvo,
4.282
Celmi, Iovi, largoque satos Curetas ab imbri
4.283
et Crocon in parvos versum cum Smilace flores
4.284
praetereo, dulcique animos novitate tenebo.
4.285
Unde sit infamis, quare male fortibus undis
4.286
Salmacis enervet tactosque remolliat artus,
4.287
discite. Causa latet, vis est notissima fontis.
4.288
Mercurio puerum diva Cythereide natum
4.289
naides Idaeis enutrivere sub antris;
4.290
cuius erat facies, in qua materque paterque
4.291
cognosci possent; nomen quoque traxit ab illis.
4.292
Is tria cum primum fecit quinquennia, montes
4.293
deseruit patrios, Idaque altrice relicta
4.294
ignotis errare locis, ignota videre
4.295
flumina gaudebat, studio minuente laborem.
4.296
Ille etiam Lycias urbes Lyciaeque propinquos
4.297
Caras adit. Videt hic stagnum lucentis ad imum
4.298
usque solum lymphae. Non illic canna palustris
4.299
nec steriles ulvae nec acuta cuspide iunci:
4.300
perspicuus liquor est; stagni tamen ultima vivo
4.301
caespite cinguntur semperque virentibus herbis.
4.302
Nympha colit, sed nec venatibus apta, nec arcus
4.303
flectere quae soleat nec quae contendere cursu,
4.304
solaque naiadum celeri non nota Dianae.
4.305
Saepe suas illi fama est dixisse sorores:
4.306
“Salmaci, vel iaculum vel pictas sume pharetras,
4.307
et tua cum duris venatibus otia misce.”
4.308
Nec iaculum sumit nec pictas illa pharetras,
4.309
nec sua cum duris venatibus otia miscet,
4.310
sed modo fonte suo formosos perluit artus,
4.311
saepe Cytoriaco deducit pectine crines
4.312
et, quid se deceat, spectatas consulit undas;
4.313
nunc perlucenti circumdata corpus amictu
4.314
mollibus aut foliis aut mollibus incubat herbis;
4.315
saepe legit flores. Et tunc quoque forte legebat,
4.316
cum puerum vidit visumque optavit habere.
4.317
Nec tamen ante adiit, etsi properabat adire,
4.318
quam se conposuit, quam circumspexit amictus,
4.319
et finxit vultum et meruit formosa videri.
4.320
Tum sic orsa loqui: “Puer o dignissime credi
4.321
esse deus, seu tu deus es, potes esse Cupido,
4.322
sive es mortalis, qui te genuere, beati,
4.323
et frater felix, et fortunata profecto,
4.324
siqua tibi soror est, et quae dedit ubera nutrix:
4.325
sed longe cunctis longeque beatior illa,
4.326
siqua tibi sponsa est, siquam dignabere taeda.
4.327
Haec tibi sive aliqua est, mea sit furtiva voluptas,
4.328
seu nulla est, ego sim, thalamumque ineamus eundem.”
4.329
Nais ab his tacuit. Pueri rubor ora notavit
4.330
(nescit enim, quid amor), sed et erubuisse decebat.
4.331
Hic color aprica pendentibus arbore pomis
4.332
aut ebori tincto est, aut sub candore rubenti,
4.333
cum frustra resonant aera auxiliaria, lunae.
4.334
Poscenti nymphae sine fine sororia saltem
4.335
oscula iamque manus ad eburnea colla ferenti
4.336
“desinis? aut fugio, tecumque” ait “ista relinquo.”
4.337
Salmacis extimuit “loca” que “haec tibi libera trado,
4.338
hospes” ait, simulatque gradu discedere verso,
4.339
tunc quoque respiciens, fruticumque recondita silva
4.340
delituit, flexuque genu submisit. At ille,
4.341
scilicet ut vacuis et inobservatus in herbis,
4.342
huc it et hinc illuc, et in adludentibus undis
4.343
summa pedum taloque tenus vestigia tingit;
4.344
nec mora, temperie blandarum captus aquarum
4.345
mollia de tenero velamina corpore ponit.
