Reader

SERMO VII. IN RAMIS PALMARUM.

Hodierna solemnitas et tanquam imperialis pompae triumphalis jucunditas, qua Dei Filius regio more a turbis est susceptus, et tanquam filius David recognitus et salutatus, longe antea fuit ab ipso David prophetata, exhortante nos ad eam revelatione prophetica: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Haec est dies quam fecit Dominus, exsultemus, et laetemur in ea. O Domine, salvum me fac, o Domine, bene prosperare: benedictus qui venit in nomine Domini. Benediximus vobis de domo Domini; Deus Dominus, et illuxit nobis. Constituite diem solemnem in condensis usque ad cornu altaris Quos enim aedificantes hoc loco dicit, nisi sacerdotes Judaici populi, qui subjectos per fidem Christi aedificare deberent in templum Dei? Hoc ipsum destruere nitebantur fundamentum, in quo erigendum fuerat aedificium. Ut enim Apostolus ait: Fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus. Haec est illa petra, in cujus fide fundata perseverat Ecclesia, sicut et ipse Petro ait, cui eam commisit. Hic est lapis sine manibus de monte abscisus, qui hoc loco ab aedificantibus dicitur reprobatus, a turbis hodie recognitus est et susceptus: ut cum aedificatores respueruent, aedificandi susciperent; et excaecatis magistris, illuminarentur discipuli, et in condemnationem seniorum resonarent pueri laudem Dei. Referente Joanne, novimus quod hodie Jerosolymis multa jam erat turba non solum ex Judaeis, verumetiam ex gentibus, qui convenerant ad proximam Paschae solemnitatem. Sic enim de gentilibus et ipse adjecit: Erant autem gentiles quidam ex his qui ascenderant, ut adorarent in die festo. Hi ergo accesserunt ad Philippum, qui erat a Bethsaida Galilaeae, et rogabant eum dicentes: Domine, volumus Jesum videre. Venit Philippus, et dicit Andreae. Andreas rursus et Philippus dixerunt Jesu. Jesus autem respondit eis, dicens: Venit hora ut clarificetur Filius hominis.

Ab his itaque gentilibus pariter et plebe Judaica Dominus hodie susceptus, tanquam lapis reprobatus ab aedificantibus in caput anguli est a Domino constitutus: sicut de illo lapide sine manibus absciso dictum est, quod in montem magnum cresceret et universam terram impleret. In angulo domus duo parietes conveniunt, nec nisi conventu duorum angulus fieri potest. Novimus in Ecclesia, quae domus Dei est ex Judaeis et gentibus congregata, quasi duos parietes sibi convenientes erigi, sicut hodie coeptum esse legimus. Unde et ipse Dominus ait: Venit hora ut clarificetur Filius hominis. Tanquam si diceret: Jam est incoeptum de multiplicatione fidelium in utroque populo, per quod maxime Filius hominis sit postmodum glorificandus, ut dum a principibus Judaeorum reprobatur, ab universo mundo suscipiatur. Factus est itaque in caput anguli, hoc est a Domino constitutus, ut in hac junctura duorum parietum, tanquam in angulo quodam convenientium ipse fidelibus praesit universis, sicut caput in corpore caeteris membris, et tanquam una persona ex ipso fiat Ecclesia, in qua ipse sit caput, et illa corpus. Hoc et ipse Dominus hodie per semetipsum declaravit, cum Jerosolymam veniens tam asinae primum quam pullo postmodum insedit. Asina quippe mater pulli fidelis est populus primo ad Christum ex Judaeis conversus, sicut apostoli et caeteri fideles in primitiva Ecclesia, qui postmodum sua praedicatione gentilem populum ad fidem convertendo, tanquam mater illum pariendo genuerunt Deo. Quorum unus ex eis dicebat: Filioli mei, quos adhuc parturio, donec Christus formetur in vobis. Et iterum: In Christo enim Jesu per Evangelium ego vos genui. Sedere autem Christum super utrumque populum, est eis tanquam equitem et rectorem praesidere, et eos quos justificat per gratiam inhabitare. Unde et in Proverbiis anima justi sedes dicitur sapientiae, hoc est habitatio Christi, quia sapientia dicitur Dei. Cum his, super quos sedet, Jerosolymam venit, quia eos tantummodo quibus hic regendo praesidet ad coelestem Jerusalem aeternae pacis visionem introducit. Hos quoque duos populos per asinam et pullum Jacob patriarcha designavit, cum in typo Christi Judam filium suum, de quo ipse ortus est, benedicens ait: Et ipse erit exspectatio gentium, ligans ad vineam pullum suum, et ad vitem, o fili mi, asinam suam. Ipse quippe Dominus discipulis ait: Ego sum vitis, et vos palmites. Ad vitem itaque, hoc est ad teipsum, Domine Jesus, asina est ligata, et ad vineam pullus, hoc est ad palmites ipsius vitis: quia tu, Domine, propria praedicatione primos ex Judaeis fideles tibi copulasti, per quos et postmodum gentiles convertisti, et eis aggregasti, qui tuam minime viderunt in carne praesentiam.

