Ovid
Metamorphoses
Meta 6.656
Choose a text
More by Ovid
—
Perseus Lat2
6.1
Praebuerat dictis Tritonia talibus aures
6.2
carminaque Aonidum iustamque probaverat iram.
6.3
Tum secum “laudare parum est; laudemur et ipsae
6.4
numina nec sperni sine poena nostra sinamus”
6.5
Maeoniaeque animum fatis intendit Arachnes,
6.6
quam sibi lanificae non cedere laudibus artis
6.7
audierat. Non illa loco neque origine gentis
6.8
clara, sed arte fuit. Pater huic Colophonius Idmon
6.9
Phocaico bibulas tingebat murice lanas.
6.10
Occiderat mater; sed et haec de plebe suoque
6.11
aequa viro fuerat. Lydas tamen illa per urbes
6.12
quaesierat studio nomen memorabile, quamvis
6.13
orta domo parva parvis habitabat Hypaepis.
6.14
Huius ut adspicerent opus admirabile, saepe
6.15
deseruere sui nymphae vineta Timoli,
6.16
deseruere suas nymphae Pactolides undas.
6.17
Nec factas solum vestes spectare iuvabat;
6.18
tum quoque, cum fierent: tantus decor adfuit arti.
6.19
Sive rudem primos lanam glomerabat in orbes,
6.20
seu digitis subigebat opus repetitaque longo
6.21
vellera mollibat nebulas aequantia tractu,
6.22
sive levi teretem versabat pollice fusum,
6.23
seu pingebat acu, scires a Pallade doctam.
6.24
Quod tamen ipsa negat, tantaque offensa magistra
6.25
“certet” ait “mecum: nihil est, quod victa recusem.”
6.26
Pallas anum simulat falsosque in tempora canos
6.27
addit et infirmos, baculo quos sustinet, artus.
6.28
Tum sic orsa loqui: “Non omnia grandior aetas,
6.29
quae fugiamus, habet: seris venit usus ab annis.
6.30
Consilium ne sperne meum. Tibi fama petatur
6.31
inter mortales faciendae maxima lanae:
6.32
cede deae veniamque tuis, temeraria, dictis
6.33
supplice voce roga: veniam dabit illa roganti.”
6.34
Adspicit hanc torvis inceptaque fila relinquit,
6.35
vixque manum retinens confessaque vultibus iram
6.36
talibus obscuram resecuta est Pallada dictis:
6.37
“Mentis inops longaque venis confecta senecta.
6.38
Et nimium vixisse diu nocet. Audiat istas,
6.39
siqua tibi nurus est, siqua est tibi filia, voces.
6.40
Consilii satis est in me mihi. Neve monendo
6.41
profecisse putes, eadem est sententia nobis.
6.42
Cur non ipsa venit? cur haec certamina vitat?”
6.43
Tum dea “venit” ait, formamque removit anilem
6.44
Palladaque exhibuit. Venerantur numina nymphae
6.45
Mygdonidesque nurus: sola est non territa virgo.
6.46
Sed tamen erubuit, subitusque invita notavit
6.47
ora rubor rursusque evanuit, ut solet aer
6.48
purpureus fieri, cum primum aurora movetur,
6.49
et breve post tempus candescere solis ab ortu.
6.50
Perstat in incepto stolidaeque cupidine palmae
6.51
in sua fata ruit: neque enim Iove nata recusat,
6.52
nec monet ulterius, nec iam certamina differt.
6.53
Haud mora, constituunt diversis partibus ambae
6.54
et gracili geminas intendunt stamine telas
6.55
(tela iugo iuncta est, stamen secernit harundo);
6.56
inseritur medium radiis subtemen acutis,
6.57
quod digiti expediunt, atque inter stamina ductum
6.58
percusso paviunt insecti pectine dentes.
6.59
Utraque festinant cinctaeque ad pectora vestes
6.60
bracchia docta movent, studio fallente laborem.
6.61
Illic et Tyrium quae purpura sensit aenum
6.62
texitur et tenues parvi discriminis umbrae,
6.63
qualis ab imbre solet percussis solibus arcus
6.64
inficere ingenti longum curvamine caelum:
6.65
in quo diversi niteant cum mille colores,
6.66
transitus ipse tamen spectantia lumina fallit;
6.67
usque adeo quod tangit idem est, tamen ultima distant.
6.68
Illic et lentum filis inmittitur aurum
6.69
et vetus in tela deducitur argumentum.
6.70
Cecropia Pallas scopulum Mavortis in arce
6.71
pingit et antiquam de terrae nomine litem.
6.72
Bis sex caelestes medio Iove sedibus altis
6.73
augusta gravitate sedent. Sua quemque deorum
6.74
inscribit facies: Iovis est regalis imago.
6.75
Stare deum pelagi longoque ferire tridente
6.76
aspera saxa facit, medioque e vulnere saxi
6.77
exsiluisse fretum, quo pignore vindicet urbem;
6.78
at sibi dat clipeum, dat acutae cuspidis hastam,
6.79
dat galeam capiti, defenditur aegide pectus,
6.80
percussamque sua simulat de cuspide terram
6.81
edere cum bacis fetum canentis olivae
6.82
mirarique deos: operis Victoria finis.
6.83
Ut tamen exemplis intellegat aemula laudis,
6.84
quod pretium speret pro tam furialibus ausis,
6.85
quattuor in partes certamina quattuor addit,
6.86
clara colore suo, brevibus distincta sigillis.
6.87
Threiciam Rhodopen habet angulus unus et Haemum
6.88
(nunc gelidi montes, mortalia corpora quondam !),
6.89
nomina summorum sibi qui tribuere deorum.