4.346
Tum vero placuit, nudaeque cupidine formae
4.347
Salmacis exarsit: flagrant quoque lumina nymphae,
4.348
non aliter quam cum puro nitidissimus orbe
4.349
opposita speculi referitur imagine Phoebus.
4.350
Vixque moram patitur, vix iam sua gaudia differt,
4.351
iam cupit amplecti, iam se male continet amens.
4.352
Ille cavis velox adplauso corpore palmis
4.353
desilit in latices, alternaque bracchia ducens
4.354
in liquidis translucet aquis, ut eburnea siquis
4.355
signa tegat claro vel candida lilia vitro.
4.356
“Vicimus et meus est!” exclamat nais et omni
4.357
veste procul iacta mediis inmittitur undis,
4.358
pugnantemque tenet luctantiaque oscula carpit,
4.359
subiectatque manus invitaque pectora tangit,
4.360
et nunc hac iuveni, nunc circumfunditur illac;
4.361
denique nitentem contra elabique volentem
4.362
inplicat, ut serpens, quam regia sustinet ales
4.363
sublimemque rapit: pendens caput illa pedesque
4.364
adligat et cauda spatiantes inplicat alas:
4.365
utve solent hederae longos intexere truncos,
4.366
utque sub aequoribus deprensum polypus hostem
4.367
continet, ex omni dimissis parte flagellis.
4.368
Perstat Atlantiades, sperataque gaudia nymphae
4.369
denegat. Illa premit, commissaque corpore toto
4.370
sicut inhaerebat, “pugnes licet, inprobe” dixit,
4.371
“non tamen effugies. Ita di iubeatis! et istum
4.372
nulla dies a me nec me diducat ab isto.”
4.373
Vota suos habuere deos: nam mixta duorum
4.374
corpora iunguntur, faciesque inducitur illis
4.375
una, velut, siquis conducat cortice ramos,
4.376
crescendo iungi pariterque adolescere cernit.
4.377
Sic ubi conplexu coierunt membra tenaci,
4.378
nec duo sunt et forma duplex, nec femina dici
4.379
nec puer ut possit: neutrumque et utrumque videntur.
4.380
Ergo ubi se liquidas, quo vir descenderat, undas
4.381
semimarem fecisse videt, mollitaque in illis
4.382
membra, manus tendens, sed non iam voce virili,
4.383
Hermaphroditus ait: “Nato date munera vestro,
4.384
et pater et genetrix, amborum nomen habenti:
4.385
quisquis in hos fontes vir venerit, exeat inde
4.386
semivir et tactis subito mollescat in undis.”
4.387
Motus uterque parens nati rata verba biformis
4.388
fecit et incesto fontem medicamine tinxit.”
4.389
Finis erat dictis. Sed adhuc Minyeia proles
4.390
urget opus spernitque deum festumque profanat,
4.391
tympana cum subito non adparentia raucis
4.392
obstrepuere sonis, et adunco tibia cornu
4.393
tinnulaque aera sonant; redolent murraeque crocique,
4.394
resque fide maior, coepere virescere telae
4.395
inque hederae faciem pendens frondescere vestis.
4.396
Pars abit in vites, et quae modo fila fuerunt,
4.397
palmite mutantur; de stamine pampinus exit;
4.398
purpura fulgorem pictis adcommodat uvis.
4.399
Iamque dies exactus erat, tempusque subibat,
4.400
quod tu nec tenebras nec possis dicere lucem,
4.401
sed cum luce tamen dubiae confinia noctis:
4.402
tecta repente quati pinguesque ardere videntur
4.403
lampades et rutilis conlucere ignibus aedes
4.404
falsaque saevarum simulacra ululare ferarum.
4.405
Fumida iamdudum latitant per tecta sorores,
4.406
diversaeque locis ignes ac lumina vitant;
4.407
dumque petunt tenebras, parvos membrana per artus
4.408
porrigitur tenuique includit bracchia pinna.