Hoc ipsum igitur quod tam asinae quam pullo Dominus insidens exhibuit, hoc praesens versiculus Psalmi, longe ante praecinit, dicens: Hic factus est in caput anguli, hoc est constitutus a Deo in caput, ut diximus, duorum parietum, in una domo Dei sibi conjunctorum. A quo vero tam magnum quid factum sit, supponitur cum dicitur: A Domino factum est istud. In quo patenter ostendit frustra eos laborasse, qui quod disposuerat Deus nitebantur evertere. Unde et in mortem ejus conspirati dicebant: Videtis quia nihil proficimus. Ecce mundus totus post eum abiit. Et est mirabile in oculis nostris. Quid enim mirabilius in oculis hominum, quam divinae dispositionis profundum, de quo ipse ait: In judicium ego veni in hunc mundum, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant? Ecce doctores legis quem in lege promissum exspectabant venturum, venientem tanquam incognitum reprobaverunt. Erraverunt magistri, in quo non erraverunt discipuli. Caecitas ex parte facta est in Israel, ut plenitudo gentium subintraret. Fracti sunt olivae rami naturales, ut silvestris insereretur oleaster. Peculiaris ille quondam Dei populus ex magna parte Deum reprobando meruit reprobari a Deo, et quasi filius alienatis, in eorum locum successerunt alieni. Quod altissimum Dei consilium in tantam admirationem venit mentibus fidelium, ut ipse Apostolus super hoc exclamans dicat: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit? Ad hujus temporis plenitudinem gratiae exsultare admonemur, et laetari, cum dicitur: Haec est dies Tanquam si diceret: Hoc est illud tempus fidelibus optatum, quod per semetipsum Dominus copia replevit omnium bonorum. Exsultemus, inquit, et laetemur. Ingeminat gaudium, praevidens in duobus populis Ecclesiae crementum. Ad hanc itaque temporis gratiam totis votis ipse psalmographus anhelans, in quam suam et omnium fidelium salutem exspectabat futuram. exorat dicens: O Domine, salvum me fac Me, inquam, qui te recognosco, qui in te solum tanquam omnium Jesum, id est Salvatorem, spem totam constituo; quantacunque caecitate populus meus sit percutiendus. Et ut salvum facias, bene prosperare. Hoc est, prospere agas in omnibus quae disponis, tuae voluntati obtemperantibus sibi causa salutis aeternae. Quantum autem prosperari debeat in his quae agit, demonstrat cum supponit: Benedictus qui venit in nomine Domini. Benedictus, inquit, hoc est a Deo sanctificatus, et ex utero matris omnibus donis Spiritus sancti consummatus. In nomine Domini, sicut et ipse ait: Ego veni in nomine Patris mei: et alius veniet in nomine suo, et eum suscipietis. In nomine Patris venit, qui non propriam gloriam, sed Patris quaerit; nec tam nosci vult ut honoretur, quam eum cognosci facit ut glorificetur. Qui venturus est, inquit, quoniam tempore prophetiae hoc erat futurum, quod in nostro novimus esse completum.