6.90
Altera Pygmaeae fatum miserabile matris
6.91
pars habet: hanc Iuno victam certamine iussit
6.92
esse gruem populisque suis indicere bella.
6.93
Pinxit et Antigonen ausam contendere quondam
6.94
cum magni consorte Iovis, quam regia Iuno
6.95
in volucrem vertit; nec profuit Ilion illi
6.96
Laomedonve pater, sumptis quin candida pennis
6.97
ipsa sibi plaudat crepitante ciconia rostro.
6.98
Qui superest solus, Cinyran habet angulus orbum;
6.99
isque gradus templi, natarum membra suarum,
6.100
amplectens saxoque iacens lacrimare videtur.
6.101
Circuit extremas oleis pacalibus oras:
6.102
is modus est, operisque sua facit arbore finem.
6.103
Maeonis elusam designat imagine tauri
6.104
Europam: verum taurum, freta vera putares.
6.105
Ipsa videbatur terras spectare relictas
6.106
et comites clamare suas tactumque vereri
6.107
adsilientis aquae timidasque reducere plantas.
6.108
Fecit et Asterien aquila luctante teneri,
6.109
fecit olorinis Ledam recubare sub alis;
6.110
addidit, ut satyri celatus imagine pulchram
6.111
Iuppiter implerit gemino Nycteida fetu,
6.112
Amphitryon fuerit, cum te, Tirynthia, cepit,
6.113
aureus ut Danaen, Asopida luserit ignis,
6.114
Mnemosynen pastor, varius Deoida serpens.
6.115
Te quoque mutatum torvo, Neptune, iuvenco
6.116
virgine in Aeolia posuit. Tu visus Enipeus
6.117
gignis Aloidas, aries Bisaltida fallis;
6.118
et te flava comas frugum mitissima mater
6.119
sensit equum, sensit volucrem crinita colubris
6.120
mater equi volucris, sensit delphina Melantho.
6.121
Omnibus his faciemque suam faciemque locorum
6.122
reddidit. Est illic agrestis imagine Phoebus,
6.123
utque modo accipitris pennas, modo terga leonis
6.124
gesserit, ut pastor Macareida luserit Issen;
6.125
Liber ut Erigonen falsa deceperit uva,
6.126
ut Saturnus equo geminum Chirona crearit.
6.127
Ultima pars telae, tenui circumdata limbo,
6.128
nexilibus flores hederis habet intertextos.
6.129
Non illud Pallas, non illud carpere Livor
6.130
possit opus. Doluit successu flava virago
6.131
et rupit pictas, caelestia crimina, vestes.
6.132
Utque Cytoriaco radium de monte tenebat,
6.133
ter quater Idmoniae frontem percussit Arachnes.
6.134
Non tulit infelix laqueoque animosa ligavit
6.135
guttura. Pendentem Pallas miserata levavit
6.136
atque ita “vive quidem, pende tamen, improba” dixit:
6.137
“lexque eadem poenae, ne sis secura futuri,
6.138
dicta tuo generi serisque nepotibus esto.”
6.139
Post ea discedens sucis Hecateidos herbae
6.140
sparsit; et extemplo tristi medicamine tactae
6.141
defluxere comae, cum quis et naris et aures,
6.142
fitque caput minimum, toto quoque corpore parva est:
6.143
in latere exiles digiti pro cruribus haerent,
6.144
cetera venter habet: de quo tamen illa remittit
6.145
stamen et antiquas exercet aranea telas.
6.146
Lydia tota fremit, Phrygiaeque per oppida facti
6.147
rumor it et magnum sermonibus occupat orbem.
6.148
Ante suos Niobe thalamos cognoverat illam,
6.149
tum cum Maeoniam virgo Sipylumque colebat;
6.150
nec tamen admonita est poena popularis Arachnes
6.151
cedere caelitibus verbisque minoribus uti.
6.152
Multa dabant animos: sed enim nec coniugis artes
6.153
nec genus amborum magnique potentia regni
6.154
sic placuere illi, quamvis ea cuncta placerent,
6.155
ut sua progenies; et felicissima matrum
6.156
dicta foret Niobe, si non sibi visa fuisset.
6.157
Nam sata Tiresia venturi praescia Manto
6.158
per medias fuerat divino concita motu
6.159
vaticinata vias: “Ismenides, ite frequentes
6.160
et date Latonae Latonigenisque duobus
6.161
cum prece tura pia lauroque innectite crinem.
6.162
Ore meo Latona iubet.” Paretur, et omnes
6.163
Thebaides iussis sua tempora frondibus ornant
6.164
turaque dant sanctis et verba precantia flammis.
6.165
Ecce venit comitum Niobe celeberrima turba,
6.166
vestibus intexto Phrygiis spectabilis auro,
6.167
et, quantum ira sinit, formosa: movensque decoro
6.168
cum capite inmissos umerum per utrumque capillos
6.169
constitit; utque oculos circumtulit alta superbos,
6.170
“quis furor, auditos” inquit “praeponere visis
6.171
caelestes? aut cur colitur Latona per aras,
6.172
numen adhuc sine ture meum est? mihi Tantalus auctor,
6.173
cui licuit soli superorum tangere mensas,
6.174
Pleiadum soror est genetrix mea, maximus Atlas
6.175
est avus, aetherium qui fert cervicibus axem;
6.176
Iuppiter alter avus socero quoque glorior illo.
6.177
Me gentes metuunt Phrygiae, me regia Cadmi
6.178
sub domina est, fidibusque mei commissa mariti
6.179
moenia cum populis a meque viroque reguntur.