4.409
Nec qua perdiderint veterem ratione figuram
4.410
scire sinunt tenebrae. Non illas pluma levavit,
4.411
sustinuere tamen se perlucentibus alis;
4.412
conataeque loqui minimam et pro corpore vocem
4.413
emittunt, peraguntque leves stridore querellas.
4.414
Tectaque, non silvas celebrant lucemque perosae
4.415
nocte volant, seroque tenent a vespere nomen.
4.416
Tum vero totis Bacchi memorabile Thebis
4.417
numen erat, magnasque novi matertera vires
4.418
narrat ubique dei, de totque sororibus expers
4.419
una doloris erat, nisi quem fecere sorores.
4.420
Adspicit hanc natis thalamoque Athamantis habentem
4.421
sublimes animos et alumno numine Iuno,
4.422
nec tulit, et secum “potuit de paelice natus
4.423
vertere Maeonios pelagoque inmergere nautas
4.424
et laceranda suae nati dare viscera matri
4.425
et triplices operire novis Minyeidas alis:
4.426
nil poterit Iuno nisi inultos flere dolores?
4.427
idque mihi satis est? haec una potentia nostra est?
4.428
ipse docet, quid agam (fas est et ab hoste doceri),
4.429
quidque furor valeat, Penthea caede satisque
4.430
ac super ostendit: cur non stimuletur eatque
4.431
per cognata suis exempla furoribus Ino?”
4.432
Est via declivis funesta nubila taxo,
4.433
ducit ad infernas per muta silentia sedes.
4.434
Styx nebulas exhalat iners, umbraeque recentes
4.435
descendunt illac simulacraque functa sepulcris.
4.439
Mille capax aditus et apertas undique portas
4.440
urbs habet, utque fretum de tota flumina terra,
4.441
sic omnes animas locus accipit ille, nec ulli
4.442
exiguus populo est, turbamve accedere sentit.
4.443
Errant exsangues sine corpore et ossibus umbrae,
4.444
parsque forum celebrant, pars imi tecta tyranni,
4.445
pars aliquas artes, antiquae imitamina vitae.
4.447
Sustinet ire illuc caelesti sede relicta
4.448
(tantum odiis iraeque dabat) Saturnia Iuno.
4.449
Quo simul intravit sacroque a corpore pressum
4.450
ingemuit limen, tria Cerberus extulit ora
4.451
et tres latratus semel edidit. Illa sorores
4.452
Nocte vocat genitas, grave et inplacabile numen.
4.453
Carceris ante fores clausas adamante sedebant
4.454
deque suis atros pectebant crinibus angues.
4.455
Quam simul agnorunt inter caliginis umbras,
4.456
surrexere deae. Sedes scelerata vocatur:
4.457
viscera praebebat Tityos lanianda novemque
4.458
iugeribus distentus erat; tibi, Tantale, nullae
4.459
deprenduntur aquae, quaeque inminet, effugit arbor;
4.460
aut petis aut urges rediturum, Sisyphe, saxum;
4.461
volvitur Ixion et se sequiturque fugitque;
4.462
molirique suis letum patruelibus ausae
4.463
adsiduae repetunt, quas perdant, Belides undas.
4.464
Quos omnes acie postquam Saturnia torva
4.465
vidit et ante omnes Ixiona, rursus ab illo
4.466
Sisyphon adspiciens “cur hic e fratribus” inquit
4.467
“perpetuas patitur poenas, Athamanta superbum
4.468
regia dives habet, qui me cum coniuge semper
4.469
sprevit?” et exponit causas odiique viaeque,
4.470
quidque velit. Quod vellet, erat, ne regia Cadmi
4.471
staret, et in facinus traherent Athamanta sorores.
4.472
Imperium, promissa, preces confundit in unum
4.473
sollicitatque deas. Sic haec Iunone locuta,
4.474
Tisiphone, canos ut erat turbata capillos,
4.475
movit et obstantes reiecit ab ore colubras
4.476
atque ita “non longis opus est ambagibus” inquit:
4.477
“facta puta, quaecumque iubes. Inamabile regnum
4.478
desere teque refer caeli melioris ad auras.”
