Reader

EPISTOLA XXVIII. AD EUMDEM.

[ II, 4.] Domino et Patri suo charissimo HUGONI venerabili Cluniacensi abbati, PETRUS humilis abbas Cellensis cum omni devotione.

Una eademque hora, denique et ore uno, saporis dulcedinem a medullis epistolae vestrae accepi, et reciproco munere manum ad scribendum deflexi. Semper namque nescio quid plus dulcedinis habet res praesumpta primo voluntatis appetitu, quam post desiderii tempus. Nolui igitur opportunitatem tanquam recalefaciendam in horas differre; unde fueram quasi monitus ipsa tantae majestatis dignatione. Et primum quidem moram damnosam, sed bene compensatam, hac satisfactione remitto. Deinde negligens inveniri apud vos in hujus officii munere praecaveo. Chartam et chartae scripturam satis eleganter compositam suscipiens, semel non aspicio, sed diligentiam hominis, etiam in parvissimis rebus non praetereundam in memetipsum cum admiratione replico. Exemplum est certe compositionis intimae, refiguratus quandoque habitus in exteriori homine: et vini bonitas calicis accrescit idoneitate. Suggessit ipsa suae faciei venustate, quod et exhibuit in lectione, magnum quid in absconditis suis repositum apportare. De paradiso, de Aegypto, et de quibuscunque locis Scripturarum tam pretiosas merces et margaritas plenis marsupiis ex se refudit charta vestra, quod ad ipsam coarctata sit intelligentiae nostrae arca. Sed quid mirum, si dominus abbas Cluniacensis de thesauris suis tot et tanta proferat, quod et quanta Cellensis vix efferre valeat? Nonne sic a quodam dictum legimus: Ex te non poteris praebere ascensores equorum, quos ego dabo tibi. Ambulant vobiscum innumerabiles forte sicut monachi, sic et sententiae. Certe sic est, negari non potest. Res in evidenti. Quis sic ad manum, sic ad nutum cogere tantum exercitum philosophicorum exemplorum tam cito potuit? O vena dives! Beatus qui vigilat ad postes ostii tui, Mane panibus, vespere carnibus edere poterit. Pulsavi, et aperuistis. Unum locutus sum, quod dixisse me non poenitet. Una siquidem et modica punctione tetigi vos, quinimo tetigi acervum mercurii, sive novarum frugum, sed non modica aestimatione excepi thesaurum multarum sententiarum. Quid? mensuram bonam et confertam, et coagitatam, et supereffluentem remisistis in sinum nostrum. Proinde exsulto ad dignationem vestram, stupeo ad eloquentiam, curro sicut cervus sitiens ad fontes historiarum, ad profunditatem sententiarum, ad suavitatem exhortationum. Interea duo proponitis, sumpta a nomine uno, quod est Petrus, fortitudinem scilicet et agnitionem. De utraque exemplificatis non avare. Honesto deinde modo qualis esse debeam instruitis; et talem esse dicitis, qualem fieri vultis. Modus his suadibilis ad docendum. Naturale siquidem est animae rationali, voluntario motu occurrere de se bene opinanti, et humeros inclinare indubitatae affectioni. Pronum quoque sibi redhibet animum ad obediendum, qui prius amicitiae fidem fecerit, et de probitate persuaserit. Crederem vobis, si mihi conscius in contrarium non essem: utinam sicut a charitate vestra profertur, sic a vobis in veritate perficeretur. Sed ut verum fatear, rara in nobis nominis vestri interpretata veritas. Unus enim est, et secundum non habet, cui dicitur: Secundum nomen tuum, ita et laus tua in fines terrae. Quod hoc nomen? Jesus. Quae ista laus? Salvabit Dominus populum suum a peccatis eorum.

