Reader

IN EPISTOLAM AD GALATAS. ARGUMENTUM.

Galatae sunt Graeci. Hi verbum veritatis primum ab Apostolo acceperunt; sed post discessum ejus tentati sunt a falsis apostolis, ut in legem et circumcisionem verterentur. Hos Apostolus revocat ad fidem veritatis, scribens eis ab Epheso.

IN EPISTOLAM AD GALATAS. CAPUT PRIMUM

VERS. 1- 9.--« Paulus Apostolus non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum et Deum Patrem qui suscitavit eum a mortuis, et qui mecum sunt omnes fratres, Ecclesiis Galatiae. Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Jesu Christo, qui dedit semetipsum pro peccatis nostris ut eriperet nos de praesenti saeculo nequam secundum voluntatem Dei et Patris nostri, cui est gloria in saecula saeculorum. Amen. Miror quod sic tam cito transferimini ab eo qui vos vocavit in gratiam Christi in aliud Evangelium quod non est aliud, nisi sunt aliqui qui vos conturbant, et volunt convertere Evangelium Christi. Sed, licet nos aut angelus de coelo evangelizet vobis praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit. Sicut praedixi et nunc iterum dico, si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit.»

Paulus Apostolus, etc. Hanc Epistolam scribit Apostolus Galatis. Galatae autem sunt Graeci. Galli enim in quamdam Graeciae provinciam olim venientes Graecis se miscuerunt. Unde illa provincia prius Gallograecia, deinde Galatia appellata est. Unde, cum Graeci acuti ingenii sint, illi tamen Galatae stulti, et ad intelligendum tardiores erant, sicut et indociles Galli. Hi veritatem fidei et doctrinae ab Apostolo acceperant, sed post, ut judaizarent, a pseudoapostolis tentati 141 sunt, multis modis eis persuadentibus ut legem Evangelio adderent.[ Ambrosius, Hieron.] Asserebant enim Christi fidem sine carnalibus observantiis non sufficere ad salutem, et Petrum et Jacobum et alios qui cum Domino fuerant legis observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in gentibus praedicare. His atque hujusmodi Galatas subverterunt, adeo ut eis assentientes in legis observantias transirent. Ideo hos Apostolus revocat ad veritatem fidei Christianae, et doctrinae evangelicae, scribens eis ab Epheso de gratia de qua et Romanis scripsit, legem similiter venerantibus,[ Hieron.] sed Romanis tanquam sapientibus, altiori sensu et profundioribus usus est argumentis; istis vero velut minus sapientibus usus est moderato sermone: quibus etiam dicit: O insensati Galatae, ut sic eos revocaret. Est ergo intentio Apostoli in hac Epistola Galatas, versutiis pseudoapostolorum circumventos, ad fidei religionem et Evangelii veritatem reducere. Modus talis: Salutationem praemittit, ubi contra detractores et de operibus legis gloriantes, de sua dignitate et Christi gratia breviter tangit, commendans personam suam quam pseudo deprimebant; post salutationem, de levitate eos redarguit, post personam suam latius commendat; deinde legem multis modis improbat, dicens eam non esse tenendam post Christum, quia non solum non proficit ad justitiam et salutem, sed etiam officit; tandem commendat Evangelium et fidem Christi, quod sufficit ad salutem.[ Ambrosius] Praemittens autem salutationem, prius commendat personam suam, dicens:

Paulus apostolus, non electus vel missus ab hominibus, scilicet ab Anania, ut quidam dicebant: vel ab aliis, ut quidam ab apostolis electi et missi fuerunt, et a Judaeis pseudoapostoli; neque constitutus per hominem purum, sed per Jesum Christum et Dominum Patrem, id est a Deo Patre constitutus est per Filium, qui est salvator et rex. Non ergo contrarius est Deo a quo per Filium electus est et missus, ut dicitur in destructionem legis. Imponebatur enim illi quod contraria Deo praedicaret, eo quod legem a Deo datam desereret. Vel ita, neque constitutus per hominem Christum, id est per Christum ex parte hominem, id est mortalem; sed per eum jam Jesum, id est ex omni parte immortalem jam suscitatum, qui non ut homo paulatim homines, sed totum simul eum per spiritum docuit; ut per hoc sit major, per quod videbatur esse minor. Caeteri autem apostoli videbantur esse majores, quia priores; iste minimus, quia novissimus. Sed inde apparet dignior, quia priores constituti sunt per Christum adhuc ex parte hominem, id est mortalem; novissimus vero Paulus per Christum jam totum Dominum, id est ex omni parte immortalem, et Dominum Patrem, qui hoc fecit per Filium.[ Augustinus] Atque ut aperiret cum dixerit, neque per hominem, subdit: qui suscitavit eum a mortuis. Et ita dignius constituit me per immortalem Christum, quam alios per mortalem: propter immortalitatem jam non homo dicitur Christus Deus; propter substantiam vero naturae humanae, in qua ascendit in coelum, etiam mediator Dei et hominum homo Christus Jesus dicitur. Paulus, inquam, et fratres qui mecum sunt, dolentes de vestra seductione. Testes veritatis meae, quibus oportet vos credere. Et non pauci, sed omnes. Hoc ideo dicit, quia facile intelligit se errasse, qui a multis reprehenditur. Hi ergo omnes mecum mandant, Ecclesiae Galatiae, hoc scilicet: gratia sit vobis, id est remissio peccatorum, et pax mentis et reconciliatio ad Deum: et non aliunde, nisi a Deo Patre et Domino nostro Jesu Christo, qui non est minor Patre, quem injuriose aequatis legi, dum ipsum sine lege ad salutem non sumcere asseritis, sicut nec legem sine eo. Sed ab ipso sine lege gratia est et pax, a quo secure quaerenda est, quia ipse est qui dedit, id est sponte obtulit, quia non est alius qui posset aperire librum, nisi Leo de tribu Juda, semetipsum, quia non erat digna hostia offerri pro peccatis nostris delendis, qui est initium salvationis. Quem ergo locum habet lex? nullum penitus. Dedit etiam ad hoc, ut eriperet, quasi vi quadam nos peccatis irretitos, qui rei eramus sub lege, de saeculo, id est de conformitate mundi hujus qui nos allicit, id est malorum quae in mundo committuntur: cujusmodi sunt insipientia, spurcitia, et infirmitas, a quibus nos eripit ille qui est sapientia, sanctitas, et fortitudo.[ Hieron.] Saeculo dico praesenti, tanto plus capit nos dilectio, cum aeterna non videantur, et nequam, quod scilicet ad nequitiam trahit. Attende quod praesens saeculum dicitur nequam, non ideo quod mundus iste, creatus a Deo, malus sit; sed, quia in eo fiunt mala Ex hoc sensu dicitur: Dies mali sunt, dies Jacob pessimi, mundus in maligno positus, tempora periculosa, saltus quoque qui sunt pleni latronibus, et gladius quo cruor effunditur, et calix quo venenum temperatur, mala dicuntur, quia non solum tempora, sed etiam loca et instrumenta malorum traxerunt infamiam quae in eis fiunt. Ita et saeculum dicitur nequam, a quo Christus nos eripit. Et ut sit firmus quod de Christo dicit, subdit: Secundum voluntatem. Quasi dicat: Quod Christus dedit se et eripit nos, non est pro meritis nostris factum; sed secundum voluntatem Dei Patris nostri, id est secundum benevolentiam Dei qui creavit nos, et bebenevolus est. Cui, scilicet Christo et Deo Patri uni in essentia est gloria: de hac redemptione, in saecula saeculorum, id est semper. Quasi dicat: Hoc testantur praesentes, et futuri testabuntur. Amen. Hoc confirmationis nota est. Attende quod in hac salutatione praelibavit Apostolus et commendationem sui, et quid possit gratia Dei, et quod lex nil confert.