4.479
Laeta redit Iuno, quam caelum intrare parantem
4.480
roratis lustravit aquis Thaumantias Iris.
4.481
Nec mora, Tisiphone madefactam sanguine sumit
4.482
inportuna facem, fluidoque cruore rubentem
4.483
induitur pallam tortoque incingitur angue
4.484
egrediturque domo. Luctus comitatur euntem
4.485
et Pavor et Terror trepidoque Insania vultu.
4.486
Limine constiterat: postes tremuisse feruntur
4.487
Aeolii pallorque fores infecit acernas,
4.488
solque locum fugit. Monstris exterrita coniunx,
4.489
territus est Athamas. Tectoque exire parabant:
4.490
obstitit infelix aditumque obsedit Erinys,
4.491
nexaque vipereis distendens bracchia nodis
4.492
caesariem excussit. Motae sonuere colubrae,
4.493
parsque iacent umeris, pars circum pectora lapsae
4.494
sibila dant saniemque vomunt linguisque coruscant.
4.495
Inde duos mediis abrumpit crinibus angues
4.496
pestiferaque manu raptos inmisit. At illi
4.497
Inoosque sinus Athamanteosque pererrant
4.498
inspirantque graves animas. Nec vulnera membris
4.499
ulla ferunt: mens est, quae diros sentiat ictus.
4.500
Attulerat secum liquidi quoque monstra veneni,
4.501
oris Cerberei spumas et virus Echidnae
4.502
erroresque vagos caecaeque oblivia mentis
4.503
et scelus et lacrimas rabiemque et caedis amorem,
4.504
omnia trita simul; quae sanguine mixta recenti
4.505
coxerat aere cavo viridi versata cicuta.
4.506
Dumque pavent illi, vergit furiale venenum
4.507
pectus in amborum praecordiaque intima movit.
4.508
Tum face iactata per eundem saepius orbem
4.509
consequitur motis velociter ignibus ignes.
4.510
Sic victrix iussique potens ad inania magni
4.511
regna redit Ditis sumptumque recingitur anguem.
4.512
Protinus Aeolides media furibundus in aula
4.513
clamat “io, comites, his retia tendite silvis!
4.514
hic modo cum gemina visa est mihi prole leaena:”
4.515
utque ferae sequitur vestigia coniugis amens
4.516
deque sinu matris ridentem et parva Learchum
4.517
bracchia tendentem rapit et bis terque per auras
4.518
more rotat fundae rigidoque infantia saxo
4.519
discutit ora ferox. Tum denique concita mater,
4.520
seu dolor hoc fecit seu sparsi causa veneni,
4.521
exululat passisque fugit male sana capillis
4.522
teque ferens parvum nudis, Melicerta, lacertis
4.523
“euhoe Bacche” sonat. Bacchi sub nomine Iuno
4.524
risit et “hos usus praestet tibi” dixit “alumnus.”
4.525
Inminet aequoribus scopulus: pars ima cavatur
4.526
fluctibus et tectas defendit ab imbribus undas,
4.527
summa riget frontemque in apertum porrigit aequor.
4.528
Occupat hunc (vires insania fecerat) Ino,
4.529
seque super pontum nullo tardata timore
4.530
mittit onusque suum; percussa recanduit unda.
4.531
At Venus, inmeritae neptis miserata labores,
4.532
sic patruo blandita suo est: “O numen aquarum,
4.533
proxima cui caelo cessit, Neptune, potestas,
4.534
magna quidem posco, sed tu miserere meorum,
4.535
iactari quos cernis in Ionio inmenso,
4.536
et dis adde tuis. Aliqua et mihi gratia ponto est,
4.537
si tamen in medio quondam concreta profundo
4.538
spuma fui Graiumque manet mihi nomen ab illa.”
4.539
Adnuit oranti Neptunus et abstulit illis,
4.540
quod mortale fuit, maiestatemque verendam
4.541
inposuit nomenque simul faciemque novavit
4.542
Leucothoeque deum cum matre Palaemona dixit.