6.180
In quamcumque domus adverti lumina partem,
6.181
inmensae spectantur opes. Accedit eodem
6.182
digna dea facies. Huc natas adice septem
6.183
et totidem iuvenes et mox generosque nurusque.
6.184
Quaerite nunc, habeat quam nostra superbia causam,
6.185
nescio quoque audete satam Titanida Coeo
6.186
Latonam praeferre mihi, cui maxima quondam
6.187
exiguam sedem pariturae terra negavit.
6.188
Nec caelo nec humo nec aquis dea vestra recepta est:
6.189
exsul erat mundi, donec miserata vagantem
6.190
“hospita tu terris erras, ego” dixit “in undis”
6.191
instabilemque locum Delos dedit. Illa duorum
6.192
facta parens: uteri pars haec est septima nostri.
6.193
Sum felix: quis enim neget hoc? felixque manebo:
6.194
hoc quoque quis dubitet? tutam me copia fecit,
6.195
Maior sum, quam cui possit Fortuna nocere,
6.196
multaque ut eripiat, multo mihi plura relinquet.
6.197
Excessere metum mea iam bona. Fingite demi
6.198
huic aliquid populo natorum posse meorum,
6.199
non tamen ad numerum redigar spoliata duorum,
6.200
Latonae turbam: qua quantum distat ab orba?
6.201
Ite, satis, propere ite, sacri est laurumque capillis
6.202
ponite.” Deponunt et sacra infecta relinquunt,
6.203
quodque licet tacito venerantur murmure numen.
6.204
Indignata dea est summoque in vertice Cynthi
6.205
talibus est dictis gemina cum prole locuta:
6.206
“En ego vestra parens, vobis animosa creatis,
6.207
et nisi Iunoni nulli cessura dearum,
6.208
an dea sim dubitor perque omnia saecula cultis
6.209
arceor, o nati, nisi vos succurritis, aris.
6.210
Nec dolor hic solus: diro convicia facto
6.211
Tantalis adiecit vosque est postponere natis
6.212
ausa suis, et me, quod in ipsam reccidat, orbam,
6.213
dixit et exhibuit linguam scelerata paternam.”
6.214
Adiectura preces erat his Latona relatis:
6.215
“desine!” Phoebus ait: “poenae mora longa querella est.”
6.216
Dixit idem Phoebe: celerique per aera lapsu
6.217
contigerant tecti Calmeida nubibus arcem.
6.218
Planus erat lateque patens prope moenia campus,
6.219
adsiduis pulsatus equis, ubi turba rotarum
6.220
duraque mollierat subiectas ungula glaebas.
6.221
Pars ibi de septem genitis Amphione fortes
6.222
conscendunt in equos Tyrioque rubentia suco
6.223
terga premunt auroque graves moderantur habenas.
6.224
E quibus Ismenus, qui matri sarcina quondam
6.225
prima suae fuerat, dum certum flectit in orbem
6.226
quadrupedis cursus spumantiaque ora coercet,
6.227
“ei mihi!” conclamat medioque in pectore fixa
6.228
tela gerit, frenisque manu moriente remissis
6.229
in latus a dextro paulatim defluit armo.
6.230
Proximus, audito sonitu per inane pharetrae,
6.231
frena dabat Sipylus, veluti cum praescius imbris
6.232
nube fugit visa pendentiaque undique rector
6.233
carbasa deducit, ne qua levis effluat aura.
6.234
Frena tamen dantem non evitabile telum
6.235
consequitur; summaque tremens cervice sagitta
6.236
haesit, et exstabat nudum de gutture ferrum.
6.237
Ille, ut erat, pronus per crura admissa iubasque
6.238
volvitur et calido tellurem sanguine foedat.
6.239
Phaedimus infelix et aviti nominis heres
6.240
Tantalus, ut solito finem imposuere labori,
6.241
transierant ad opus nitidae iuvenale palaestrae;
6.242
et iam contulerant arto luctantia nexu
6.243
pectora pectoribus, cum tento concita nervo,
6.244
sicut erant iuncti, traiecit utrumque sagitta.
6.245
Ingemuere simul, simul incurvata dolore
6.246
membra solo posuere, simul suprema iacentes
6.247
lumina versarunt, animam simul exhalarunt.
6.248
Adspicit Alphenor laniataque pectora plangens
6.249
advolat, ut gelidos complexibus adlevet artus,
6.250
inque pio cadit officio: nam Delius illi
6.251
intima fatifero rupit praecordia ferro.
6.252
Quod simul eductum est, pars est pulmonis in hamis
6.253
eruta cumque anima cruor est effusus in auras.
6.254
At non intonsum simplex Damasichthona vulnus
6.255
adficit. Ictus erat qua crus esse incipit et qua
6.256
mollia nervosus facit internodia poples.
6.257
Dumque manu temptat trahere exitiabile telum,
6.258
altera per iugulum pennis tenus acta sagitta est.
6.259
Expulit hanc sanguis, seque eiaculatus in altum
6.260
emicat et longe terebrata prosilit aura.
6.261
Ultimus Ilioneus non profectura precando
6.262
bracchia sustulerat, “di” que “o communiter omnes,”
6.263
dixerat ignarus non omnes esse rogandos
6.264
“parcite.” Motus erat, cum iam revocabile telum
6.265
non fuit, arquitenens. Minimo tamen occidit ille
6.266
vulnere, non alte percusso corde sagitta.
6.267
Fama mali populique dolor lacrimaeque suorum
6.268
tam subitae matrem certam fecere ruinae,
6.269
mirantem potuisse, irascentemque, quod ausi
6.270
hoc essent superi, quod tantum iuris haberent.
