Reader

SERMO XXXIII DE SANCTO JOANNE BAPTISTA.

Dominus ad beatum Job in parabolis loquens, cum per ibices et parturientes cervas rectorum ordinem descripsisset, consequenter, dilectissimi fratres et commonachi, ad institutionem vestri propositi stylum convertit, et ejus libertatem caeteris praeferens ait: Quis dimisit onagrum liberum, et vincula ejus quis solvit? Cui dedi in solitudine domum, et tabernacula ejus in terra salsuginis? Contemnit multitudinem civitatis, et clamorem exactoris non audit. Circumspicit montes pascuae suae, et virentia quaeque perquirit. Magnum, fratres, in multis virtutibus Job fuisse, tam ipsius historia quam Dei testimonia monstraverant. Quem ne tantarum magnitudo virtutum in elationem forte traheret, vitae ipsius conjugali tam rectorum quam continentium dignitas prae oculis ponitur, ut eorum scilicet comparatione se compescat ab elatione. Et quia tam continentiae quam abstinentiae virtus praeminet in monachis, sub onagri specie hujus praerogativa describitur vitae. Onager quippe non domesticus, sed silvestris asinus dicitur. Hic tanto liberius in solitudine conversatur, quanto a commiseratione hominum magis remotus nec onere gravatur, nec vinculis coercetur, sicut e contra domesticus sustinet asinus. Unde merito huic vita conjugatorum, sicut illi continentium comparatur. Quod enim vinculum majus quam copulae conjugalis? Quae gravior servitus, quam ut homo proprii corporis potestatem non habeat? Quae denique vita onerosior, quam molestiis quotidianae sollicitudinis tam pro uxore quam pro filiis cruciari? Aut quae vita pigrior ad obsequium Dei, quam ejus qui tot affectionum vinculis mundo ligatus astringitur? Unde nec ab hujus vitae comparatione pigri jumenti tarditas dissidet. Monachi vero tanto expeditiores vel promptiores ad divinum fiunt obsequium, quanto amplius saecularium affectionum vinculis absoluti, omnibusque renuntiantes ab illa, quam diximus, servitute longius absistunt, et liberiores fiunt.

De qua nunc libertate Dominus ad Job loquitur; Quis dimisit onagrum liberum? Ac si diceret: Quis, nisi ego, hanc libertatem quieti monasticae dedit, quae longe praeminet illi tuae conjugali servituti? Magnum utique hoc tantae gratiae donum, ut inspiratione et virtute divina homines in carnalibus concupiscentiis nati, et in saecularibus illecebris educati, contra vel supra humanae naturae infirmitatem ita in carne vivant, ut vitia carnis nesciant, et humanitatis obliti virtute fiant angelici. Et vincula ejus quis solvit? Hoc est affectiones carnis, quibus naturaliter quasi quibusdam vinculis mundo ligatus erat, quis dirupit? Quam congrue autem vitam continentium, quae, ut dictum est, in monachis praeminet, onager designet, illa ejus natura indicat, quam Isidorus, et qui de naturis animalium scripserunt, referunt. Qui enim mares sunt in onagris, filios suos castrare dicuntur. Quod quidem ne fiat, matres, quantum possunt, eos occultare nituntur. Mares autem in onagris, fortes in proposito suo sunt monachi, qui eos quibus quasi filiis praesunt, vel quos in suam congregationem suscipiunt, spiritaliter castrando in sua continentia servant. Quales quidem eunuchos, qui se videlicet propter regnum coelorum castraverunt, tam Isaias quam ipsa Veritas plurimum commendat. Quod autem de monachis, id est solitariis, haec de onagro dicta sint intelligenda, patenter insinuat, dicens: Cui dedi in solitudine domum( Job XXXIX, 6), hoc est a tumultu saeculi ad secretum eremi traxi, ut ibi scilicet quanto quietius habitaret, tanto perfectius mihi vacaret. Et tabernacula ejus in terra salsuginis. Tabernacula mobiles domus sunt, nullaque stabilitate fixae, qualia sunt pastorum vel peregrinantium obumbracula. His corpora nostra comparantur, morte adhuc dissolubilia, nec stabilitatem immortalitatis adepta. De qualibus dicit Apostolus: Si dissolvatur domus nostra terrestris, habemus in coelum domum non manufactam a Deo paratam. Dum ergo in his luteis et mortalibus corporibus sumus, in tabernaculis magis quam in domibus habitamus. Qui ergo hic adhuc peregrinantes quasi tabernaculum habemus, cum ad coelestis Jerusalem patriam venerimus, domum potius habituri sumus. In cujus rei typo populus Dei primum habuit tabernaculum in deserto, et postea templum in Jerosolymis, terram adeptus promissionis, et maxima pacis jucunditate fruens sub Salomone, qui ex nomine quoque suo, sicut et Jerusalem, ubi templum aedificavit, pacem praetendit, quae nusquam nisi in illa Jerusalem superna potest esse vera. Scribens etiam ad Hebraicos Apostolus, mortale cujuslibet corpus tabernaculo comparat dicens: Habemus altare, de quo non habent edere qui tabernaculo deserviunt, hoc est concupiscentiis carnis magis quam spiritui obediunt, et ventri magis quam Deo famulantur. Terra salsuginosa loca sunt arida et sicca, quam perambulans diabolus requiem non invenit, qui in locis humentibus dormit, sicut ad eumdem Job Dominus dicit. Onagri ergo tabernacula in terra sunt arida, quia virtus abstinentiae in eis viget, quorum corpora fluxu carnalium concupiscentiarum nequaquam sunt humida.

Contemnit multitudinem civitatis. Ad duo quae novissime dixerat duo subjungit, quasi singula singulis reddens. Ad illud quidem: Cui dedi in solitudine domum, istud refert quod nunc dicitur: Contemnit multitudinem civitatis, id est frequentiam saecularium hominum quae multos capit atque oblectat. Multi quippe sunt vocati, sed pauci electi, et spatiosam et latam viam mortis multi perambulant. Sunt qui timore vel necessitate aliqua commoti ad occulta solitudinis se conferunt, et hoc ex coactione magis quam ex voluntate faciunt; sicut in Elia primo antiqui populi anachoreta, vel in Paulo postmodum primo eremita factum esse legimus. At vero egregius est a saeculo recessus et Deo acceptus, cum quis propter Deum relinquit mundum, nec tam eum mundus expellit, quam ipse mundum rejicit. Et clamorem exactoris non audit, ac si diceret: Ex hoc apparet eum in terra salsuginis habere tabernacula, quia quotidianae abstinentiae moderatis jejuniis carnem domat, ut et concupiscentias reprimat, et defectum naturae non incurrat. Importunus et quotidianus exactor in nobis venter est, qui cibum a nobis exigendo quasi quotidie murmurat, et clamat: Affer, affer! Hic quidem vocem moderatam habet in necessariis, sed clamorem intemperatum in superfluis. Onager ergo iste, quia necessaria ventri alimenta non subtrahit, sed superflua tollit, clamorem exactoris, ut dictum est, non audit, quia ei non obtemperat in superfluis. De quo adhuc subditur: Circumspicit montes pascuae suae, et virentia quaequae perquirit. Montes pascuae volumina sunt sublimioris doctrinae, id est sacrae Scripturae. Quo ergo iste spiritalis onager amplius cibis corporalibus abstinet, tanto consolatione melioris cibi, id est pabulo divini verbi magis indiget; et quo illam minus curat, hac refectione animam magis satiat. Bene autem circumspicere dicitur montes pascuae suae, hoc est diligenter inquirere ac providere, in quibus montibus, id est sacris voluminibus aptiorem sibi refectionem ex intelligentia ipsorum possit reperire. Non enim omnibus omnium librorum lectio competit, nec omnes ab omnibus intelligi possunt, nec in omnibus ferculis omnes pariter oblectantur. Et quoniam in divinis libris quaedam reprehenduntur, quaedam commendantur, nec solum vita bonorum quam sequamur, verum etiam malorum quam fugiamus describitur; montes isti non solum viridem, sed etiam siccam continent herbam. Quae enim ad saecularem pertinent vitam feno comparanda sunt, quod abscisum de terra suae viriditatis vigorem amisit. Et vita reproborum a terra viventium aliena, his caducis inhians rebus, quae in defectu consistunt, feno comparatur; sicut e contrario vita electorum, quae quotidianum habens profectum, ad immarcescibilem patriae coelestis quasi semper virentis tendit amoenitatem, virentium pratorum speciem gerit. His igitur onager noster in illis montibus reficiendus. Non sicca pabula, sed virentia quaerit, quia haec assequi nititur, per quae ad aeternam pertingitur vitam, et his tantum animam suam hic reficere curat, quibus ad supernam illam refectionem perveniat.