Revera hic Jesus, in cujus manu salus nostra est. Hic nomen habet, quod est super omne nomen. Hic denique virtutem nomine suo non inferiorem implet: quinimo et tempore et pondere excellentiorem. Parum dixi, tmepore; melius enim dicerem, aeternitate. Virtus haec ab aeterno, nomen hoc ab aevo. Virtus sine tempore, nomen ex tempore. In pondere nihilominus omnia virtus Divinitatis operatur, ipsum quoque nomen Jesu. O pondus nominis Jesu! Quis appendere, quis dinumerare, quis aestimare valeat hoc nomen in pondere? Nunquam sine pondere nominandus est Jesus, pondere utique sanctuarii, quia nemo potest dicere Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto. Et in lege Moysi sic dicitur: Non assumes nomen Dei tui in vacuum. Paulus apostolus ne in vanum curreret, ut potuit in vinculis, et in catenis per passiones quotidianas, hoc nomen semper apposuit et apprehendit. Hoc enim est quod ait: Non sunt condignae passiones hujus, etc., et alibi de eodem pondere: Stigmata, inquit, Jesu porto in corpore meo. Alibi dicit: Dedit ei Pater nomen, quod est super omne nomen, etc.. Praeponderat hoc nomen quodcunque creaturae nomen est. Hoc compendiose dixerim, ut solum designarem quis scilicet nomen habet et virtutem. Rursus inflecto intuitum ad epistolam, quae sicut turris aedificata est cum propugnaculis: mille clypei pendent ex ea, omnis armatura fortium. Ad quid tantus apparatus? Opinor, voluistis in me aut terrere sensus hebetes majestate sensuum, numerositate exemplorum, perplexione rationum subtilium; aut inertem provocare aemulatione studiorum; aut moestum consolari pulchritudine sermonum; aut indoctum aedificare persuasione adhortationum; aut satisfacere opportunitati meae abundantiori gurgite auctoritatum. Sed quodcunque horum attenditis, optabile et valde charum habeo, quod occupationibus vestris succensetis, et sicut Rebecca hydriam de scapulis lassitudini nostrae inclinaveritis. Refluentes quippe procellarum revolutiones, quibus interdum ascenditur usque ad coelum et descenditur usque ad abyssum, quis vel ad modicum credat abesse abbati novo Cluniacensi? Quis de abyssis terrae vel post tertium diem non miretur emergere? Quis non compatiatur gementi sub aquis? Scribere quomodo valet, quem degrandinat sollicitudo continua, et nunquam quieta? Sed ubi obstaculum aegrius, ibi necesse est se expediat ingenium egregius. Procul dubio animi elegantis est, curae saecularis oneribus indignari; et per medias interpellantium acies ad lectionum amoenissima prata, et solitudinem liberam, velut solitarius onager, evolare. Contra hanc vim a praetore nullum proponitur interdictum. Haec vis probabilior, quam desidiosa patientia. Vis, inquam, haec non improbabilis, si rumpantur novi funes contexti et concatenati nexibus causarum tanquam a profundo maris emergentium. Est et aliud consilium, ut ubi non sunt vires ad vim faciendam, adsit ingenium ad furtum committendum, de quo tamen non nascatur actio furti. In Evangelio enim commendatur mulier, quae tangens Jesum, virtutem a fimbria vestimenti ejus furto subripuisse commemoratur. Furtum prorsus commendabile, si te ipsum tibi ipsi et Deo tuo ab incursu concursantium subduxeris. Aquae enim furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior. Valde saporabilis lectio, quam interpellata sorbet animae intentio. Studium, lectio, et oratio turbam non amat. Impediuntur plerumque peregrino superventu, quia vix patitur non se partiri advenienti nobili animae consolatio. Forte onera gravia et importabilia, quae nec digitis tangere possum, humeris vestris impono. Quo enim modo dominus meus Cluniacensis poterit haec unquam vel experiri? Imo vivere quomodo poterit, si haec non fecerit? Si post omnes habiturus est, quando se habebit? Rursum si eum non habuerint qui sine eo vivere non debent, quanta pestis et iniquitas! Expedit potius ut unus moriatur homo, quam tota gens pereat. Sed rursum: Quid prodest, si totum mundum lucretur, se autem ipsum perdat et detrimentum sui faciat? Ecce, ut attenditis, res in arcto posita est. Neque ad dexteram pro se, neque ad sinistram pro aliis excedendum est. Quid igitur? Medium eligat, et si non potest omnem diem, saltem diem inter diem habeat. Habeant eum alii; sed ipse habeat se ipsum, sed et alii. Non dividat infantem vivum, ut decrevit Salomon; habeat eum vel mater, vel non mater: imo semper habeat mater. Non sibi vivat tantum, non aliis tantum, sed sibi et aliis, ne ipse pereat; sed aliis et sibi, ne oves sine pastore succumbant. Et de his hactenus.

Praeterea non id indignetur dominus meus, si dixero quod sentio. Dicam, sed cum licentia dicam. Quid? Quia deest semper aliquid culturae Dei. Hoc forte apud vos proverbium est, sed faciam verbum de proverbio. Laqueum debiti quadam perplexione ratiocinando differtis, ita scribendo in epistola:« Si redditum est, non debemus super hoc inquietari; si propter reddendum quaestio aliqua ventilatur, debet judiciario ordine diffiniri, et partium allegatione et judicis sententia terminari.» Bone domine, bene docuit vos magister noster proponere: utinam sic bene solvere! Solvere, dico, debitum, non syllogismum. Videritis non extensa disputatione, sed compendiosa relatione, et potius ratione, inter quos quaestio haec versari dicitur, cui competat actio, et adversus quem detur. Principalis profecto debitor et suus creditor ad invicem habent actiones, alius directam, alius utilem. Sed quid ad fidejussorem? Semper liberandus fidejussor proposita actione pignoraticia a principali debitore contra creditorem, soluto prius duntaxat debito ad restituendum pignus, et ad liberandum fidejussorem. Hoc fecit dominus Wintoniensis, sed non effecit, nam creditorem convenit, sed nobis pignus non restituit. Idcirco dixi quod curta est res, donec restitutum sit nobis quod tenetur pro vobis. Est et aliud notatum in epistola vestra, quia suspensive et indefinite dixistis quid agendum esset, sed non quando, neque diem, neque horam posuistis: forte quia non est nostrum scire tempora, quae in potestate sua habet Wintoniensis. Scio, domine mi, scio quia in multiloquio non deest peccatum. Ignoscite si quid egressum est de labiis nostris, quod minus rectum appareat in oculis vestris. Ut vero hoc auderem, vos occasionem dedistis. Valete.