6.271
Nam pater Amphion ferro per pectus adacto
6.272
finierat moriens pariter cum luce dolorem.
6.273
Heu quantum haec Niobe Niobe distabat ab illa,
6.274
quae modo Latois populum submoverat aris
6.275
et mediam tulerat gressus resupina per urbem,
6.276
invidiosa suis, at nunc miseranda vel hosti.
6.277
Corporibus gelidis incumbit et ordine nullo
6.278
oscula dispensat natos suprema per omnes.
6.279
A quibus ad caelum liventia bracchia tollens
6.280
“pascere, crudelis, nostro, Latona, dolore,
6.281
pascere” ait “satiaque meo tua pectora luctu:
6.283
efferor. Exsulta victrixque inimica triumpha.
6.284
Cur autem victrix? miserae mihi plura supersunt,
6.285
quam tibi felici: post tot quoque funera vinco.”
6.286
Dixerat, et sonuit contento nervus ab arcu.
6.287
Qui praeter Nioben unam conterruit omnes:
6.288
illa malo est audax. Stabant cum vestibus atris
6.289
ante toros fratrum demisso crine sorores.
6.290
E quibus una trahens haerentia viscere tela
6.291
imposito fratri moribunda relanguit ore:
6.292
altera solari miseram conata parentem
6.293
conticuit subito duplicataque vulnere tota est.
6.295
Haec frustra fugiens collabitur, illa sorori
6.296
inmoritur, latet haec, illam trepidare videres.
6.297
Sexque datis leto diversaque vulnera passis
6.298
ultima restabat. Quam toto corpore mater,
6.299
tota veste tegens “unam minimamque relinque
6.300
de multis minimam posco” clamavit “et unam.”
6.301
Dumque rogat, pro qua rogat, occidit. Orba resedit
6.302
exanimes inter natos natasque virumque,
6.303
deriguitque malis. Nullos movet aura capillos,
6.304
in vultu color est sine sanguine, lumina maestis
6.305
stant inmota genis, nihil est in imagine vivum.
6.306
Ipsa quoque interius cum duro lingua palato
6.307
congelat, et venae desistunt posse moveri;
6.308
nec flecti cervix nec bracchia reddere motus
6.309
nec pes ire potest; intra quoque viscera saxum est.
6.310
Flet tamen. Et validi circumdata turbine venti
6.311
in patriam rapta est. Ibi fixa cacumine montis
6.312
liquitur, et lacrimas etiam nunc marmora manant.
6.313
Tum vero cuncti manifestam numinis iram
6.314
femina virque timent cultuque impensius omnes
6.315
magna gemelliparae venerantur numina divae,
6.316
utque fit, a facto propiore priora renarrant.
6.317
E quibus unus ait: “Lyciae quoque fertilis agris
6.318
non impune deam veteres sprevere coloni.
6.319
Res obscura quidem est ignobilitate virorum,
6.320
mira tamen. Vidi praesens stagnumque locumque
6.321
prodigio notum. Nam me iam grandior aevo
6.322
impatiensque viae genitor deducere lectos
6.323
iusserat inde boves gentisque illius eunti
6.324
ipse ducem dederat. Cum quo dum pascua lustro,
6.325
ecce lacu medio sacrorum nigra favilla
6.326
ara vetus stabat tremulis circumdata cannis.
6.327
Restitit et pavido “faveas mihi” murmure dixit
6.328
dux meus; et simili “faveas” ego murmure dixi.
6.329
Naiadum Faunine foret tamen ara rogabam
6.330
indigenaeve dei, cum talia rettulit hospes:
6.331
“Non hac, o iuvenis, montanum numen in ara est:
6.332
illa suam vocat hanc, cui quondam regia coniunx
6.333
orbem interdixit, quam vix erratica Delos
6.334
orantem accepit, tum cum levis insula nabat.
6.335
Illic incumbens cum Palladis arbore palmae
6.336
edidit invita geminos Latona noverca.
6.337
Hinc quoque Iunonem fugisse puerpera fertur
6.338
inque suo portasse sinu, duo numina, natos.
6.339
Iamque Chimaeriferae, cum sol gravis ureret arva,
6.340
finibus in Lyciae longo dea fessa labore
6.341
sidereo siccata sitim conlegit ab aestu,
6.342
uberaque ebiberant avidi lactantia nati.
6.343
Forte lacum mediocris aquae prospexit in imis
6.344
vallibus; agrestes illic fruticosa legebant
6.345
vimina cum iuncis gratamque paludibus ulvam.
6.346
Accessit positoque genu Titania terram
6.347
pressit, ut hauriret gelidos potura liquores.
6.348
Rustica turba vetat. Dea sic adfata vetantes:
6.349
“Quid prohibetis aquis? usus communis aquarum est.
6.350
Nec solem proprium natura nec aera fecit
6.351
nec tenues undas: ad publica munera veni.
6.352
Quae tamen ut detis, supplex peto. Non ego nostros
6.353
abluere hic artus lassataque membra parabam,
6.354
sed relevare sitim. Caret os umore loquentis
6.355
et fauces arent, vixque est via vocis in illis.
6.356
Haustus aquae mihi nectar erit, vitamque fatebor
6.357
accepisse simul: vitam dederitis in unda.
6.358
Hi quoque vos moveant, qui nostro bracchia tendunt
6.359
parva sinu:” et casu tendebant bracchia nati.
6.360
Quem non blanda deae potuissent verba movere?