Adeo autem ad praesentem diem psalmus iste pertinet, ut haec ipsa verba psalmi populus hodie acclamaverit in laudem Domini. Unde et Matthaeus meminit: Turbae autem quae praecedebant, et quae sequebantur, clamabant dicentes: Hosanna filio David: Benedictus qui venit in nomine Domini. Hinc et Hieronymus Damaso De Osanna scribit his verbis:« Ipsa Hebraea verba ponenda sunt: in CXVII psalmo, ubi nos legimus: O Domine, salvum me fac, etc., in Hebraeo legitur: Anna Adonai, Osianna, etc. Et quia Osianna, quod nos corrupte propter ignorantiam dicimus Osanna, salvifica, sive salvum me fac, exprimatur, omnium interpretatione signatum est.» Et post aliqua:« Hebraei habent interjectionem, ut quando volunt Dominum deprecari, dicant: Anna, Domine, quod Septuaginta interpretati sunt: O Domine. Osi ergo salvifica interpretantur, anna interjectio deprecantis est. Si ex duobus velis compositum verbum facere, dices Osianna, sive ut nos loquimur Osanna, media vocali littera elisa.» Item:« Ubi nos legimus in Latino: O Domine, salvum me fac, o Domine, bene prosperare, juxta Hebraeum legere possumus: Obsecro, Domine, salvum me fac, obsecro, Domine, prosperare. Matthaeus, qui Hebraeo sermone scripsit, ita posuit: Osanna barrama, id est Osanna in excelsis.» Tale est ergo juxta Hieronymum: Osanna in excelsis, tanquam si diceret: Precamur, Domine, ut veram nobis salutem conferas in coelis.

Benediximus vobis. Post benedictionem salvationis Domini, qui factus est in caput anguli, ad benedictionem quoque membrorum tanquam duorum parietum ad eum conjunctorum convertens verba, dicit Psalmista: Vobis de domo Domini existentibus, et in ea tanquam duobus erectis parietibus, vobis, inquam, benediximus, etc., hoc est: Pro sanctificatione vestra, et Ecclesiae multiplicatione futura, nos prophetae Domini saepe rogavimus, et tanquam de re jam completa certi, eum laudavimus. In hujus typo futurae benedictionis super utrumque populum, Jacob patriarcha filios Joseph, Ephraim, et Manasse, manibus cancellatis, hoc est in modum crucis obligatis, legitur benedixisse. Ubi quidem patenter innuitur utriusque populi salvationem futuram in Christi consistere passione, et hanc benedictionem tam ipsi Jacob, quam Isaac et Abrahae in eorum semine promissam esse. Ac ne forte quisquam quaereret a propheta tam longe ante adventum Christi existente, quis hoc ei caeterisque revelaverit de longinquo, tanta caecitate in Israel facta de proximo, ut subintraret gentium plenitudo, quasi respondens ait: Ipse idem Dominus, qui nunc per semetipsum apparens istos illuminavit, nobis quoque super hoc longe ante illuxit. Constituite diem solemnem.

His praemissis, quasi conclusionem supponit, qui nos exhortatur ad solemnitatem praesentis diei, tanquam sic inferens dicat: Quandoquidem ita Dominus in duobus populis Ecclesiam multiplicavit in figura, quorum qui praecedebant et qui sequebantur hodie Dominum suscepisse referuntur et benedixisse. Igitur et quicunque fideles in memoria tanti beneficii gratias acturi: Constituite diem solemnem in condensis, hoc est in magna multitudine populi, et quasi densitate quadam spiritalium arborum incomparabilibus illis ramis palmarum vel olivarum, quas hodie populus accepit, significatarum. Quid enim illi rami vel frondes de arboribus avulsae praetendebant, nisi utriusque populi aggregationem de massa peccatorum assumptam? In quorum repraesentationem, populus fidelium hodierna die arborum ramis vel frondibus, quas gestavit, totam Ecclesiam usque ad altare, quasi frutetorum replent densitate, ut juxta litteram quoque videatur accipi quod dicitur: In condensis usque ad cornu altaris. Mystice autem cornu altaris dicitur sacrificium Christi. Per altare quippe sacrificium, per cornu altaris extremitas ejus intelligitur. Sacrificium itaque Christi, quod veteri sacrificio legis successit, per cornu altaris figuratur, cum sit extremum hoc sacrificium, et suprema hostia complens caeteras. In cornu quoque altaris, tanquam in angulo quodam, duo altaris latera sibi junguntur: ut quemadmodum Christum factum superius diximus in capite anguli, ad quem duo populi junguntur; ita etiam dicamus ad sacrificium Christi duos ritus sacrificii convenire, sacrificii sancti Melchisedech in pane et vino, et sacrificii legis in carnalibus hostiis. Utraque quippe sacrificia in figura nostri praecesserunt, et in significatione illius convenerunt. Constat etiam animalia cornuta, cum in transgressum pugnae venerunt, vim maximam et robur pugnandi in rigore et fortitudine cornuum habere. Cum igitur Christus, pro nobis, immolatus virtute hujus sacrificii diabolum straverit, quasi cornu suo eum vulneravit, atque vulneratum dejecit.