Haec quidem de onagro in generali, ut ita dicam, persona monachorum expositio nostra prosecuta est. Quem nunc de genere ad speciem transferentes, in summo illo monachorum principe, cujus hodie solemnitas agitur, juvat haec omnia diligentius considerare, ubi ea perfectius possimus invenire; qui sine professione regulae vivens, omnem regulae transcendit perfectionem. Hic quippe, ut dictum est, in spiritu et virtute veniens Eliae, hujus propositi vitam, quam ille inchoavit, ipse consummavit. Ab his duobus tanquam ducibus nostri propositi, seu principibus hujus philosophiae christianae tam in veteri quam in novo populo studia sunt exorta. Hieronymus ad Paulinum in epist. II:« Habet unumquodque propositum principes suos, et ut ad nostra veniamus, episcopi et presbyteri habeant ad exemplum apostolos et apostolicos viros, quorum honorem possidentes, habere nitantur et meritum. Nos autem habeamus propositi nostri principes, Paulum, Antonium, Hilarionem, Macharium. Et ut ad Scripturarum auctoritatem redeam, noster princeps Elias, Eliseus, nostri duces prophetarum filii, qui habitabant in agris et solitudine, et faciebant sibi tabernacula prope fluenta Jordanis. De his sunt et illi filii Rechab, qui vinum et siceram non bibebant, qui morabantur in tentoriis, qui Dei per Jeremiam voce laudantur, quod non deficiat de stirpe eorum vir stans coram Domino.» Idem ad Eustochium virginem, de diversis generibus monachorum:« Ad tertium genus veniam, quos anachoretas vocant, et qui de coenobiis exeuntes, excepto pane et sale, amplius ad deserta nihil perferunt. Hujus vitae auctor Paulus, illustrator Antonius, et ut ad superiora conscendam, princeps Joannes Baptista fuit. Talem virum quoque Jeremias describit, dicens: Bonum est viro cum portaverit jugum ab adolescentia sua, sedebit solitarius et tacebit, quoniam sustulit per se jugum, etc..» Chrysostomus, homilia 23, quae sic incipit:« De Joanne dicitur: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Gratia in nomine comprehenditur. Joannes enim interpretatur Domini gratia, quia majorem accepit gratiam. Propterea in eremo philosophatur, et reservat se in adventum Christi, quia nuntiaturus erat Christum. Statim in eremo nutritur, statim ibi crescit. Non vult cum hominibus conversari, in eremo cum angelis philosophatur.»

Considerate, monachi dignitatem vestram Joannes princeps vestri est dogmatis. Ipse monachus statim ut natus est in eremo vivit, in eremo nutritur, Christum exspectat in solitudine. Eo tempore quo Joannes natus est, et erat in eremo, hoc templum quod videmus esse destructum, quantas habebat divitias, quid auri, quid argenti, Josephus describit; quantum gemmarum, quantum serici: quanti erant sacerdotes, scribae et universa genera officiorum. Videte quomodo semper Christus humilitatem diligit. Christus Dei Filius in templo nescitur, et in eremo praedicatur. Humilis enim humiles diligit. Hoc totum quare dico? Ut doceam dogmatis nostri principem esse Joannem Baptistam. Hic alter, ut dictum est, Elias in spiritu, imo quodam privilegio vitae major habitus, tanto majorem a Domino gratiam percepit, quanto hujus excellentiam gratiae, ex praecepto angeli nativitatem ejus nuntiantis, talique nomine, quod hanc exprimeret gratiam, meruit insigniri. Ipse revera onager liber fuit, qui ab infantia ruptis carnalium affectionum vinculis, spretaque domo parentum, ad horridum eremi desertum se contulit, non quidem ut Elias metu persecutionis coactus, sed abstinentiae virtute spontaneus. Qui in illa solitudine, quam salsugineos et aridae terrae tabernaculum efficeret corpus suum, Evangelia docent. Ubi naturalibus cibis, et quae ultro terra dabat, contentus, nec pane, nec olere, nec aliquo cocto vesci legitur, sed tantum melle sylvestri, et locustis, et aqua sustentatur. Elias non solum cibi monastici, verum etiam carnium alimentum corvis ministrantibus habuit. A quibus non semel in die, sed tam mane quam vespere ad eum hae pariter cum pane deferebantur. Qui et de torrente Charit poculum habens, in tribus istis, pane videlicet, carnibus et aqua, non magnae abstinentiae gravamen sentiebat. Filii quoque Rechab nullam jejuniorum laudem adepti, de abstinentia tantum vini, non carnium, vel quarumcunque deliciarum, commendantur a Domino. Joannes vero ejusque discipuli in abstinentia corporali quotidiana, non solum priores patres, verum etiam ipsum Christum, vel ejus discipulos transcendisse legitur, sicut Matthaeo referente didicimus: Accesserunt, inquit, ad Jesum discipuli Joannis dicentes: Quare nos et Pharisaei jejunamus frequenter, discipuli autem tui non jejunant? Et ait illis Jesus: Nunquid possunt filii lugere, quandiu cum illis est sponsus? Qui etiam quanta vestium asperitate, ne in istis aliquam sentiret mollitiem, nec eadem Evangelia, nec ipse Dominus reticet in laude ejus. Scriptum quippe est: Ipse autem Joannes habebat vestimentum de pilis camelorum, et zonam pelliceam circa lumbos suos. Pro cucullis quidem laneis hispida de pilis camelorum habebat indumenta. Pro femoralibus lineis, zona pellicea circa lumbos utebatur, ut videlicet frigiditate et duritia pellis calorem et mollitiem reprimeret libidinis. Filius ipse pontificis qui tunc haereditario jure patri succedebat, populo contempsit praeesse in civitate, ut perfectius Deo vacaret in solitudine. Hujus onagri fuerunt montes pascuales viri praedicti altitudine vitae in antiquo populo praeminentes, ad quos intentionis suae oculos levans, juxta illud: Levavi oculos meos in montes, quot inde virtutum sumpsit exempla, quasi tot virentis herbae habuerit pabula. Non enim in singulis omnia divinae gratiae dona reperiebat, sed ex diversis diversa colligens, quasi ex multis unum hominem perfectum componere studebat. Hujus itaque vitam tam de continentia quam de abstinentia Dominus praeferens universis, nec tam humanam quam angelicam censens eam, cum praemisisset in ejus laude: Sed quid existis videre? prophetam? Dico vobis plus quam prophetam, statim adjecit: Hic est, de quo scriptum est: Ecce mitto angelum meum, etc.

Quid autem, fratres, tanti principis nostri vitam commendare prodest, si eam imitari contemnimus? Sicut ait Apostolus: Quaecunque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt, ut per patientiam et consolationem Scripturarum spem habeamus. Quantum nobis imminet periculum, si ea non impleamus documenta, quae specialiter ad aedificationem nostram sunt scripta, si eis instruimur exemplis, quae nostri propositi mores describunt perfectius? Quo enim diligentius haec nobis exposita videmus, majus judicium de contemptu incurrimus eorum. Unde et Veritas: Servus, inquit, sciens et non faciens voluntatem Domini sui, plagis vapulabit multis. Ecce in onagri supraposita descriptione quid nos sequi deceat patenter expressum est, sed quam contraria incedamus via non minus liquidum est. Jam quippe refrigescente, imo exstincto religionis fervore, postmodum de labore proprio vivere deberemus, quod unum vere monachos efficere beatus Benedictus meminit, inimicam animae sectantes otiositatem, de alieno labore victum quaerimus; et hujus noxiae quietis perversa libertate utentes, et tam luxui rerum quam multiloquio vacantes, veram praedicti onagri libertatem amisimus. Unde saecularibus nos implicantes negotiis, dum cupiditate terrenorum nobis dominante, ditiores fieri studemus in monasterio quam fueramus in saeculo, terrenis nos dominis potius quam Deo subjecimus. Villas et homines et servos pariter et ancillas a potentibus saeculi tanquam in eleemosyna sumentes, eorum nos gravi jugo subjugamus, et nonnunquam pro paucis quae accipimus multa persolvimus. Quae cum de suo potius quam de nostro sibi provenire censeant, nullas his habent grates, quae sibi non tam dari quam reddi autumant. Saepe et pro tutela horum ad forinseca judicia trahimur compulsi, et ante saeculares judices publicam agentes causam, adeo non impudenter contendimus, ut homines nostros non solum ad juramenta, verum etiam ad duella pro nobis agenda cum summo vitae suae periculo compellamus. Quod quidem in saecularibus quoque christianis Apostolus arguens ait: Jam quidem omnino delictum est in vobis, quod judicia habetis inter vos. Quare non magis injuriam accipitis? Quare non magis fraudem patimini? Sed vos injuriam facitis, et fraudatis, et hoc fratribus. An nescitis quia iniqui regnum Dei non possidebunt? Quis etiamnum ignoret in ipsos subjectos nostros exactiones graviores nos exercere, et majori debacchari tyrannide, quam saeculares faciunt potestates? Denique et in tantam, si valemus, insaniam prorumpimus, ut de tributis et vectigalibus, et teloneis victum nobis acquiramus, cum inter magna Domini miracula deputetur, quod a teloneo vocatione sua potuit abducere Matthaeum.