6.361
Hi tamen orantem perstant prohibere minasque,
6.362
ni procul abscedat, conviciaque insuper addunt.
6.363
Nec satis est, ipsos etiam pedibusque manuque
6.364
turbavere lacus imoque e gurgite mollem
6.365
huc illuc limum saltu movere maligno.
6.366
Distulit ira sitim: neque enim iam filia Coei
6.367
supplicat indignis nec dicere sustinet ultra
6.368
verba minora dea, tollensque ad sidera palmas
6.369
“aeternum stagno” dixit “vivatis in isto.”
6.370
Eveniunt optata deae: iuvat esse sub undis
6.371
et modo tota cava submergere membra palude,
6.372
nunc proferre caput, summo modo gurgite nare,
6.373
saepe super ripam stagni consistere, saepe
6.374
in gelidos resilire lacus. Sed nunc quoque turpes
6.375
litibus exercent linguas pulsoque pudore,
6.376
quamvis sint sub aqua, sub aqua maledicere temptant.
6.377
Vox quoque iam rauca est, inflataque colla tumescunt,
6.378
ipsaque dilatant patulos convicia rictus.
6.379
Terga caput tangunt, colla intercepta videntur,
6.380
spina viret, venter, pars maxima corporis, albet,
6.381
limosoque novae saliunt in gurgite ranae.””
6.382
Sic ubi nescio quis Lycia de gente virorum
6.383
rettulit exitium, satyri reminiscitur alter,
6.384
quem Tritoniaca Latous harundine victum
6.385
adfecit poena. “Quid me mihi detrahis?” inquit:
6.386
“a piget a non est” clamabat “tibia tanti.”
6.387
Clamanti cutis est summos direpta per artus,
6.388
nec quicquam nisi vulnus erat; cruor undique manat,
6.389
detectique patent nervi, trepidaeque sine ulla
6.390
pelle micant venae; salientia viscera posses
6.391
et perlucentes numerare in pectore fibras.
6.392
Illum ruricolae, silvarum numina, fauni
6.393
et satyri fratres et tunc quoque carus Olympus
6.394
et nymphae flerunt, et quisquis montibus illis
6.395
lanigerosque greges armentaque bucera pavit.
6.396
Fertilis inmaduit madefactaque terra caducas
6.397
concepit lacrimas ac venis perbibit imis;
6.398
quas ubi fecit aquam, vacuas emisit in auras.
6.399
Inde petens rapidum ripis declivibus aequor
6.400
Marsya nomen habet, Phrygiae liquidissimus amnis.
6.401
Talibus extemplo redit ad praesentia dictis
6.402
vulgus et exstinctum cum stirpe Amphiona luget.
6.403
Mater in invidia est. Hanc tunc quoque dicitur unus
6.404
flesse Pelops, umeroque, suas a pectore postquam
6.405
deduxit vestes ebur ostendisse sinistro.
6.406
Concolor hic umerus nascendi tempore dextro
6.407
corporeusque fuit: manibus mox caesa paternis
6.408
membra ferunt iunxisse deos; aliisque repertis,
6.409
qui locus est iuguli medius summique lacerti,
6.410
defuit. Impositum est non comparentis in usum
6.411
partis ebur, factoque Pelops fuit integer illo.
6.412
Finitimi proceres coeunt, urbesque propinquae
6.413
oravere suos ire ad solacia reges,
6.414
Argosque et Sparte Pelopeiadesque Mycenae
6.415
et nondum torvae Calydon invisa Dianae
6.416
Orchomenosque ferax et nobilis aere Corinthus
6.417
Messeneque ferox Patraeque humilesque Cleonae
6.418
et Nelea Pylos, neque adhuc Pittheia Troezen,
6.419
quaeque urbes aliae bimari clauduntur ab Isthmo
6.420
exteriusque sitae bimari spectantur ab Isthmo.
6.421
Credere quis posset? solae cessastis Athenae.
6.422
Obstitit officio bellum, subvectaque ponto
6.423
barbara Mopsopios terrebant agmina muros.
6.424
Threicius Tereus haec auxiliaribus armis
6.425
fuderat et clarum vincendo nomen habebat.
6.426
Quem sibi Pandion opibusque virisque potentem
6.427
et genus a magno ducentem forte Gradivo
6.428
conubio Procnes iunxit. Non pronuba Iuno,
6.429
non Hymenaeus adest, non illi Gratia lecto.
6.430
Eumenides tenuere faces de funere raptas,
6.431
Eumenides stravere torum, tectoque profanus
6.432
incubuit bubo thalamique in culmine sedit.
6.433
Hac ave coniuncti Procne Tereusque, parentes
6.434
hac ave sunt facti. Gratata est scilicet illis
6.435
Thracia, disque ipsi grates egere diemque,
6.436
quaque data est claro Pandione nata tyranno,
6.437
quaque erat ortus Itys, festum iussere vocari.
6.438
Usque adeo latet utilitas. Iam tempora Titan
6.439
quinque per autumnos repetiti duxerat anni,
6.440
cum blandita viro Procne “si gratia” dixit
6.441
“ulla mea est, vel me visendam mitte sorori,
6.442
vel soror huc veniat! redituram tempore parvo
6.443
promittes socero: magni mihi muneris instar
6.444
germanam vidisse dabis.” Iubet ille carinas
6.445
in freta deduci veloque et remige portus
6.446
Cecropios intrat Piraeaque litora tangit.
6.447
Ut primum soceri data copia, dextera dextrae
6.448
iungitur, et fausto committitur omine sermo.