Miror, etc. Hic de levitate eos reprehendit, quia ab Evangelio indiscrete transierunt ad legem. Et quia Galatia translatio dicitur, congrue ex ipso nomine, hujus reprehensionis occasionem sumit. Quasi dicat: Cum haec praedicta bona ex Christo sint, miror quia prius bene instructi fuistis, quod sic, id est tam vehementer, et tam cito, id est tam brevi tempore, quasi insensati a pseudo transferimini, id est ultra Christum in legem ferimini.[ Ambrosius] Unde miror? quia mirum est de laetitia confugere ad exitia, cum paulatim proficiendum sit. A quo autem et in quid transferuntur, ostendit subdens: Ab eo scilicet Deo, id est a fide ejus, qui vos aversos vocavit, per praedicationem in gratiam Christi, id est in bona gratuita quae Christus dat. Transferemini in aliud Evangelium, in legem quae putatur Evangelium; et est contra meam praedicationem, secundum quod pseudo eam servari docent; tamen, secundum veritatem spiritualis intelligentiae non est alia. Unde subdit: quod tamen Evangelium, id est lex, non est aliud secundum spiritualem intelligentiam, nec vobis aliud videretur, nisi sint, id est essent aliqui qui vos conturbent, id est conturbent purum fontem vestri sensus.[ Augustinus] Hi erant pseudoapostoli qui dicebant aliud Evangelium esse legem Moysi quam Christi Evangelium: et hoc ad invidiam Apostoli. Et illi tales volunt convertere, id est ad hoc tendunt ut convertant Evangelium Christi penitus in legem, id est spiritualia convertere volunt in carnalia. Sed licet. Quasi dicat: Ipsi ad hoc tendunt. Sed licet nos apostoli, non dico de illis tamen, aut angelus malus, vel bonus, veniens de coelo, ut credibilior sit, evangelizet vobis, id est annuntiet vobis aliquid quod putetur bonum: quod sit non dico plus, sed praeter quam illud est quod evangelizavi vobis, fide verum, usu honestum, fide commodum, anathema sit. Nota quod non ideo ait, nos, vel angelus, qui bonus potest intelligi, quod hoc contigerit unquam, sed adeo certus est de veritate Evangelii sui, quod etiam angelus si aliud nuntiaret, non crederet sed anathematizaret. Attende etiam quod non ait plusquam accepistis, sed praeter quam accepistis. Nam, si illud diceret, sibi ipse praejudicaret, qui cupiebat venire ad quosdam quibus scribebat, sicut ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum fidei deerant. Sed qui supplet, quod minus erat addit, non quod inerat tollit. Qui autem praetergreditur fidei regulam, non accedit in via, sed recedit a via. Sicut, etc. A majori infert. Quasi dicat: Quandoquidem vos vel angelum excommunicarem, magis pseudo excommunicandi sunt: et hoc est, sicut modo praedixi, de vobis vel angelo, et nunc iterum dico de istis, scilicet pseudoapostolis, scilicet quod si quis illorum, etc. Vel ita, et sicut olim praesens vobis praedixi, et nunc absens iterum dico, quod si quis generaliter quicunque sit evangelizaverit vos praeter id quod accepistis a me, anathema sit. Quare hoc? Quia aliud evangelizans de privato vult pluere, non de medio: et hoc forte homo carnali nebula praepeditus, etiam a fonte communi ad propriam suam falsitatem reductus, possit facere, nunquam et angelus. Vere, si angelus de proprio fluens in paradiso non esset auditus, non praecipitaremur in mortem: media aqua posita erat omnibus praeceptum Dei, aqua quodammodo publica erat, et sine fraude, sine labe, sine coeno fluebat. Sed venit angelus de coelo lapsus, species factus, quia insidiose jam venenum spargere cupiebat, et emisit venenum de proprio: locutus de suo; Gustate, et eritis sicut dii: et illi appetentes quod non erant amiserunt quod acceperant. Hic videndum est quomodo dicatur anathema. Hoc verbum pro maledicto ponitur, et vulgo dicitur devotatio. Nam devotare se quanquam nemo fere dicit nisi maledicens. Unde illud est: Et anathematizavit eum, et civitates ejus: et vocatum est nomen loci illius anathema. Hinc dictum est ut anathema detestabile aliquid et abominabile videatur. Ut enim nil inde victor in usus suos auferret, sed totum in poenam luendam vocaret, hoc erat anathematizare, quod vulgo dicitur devotare. Origo autem hujus verbi est in Graeca lingua ab his rebus quae votae et persolutae, id est promissae et redditae sursum ponebantur in templis; et est dictum apo tou anathene, id est sursum ponere.

VERS. 10- 14.--« Modo enim hominibus suadeo, an Deo? An quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem. Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium quod evangelizatum est a me, quia non est secundum hominem. Neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici; sed per revelationem Jesu Christi. Audistis enim conversationem meam 142 aliquando in judaismo, quoniam supra modum persequebar Ecclesiam Dei, et expugnabam illam, et proficiebam in judaismo supra multos coaetaneos meos in genere meo; abundantius aemulator existens paternarum mearum traditionum.»