Ut autem de saecularibus ad ecclesiasticas transeamus potestates, non minora hinc gravamina nostra ambitio sustinere videtur. Cum enim ea quae sunt clericorum nobis usurpamus, et ab episcopis quocunque modo parochiarum redditus tam in decimis quam in oblationibus obtinemus, saepe quae non rapuimus exsolvere cogimur. Hinc ad synodos et ad concilia frequenter tracti, et ad publicas causas quotidie profecti, non modico pretio judices, vel qui nostras injurias pallient conducimus oratores. Certe et in ipsis conciliis quanta sit avaritiae nostrae rapacitas, frequens querimonia monstrat. Raro ibi episcopos, raros clericos invicem contendere videmus. Omnes fere controversiae aut monachorum sunt, aut de monachis ortae. Denique ut omittam harum sollicitudinum servitutem et vincula, quibus se mundo vehementer obligant; quid de affectionibus carnalium propinquitatum vel affinitatum dicam, pro quibus innumera de rebus monasterii committunt sacrilegia? Verbi gratia, cum filios, aut nepotes, vel quacunque sibi cognatione vel affinitate conjunctos habent in saeculo, furtim, si manifeste non possunt, quae fratribus subripiunt, illis impendunt. Quos si forte ad monachatum traxerint, vel ministros in domibus suis habuerint, hos in praelationibus sublimant, et pro arbitrio ipsorum cuncta dispensantur. Contra quos si quis dixerit, statim laesam majestatem sentit.

Isti monasterii sunt domestici hostes, isti quotidiani fures, tanto magis noxii, quanto plus assidui. Quorum patrocinio ad quaevis turpia, ad quaelibet illicita ipsi monachi tanto facilius prorumpunt, quanto de ipsorum propinquitate vel affinitate amplius confidunt. Tabernacula praedicti onagri in solitudine a Domino praeparari dictum est. Isti autem e contrario, suggerente diabolo, solitudinis quietem fugientes, et saeculi tumultibus se impudenter ingerentes, in civitatibus et castellis habitare laetantur, non tam monachi, hoc est solitarii, quam cives appellandi. Quorum impudentiam maximus ille monachorum et ecclesiasticorum doctorum Hieronymus arguens, et nostram ac clericorum vitam diligenter distinguens, ait:« Si episcopatus te vel opus vel onus forte delectat, vive in urbibus et castellis, et aliorum salutem, fac lucrum animae tuae. Si cupis esse quod diceris monachus, id est solus, quid facis in urbibus, quae utique non sunt solorum habitacula, sed multorum?» Idem alibi:« Interpretare vocabulum monachi, hoc est nomen tuum. Quid facis in turba, qui solus es?» Tanto autem periculosius in saecularibus turbis, et in frequentia hominum habitamus, quanto eorum nostro major est numerus, et plures cernimus saeculares quam religiosos homines. Quod quidem periculum tunc maxime incurrimus, cum bini, vel terni, et nonnunquam singuli inter hos conversamur. Etiam haec loca nostra, quae abbatias dicere non possumus, obedientiarum nomine commendamus; tanto in hoc mentientes apertius, quanto ab obedientia regulae, et ab ordine professionis nostrae amplius removemur. Ubi enim juxta institutionem regulae ordo non tenetur, quis inordinatam domum dicere vereatur? Denique duo tantum genera monachorum commendat auctoritas, coenobitarum scilicet atque anachoretarum. Qui autem in saeculo bini vel terni aut singuli conversantur, nec tantum fratrum numerum habent, ut observantiam regulae impleant, profecto nec coenobitae sunt, nec anachoretae: coenobitae quidem cum sub regula non degant, sed nec anachoretae cum in solitudine non vivant.

Quod si nec monita, nec exempla sanctorum Patrum nos a saeculo tentationibus pleno revocant et plus lucra corporalia cupimus quam animarum damna timemus: ipsa saltem rerum nostrarum incommoda, quae de communi hominum conversatione frequenter sustinemus, nos ab hac praesumptione compescant. Incursu quippe hostium civitates ipsas vel quae civium sunt depopulante, res nostrae pariter cum rebus eorum junctae, a communi clade non possunt esse disjunctae. Cessantibus quoque hostibus, frequenter in civitatibus contingunt improvisa domorum incendia, per quae tam oratoria, quam officinae monachorum penitus consumuntur. Ipsa saltem damna, quae fugiendo incurrimus, refugere ad solitudinem doceant ut quasi mercibus nostris tempestate amissis, de procellis saeculi vel nudi properemus ad quietis et solitudinis portum. Sunt qui in solitudine tabernacula sua collocant, sed minime perseverant. Quod quidem multis de causis accidit. Alii quippe paupertatis suae modum excedentes, et majora suis viribus aggredientes, quod non habent de proprio, supplere coguntur ex alieno, et pro necessitudinibus suis se rursum saeculo ingerere, quod proposuerant fugere. Sunt et qui longa eremi conversatione et abstinentia tantum religionis nomen adepti sunt, ut a potentibus saeculi vel saecularibus viris sub aliqua pietatis occasione saepius invitentur, et sic diabolico cribro more paleae ventilati, de eremo renoventur in saeculo. Qui multis adulationum favoribus dona divitum vcnantes, tam suam quam illorum jugulant animas, sicut scriptum est: Vae vobis qui consuitis pulvillos sub omni cubitu manus, et cervicalia sub capite universae aetatis ad capiendas animas. Et rursum: Popule meus, qui te beatificant, ipsi te decipiunt, et vias gressuum tuorum dissipant. Quid est autem pulvillos cubitis, vel cervicalia capitibus supponere, nisi saecularium hominum vitam blandis sermonibus demulcere, quam nos magis asperis increpationibus oportebat corrigere, et de horrore divini judicii et poenis gehennae ad poenitentiam trahere? Quorum dona cum sustulerimus, eos utique de suffragio nostrarum orationum confidentes, in suis iniquitatibus relinquimus securiores. Qui nec ea se male acquisisse vel possidere credunt, unde religiosos viros eleemosynam petere cernunt. Quam cum suscipimus, mammonae iniquitatis frequenter communicamus. De qua quidem mammona iniquitatis a Domino vocata, beatus Hieronymus ad Edibiam de diversis scribens quaestionibus: Fac tibi amicos de mammona iniquitatis, pulchre dixit de iniquo. Omnes enim divitiae de iniquitate descendunt, et nisi alter perdiderit, alter non potest invenire. Unde illa vulgata sententia mihi videtur esse verissima:« Dives autem iniquus, aut iniqui haeres.» Seneca in Proverbiis:« Lucrum sine damno alterius fieri non potest.» Item praedictus doctor in Isaia: Principes tui socii furum. Principes Scribas vocat et Pharisaeos, qui a Domino recedentes, socii fuerunt proditoris furisque Judae. Quod quidem et nos cavere debemus, ne accipientes ab hominibus munera, qui per rapinas miserorumque lacrymas divitias congregant, socii furum appellemur, dicaturque nobis: Videbas furem, et currebas cum eo, etc. Omnes diligunt munera. Non dixit qui accipiunt, hoc enim saepe necessitate fit, sed sunt qui non putant amicos, nisi a quibus dona perceperint; nec os considerant amicorum, sed manus; et eos sanctos judicant, quorum exhauriunt marsupium. De quibus et Ecclesiastes loquitur: Qui loquitur pecuniam, non implebitur. Sequuntur retributiones, ut laudent eos a quibus aliquid acceperint, vel certe nulli quippiam tribuant, nisi a quo se recepturos putaverint.

Si quis autem diligenter consideret quod ait Dominus: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, hoc est a vobis vel aliis male acquisita, et de alieno damno in lucrum nostrum suscepta, et consilium Domini voluerit propositae de villico parabolae competentius aptare, viderit hoc ita intelligi debere, ut eis quibus abstulimus sua, restituamus eorum damna, et sic eos nobis in amicitiam conciliemus, quos in odium nostri concitaveramus. Non enim veros Christi pauperes donis nostris amicos efficicimus nostros, qui suos quoque diligunt inimicos, sed potius eos quos diximus, et eo modo quo diximus. Quod quidem parabola, quam de villico Dominus praemiserat, diligenter exprimit, cum his quos ille generaverat damna sua restituit, non quae ab ipsis acceperat aliis distribuit. A quibus etiam in aeterna tabernacula recipiendus dicitur, cum id eis fecerit, unde recipi mereatur non tam in sua quam in Dei superna tabernacula. Quis denique nesciat quantum nostra religio his quoque vilescat, a quibus vocati venire non recusamus, et non solum eorum dona suscipimus, verum etiam inordinatis eorum mensis et familiis admiscemur. Quod si non pro reverentia Dei, saltem pro vitando nostrae famae detrimento fugere deberemus. Scriptum quippe est in Ecclesiastico: Advocatus a potentiore discede, ex hoc enim te magis advocabit. Et Hieronymus ad Nepotianum:« Facile contemnitur clericus, qui saepe vocatus ad prandium ire non recusat. Nunquam petentes, raro accipiamus rogati. Nescio enim quomodo etiam ipse, qui deprecatur ut tribuat, cum acceperis viliorem judicat te.» Quod si hoc est in clericis arguendum, quanto magis in monachis est detestandum?