6.449
Coeperat adventus causam, mandata referre
6.450
coniugis et celeres missae spondere recursus:
6.451
ecce venit magno dives Philomela paratu,
6.452
divitior forma: quales audire solemus
6.453
naidas et dryadas mediis incedere silvis,
6.454
si modo des illis cultus similesque paratus.
6.455
Non secus exarsit conspecta virgine Tereus,
6.456
quam siquis canis ignem supponat aristis,
6.457
aut frondem positasque cremet faenilibus herbas.
6.458
Digna quidem facies: sed et hunc innata libido
6.459
exstimulat, pronumque genus regionibus illis
6.460
in venerem est: flagrat vitio gentisque suoque.
6.461
Impetus est illi comitum corrumpere curam
6.462
nutricisque fidem, nec non ingentibus ipsam
6.463
sollicitare datis totumque impendere regnum,
6.464
aut rapere et saevo raptam defendere bello—,
6.465
et nihil est quod non effreno captus amore
6.466
ausit nec capiunt inclusas pectora flammas.
6.467
Iamque moras male fert cupidoque revertitur ore
6.468
ad mandata Procnes, et agit sua vota sub illa.
6.469
Facundum faciebat amor: quotiensque rogabat
6.470
ulterius iusto Procnen ita velle ferebat.
6.471
Addidit et lacrimas, tamquam mandasset et illas.
6.472
Pro superi, quantum mortalia pectora caecae
6.473
noctis habent! ipso sceleris molimine Tereus
6.474
creditur esse pius laudemque a crimine sumit.
6.475
Quid quod idem Philomela cupit patriosque lacertis
6.476
blanda tenens umeros, ut eat visura sororem,
6.477
perque suam contraque suam petit ipsa salutem.
6.478
Spectat eam Tereus praecontrectatque videndo
6.479
osculaque et collo circumdata bracchia cernens
6.480
omnia pro stimulis facibusque ciboque furoris
6.481
accipit; et quotiens amplectitur illa parentem,
6.482
esse parens vellet: neque enim minus impius esset.
6.483
Vincitur ambarum genitor prece. Gaudet agitque
6.484
illa patri grates et successisse duabus
6.485
id putat infelix, quod erit lugubre duabus.
6.486
Iam labor exiguus Phoebo restabat, equique
6.487
pulsabant pedibus spatium declivis Olympi:
6.488
regales epulae mensis et Bacchus in auro
6.489
ponitur; hinc placido dantur sua corpora somno.
6.490
At rex Odrysius, quamvis secessit, in illa
6.491
aestuat, et, repetens faciem motusque manusque,
6.492
qualia vult fingit quae nondum vidit, et ignes
6.493
ipse suos nutrit, cura removente soporem.
6.494
Lux erat, et generi dextram complexus euntis
6.495
Pandion comitem lacrimis commendat obortis:
6.496
“Hanc ego, care gener, quoniam pia causa coegit
6.497
et voluere ambae, voluisti tu quoque, Tereu,
6.498
do tibi, perque fidem cognataque pectora supplex,
6.499
per superos oro, patrio ut tuearis amore
6.500
et mihi sollicitae lenimen dulce senectae
6.501
quam primum (omnis erit nobis mora longa) remittas.
6.502
Tu quoque quam primum (satis est procul esse sororem)
6.503
si pietas ulla est, ad me, Philomela, redito.”
6.504
Mandabat pariterque suae dabat oscula natae,
6.505
et lacrimae mites inter mandata cadebant.
6.506
Utque fide pignus dextras utriusque poposcit
6.507
inter seque datas iunxit natamque nepotemque
6.508
absentes pro se memori rogat ore salutent;
6.509
supremumque vale pleno singultibus ore
6.510
vix dixit timuitque suae praesagia mentis.
6.511
Ut semel imposita est pictae Philomela carinae,
6.512
admotumque fretum remis tellusque repulsa est,
6.513
“vicimus” exclamat, “mecum mea vota feruntur”
6.514
exsultatque et vix animo sua gaudia differt
6.515
barbarus et nusquam lumen detorquet ab illa,
6.516
non aliter, quam cum pedibus praedator obuncis
6.517
deposuit nido leporem Iovis ales in alto:
6.518
nulla fuga est capto, spectat sua praemia raptor.
6.519
Iamque iter effectum, iamque in sua litora fessis
6.520
puppibus exierant, cum rex Pandione natam
6.521
in stabula alta trahit, silvis obscura vetustis,
6.522
atque ibi pallentem trepidamque et cuncta timentem
6.523
et iam cum lacrimis, ubi sit germana, rogantem
6.524
includit: fassusque nefas et virginem et unam
6.525
vi superat frustra clamato saepe parente,
6.526
saepe sorore sua, magnis super omnia divis.
6.527
Illa tremit velut agna pavens, quae saucia cani
6.528
ore excussa lupi nondum sibi tuta videtur,
6.529
utque columba suo madefactis sanguine plumis
6.530
horret adhuc avidosque timet, quibus haeserat, ungues.
6.531
Mox ubi mens rediit, passos laniata capillos,
6.532
lugenti similis, caesis plangore lacertis,
6.533
intendens palmas “o diris barbare factis,
6.534
o crudelis” ait “nec te mandata parentis
6.535
cum lacrimis movere piis nec cura sororis
6.536
nec mea virginitas nec coniugialia iura!
6.537
Omnia turbasti: paelex ego facta sororis,
6.538
tu geminus coniunx, hostis mihi debita Procne.
6.539
Quin animam hanc, ne quod facinus tibi, perfide, restet,
6.540
eripis? atque utinam fecisses ante nefandos
6.541
concubitus vacuas habuissem criminis umbras.