4.543
Sidoniae comites, quantum valuere secutae
4.544
signa pedum, primo videre novissima saxo;
4.545
nec dubium de morte ratae Cadmeida palmis
4.546
deplanxere domum, scissae cum veste capillos,
4.547
utque parum iustae nimiumque in paelice saevae
4.548
invidiam fecere deae. Convicia Iuno
4.549
non tulit et “faciam vos ipsas maxima” dixit
4.550
“saevitiae monimenta meae.” Res dicta secuta est.
4.551
Nam quae praecipue fuerat pia, “persequar” inquit
4.552
“in freta reginam” saltumque datura moveri
4.553
haud usquam potuit scopuloque adfixa cohaesit.
4.554
Altera, dum solito temptat plangore ferire
4.555
pectora, temptatos sensit riguisse lacertos;
4.556
illa, manus ut forte tetenderat in maris undas,
4.557
saxea facta manus in easdem porrigit undas;
4.558
huius, ut arreptum laniabat vertice crinem,
4.559
duratos subito digitos in crine videres:
4.560
quo quaeque in gestu deprensa est, haesit in illo.
4.561
Pars volucres factae; quae nunc quoque gurgite in illo
4.562
aequora destringunt summis Ismenides alis.
4.563
Nescit Agenorides natam parvumque nepotem
4.564
aequoris esse deos: luctu serieque malorum
4.565
victus et ostentis, quae plurima viderat, exit
4.566
conditor urbe sua, tamquam fortuna locorum,
4.567
non sua se premeret; longisque erroribus actus
4.568
contigit Illyricos profuga cum coniuge fines.
4.569
Iamque malis annisque graves, dum prima retractant
4.570
fata domus releguntque suos sermone labores,
4.571
“num sacer ille mea traiectus cuspide serpens”
4.572
Cadmus ait “fuerat, tum, cum Sidone profectus
4.573
vipereos sparsi per humum, nova semina, dentes?
4.574
Quem si cura deum tam certa vindicat ira,
4.575
ipse precor serpens in longam porrigar alvum.”
4.576
Dixit, et ut serpens in longam tenditur alvum
4.577
durataeque cuti squamas increscere sentit
4.578
nigraque caeruleis variari corpora guttis.
4.579
In pectusque cadit pronus. Commissaque in unum
4.580
paulatim tereti tenuantur acumine crura.
4.581
Bracchia iam restant: quae restant bracchia tendit
4.582
et lacrimis per adhuc humana fluentibus ora
4.583
“accede, o coniunx, accede, miserrima,” dixit
4.584
“dumque aliquid superest de me, me tange manumque
4.585
accipe, dum manus est, dum non totum occupat anguis!”
4.586
Ille quidem vult plura loqui, sed lingua repente
4.587
in partes est fissa duas: nec verba volenti
4.588
sufficiunt, quotiensque aliquos parat edere questus,
4.589
sibilat: hanc illi vocem natura reliquit.
4.590
Nuda manu feriens exclamat pectora coniunx
4.591
“Cadme, mane, teque, infelix, his exue monstris!
4.592
Cadme, quid hoc? ubi pes, ubi sunt umerique manusque
4.593
et color et facies et, dum loquor, omnia? cur non
4.594
me quoque, caelestes, in eandem vertitis anguem?”
4.595
Dixerat: ille suae lambebat coniugis ora
4.596
inque sinus caros, veluti cognosceret, ibat
4.597
et dabat amplexus adsuetaque colla petebat.
4.598
Quisquis adest (aderant comites), terretur: at illa
4.599
lubrica permulcet cristati colla draconis.
4.600
Et subito duo sunt iunctoque volumine serpunt,
4.601
donec in adpositi nemoris subiere latebras.
4.602
Nunc quoque nec fugiunt hominem nec vulnere laedunt
4.603
quidque prius fuerint, placidi meminere dracones.
4.604
Sed tamen ambobus versae solacia formae
4.605
magna nepos dederat, quem debellata colebat
4.606
India, quem positis celebrabat Achaia templis.