Ut autem nunc documenta sanctorum omittam, gentilium saltem philosophorum exempla nostrae cupiditatis impudentiam reprimant. Hi quippe sine ulla regulae professione adeo mundum contempserunt, ut non solum potentum respuerent dona, verum etiam possessiones amplissimas abdicarent. Quorum nonnulli tanta frugalitate referuntur contenti, ut vel unum retinere scyphum censerent superfluum, cum ad hauriendum aquae poculum proprias manus viderent sufficere. Ex quibus illum Diogenem famosissimum, et de contemptu mundi notissimum, doctor praedictus Contra Jovinianum in secundo libro inducens, inter caeteras ejus laudes id quoque adjecit:« Quodam vero tempore habens ad potandum caucum ligneum, vidit puerum manu concava bibere, et elisisse illud fertur ad terram, dicens:« Nesciebam quod et natura haberet poculum.» Ad quem etiam potentissimus Alexander multa ei donalia offerens, cum dolio ejus tanquam dator importunus assisteret, hoc unum ab ipso suscepisse dicitur responsum:« Ne obstes mihi, juvenis, a sole.» Socrates quoque Archelai regis dona respuens, hoc unum in excusatione praetendit, nolle se suscipere tanta, quibus referre non posset aequalia. Unde Seneca de Beneficiis libro V: Alexander Macedonum gloriari solebat a nullo se beneficiis victum. Item- Archelaus rex Socratem rogavit ut ad se veniret. Dixisse Socrates traditur, nolle se ad eum venire, a quo acciperet beneficia, cum reddere illi paria non posset. Primum, in illius potestate erat non accipere; deinde ipse dare beneficium par incipiebat. Veniebat enim rogatus, et id dabat, quod utique ille non erat Socrati redditurus. Etiam nec Archelaus daturus erat aurum et argentum, recepturus contemptum auri et argenti. Non poterat referre Archelao Socrates gratiam? Et quid si regem in luce media errantem ad rerum naturam admisisset, si illum negare vetuisset? Quare ergo hoc Socrates dixit, vir facetus, et cujus per figuras sermo procedere solitus erat, derisor omnium maxime potentum. Maluit ei nasute negare quam contumaciter aut superbe. Timuit fortasse ne cogeretur accipere quae nollet, timuit ne quid indignum Socrati acciperet. Dicet aliquis: Negasset si nollet, sed instigasset in se regem insolentem, et omnia sua magno aestimari volentem. Vis scire quid vere voluerit? Noluit ire ad voluntariam servitutem, is cujus libertatem libera civitas ferre non potuit.

Quod si de philosophis ad apostolos, imo ad ipsam sophiam Christum, quasi a minimis ad maxima conscendere velimus, ut eorum videlicet exemplis et auctoritate amplius instructi, dona libentius respuamus, Paulum doctorem Ecclesiae maximum ponamus in medium, qui non solum data, sed etiam sibi debita recipere non acquievit; ne, ut ipse ait, vel gloriam suam minueret, vel occasionem turpis quaestus exemplo suo aliis relinqueret. Qui enim secundum legis auctoritatem, et Dominicam institutionem de labore praedicationis suae victum accipere merebatur, sicut caeteri faciebant apostoli, hac tamen potestate, sicut ait ipse, uti verebatur, praedictis videlicet causis, et summopere cavebat, ne quod offendiculum daret Evangelio Christi. Providebat quippe vir discretissimus et animo liberali praeditus, si seminando spiritalia meteret carnalia, non tam manducare ut evangelizaret, quam evangelizare ut manducaret, ne quid tam ex charitate quam ex ambitione id facere, nec tam quae Christi sunt quam quae sua quaerere. Si ergo ipse ne turpem incurreret suspicionem, debita quoque suscipere de tanto lucro animarum erubuit, quanta est impudentia nostra, qui non deprecatione vel conversione hominum victum suscipimus, si de adulatione potentum ipsum qualibet arte possumus extorquemus. Qui etiam nonnunquam in tantam prorumpimus ignominiam, ut phylacteria nostra dilatantes, et interdum casas cum reliquiis sanctorum circumferentes, venali praedicatione mundo discurramus, et nonnunquam, pseudopraedicatoribus conductis, quae veritate non possumus, mendaciis lucramur. Quod si quandoque sub obtentu eleemosynae aliqua largimur, ad hoc utique intendimus, ut majora recipiamus; et quasi modicam escam in hamo ponimus, ut sic magnum piscem extrahamus, nec tam aliis quam nobis beneficia impendimus, nec tam aliis quam nobis charitatem exhibemus, si forte in talibus vel beneficium, vel charitas dici queat. Seneca quippe maximus morum aedificator beneficium, et beatus Gregorius charitatem nonnisi erga alteros haberi asserunt. Ille quidem in supra memorato De Beneficiis libro sic meminit:« Nemo sibi beneficium dat, sed naturae suae paret a qua ad charitatem sui compositus est, nec liberalis est qui sibi donat. Beneficium est, quod quidem non sua causa dat, sed ejus cui dat. Is autem qui sibi beneficium dat, sua causa dat: non est ergo beneficium.»

Hieronymus:« Binos, inquit, in praedicatione discipulos mittit. Quia enim duo sunt praecepta charitatis, Dei videlicet amor et proximi, et minus quam inter duos haberi non potest. Nemo enim proprie ad semetipsum habere charitatem dicitur, sed in alterum dilectione se extendit, ut esse charitas possit. Binos ad praedicandum Dominus discipulos mittit, quatenus hoc nobis tacitus innuat, quia qui charitatem erga alterum non habet, praedicationis officium suscipere nullatenus debet.»

Cum ergo id non pro lucro animarum, sed nummorum geritur juxta quod per Jeremiam Dominus conqueritur, dicens: Sacerdotes mei non dixerunt: Ubi est Dominus? Ac si diceret, sed ubi est nummus? non tam id beneficium quam lucrum, non tam charitas quam cupiditas est appellandum. A quo quidem turpi quaestu memoratus apostolus tam proprio quam Dominico exemplo nos vehementer dehortans, et impudentiam nostram reprimens, Luca in Actibus apostolorum referente, ait: Argentum, et aurum, aut vestem nullius concupivi, ipsi scitis, quoniam ea quae mihi opus erant, et his qui mecum sunt ministraverunt manus istae. Omnia ostendi vobis, quoniam sic laborantes oportet suscipere infirmos, ac meminisse verbi Domini Jesu, quoniam ipse dixit: Beatius est magis dare quam accipere. In quantum autem ad dandum magis quam ad accipiendum Christus manum extensam haberet, ipse patenter insinuat, cum diviti de perfectione justitiae consulenti respondit: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et veni, et sequere me. Non utique ait: Veni, et affer quae habes ad nos, sed aliis prius eroga tua, et sic post modum, suscipe nostra. Nos vero econtrario quemlibet ad conversionem venientem, non tam lucrum animae quam pecuniae quaerentes, ut quae habet afferat exhortamur, nec tam ei nostra largimur quam vendimus. In quo ei profecto non mediocrem tentationis occasionem damus. Facile quippe de his quae attulit intumescens, cum quid ei defuerit indignatur et murmurat; et se miserum ac proditum clamat, cum se his coaequari viderit, qui minus, aut omnino nihil attulerint.

Has igitur omnes occasiones Christus amputans, nudum magis quam suffarcinatum decrevit assumere. Qui enim discipulis praeceperat: Gratis accepistis, gratis date, hoc in se ipso primum voluit exhibere non tam verbo suo quam exemplo nos ad hoc cupiens incitare. Qui enim propter Deum relinquit propria, impudenter exigit aliena. Ac longe melius vel honestius esset ei sua retinuisse, ut haberet de proprio fructum eleemosynae, quam ad aliena mendicantem famae suae detrimentum incurrere, et non mediocriter religionis propositae dignitatem laedere. Qui dum marsupia hauriunt aliena, ea procul dubio congregant, quae religioni maxime sint contraria, et juxta Dominicam parabolam, spinas plantant messem Domini suffocaturas. Quid enim tam congruum religioni, quam frugalitas, quam voluntaria paupertas? Quid tam noxium quam abundantia rerum? Unde et philosophi gentium nequaquam virtutes cum divitiis retineri censuerunt. Quorum unus, ut caeteros omittam, ille fuit, quem de contemptu mundi nobis exemplum praedicto Contra Jovinianum libro Hieronymus proponens, ait: Crates ille Thebanus projecto in mare non parvo auri pondere:« Abite, inquit, pessum, malae cupiditates. Ego vos mergam ne ipse mergar a vobis.» Item ad Paulinum presbyterum:« Crates ille Thebanus, homo quondam ditissimus, cum ad philosophiam Athenas pergeret, magnum auri pondus abjecit; nec putavit se posse et virtutes simul et divitias possidere. Nos suffarcinati auro Christum sequimur pauperem, et sub praetextu eleemosynae pristinis opibus incubantes, quomodo possumus aliena fideliter distribuere, qui nostra timidi reservamus?» Idem ad Pammachium de morte Paulinae:« Non est profecto et consummato viro opes contemnere, pecuniam dissipare, et projicere quod in momento et perdi et inveniri potest. Fecit hoc Crates Thebanus, fecit Antisthenes, fecerunt plurimi, quos vitiosissimos legimus. Plus debet Christi discipulus praestare, quam mundi philosophus. Christus sanctificatio est, Christus redemptio, idem redemptor et pretium. Christus omnia, ut qui omnia propter Christum dimiserit, unum inveniat pro omnibus, ut possit libere proclamare: Pars mea Dominus. Sunt et qui de monasteriis ad saeculum prodeuntes, in tantum sibi religionis nomen vindicant, et mirabiles videri appetunt, ut miraculorum quoque gratiam se habere simulent, atque id de se praedicari glorientur. Quales nonnullos temporibus nostris vidimus, qui frequentiam hominum quam maxime fugere debuerant, hac potissimum arte convocabant. Denique et in tantum hac simulatione gratiam potentum vel favorem ecclesiasticarum potestatum venantur, ut relicto proposito monachi, saecularibus clericis praeficiantur episcopi. Quod quidem cum ad religionem non adducant, in saecularitatem eorum facile declinant, et ex eorum misera conversatione, et religiosorum fratrum separatione notum illud Psalmistae proverbium vel non attendunt, vel contemnunt: Cum sancto sanctus eris, et cum perverso perverteris. De qua quidem eorum sublimatione, ad quam non tam ab aliis tracti, quam a se ipsis sunt intrusi, illud non incongrue accipitur, quod ad Deum dicitur: Dejecisti eos dum allevarentur. Certum quippe est spiritales viros de monasterii quiete ad pontificalem administrationem compulsos, ab illa quam habuerant virtutum gratia per tot occupationem curarum esse diminutos, sicut de semetipso scilicet profitetur Martinus, et beatus Gregorius deplorat.

