Reader

LXXVII. De adoratione crucis ipsa die, et communione.

Postea vero omnes cardinales discalceati in locis suis per eorum familiares, nudis pedibus vadunt per modum praedictum bini et bini ad adorandum crucem secundum ordinem suum; et ter flectunt genua; similiter et omnes alii ibidem praesentes eodem modo eamdem crucem adorant. Interim vero cantores cantant Agios, etc., vicissim repetentes Sanctus Deus, Sanctus fortis, etc., Popule meus, quid feci, etc., et alias Antiphonas, prout in Missali Romano continetur. Papa etiam praedictas Antiphonas et omnia praedicta legit sedendo in cathedra, dum ipsa crux adoratur per cardinales et alios. Finita vero crucis adoratione, sacrista vel alius ad hoc deputatus eam reponit in loco suo super altari, et pecuniam oblatam in crucis adoratione clericus capellae recipit sola hac die, quoniam sua est, in aliis capellanorum. Ipsa igitur cruce in altari inter faculas seu cereos collocata, dominus camerarius vel vices ejus gerens aliam crucem portat extra regias, comitantibus eum clericis camerae et capellae ad adorandum aliis.

Facta ergo adoratione in capella, dum illi de extra aliam crucem adorant, papa, lotis manibus, et depositis chirothecis, quas amplius non resumit, surgens de cathedra, ibi stando resumit praedictam planetam nigram et pallium cum spinellis de manu diaconi cardinalis qui dixit Passionem; et sic progreditur ad altare sine mitra et sine confessione consueta, assistentibus sibi dictis duobus diaconis cardinalibus; deinde vadit cum cruce, luminaribus et incenso, ad armariolum, seu cophinum, in quo die hesterna fuit calix cum corpore Christi reservatus. Ita exstitit hactenus observatum tempore Joannis XXII, domini Benedicti XII, domini Clementis VI, domini Innocentii VI, domini Urbani V, domini Gregorii XI, domini Urbani VI, Romanorum pontificum. Qui papamet ad armariolum seu cophinum vadit, et corpus Christi portat ad altare cum illa tobalea de serico coopertum cum uno capite, et cum alio qui sibi pendet super humerum sinistrum. Licet secundum dominum Jacobum Gaietani junior presbyter cardinalis corpus Christi antiquitus ad altare portare consuevit. Accipiens igitur papa ipsum calicem in manibus, prius flexis genibus incensatum 494 seu thurificatum, coopertum quodam panno nobili de sindone seu de serico, portat ad altare; et discooperto calice, recipit ab inde tamen manu corpus, et ipsum ponit super patenam, quam diaconus qui dixit Passionem tenet in manu; et ipse diaconus corpus Christi cum patena offert papae, quam papa suscipiens collocat super altare ibidem extenso corporali. Postea calicem sacrista praesentat papae absque lotione et tersione propter sacramentum, ne aliquid de fragmentis intus esset, et nihil dicendo infra dictum calicem ponit sacrista. Postea praedictus diaconus cardinalis offert praedictum calicem cum mero et puro vino; et subdiaconus offert ampullam cum aqua quam papa vino commisceat, nihil dicendo; et reputet quod ista die emanaverunt sacramenta Ecclesiae, videlicet sanguis et aqua de corpore Christi. In quibusdam vero ecclesiis, secundum dominum Jacobum Gaietani, purum vinum sine aqua offertur, ut in puro et forti crudelitas Judaeorum repraesentetur et asperitas passionis Christi.