6.542
Si tamen haec superi cernunt, si numina divum
6.543
sunt aliquid, si non perierunt omnia mecum,
6.544
quandocumque mihi poenas dabis. Ipsa pudore
6.545
proiecto tua facta loquar. Si copia detur,
6.546
in populos veniam; si silvis clausa tenebor,
6.547
implebo silvas et conscia saxa movebo:
6.548
audiet haec aether, et si deus ullus in illo est.”
6.549
Talibus ira feri postquam commota tyranni
6.550
nec minor hac metus est, causa stimulatus utraque
6.551
quo fuit accinctus, vagina liberat ensem
6.552
arreptamque coma flexis post terga lacertis
6.553
vincla pati cogit. Iugulum Philomela parabat
6.554
spemque suae mortis viso conceperat ense:
6.555
ille indignantem et nomen patris usque vocantem
6.556
luctantemque loqui comprensam forcipe linguam
6.557
abstulit ense fero. Radix micat ultima linguae,
6.558
ipsa iacet terraeque tremens inmurmurat atrae;
6.559
utque salire solet mutilatae cauda colubrae,
6.560
palpitat et moriens dominae vestigia quaerit.
6.561
Hoc quoque post facinus (vix ausim credere) fertur
6.562
saepe sua lacerum repetisse libidine corpus.
6.563
Sustinet ad Procnen post talia facta reverti.
6.564
Coniuge quae viso germanam quaerit: at ille
6.565
dat gemitus fictos commentaque funera narrat,
6.566
et lacrimae fecere fidem. Velamima Procne
6.567
deripit ex umeris auro fulgentia lato
6.568
induiturque atras vestes et inane sepulcrum
6.569
constituit falsisque piacula manibus infert
6.570
et luget non sic lugendae fata sororis.
6.571
Signa deus bis sex acto lustraverat anno.
6.572
Quid faciat Philomela? fugam custodia claudit,
6.573
structa rigent solido stabulorum moenia saxo,
6.574
os mutum facti caret indice. Grande doloris
6.575
ingenium est, miserisque venit sollertia rebus.
6.576
Stamina barbarica suspendit callida tela
6.577
purpureasque notas filis intexuit albis,
6.578
indicium sceleris; perfectaque tradidit uni,
6.579
utque ferat dominae gestu rogat: illa rogata
6.580
pertulit ad Procnen, nec scit, quid tradat in illis.
6.581
Evolvit vestes saevi matrona tyranni
6.582
fortunaeque suae carmen miserabile legit
6.583
et (mirum potuisse) silet. Dolor ora repressit,
6.584
verbaque quaerenti satis indignantia linguae
6.585
defuerunt; nec flere vacat, sed fasque nefasque
6.586
confusura ruit, poenaeque in imagine tota est.
6.587
Tempus erat, quo sacra solent trieterica Bacchi
6.588
Sithoniae celebrare nurus: nox conscia sacris.
6.589
Nocte sonat Rhodope tinnitibus aeris acuti,
6.590
nocte sua est egressa domo regina deique
6.591
ritibus instruitur furialiaque accipit arma.
6.592
Vite caput tegitur, lateri cervina sinistro
6.593
vellera dependent, umero levis incubat hasta.
6.594
Concita per silvas turba comitante suarum
6.595
terribilis Procne furiisque agitata doloris,
6.596
Bacche, tuas simulat. Venit ad stabula avia tandem
6.597
exululatque euhoeque sonat portasque refringit
6.598
germanamque rapit; raptaeque insignia Bacchi
6.599
induit et vultus hederarum frondibus abdit
6.600
attonitamque trahens intra sua moenia ducit.
6.601
Ut sensit tetigisse domum Philomela nefandam,
6.602
horruit infelix totoque expalluit ore.
6.603
Nacta locum Procne sacrorum pignera demit
6.604
oraque develat miserae pudibunda sororis
6.605
amplexumque petit. Sed non attollere contra
6.606
sustinet haec oculos, paelex sibi visa sororis,
6.607
deiectoque in humum vultu iurare volenti
6.608
testarique deos, per vim sibi dedecus illud
6.609
illatum, pro voce manus fuit. Ardet et iram
6.610
non capit ipsa suam Procne; fletumque sororis
6.611
corripiens “non est lacrimis hoc” inquit “agendum,
6.612
sed ferro, sed si quid habes, quod vincere ferrum
6.613
possit. In omne nefas ego me, germana, paravi.
6.614
Aut ego, cum facibus regalia tecta cremabo,
6.615
artificem mediis inmittam Terea flammis,
6.616
aut linguam, aut oculos et quae tibi membra pudorem
6.617
abstulerunt, ferro rapiam, aut per vulnera mille
6.618
sontem animam expellam. Magnum quodcumque paravi:
6.619
quid sit, adhuc dubito.” Peragit dum talia Procne,
6.620
ad matrem veniebat Itys. Quid possit, ab illo
6.621
admonita est: oculisque tuens inmitibus “a quam
6.622
es similis patri” dixit. Nec plura locuta
6.623
triste parat facinus tacitaque exaestuat ira.
6.624
Ut tamen accessit natus matrique salutem
6.625
attulit et parvis adduxit colla lacertis
6.626
mixtaque blanditiis puerilibus oscula iunxit,
6.627
mota quidem est genetrix infractaque constitit ira
6.628
invitique oculi lacrimis maduere coactis:
6.629
sed simul ex nimia mentem pietate labare
6.630
sensit, ab hoc iterum est ad vultus versa sororis
6.631
inque vicem spectans ambos “cur admovet” inquit
6.632
“alter blanditias, rapta silet altera lingua?