Si ergo viri tanti hoc sine detrimento pristinarum virtutum ad Martham transire de Maria non potuerunt; quid de his quos diximus restat aestimandum? Steriles, inquiunt, sunt monachi, et spiritalium filiorum beatior fecunditas. Sed nunquid nuptiae praeferendae sunt continentiae, aut habentes filios conjugatae sunt virginibus anteferendae? Nunquid lippae fecunditas Liae pulchritudine Rachel infecundae gratior exstitit patriarchae? Denique ista fecunditati sororis invidens, cum in hac quoque re summum desiderium suum implesset, ipso suo partu exstincta est, et quae infecunda vixerat incolumis, de fecunditate sua mortem incurrit. Tales profecto isti sunt, qui ad episcopatum anhelantes, cum de monasteriis revocantur ad saeculum, et quasi de sterilibus fecundi, ut dictum est, fieri gloriantur, ex hac ipsa gloria dignitatis periculum incurrunt religionis. Quod diligenter sponsa in Canticis attendens, sponso ad ejus ostium pulsanti, ut sibi aperiatur postulanti, ne ipsum hoc consentiat, talibus se responsis excusat: Exspoliavi me tunica mea, quomodo induar illa? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? Quid enim sponsa in lectulo quiescens intelligitur, nisi fidelis anima quae, relicta saeculi tumultuosa vita, tranquillitatem solitariae tanto amplius diligit, quanto in ea liberius Deo deservit? Quam cum fidelis populus ad regimen sui requirit, ut videlicet ipsa ecclesiasticis implicetur negotiis, quasi ad ostium cellae ipsius Christus pulsat in membris suis, et ut sibi aperiatur postulat; hoc est ut fideles ad se admittat potius quam excludat, eisque praeesse sustineat et multorum salutem suae perfectioni praeponat. At illa saeculi tentationes praecavens, vel meritorum suorum diminutionem non ferens, devotioni pulsantium tale in excusationem sui affert responsum: Exui me tunica mea, hoc est exteriorem saeculi curam ex voto reliqui. Tunica quippe, quae camisiae vel pelliciae superponitur, exterior est administratio saecularium rerum. Lavi pedes meos, hoc est affectus ab inquinamentis saecularium tentationum mundavi, et ab illecebris mundanarum curarum purgavi. Pedibus quippe ducimur, et affectu nostro ad effectum operis trahimur, ideoque per pedes affectus exprimuntur. De lectulo ad terram pedes deponere timet ne inquinentur, quia nunquam veram munditiam reputat extra secretum suae quietis. Unde et apostolorum quoque pedes Dominus abluens, patenter innuit nequaquam sine aliquo contagio pulveris perfectos etiam viros mundum perambulare posse. Hoc est, nequaquam diu inter tentationes atque illecebras saeculi conversari, ut non inde aliqua macula nostrae infirmitatis effectus respergantur, etsi non usque ad opera tentatio pertrahat

Prolixa, fratres, imo superflua digressione sermonem nostrum fortasse videor protendisse, et ab exordio nostri propositi longius recessisse. Laudare Joannem incoeperam, sicut hodiernae solemnitatis dignitas exigebat, et nunc inde ad vituperationem nostram stylum converti, quasi eorum vitium incurrens, qui Tulliana reprehensione digni, laudare aliquos nesciunt nisi alios redarguant; nec ullos extollere nisi alios deprimant. Sed quia sermo noster hodiernus non tam ad Joannis laudem quam ad nostram intenditur aedificationem( non enim quae scribuntur ad utilitatem praecedentium hominum, sed subsequentium aedificationem fiunt); ita vitam Joannis tanquam principis nostri commendare coepimus, ut ad imitationem ejus nos maxime provocaremus. Quod quidem nequaquam diligenter fieri decrevimus, nisi prius exposita perfectione ipsius, quid nostrae quoque imperfectioni desit ex comparatione illius adnotaremus, et cum profectu ejus defectum etiam nostrum prae oculis poneremus, et eorum quae in ipso laudavimus, contraria in nobis reprehenderemus. Ecce enim a solitudine monachi vocamur, id est solitarii. Etsi enim monos[ μὀνος] unus interpretatur, non tamen monachus ita unus personaliter dicitur, sicut etiam quilibet de plebe, sed ex solitariae vitae conversatione. Unde et Augustinus in psalmum CXXXII: Ex voce hujus psalmi appellati sunt et monachi. Quare ergo et non appellamus monachos, cum dicat Psalmista: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum. Μὀνος enim unus dicitur, et non unus quocunque modo. Nam et unus in turba est, sed cum multis unus dici μὀνος non potest, id est solus. Qui ergo sic vivunt in unum, ut unum hominem faciant, ut sit illis, vere, quomodo scriptum est, una anima, et unum cor, recte dicitur μὀνος, id est unus solus. Hinc et Hieronymus ad Heliodorum monachum:« Interpretare vocabulum monachi, hoc est nomen tuum. Quid facis in turba, qui solus es?» Et post aliqua:« O eremus familiarius Deo gaudens! Quid agis, frater, in saeculo, qui major es mundo? quandiu te tectorum umbrae premunt, quandiu te famosarum urbium carcer includit?» Et ad Paulinum presbyterum:« Quia igitur, frater, me interrogas per quam viam incedere debeas, revelata tecum facie loquar. Si officium vis exercere presbyterii, si episcopatus te vel opus vel onus forte delectat, vive et urbibus et castellis, et aliorum salutem fac lucrum animae tuae; sin autem cupis esse quod diceris monachus, id est solus, quid facis in urbibus, quae utique non sunt solorum habitacula, sed multorum?» Et ad Rusticum monachum:« Filii Jonadab, qui vinum et siceram non bibebant in tentoriis, et quo nox compulerat, sedes habebant, scribuntur in psalmo, quod primi captivitatem sustinuerint, qui ab exercitu Chaldaeorum vastante Judaeam urbes introire compulsi sunt. Viderint quid alii sentiant. Unusquisque enim suo sensu ducitur. Mihi oppidum carcer, et solitudo paradisus est. Quid desideramus urbium frequentiam, qui de singularitate censemur? Moyses, ut praeesset populo Judaeorum, quadragintis annis eruditur in eremo. Pastor ovium, hominum factus est pastor.» Et attende hanc epistolam Hieronymi ad monachum scriptam non tam ex nomine monachi quam presbyteri intitulatam esse. Censuit quippe doctor discretissimus, eum qui nondum ad solitudinem transierat, presbyterum magis quam monachum esse vocandum.

Quid autem de his dicendum est monachis, qui non solum urbes, aut saecularium habitacula non fugiunt, sed etiam asciscunt? Quem quidem Joannes tanto ampliori desiderio est amplexus, quanto in ea providit Deo deservire perfectius. Unde bene in ejus laude meminimus a Domino praemissum esse: Cui dedi in solitudine domum( Job, XXXIX, 6). Semel a saeculo recessit ad eremum, nulla deinceps pietatis occasione, vel indigentiae necessitudine revocatus ad saeculum, donec ab Herode tractus ad carcerem, lilio virginitatis rosam martyrii copulavit. Qui cum tantus videretur, ut Christus credi posset, et summo desiderio ab omnibus requireretur in eremo, multa facile in civitatibus posset corrigere, et saecularibus hominibus persuadere, si aliqua ratione sibi congruum judicaret ad saeculum redire. Quis etiam nesciat eo tempore, quo patri succedere in episcopatu habebat, jam in Israel caecitate facta, quantum locum in hac dignitate religio ejus haberet, quam convenientius eum quam Annam et Caipham pontificari oporteret, si ad humanum judicium magis quam ad divinam dispensationem respiciamus? Eo tamen tempore, quo pontificandi majorem nactus opinionem videtur fuisse, monachatum pontificatui praeposuit, et lucro aliorum proprium melioris vitae meritum praetulit.