Collocato autem per modum consuetum ad latus dominici corporis[ calice] a diacono cardinali praedicto, offerat ipse diaconus cardinalis papae thuribulum, manum papae osculando in dando et recipiendo; et papa, ut moris est, incensat tam corpus Christi quam calicem. Deinde papa vadit ad cornu altaris, et ibi lavat aliquantulum digitos cum aqua in duobus bacilibus per unum de militibus seu domicellis suis, vel per nobiliorem ibidem praesentem, ipsum juvante priore episcoporum qui servit in officio capellani; et ipsa ablutione facta, vadit papa ante medium altaris absque confessione, prout dictum est, inclinat se orans et dicens In spiritu humilitatis, et erigens se vertit se ad populum dicens Orate pro me, fratres, etc., deinde dicit plana voce, ut moris est, sine Per omnia saecula, etc., et sine Te igitur; sed absolute incipit cantando Oremus, praeceptis salutaribus moniti, etc., Pater noster, etc.; et quando erit in illo loco ubi dicitur Sicut in coelo et in terra, celebrans accipiens corpus Christi elevat ipsum, ita ut possit videri a circumstantibus, et incontinenti reponit eum ubi prius, et in fine Pater noster respondetur Sed libera nos a malo; sacerdos vero sub silentio dicit Amen, et statim in eodem tono sine Oremus dicit hanc Orationem: Libera nos, quaesumus, Domine, et in fine respondetur Amen. Et tunc diaconus offert papae patenam, ac deinde papa frangit Hostiam consecratam secundum consuetudinem, ponens de ea tertiam particulam in calicem, nihil dicendo. Sanctificatur enim vinum non consecratum per corporis Domini missionem. Pax Domini etiam non dicitur, nec Agnus Dei cantatur, nec pacis osculum datur, nec postcommunio dicitur.

Communicat autem solus papa sine ministris, non ad sedem solemniter, sed ibi tantum eo die ante altare, ob humilitatem reverentiae et passionis Christi; et non cum calamo, sed cum calice sumit sanguinem; et vinum post sumptionem sanguinis in calice funditur per sacristam, vel alium episcopum, qui sibi in Missa servit; et sumitur cum calice in cornu altaris, et ibidem cum aqua, in bacilibus per unum e 495 militibus vel domicellis portata, lavat manus. Et deinde depositis ad altare spinellis, cum quibus firmatur pallium et planeta, vadit ad sedem altam nudam, et ibi deponit paramenta, et cum ministris et capellanis ac clericis suis dicit Vesperas diei praeteriti, non cantando, sed legendo, etiam Antiphonam Calicem salutaris, cum aliis sequentibus et Psalmis, prout sunt notatae in Breviario Romano, semper sine Gloria, et sine Capitulo, et sine Versu. Nec incipit Antiphonam ad Magnificat ipse papa, sed omnia dicuntur legendo. Quibus completis, dicitur: Christus factus est pro nobis, etc., et sine Kyrie, eleison, et sub silentio dicitur Pater noster. Et nota quod post Christus factus est, etc., statim papa descendit de cathedra magna, et vadit ad illam ante medium altaris, et nudam cum scabello; et ibi genibus flexis dicit Psalmum Miserere mei, Deus, etc., quo completo sine Gloria Patri, dicit Oremus. Respice, etc.

Sciendum est enim quod ista die servit papae in officio capellani unus presbyter cardinalis, videlicet ille cui papa mandavit, vel cui prior diaconorum cardinalium ex praecepto papae hoc facere commiserit. Episcopus autem cardinalis servit, si papa celebret hodie.

Peractis ergo omnibus supradictis, papa cum pluviali rubeo et mitra plana praedicta, comitantibus omnibus cardinalibus indutis cappis laneis, duobus tamen diaconis cardinalibus antiquioribus sibi assistentibus, uno a dextris, et alio a sinistris, vadit ad dictam fenestram in qua consuevit dare indulgentiam; et ibidem in praesentia cardinalium facit absolutionem more solito et Benedictionem; postea dat indulgentiam populo et omnibus assistentibus, videlicet de VII annis et VII quadragenis: quam indulgentiam pronuntiat de mandato papae junior diaconus cardinalis, vel ille cui papa mandaverit. Et postea intrat in cameram suam, in qua pluviale et mitram deponit, et vestes consuetas recipit, et cardinales absque confabulatione ad propria revertuntur.