Bene itaque per cornu altaris, sacrificium Christi tanquam vituli nostri figuratur, cum hoc efficax et forte, ut dictum est, fuerit in pugna, corneum magis dicendum quam carneum; rigidum, non molle; robustum, non debile. Usque ad hoc cornu altaris celebratio nostrae porrigitur solemnitatis, cum tantae victimae dignitate festivitates decorantur Christianae. Ad hoc cornu altaris specialiter hodierna solemnitas pervenit, cum in ejus missa primum Christi passio recitatur, qua pro nobis ipse est immolatus. Hac die Dominus Jerosolymam veniens passioni se obtulit, decima videlicet tunc die mensis, sicut ex Evangelio perpenditur Joannis. Ibi quippe habemus quod post resurrectionem Lazari, Judaeis in mortem Domini jam omnino conspiratis, ipse Dominus jam non palam ambulabat apud eos, sed abiit in regionem juxta desertum, in civitatem quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum discipulis suis. Deinde, cum jam pascha proximum esset, venit Bethaniam ante sex dies paschae, quasi ad victimam verus agnus accedens, capiendus in pascha ut immolaretur. Inde in crastinum veniens Jerosolymam susceptus est hodie a turbis, et tanquam rex Israel, et David regius haeres recognitus et salutatus. Quinto itaque die ante illud pascha Judaeorum, hoc est hodie, qui decimus dies mensis hujus, venit rex in Jerusalem. Pascha enim celebratur in quarto decimo die. Decimo autem voluit ideo ingredi, quia ita praefiguratum erat in lege, ubi praecipitur: Decima die mensis hujus tollat unusquisque agnum per familias et domos suas. Et paulo post: Et servabitis eum usque ad quartam decimam diem mensis hujus. Immolabitque eum universa multitudo filiorum Israel ad vesperam. Decima autem die mensis primi, agnus qui in pascha immolaretur domum introduci jussus est, quia Dominus decima die ejusdem mensis, hoc est ante quinque dies paschae, in civitatem in qua pateretur erat ingressurus. Hanc igitur diem secundum mysterium legis competenter elegit, qua se, ut dictum est, offerret passioni, quam antea nonnunquam refugerat sese abscondendo, vel tentus a Judaeis libere per medium eorum transeundo, vel frequenter ab eis declinando, quia nondum venerat ejus hora. Qua profecto die quo magis honorifice suscipi voluit a turbis, et ingressus templum ejecit inde libere omnes vendentes et ementes, et mensas nummulariorum, et cathedras vendentium columbas evertit, et his expulsis, accedentes ad eum caecos et claudos in ipso templo sanavit, eo amplius invidiam perversorum contra se commovit, ut quod jamdudum voluerant perficere maturarent, et ab eo daretur facultas, in quibus praecesserat voluntas. Ipse quippe est, qui ait: Nemo tollit a me animam meam, sed ego pono eam. Nemo quippe vim ei facere potuit, ut tanquam invitum et coactum occidere, vel etiam comprehendere posset. Ut autem majori incitarentur invidia, qui de morte Domini jam tractabant, et Deo magis indignarentur, quo amplius eum honorari viderent, tantum sibi honoris hodie permisit exhiberi, quantum nulli regum legimus exhibitum. Ut enim de divinis laudibus taceamus, et ramos vel frondes quos in via sternebant praetereamus, quam mirabilis fuit illa singularitas honoris, qua plurima turba sub pedibus vilium jumentorum prosternebant vestimenta, nec pedibus illis, quibus ipsa Dominum bajulabat, contingi tolerabant! In quo nec modicum advertendum est mysterium. Quibus enim coelestis praesidet diis nequaquam terram suis contingunt pedibus, quia quorum desiderium conversatur in coelis, eorum affectus non adhaerent terrenis; nec animos suos dejiciunt in caducis, qui sursum Christum quaerentes solis inhiant aeternis. Quos ut imitari possimus, rogamus te, Domine Jesu, ut nos quoque tua facias jumenta, quibus in fidem et regendo digneris praeesse, Salvator mundi, cui dicitur in alio psalmo: Homines et jumenta salvabis, Domine, quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Amen.