Semel itaque recedens a saeculo, immobilis perstitit in eremo, et cum omnes ad eum de Jerosolymis et de Judaea, vel de regione circa Jordanem causa baptismatis vel aedificationis exirent, ipse ad neminem intrabat, et qui semel vincula ruperat, nodare postmodum nullatenus acquiescebat. Qui quanto amplius homines fugiebat, eisque rarior apparebat, tanto charior omnibus majori desiderio requirebatur. Ad quem et Dominus ipse cum populo exire non dedignatus ab ipso una cum eis est baptizatus, sicut et Lucas meminit, dicens: Factum est, cum baptizaretur omnis populus, et Jesu baptizato, etc. Ad servum Dominus, ad monachum summus pontifex venit, ut ab eo baptismum susciperet, ab eo testimonium haberet, sicut et alius evangelista commemorat: Vidit Joannes Jesum venientem ad se, et ait: Ecce Agnus Dei, etc.. Nec semel, sed saepius ad eum veniebat Dominus, cum eum ad Dominum nunquam venisse legamus. Mittere pro eo Dominus posset, ut ad se baptizandum veniret, aut ut ei apostolatus officium sicut caeteris injungeret, si hoc congruum judicaret. Sed profecto quem nihil latebat, id noverat nequaquam proposito tantae vitae ut ad saeculum revocaretur convenire, et sic eum facile vilescere, nec testimonium ejus tantam ulterius auctoritatem habere. Qui enim partem Mariae parti praetulerat Marthae, nequaquam excellentiae Joannis congruere censebat, ut eum de quiete Mariae ad laborem venire compelleret Marthae. Sciebat et quid ipse sub persona sponsi de sponsa praeceperat olim: Ne suscitetis, inquit, neque evigilare faciatis dilectam, donec ipsa velit. Qui enim, ut supra meminimus, debitum sibi reliquerat pontificatum, nequaquam sponte susciperet apostolatum. Et qui conversari non sustinuit in civitate, multo minus acquiesceret per mundum discurrere.

Monachus, fratres, seu eremita, nomen est religionis. Episcopus autem sive clericus vocabulum est officii et operis, magis quam devotionis. Unde Apostolus: Qui episcopatum, inquit, desiderat, bonum opus desiderat. Idem alibi de se ipso et consimilibus ait: Sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores, etc.. Non apud Dominum domus ejusdem gradus sunt sponsa ejus in secreto thalami manens, et minister exterioribus intendens, quamvis et de sponsa ipsa nonnullam providentiam et curam gerat. Sic et in Ecclesia Dei clericorum vel episcoporum occupatio laboriosa nequaquam quieti monasticae contemplationis est coaequanda; quantum, inquam, ad meriti pertinet quantitatem, non ecclesiasticam dignitatem. Unde et plerumque videmus non solum clericos, verum etiam episcopos pro emendatione vitae ad humilitatem monachorum descendere, habitu pariter cum vita mutato. Monachos autem ad officia clericorum ascire non solet Ecclesia praesumere, nisi tantum ad summum sacerdotii gradum; et hoc, ut diximus, non sine aliquo religionis detrimento. Quod cum evenerit, nequaquam is qui episcopus factus est, quamvis religionem minuat, habitum tamen religionis non mutat. Ad quam quidem religionem cum filii quoque sacerdotum transeunt, qui de adulterio parentum tantam infamiae labem trahunt, ut nec tonsuram ecclesiasticam suscipere permittantur, postquam monachi fuerint, tota illa labes sanctitatis lavacro deletur, ut deinceps per singulos ecclesiasticorum ordinum gradus usque ad episcopalem conscendant altitudinem. Quantum denique monachi clericis praeemineant in meritis, ipsa ecclesiastica consuetudo testatur, cum videlicet in supplicatione litaniae dicatur ab omnibus: Omnes sancti monachi et eremitae, orate pro nobis. A nullis autem dici praesumitur: omnes sancti clerici, vel episcopi, seu canonici, orate pro nobis. Horum quippe nomina seu vita non ita ut illorum sanctitate praeeminent.

Si igitur sic est, imo quia sic est, ut videlicet vita monastica sanctitate praemineat episcopali administrationi, sicut e converso ista illi praeminet dignitate praelationis, nemo profecto est plus sanctitatem quam dignitatem appetens, qui hanc derelinquere, vel minuere propter illam velit. Sed fortassis, inquies, quia hoc inviti monachi onus suscipiunt, constricti videlicet obedientia praelatorum, et maxime pro lucro aliorum suae religionis tolerant dispendium, eligentes magis mediocre meritum cum multis habere commune, quam magnum habere singulare. Atque utinam ita sit, ut inviti scilicet trahantur, et hac saltem intentione qua diximus, de monachis fiant episcopi pro salute scilicet aliorum; sicut econverso, ut dictum est, de episcopis nonnunquam monachi fiunt, qui propriae student saluti. Sed profecto sicut credibile est eos, qui sponte de divitiis ad paupertatem transeunt, causa religionis id facere; ita verisimile judicatur, si econverso fiat, ambitionis causa maxime peragi. Quod quidem qua intentione coeperint, vita sequens indicat; cum videlicet remissius ac mollius vivant episcopi, quam fecerant monachi, et delicatius se tam in cibis quam in vestimentis gerant. Quod qui non faciat, neminem videmus, et si quis hoc non fecerit, ut videlicet deliciis affluat, nec eas sentiat, supra hominem eum aestimamus; et forti animo se praedicant esse, qui ea quae religioni maxime adversantur, et quae alii pro religione dimittunt, cum religione possidere confidunt. Nec quicunque tales sunt, a tentatione Dei recedere videntur. Quid enim est aliud tentare Deum quam sponte periculo ingerere quod possit vitare? Verbi gratia, si quis flammis se injiciat, confidens se inde divina liberari virtute, a quo tamen periculo sibi cavere potest absque animae suae detrimento, id utique est Deum tentare. Quid autem divitiae, vel saeculi sunt illecebrae, nisi quaedam flammae vel incentiva vitiorum, quae desideriis carnalibus animam aestuare compellunt?

Quod si forte respondeas, te ad hoc onus per obedientiam cogi, vel nec ullatenus te id posse recusare sine damno animae tuae; non facile tibi a quoquam credendum arbitror. Sed cum obedientiae actionem opponis, illud omnes de te proverbium susurrare scias: Satis catus novit cujus barbam lambit. Et certe cum quis episcopus vel abbas sub nomine obedientiae monachum ad episcopandum invitat, non utique diffidit ab impetratione suae jussionis, etiam quando illum, cum hoc injungit, reluctari videt in verbis, et se ipsum tanquam indignum accusare, et nonnunquam qualescunque lacrymas fundere. Ita quippe naturaliter omnibus honoris ambitio insita est, ut cum quis ad eum pervenerit, quo se ante indignum censebat, modis omnibus sibi vindicare ac defendere contendit, et cum accusatur ut dignus depositione videatur, quantumcunque potest excusare se nititur, ut honorem susceptum retineat, quem antequam susciperet eo se indignum censebat. Ex quo liquidum est excusationem illam simulatoriam magis quam veram fuisse, et se amore magis quam coactione in hac praelatione praesidere. Notum quippe omnibus proverbium est: Quae sine amore possidentur, sine dolore amittuntur. Sed, inquies, illud mihi beatus Augustinus objiciens:« Qui famam suam negligit crudelis est;» addes etiam hoc plurimam afferre perniciem, si fictis criminibus mali bonos dejiciant, et praevaleat iniquitas sanctitati. Sed ab hoc quidem periculo et famae detrimento, eum qui vi ad episcopatum tractus est, facile sibi est providere; et quod cum amore non possidet, cum honore dimittere, nec ut sibi tollatur exspectare. Si enim de suscepta praelatione debitam praelatis reverentiam aut subditis curam nolit impendere, et hoc exhibere modo quod revera invitus tolleret onus, tam famae suae quam animae pariter consulere poterit. Quod si de sanctitate sua confidens aestimet se ad hanc administrationem melius quam caeteros posse sufficere, et hoc utique superbissimum est, et in illam Eliae praesumptionem incidere, qua dicebat: Domine, prophetas tuos occiderunt, altaria tua suffoderunt, et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam. Sed quid, inquit Apostolus, dicit ei divinum responsum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal( Rom. XI, 3, 5). Sic ergo et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae factae sunt salvae, etc.