Modo enim. Quasi dicat: Ideo dico ut sit anathema aliud evangelizans, quia suadeo ego modo hominibus an Deo, id est ad honorem hominum ante Dei, non hominum, sed Dei quaero honorem. Ideo dicit, modo, quia olim, dum dixit hominem ex lege justificari, hominis gloriam et inutilem Dei gratiam praedicavit.[ Ambrosius] Hic etiam innuit hoc facere illos seductores, scilicet pseudo, ut laudarentur a Judaeis, quos non timet offendere Paulus pro gloria Dei: quo veniente, cessat lex. Unde subdit: Aut quaero hominibus placere, sicut quando litteras a principibus sacerdotum ad occidendum Christianos accepi? non; quia si adhuc hominibus placerem, id est placere vellem ut tunc volebam, non essem servus Christi: quod modo sum. Et ideo eos excommunico. Attende quod ait, si hominibus placerem, etc. Ex his enim verbis quidam putant sibi in bene vivendo sufficere conscientiam, et quid de his existimet alius, non valde curant; sed conscientia coram Deo est necessaria; conversatio autem coram proximo. Quae si negligentius agitur, laedit exemplo, ut verbi gratia, si quis bonae conscientiae coram infirmo in idolio comedat, quamvis recte credens hoc faciat, tamen perturbatur infirmi conscientia. Quid autem prodest si venter conscientiae tuae hausit aquam puram, et ille de tua negligenti conversatione bibit turbatam? Alii aquam turbas, pascua conculcas, sed attende ne tibi aquam turbes negligentia conversationis tuae. Unde alibi ait Apostolus: Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo. Item: Sine offensione estote Judaeis et gentibus et Ecclesiae Dei. Item: Providemus bona, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Dicet ergo mihi aliquis: Expone mihi quomodo intelligam ista quae diversa atque contraria videntur, videlicet quod hic ait Apostolus: Si hominibus placerem etc.; et: Placete hominibus, etc. Si tranquillius audias, si tibi ipsi aquam tuae mentis non perturbes, quantum potero, fortassis exponam. Sunt ergo homines temerarii judices, detractores, susurrones, murmuratores, quaerentes suspicari quod non vident, quaerentes etiam jactare quod non suspicantur. Contra tales sufficit testimonium conscientiae nostrae, neque etiam in aliis quibus placere volumus, gloriam nostram quaerimus vel quaerere debemus; sed illorum salutem, ut nos bene ambulantes imitando non errent: etenim non nos, sed Dominum laudent, qui nos tales fecit. Nunc ergo utilitatem vel gloriam nostram quaerimus, cum placere hominibus volumus; sed gaudemus eis placere, quod bonum est, propter illorum utilitatem, non propter nostram dignitatem. Itaque Apostolus, et non se hominibus recte placere dicebat, quia in eo ipso ut Deo placeret intuebatur, et placendum esse hominibus recte praecipiebat, non ut hoc appeteretur tanquam merces recte factorum, sed quia Deo placere non posset, qui non se his quos salvos fieri vellet, imitandum praebet. Et sicut in Apostolo ista contraria videbantur, sic et in Evangelio illa contraria videntur. Dixit enim: Luceant opera vestra coram hominibus, etc.. Et item: Nolite facere justitiam vestram coram hominibus, etc.. Ubi illos arguit qui ita ventilant opera sua, ut finem bonorum operum suorum in laude hominum ponant; eamdemque laudem, quasi pro mercede computant operum suorum. Ideo ait, ut videamini ab eis. Quasi dicat: Nolite sic facere coram hominibus quidquid boni facitis, ut videamini ab eis, id est ut ipse sit finis boni vestri videri ab eis: nolite hic facere finem, ultra porrigite intentionem.