6.633
Quam vocat hic matrem, cur non vocat illa sororem?
6.634
Cui sis nupta, vide, Pandione nata, marito.
6.635
Degeneras: scelus est pietas in coniuge Tereo.”
6.636
Nec mora, traxit Ityn, veluti Gangetica cervae
6.637
lactentem fetum per silvas tigris opacas.
6.638
Utque domus altae partem tenuere remotam,
6.639
tendentemque manus et iam sua fata videntem
6.640
et “mater, mater” clamantem et colla petentem
6.641
ense ferit Procne, lateri qua pectus adhaeret,
6.642
nec vultum vertit. Satis illi ad fata vel unum
6.643
vulnus erat: iugulum ferro Philomela resolvit.
6.644
Vivaque adhuc animaeque aliquid retinentia membra
6.645
dilaniant. Pars inde cavis exsultat aenis,
6.646
pars veribus stridunt: manant penetralia tabo.
6.647
His adhibet coniunx ignarum Terea mensis
6.648
et patrii moris sacrum mentita, quod uni
6.649
fas sit adire viro, comites famulosque removit.
6.650
Ipse sedens solio Tereus sublimis avito
6.651
vescitur inque suam sua viscera congerit alvum.
6.652
Tantaque nox animi est, “Ityn huc accersite” dixit.
6.653
Dissimulare nequit crudelia gaudia Procne,
6.654
iamque suae cupiens exsistere nuntia cladis,
6.655
“intus habes, quem poscis” ait. Circumspicit ille
6.656
atque ubi sit quaerit. Quaerenti iterumque vocanti,
6.657
sicut erat sparsis furiali caede capillis,
6.658
prosiluit Ityosque caput Philomela cruentum
6.659
misit in ora patris: nec tempore maluit ullo
6.660
posse loqui et mentis testari gaudia dictis.
6.661
Thracius ingenti mensas clamore repellit
6.662
vipereasque ciet Stygia de valle sorores;
6.663
et modo, si posset reserato pectore diras
6.664
egerere inde dapes inmersaque viscera gestit,
6.665
flet modo seque vocat bustum miserabile nati,
6.666
nunc sequitur nudo genitas Pandione ferro.
6.667
Corpora Cecropidum pennis pendere putares:
6.668
pendebant pennis. Quarum petit altera silvas,
6.669
altera tecta subit; neque adhuc de pectore caedis
6.670
excessere notae, signataque sanguine pluma est.
6.671
Ille dolore suo poenaeque cupidine velox
6.672
vertitur in volucrem, cui stant in vertice cristae;
6.673
prominet inmodicum pro longa cuspide rostrum:
6.674
nomen epops volucri, facies armata videtur.
6.675
Hic dolor ante diem longaeque extrema senectae
6.676
tempora Tartareas Pandiona misit ad umbras.
6.677
Sceptra loci rerumque capit moderamen Erechtheus,
6.678
iustitia dubium validisne potentior armis.
6.679
Quattuor ille quidem iuvenes totidemque crearat
6.680
femineae sortis: sed erat par forma duarum.
6.681
E quibus Aeolides Cephalus te coniuge felix,
6.682
Procri, fuit; Boreae Tereus Thracesque nocebant,
6.683
dilectaque diu caruit deus Orithyia,
6.684
dum rogat et precibus mavult quam viribus uti.
6.685
Ast ubi blanditiis agitur nihil, horridus ira,
6.686
quae solita est illi nimiumque domestica vento,
6.687
“et merito!” dixit: “quid enim mea tela reliqui,
6.688
saevitiam et vires iramque animosque minaces,
6.689
admovique preces, quarum me dedecet usus?
6.690
Apta mihi vis est: vi tristia nubila pello,
6.691
vi freta concutio nodosaque robora verto
6.692
induroque nives et terras grandine pulso.
6.693
Idem ego cum fratres caelo sum nactus aperto
6.694
(nam mihi campus is est), tanto molimine luctor,
6.695
ut medius nostris concursibus insonet aether
6.696
exsiliantque cavis elisi nubibus ignes.
6.697
Idem ego cum subii convexa foramina terrae
6.698
supposuique ferox imis mea terga cavernis,
6.699
sollicito manes totumque tremoribus orbem.
6.700
Hac ope debueram thalamos petiisse, socerque
6.701
non orandus erat, vi sed faciendus Erechtheus.”
6.702
Haec Boreas aut his non inferiora locutus
6.703
excussit pennas: quarum iactatibus omnis
6.704
adflata est tellus latumque perhorruit aequor.
6.705
Pulvereamque trahens per summa cacumina pallam
6.706
verrit humum pavidamque metu caligine tectus
6.707
Orithyian amans fulvis amplectitur alis.
6.708
Dum volat, arserunt agitati fortius ignes.
6.709
Nec prius aerii cursus suppressit habenas,
6.710
quam Ciconum tenuit populos et moenia raptor.
6.711
Illic et gelidi coniunx Actaea tyranni
6.712
et genetrix facta est, partus enixa gemellos,
6.713
cetera qui matris, pennas genitoris haberent.
6.714
Non tamen has una memorant cum corpore natas,
6.715
barbaque dum rutilis aberat subnixa capillis,
6.716
implumes Calaisque puer Zetesque fuerunt.
6.717
Mox pariter pennae ritu coepere volucrum
6.718
cingere utrumque latus, pariter flavescere malae.
6.719
Ergo ubi concessit tempus puerile iuventae,
6.720
vellera cum Minyis nitido radiantia villo
6.721
per mare non notum prima petiere carina.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).