Si ergo propheta tantus, unum se caeteris praeferens, de hoc suae praesumptionis temerario judicio a Domino correptus est, quis nostrum, nullam prophetiae gratiam adeptus, se aliis meliorem aestimare audeat, maxime cum id, juxta Regulam beati Benedicti, a proposito monasticae religionis sit remotissimum? Unde illud est in praefata regula, capite 7, ubi de gradibus humilitatis monachum instruens, ait:« Septimus humilitatis gradus est, si omnibus se inferiorem et viliorem non solum sua lingua pronuntiet, sed etiam intimo cordis credat affectu,» humilians se et dicens cum Propheta: Ego autem sum vermis, etc. Qualiter autem quislibet de congregatione assumptus inferiorem aliis se aestimare potest, et assentire eo loco se poni, quo melior se dignus sit. Aut quidem perniciosus est, alios se inferiores aestimare, et non audire Apostolum dicentem: Tu quis es, qui judicas alienum servum? Maxime cum et juxta Bedam, quae dubia sunt in meliorem partem debeamus interpretari.» Quod Apostolus quoque attendens, cum praemisisset: Tu quis es, qui judicas alienum servum? suo Domino stat, aut cadit, adjecit: Stabit autem, in meliorem videlicet partem dubium convertens. Quid denique periculosius, et in superbiam pronius quam alios inferiores se attendere, etiamsi inferiores et impares meritis videantur? Unde et Pharisaeus publicanum respiciens statim intumuit, et ex comparatione minoris magnum se aestimans, quae habuerat merita perdidit; sic e converso publicanus de comparatione illius tanquam majoris per humilitatem excrevit in meritis Nihil quippe ad superbiam ita nos trahit, sicut inferiores respicere, et quae illis bona desunt in illis attendere. Nihil ita proficit ad obtinendam vel conservandam humilitatem, quemadmodum eos intueri, qui nos praecedunt in meritis, ut sciamus quid desit nobis, non quid desit aliis. Quod diligenter Apostolus considerans, Philippensibus scribens, ait: Fratres, ego me nondum arbitror comprehendisse. Unum autem, quae quidem retro sunt, obliviscens, ad ea vero quae sunt priora extendens meipsum, ad destinatum prosequor bravium supernae vocationis Dei in Christo Jesu. Quicunque ergo perfecti sumus, hoc sentiamus.

Quod ergo Dominus ad reprimendam superbiam consilium dederat, proponens nobis Pharisaei et publicani parabolam, ad hoc postmodum Apostolus proprio incitavit exemplo, dicens se nondum arbitrari se comprehendisse id ad quod tendit, hoc est, nondum se illius esse meriti quod desiderat adipisci. Quod quidem ut obtineat qualiter id possit, diligenter aperit, dicens se in hoc uno occupari, ut quae retro sunt obliviscatur, et ad ea quae ante sunt extendat se, hoc est hanc in operibus vel meritis hominum rationem habeat, ut quae dignitate priora sunt ad exemplum imitationis aspiciat, non quae posteriora sunt respiciat. Nemo quippe, ut ipse Dominus ait, mittens manum ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei, quia quisquis ad bona opera festinat, si deteriores respiciat se, et non meliores attendat, regni coelestis aditum sibi claudit, quia de comparatione minorum in suis meritis amplius confidit, sicuti Pharisaeus ille, qui cum Abraham et superiores in meritis Patres aspicere debuisset, publicanum respexit, quem inferiorem meritis aestimavit. Ita, fratres, cum quis de coetu monachorum ad episcopatum assumptus se caeteris tanquam inferioribus comparat, quibus se ad hanc administrationem digniorem aestimat, mirandum, valdeque mirandum est, si de sua electione caeteris reprobatis in elationem non incidat. Ut enim rhetoricae complexionis argumentatione utar, quam cornutum syllogismum Hieronymus vocat, profecto aut meliorem se caeteris et ad hoc digniorem, aestimat, aut non aestimat. Si aestimat, quo magis ab humilitate monachi recedit, tanto deterius in elationem cadit, et eo ipso quo se meliorem credit, deteriorem efficit; si non aestimat, se videlicet caeteris ad hoc esse meliorem, sed vel aequalem aliis vel inferiorem, profecto nonnullum et in hoc periculum occurrit: si enim aequalem aliis, excidit a supraposito regulae canonicae quo praecipitur ad humilitatis custodiam, ut se caeteris inferiorem non solum pronuntiet voce, verum etiam teneat in corde; sin autem deteriorem, ut oportet, se aestimat, quanta sit praesumptio videat locum occupare melioris, et per ambitionem sacrilegium rapinae committere. Denique cum Apostolus diligenter episcopum describens, dicat: Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse, unius uxoris virum, doctorem, non cupidum, suae domui bene praepositum, filios habentem subditos cum omni castitate. Si quis autem domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam habebit? Oportet autem illum et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt, ut non in opprobrium incidat, etc.

Multa in descriptione illius, qui episcopali dignus sit electione, cura diligenti collegit, ex quibus pauca in hunc locum contulimus, sed ea quae sufficere credimus his in excusationem sui praetendere, qui se invitos ad episcopatum trahi profitentur. Si enim dixerint his, a quibus trahuntur, se apostolicam super hoc sententiam velle audire, et qualem eligi oporteat episcopum ab ipso cognoscere, cum recitata ex integro fuerit ab Apostolo prolata descriptio, nulla, ni fallor, reperiet, quibus se rationabiliter poterit excusare, quo magis Apostolum, imo spiritum Dei in eo loquentem, quam coactionem hominum sequi debeat. Quid est enim quod statim in ipsa fronte descriptionis praemisit irreprehensibilem? Quis de salute sua sollicitus, hoc audito, statim pedem non retrahat, et non magis illud alterius apostoli dictum attendat: In multis enim offendimus omnes? Quanto etiam diligentius illud est attendendum, quod secundo loco adjecit, unius uxoris virum, et post modum rationem supposuit, dicens, habentem filios subditos cum omni castitate. Si quis autem domui suae, etc. Consulens quippe probatas in saeculo personas de minoribus ad majora transferri juxta illud Dominicum: Qui fidelis erit in minimo, fidelis erit et in majore, hoc potissimum praebet consilium, ut qui in matrimonio positi fuerant, et circa domesticam curam bene se gessisse probati sunt, quasi spiritalem uxorem ducant, et Dominicae domus curam suscipiant. Quod et ipse Dominus proprio declaravit exemplo, cum duodecim apostolos congregans, quorum episcopi locum obtinent, nullos aut paucos nisi conjugatos assumpsit. Et quamvis Joannem virginem magis quam Petrum copulam nuptiarum expertum, et domui suae diu praepositum dilexerit, non tamen illum sicut istum Principem apostolorum constituit. Quo ergo quisque de monastico coetu assumptus circa curam uxoris et domesticorum minus probatus est, magis ad episcopatum accedere trepidet. Qui etiam doctoris officium quanto minus est expertus, juxta illud Hieronymi:« Monachus non doctoris, sed plangentis officium habet, qui se mundum lugeat, et Domini pavidus praestoletur adventum,» tanto magis ignorat quid populum doceat, qui a populo jam toto tempore sequestratus vixit. Denique quod ait Apostolus, quia oportet eum habere bonum testimonium, et ab his qui foris sunt, attendatis qui electus est de subjectione ad praelationem, de paupertate ad abundantiam translatus, quam difficile sit eum bonum testimonium retinere, ubi de ambitione major quam de religione subrepit opinio. Nemo autem mihi objiciat quod in antiquis temporibus multis de monastica religione ad episcopatum tractis, per eos Ecclesia in magnam fidelium messem et virtutum copiam excrevit. Scimus et nos ista, nec negamus cognita. Sed edocti de proximo tempora discernimus, et cum praeteritis praesentia conferentes reperimus officium episcopi tanto nunc laudabilius et salubrius respui, quanto laudabilius et salubrius olim suscipiebatur. Tunc honorabile nomen episcopi, et salubre officium fuit: cum episcopi non tam honorem quam onus susciperent, nullis adhuc opibus Ecclesia ditata, sed assiduis tribulationibus afflicta, quando in eam persecutione saeviente eos primum aut plurimum infideles persequerentur, quos in capite noverant constitutos. Nunc autem Ecclesia corporalem pacem adepta, sicut in primo De civitate Dei beatus meminit Augustinus, longe graviores expressiones a vitiis intus sustinemus, quam tunc externis ab hostibus. Nunc enim libertate pessima, crapulae et ebrietati et omni luxui vacantes, interfectores nostrarum efficimur animarum, sicut illi antea corporum, et civilibus quibusdam et intestinis bellis perit Ecclesia, sicut olim destructa est Roma. Tanquam enim ad dignitatem episcopi pertineat ita in divitiis abundare, sicut in praelatione perire, non aliter se digne censent episcopari, nisi splendidius et accuratius vivant, et obliti cibarium panem, quo antea vescebantur, corde in Aegyptum revertentes de eremo, ollis carnium impudenter incumbant. Qui cum de apostolica dignitate glorientur, pauperem eorum vitam et frugalitatem beatam omnino refugiunt, quam Dominus ipsis in fundamento constituens ait: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Quibus quidem verbis patenter ostendit, non per honorem praelationis, sed per onus voluntariae paupertatis coelos promereri.