4.607
Solus Abantiades ab origine cretus eadem
4.608
Acrisius superest, qui moenibus arceat urbis
4.609
Argolicae contraque deum ferat arma genusque
4.610
non putet esse Iovis; neque enim Iovis esse putabat
4.611
Persea, quem pluvio Danae conceperat auro.
4.612
Mox tamen Acrisium (tanta est praesentia veri)
4.613
tam violasse deum quam non agnosse nepotem
4.614
paenitet: inpositus iam caelo est alter, at alter
4.615
viperei referens spolium memorabile monstri
4.616
aera carpebat tenerum stridentibus alis.
4.617
Cumque super Libycas victor penderet harenas,
4.618
Gorgonei capitis guttae cecidere cruentae.
4.619
Quas humus exceptas varios animavit in angues:
4.620
unde frequens illa est infestaque terra colubris.
4.621
Inde per inmensum ventis discordibus actus
4.622
nunc huc, nunc illuc exemplo nubis aquosae
4.623
fertur et ex alto seductas aethere longe
4.624
despectat terras totumque supervolat orbem.
4.625
Ter gelidas Arctos, ter Cancri bracchia vidit:
4.626
saepe sub occasus, saepe est ablatus in ortus.
4.627
Iamque cadente die, veritus se credere nocti,
4.628
constitit Hesperio, regnis Atlantis, in orbe,
4.629
exiguamque petit requiem, dum Lucifer ignes
4.630
evocet Aurorae, currus Aurora diurnos.
4.631
Hic hominum cunctis ingenti corpore praestans
4.632
Iapetionides Atlas fuit. Ultima tellus
4.633
rege sub hoc et pontus erat, qui Solis anhelis
4.634
aequora subdit equis et fessos excipit axes.
4.635
Mille greges illi totidemque armenta per herbas
4.636
errabant, et humum vicinia nulla premebant.
4.637
Arboreae frondes auro radiante nitentes
4.638
ex auro ramos, ex auro poma tegebant.
4.639
“Hospes,” ait Perseus illi, “seu gloria tangit
4.640
te generis magni, generis mihi Iuppiter auctor;
4.641
sive es mirator rerum, mirabere nostras.
4.642
Hospitium requiemque peto.” Memor ille vetustae
4.643
sortis erat: Themis hanc dederat Parnasia sortem:
4.644
“Tempus, Atla, veniet, tua quo spoliabitur auro
4.645
arbor, et hunc praedae titulum Iove natus habebit.”
4.646
Id metuens solidis pomaria clauserat Atlas
4.647
moenibus et vasto dederat servanda draconi
4.648
arcebatque suis externos finibus omnes.
4.649
Huic quoque “vade procul, ne longe gloria rerum,
4.650
quam mentiris” ait, “longe tibi Iuppiter absit!”
4.651
vimque minis addit manibusque expellere temptat
4.652
cunctantem et placidis miscentem fortia dictis.
4.653
Viribus inferior (quis enim par esset Atlantis
4.654
viribus?) “at quoniam parvi tibi gratia nostra est,
4.655
accipe munus!” ait, laevaque a parte Medusae
4.656
ipse retro versus squalentia protulit ora.
4.657
Quantus erat, mons factus Atlas: nam barba comaeque
4.658
in silvas abeunt, iuga sunt umerique manusque,
4.659
quod caput ante fuit, summo est in monte cacumen,
4.660
ossa lapis fiunt: tum partes auctus in omnes
4.661
crevit in inmensum (sic, di, statuistis) et omne
4.662
cum tot sideribus caelum requievit in illo.
4.663
Clauserat Hippotades aeterno carcere ventos,
4.664
admonitorque operum caelo clarissimus alto
4.665
Lucifer ortus erat. Pennis ligat ille resumptis
4.666
parte ab utraque pedes teloque accingitur unco
4.667
et liquidum motis talaribus aera findit.
4.668
Gentibus innumeris circumque infraque relictis
4.669
Aethiopum populos Cepheaque conspicit arva.
4.670
Illic inmeritam maternae pendere linguae
4.671
Andromedan poenas iniustus iusserat Ammon.