Quanta sit autem impudentia tales episcopos de monachis factos habitum monachi retinere, et non monastice vivere, imo suae professioni contraria prorsus agere, quis non videat quanta sit impudentia? Quis ignoret de talibus, ut verbis utar apostolicis, quia primam fidem irritam fecerunt, et quam contrarii reperiantur sanctis Patribus similiter promotis? Non beatus Martinus asperitatem cilicii seu cibi pro praelatione mutavit episcopali. Quare in hoc officio non quae sua essent, sed quae Jesu Christi quaerebat. Quis denique non miretur quod hoc tempore soliti sunt praesumere, ut videlicet Romam pergentes, cum necessitas exegerit aliqua ut ad summum pontificem vadant, ipsum quoque monasticae religionis habitum deponant, quo liberius in via sub laicali habitu saeculariter vivere audeant, et simulatione pessima se id esse quod sunt tam re quam voce mentiantur. Qui nec clericatus signa retinentes, comam pariter et barbam nutriunt, quo facilius intuentes fallant, atque tutius sub habitu lecatorum, lecaciter se gerant, ut tam a monachi quam episcopi proposito apostatantes, nec monachi meritum habeant, nec episcopi reverentiam servent. Quos praedictus onager noster tanto amplius accusat, quanto perfectius sine professione monasticae religionis monachum exhibuit, et episcopali dignitati austeritatem hujus vitae praeposuit. Cui nec a Domino gratia miraculorum est collata, quo magis frequentiam populi declinaret, cum ipse, sicut in Joanne scriptum est, nullum fecerit signum. Quae quidem gratia quantum quieti et humilitati monachorum sit noxia, ille diligenter attendebat, quem Posthumianus de peregrinatione sua scribens, in exemplum hujus gratiae non appetendae, imo summopere nobis fugiendae ad medium deduxit. Cujus sanctitas cum inter caetera in expellendis daemonibus singularem gratiam esset adepta, et de hoc se inquietari, tam hominum frequentia quam vana gloria videret, rogavit Dominum, ut ipsis daemonibus, quos expellebat, in seipsum potestatem daret, simulque his fieret videlicet mensibus, quos ab hac oppressione curabat. Quod cum impetrasset a Domino, correptus est a daemone, tentus in vinculis, omnia illa quae energumeni solent ferre perpessus. Quinto demum mense purgatus est, non tamen daemone, sed, quod illi erat utilius atque optatius, vanitate.« Sed mihi, inquit Posthumianus, ista replicanti nostra infelicitas, nostra occurrit infirmitas.» Quis enim nostrum est, quem si unus homunculus humilis salutaverit, aut fatuus, atque adulantibus verbis femina una laudaverit, non continuo elatus sit superbia, non statim inflatus sit vanitate? Aut etiamsi non habeat conscientiam sanctitatis, tamen quia vel stultorum adulatione, aut fortassis errore, sanctus esse dicatur, sanctissimum se putabit? Jam vero si ei munera crebra mittantur, Dei se magnificentia asserit honorari, cui dormienti atque resoluto necessaria conferantur. Quod si vel de modico ei aliqua virtutis signa succederent, angelum se putaret. Caeterum cum neque opere, neque virtute conspicuus sit, si quis clericus fuerit effectus, dilatat continuo fimbrias suas, gaudet salutationibus, inflatur occursionibus. Ipse etiam ubique discurrit. Et qui ante pedibus aut asello ire consueverat, spumeo equo superbus invehitur. Parva prius ac vili cellula contentus habitare, erigit celsa laquearia, construit multa conclavia, sculpit ostia, pingit armaria, vestem respuit grossiorem, indumentum molle desiderat, atque haec charis viduis, ac familiaribus mandat tributa virginibus. Illa ut birrum rigentem, haec ut fluentem texat lacernam. Verum haec mordacius describenda beato viro Hieronymo relinquamus.

Quid ad haec illi dicturi sunt, quos hoc tempore in tantum vidimus praesumere, ut de solitudine ad turbas procedentes, sicut de ficto religionis nomine tumebant, ita et de simulatione miraculorum gratia videri mirabiles appetebant? Omitto contactus et benedictiones aquarum, quas languidis in poculum dirigebant, ut sic curarentur, contrectationes vel consignationes membrorum, ut dolores infirmantium expellerent, eulogias in panibus fractas, et ad infirmos destinatas. Ad majora veniam, et summa illa miracula de resuscitandis quoque mortuis inaniter tentata. Quod quidem nuper praesumpsisse Norbertum, et coapostolum ejus Farsitum mirati fuimus, et risimus: qui diu pariter in oratione coram populo prostrati, et de sua praesumptione frustrati, cum a proposito confusi deciderent, objurgare populum impudenter coeperunt, quod devotioni suae et constanti fidei infidelitas eorum obsisteret. O calliditas incautorum! o excusatio frivola inexcusabilium! Aliquos aliquando in talibus decipere possunt, sed, juxta Veritatis assertionem, nihil occultum quod non reveletur, et, juxta Hieronymi sententiam, falsus rumor cito opprimitur. Non ignoramus astutias talium, qui cum febricitantes a lenibus morbis curare praesumunt, pluribus aliqua vel in cibo vel in potu tribuunt ut curent, vel benedictiones vel orationes faciunt. Hoc utique cogitant, ut si quoquomodo curatio sequatur, sanctitati eorum imputetur; sin vero minime, infidelitati eorum vel desperationi ascribatur.

Tale consilium quidam saecularis astutus cuidam pauperculae sibi notae fertur dedisse. Cum enim illa, ut dicitur, ad paupertatem nimiam devenisset, et a praedicto viro eleemosynam postularet, miratus ille quod eam mendicantem videret, quam antea noverat abundantem, dedit ei tandem consilium, ut se medicari scire simularet, et herbas quascunque colligeret, et aegrotantibus inde curationem praepararet, et hac arte sibi victum quaereret. Addebat enim, dicens quod si alicui pro medicamine aliquid daret, et sanitas quacunque de causa inde aliquo curato sequeretur, ille sanatus hanc curationem ejus medicinae deputans, multos exemplo sui ad medicamenta illius invitaret, et sic in brevi magnum sibi nomen medicinae acquireret; quae cum in aliquibus medicamentis suis efficaciam non haberet, morbo id imputaretur, quod incurabilis esset, et contra mortem nihil medicamenti vires posse. Quid plura? fallaci homini ut multos falleret acquievit illa, et magna tandem in opinione hominum de virtute medicamenti habita est. Sic isti de miraculis praesumentes, sicut illa de medicaminibus, quodam simulationis pallio se ornantes, multarum febriuncularum curationem praesumunt, ut cum in aliquibus quocunque casu sanitas consequatur, hoc eis imputari possit. Cum vero in aliquibus defecerint, infirmae fidei hominum ascribatur, qui digni non fuerant ut haec beneficia susciperent aut etiam viderent.

Nonnulli quoque de nomine religionis gloriantes, cum gratiam miraculorum assequi non valent, ut hinc maxime religio ipsorum comprobetur, hoc ad consolationem suam afferre solent, non jam hoc tempore, quo fides corroborata est, miracula sic esse necessaria quomodo quondam in primitiva Ecclesia. Ad quod etiam testimonium de Apostolo inducentes, dicunt: Linguae in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus, prophetiae autem non infidelibus, sed fidelibus. Sicut ergo cuilibet genera linguarum collata subito pro signo habentur apud infideles, et cum admiratione magna ab eis quasi magnum quid suscipiuntur, ut his tanquam miraculis ad fidem moveantur, ita et quaecunque miracula infidelibus potius quam fidelibus necessaria dicunt: ideoque hoc tempore his, qui inter fideles conversantur, hanc signorum gratiam non esse necessariam, qua illi fideles efficiantur qui jam fideles sunt. Sed profecto cum fides sine operibus mortua sit et servus sciens, et non faciens voluntatem Domini sui multis vapulet plagis, non minus propter opera quam propter fidem conferenda, hoc etiam tempore necessaria videntur miracula. Sed nec adhuc infidelium tam haereticorum quam Judaeorum sive gentilium nobis copia deest. Ad quorum conversionem faciendam, vel oppugnationem reprimendam, non minus miracula nunc quoque sicut olim necessaria videntur. Sed quia non sunt qui hanc promeruerint gratiam, nec tam ad salutem aliorum quam ad ostentationem sui quisque eam desiderat, jamque omnino fides illa periit, de qua Salvator ait: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti ut se transferat, et transferet, cessantur penitus illa miraculorum beneficia, quae praedictus onager, quamvis his indignus non esset, respuit, et qui digni non sunt, appetunt et impudenter simulant. Qui denique clamorem exactoris non audiens, et in montanis virentia quaeque perquirens, quanto haec amplius ad gloriam suam peregit, tanto haec magis ad ignominiam nostram convertit. Quis enim tam insatiabilis vel importunus exactor, quomodo venter monachorum vel potius Epicureorum porcorum, de qualibus quidem illud Horatianum: Me quoque jam nitidum bene curata cute vises, Cum ridere voles Epicuri de grege porcum. Quilibet in saeculo macilenti, cum ad vivaria monasticorum claustrorum pervenerunt, ita in brevi dilatati ac impinguati fiunt, ut si post modicum tempus eos visites, vix agnoscere queas. Inter mille laicos, si paucos adhibeas monachos, plures in eis pingues, plures nitidos, plures ex nimio calore inebriatos, saepius capitis calvos reperies.