4.672
Quam simul ad duras religatam bracchia cautes
4.673
vidit Abantiades (nisi quod levis aura capillos
4.674
moverat et tepido manabant lumina fletu,
4.675
marmoreum ratus esset opus), trahit inscius ignes
4.676
et stupet et visae correptus imagine formae
4.677
paene suas quatere est oblitus in aere pennas.
4.678
Ut stetit, “o” dixit “non istis digna catenis,
4.679
sed quibus inter se cupidi iunguntur amantes,
4.680
pande requirenti nomen terraeque tuumque,
4.681
et cur vincla geras.” Primo silet illa, nec audet
4.682
adpellare virum virgo; manibusque modestos
4.683
celasset vultus, si non religata fuisset:
4.684
lumina, quod potuit, lacrimis inplevit obortis.
4.685
Saepius instanti, sua ne delicta fateri
4.686
nolle videretur, nomen terraeque suumque,
4.687
quantaque maternae fuerit fiducia formae,
4.688
indicat. Et nondum memoratis omnibus unda
4.689
insonuit, veniensque inmenso belua ponto
4.690
inminet et latum sub pectore possidet aequor.
4.691
Conclamat virgo: genitor lugubris et una
4.692
mater adest, ambo miseri, sed iustius illa.
4.693
Nec secum auxilium, sed dignos tempore fletus
4.694
plangoremque ferunt vinctoque in corpore adhaerent,
4.695
cum sic hospes ait: “Lacrimarum longa manere
4.696
tempora vos poterunt: ad opem brevis hora ferendam est.
4.697
Hanc ego si peterem Perseus Iove natus et illa,
4.698
quam clausam inplevit fecundo Iuppiter auro,
4.699
Gorgonis anguicomae Perseus superator et alis
4.700
aerias ausus iactatis ire per auras,
4.701
praeferrer cunctis certe gener. Addere tantis
4.702
dotibus et meritum, faveant modo numina, tempto:
4.703
ut mea sit servata mea virtute, paciscor.”
4.704
Accipiunt legem (quis enim dubitaret?) et orant
4.705
promittuntque super regnum dotale parentes.
4.706
Ecce velut navis praefixo concita rostro
4.707
sulcat aquas, iuvenum sudantibus acta lacertis,
4.708
sic fera dimotis inpulsu pectoris undis
4.709
tantum aberat scopulis, quantum Balearica torto
4.710
funda potest plumbo medii transmittere caeli:
4.711
cum subito iuvenis pedibus tellure repulsa
4.712
arduus in nubes abiit. Ut in aequore summo
4.713
umbra viri visa est, visa fera saevit in umbra.
4.714
Utque Iovis praepes, vacuo cum vidit in arvo
4.715
praebentem Phoebo liventia terga draconem,
4.716
occupat aversum, neu saeva retorqueat ora,
4.717
squamigeris avidos figit cervicibus ungues,
4.718
sic celeri missus praeceps per inane volatu
4.719
terga ferae pressit dextroque frementis in armo
4.720
Inachides ferrum curvo tenus abdidit hamo.
4.721
Vulnere laesa gravi modo se sublimis in auras
4.722
attollit, modo subdit aquis, modo more ferocis
4.723
versat apri, quem turba canum circumsona terret.
4.724
Ille avidos morsus velocibus effugit alis
4.725
quaque patet, nunc terga cavis super obsita conchis,
4.726
nunc laterum costas, nunc qua tenuissima cauda
4.727
desinit in piscem, falcato vulnerat ense.
4.728
Belua puniceo mixtos cum sanguine fluctus
4.729
ore vomit: maduere graves adspergine pennae.
4.730
Nec bibulis ultra Perseus talaribus ausus
4.731
credere, conspexit scopulum, qui vertice summo
4.732
stantibus exstat aquis, operitur ab aequore moto.
4.733
Nixus eo rupisque tenens iuga prima sinistra
4.734
ter quater exegit repetita per ilia ferrum.
4.735
Litora cum plausu clamor superasque deorum
4.736
inplevere domos: gaudent generumque salutant
4.737
auxiliumque domus servatoremque fatentur
4.738
Cassiope Cepheusque pater. Resoluta catenis
4.739
incedit virgo, pretiumque et causa laboris.
4.740
Ipse manus hausta victrices abluit unda,
4.741
anguiferumque caput dura ne laedat harena,
4.742
mollit humum foliis natasque sub aequore virgas
4.743
sternit et inponit Phorcynidos ora Medusae.
4.744
Virga recens bibulaque etiamnum viva medulla
4.745
vim rapuit monstri tactuque induruit huius
4.746
percepitque novum ramis et fronde rigorem.
4.747
At pelagi nymphae factum mirabile temptant
4.748
pluribus in virgis et idem contingere gaudent
4.749
seminaque ex illis iterant iactata per undas.
4.750
Nunc quoque curaliis eadem natura remansit,
4.751
duritiam tacto capiant ut ab aere, quodque
4.752
vimen in aequore erat, fiat super aequora saxum.
4.753
Dis tribus ille focos totidem de caespite ponit,
4.754
laevum Mercurio, dextrum tibi, bellica virgo,
4.755
ara Iovis media est. Mactatur vacca Minervae,
4.756
alipedi vitulus, taurus tibi, summe deorum.
4.757
protinus Andromedan et tanti praemia facti
4.758
indotata rapit: taedas Hymenaeus Amorque
4.759
praecutiunt, largis satiantur odoribus ignes,
4.760
sertaque dependent tectis et ubique lyraeque
4.761
tibiaque et cantus, animi felicia laeti
4.762
argumenta, sonant. Reseratis aurea valvis
4.763
atria tota patent, pulchroque instructa paratu
4.764
Cepheni proceres ineunt convivia regis.
4.765
Postquam epulis functi generosi munere Bacchi
4.766
diffudere animos, cultusque genusque locorum
4.767
quaerit Lyncides moresque animumque virorum.
4.769
Quae simul edocuit, “nunc, o fortissime,” dixit
4.770
“fare, precor, Perseu, quanta virtute quibusque
4.771
artibus abstuleris crinita draconibus ora.”
4.772
Narrat Agenorides gelido sub Atlante iacentem
4.773
esse locum solidae tutum munimine molis;
4.774
cuius in introitu geminas habitasse sorores
4.775
Phorcidas, unius partitas luminis usum.
4.776
Id se sollerti furtim, dum traditur, astu
4.777
supposita cepisse manu perque abdita longe
4.778
deviaque et silvis horrentia saxa fragosis
4.779
Gorgoneas tetigisse domos, passimque per agros
4.780
perque vias vidisse hominum simulacra ferarumque
4.781
in silicem ex ipsis visa conversa Medusa.
4.782
Se tamen horrendae clipei, quem laeva gerebat,
4.783
aere repercusso formam adspexisse Medusae,
4.784
dumque gravis somnus colubrasque ipsamque tenebat,
4.785
eripuisse caput collo; pennisque fugacem
4.786
Pegason et fratrem matris de sanguine natos
4.787
addidit et longi non falsa pericula cursus,
4.788
quae freta, quas terras sub se vidisset ab alto
4.789
et quae iactatis tetigisset sidera pennis.
4.790
Ante exspectatum tacuit tamen. Excipit unus
4.791
ex numero procerum quaerens, cur sola sororum
4.792
gesserit alternis inmixtos crinibus angues.
4.793
Hospes ait: “Quoniam scitaris digna relatu,
4.794
accipe quaesiti causam. Clarissima forma
4.795
multorumque fuit spes invidiosa procorum
4.796
illa: neque in tota conspectior ulla capillis
4.797
pars fuit. Inveni, qui se vidisse referret.
4.798
Hanc pelagi rector templo vitiasse Minervae
4.799
dicitur. Aversa est et castos aegide vultus
4.800
nata Iovis texit; neve hoc inpune fuisset,
4.801
Gorgoneum crinem turpes mutavit in hydros.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).