Notum enim.[ Ambrosius] Quasi dicat: Ideo, non suasero, id est non placeo hominibus, sed hujusmodi excommunico, quia Evangelium quod praedico non est secundum hominem: quod ita ait: Notum vobis facio, fratres, Evangelium quod evangelizatum est a me, non est secundum hominem, docentem me, vel mittentem. Hoc dicit, ne forte dubitent. Et respicit hoc ad id quod supra dixit, suam personam commendans, scilicet non ab hominibus, neque per hominem. Et vere non est ab homine. Neque ego accepi illud ab homine, ut nemo me eligeret ad evangelizandum, vel mihi injungeret. Neque didici ab homine docente me: sed per revelationem Christi Jesu, id est per Christum Jesum, omnia clara esse ostendentem. Audistis enim. Quasi dicat: Vere non didici ab homine, quia neque ante conversionem, neque post: quod non ante, vos ipsi scitis ex factis illius temporis. Audistis enim conversationem meam aliquando, scilicet dum infidelis eram, quam habui in Judaismo, scilicet dum Judaice vivebam, scilicet quoniam supra modum aliorum, prosequebar, fugando Ecclesiam Dei, id est Christianos, et expugnavi illam, id est fideles affligebam poenis in corpore, et proficiebam in Judaismo, implendo legem et defendendo eam. Proficiebam dico supra multos, non dico senes, sed coaetaneos meos, qui plus laborabant quam senes: et non dico supra multos proselytos, sed quisunt in genere meo, scilicet Judaeorum: et qui prius in illis legalibus tamen valui, jam illa reliqui: ideoque vos meo exemplo ab eisdem recedite. Abundantius. Quasi dicat: Proficiebam in Judaismo super alios; ego dico etiam abundantius, aliis existens in exemplum, aliis aemulator, id est imitator paternarum traditionum, quas scilicet boni patres addiderunt, ut mearum, quia eas quasi proprias mihi feci, eis studiose serviens, in quo arbitrabatur obsequi Deo. Habebat enim Apostolus zelum Dei, sed non secundum scientiam.[ Ambrosius] Et praevidit Deus ejus voluntatem, vel aemulationem, sed deesse scientiam: et praevidit eum idoneum, quia qui tam fidus erat in re minima, constantior esset in re maxima. Et ideo, scilicet ut constantior esset in re maxima, praevenit eum vocando per gratiam.

VERS. 15- 19.--« Cum autem placuit ei qui me segregavit ex utero matris meae, et vocavit per gratiam suam ut revelaret Filium suum in me, ut evangelizarem illum in gentibus, continuo non acquievi carni et sanguini. Neque veni Hierosolymam ad antecessores meos apostolos, sed abii in Arabiam; et iterum reversus sum Damascum. Deinde post annos tres veni Hierosolymam videre Petrum, et mansi apud eum diebus quindecim. Alium autem apostolorum vidi neminem, nisi Jacobum fratrem Domini.»

Cum autem placuit. Quasi dicat: Ante conversionem apparet me non didicisse, sed nec post didici ab homine Evangelium, sed a Deo tantum. Et hoc est quod ait: Cum autem placuit ei, scilicet Deo, qui pro placito suo fecit, non pro meo merito, qui me segregavit, ad litteram, de utero matris meae, ut in me, id est in mea conversione, revelaret Filium suum, id est ostenderet quantae potentiae et bonitatis esset Filius suus. Vel, revelaret Filium suum in me, id est in mea intelligentia, vocavit me de mala via in bonam, non per meum meritum, sed per gratiam suam, et ad hoc utique vocavit, ut evangelizarem illum, id est Filium, in gentibus. Et ipse utique qui me nasci fecit, ad hoc ducere me potuit. Ante enim quam aliquis nascatur, scit Deus quis futurus sit et qualis. Unde de Jeremia legitur: Priusquam te formarem in utero, vocavi te. Qui ergo praescit futuros antequam sint, cum vult nasci facit ut sint; et jam natos quos vult per gratiam vocat, ut justi sint, sicut Paulum vocavit per gratiam ut annuntiaret Christum. Ut ergo totum ostenderet esse a Deo, scilicet quod est, et quod justus est, ait: segregavit et vocavit. Continuo, etc. Quasi dicat: Vocavit me, et revelavit Filium suum, et continuo praedicavi ut instructus a Deo: et ideo non aliud tenendum quam praedico, nec hominibus credendum, sed Deo qui me vocavit: et hoc est quod ait, continuo non acquievi, etc. Vel mystice potest intelligi illud, segregavit me de utero matris meae. Mater enim intelligitur Synagoga; uterus matris et secretarii, sunt Pharisaei, de numero quorum segregatus est. Et est: Cum autem placuit ei, qui me segregavit de utero matris meae, id est de numero Pharisaeorum, qui erant secretarii Synagogae, ut revelaret Filium suum in me, vocavit me per gratiam suam ad hoc, ut evangelizarem illum in gentibus. Hoc non mutatur. Et ego continuo non acquievi: non ait, non continuo acquievi quasi non tunc, sed post acquieverit; sed ait, continuo non acquievi carni et sanguini, id est vitiis: sed potius respui vitia. Vel per carnem et sanguinem accipit propinquos genere, scilicet Judaeos, quibus non consensit in legis observationem et Christianorum persecutionem. Nec veni Hierosolymam ad antecessores meos apostolos, id est qui ante me crediderunt: et ita constat, quod non ab eis didici Evangelium, cum ad eos non venerim, quia non erat opus electo a Deo. Sed abii praedicare Evangelium, in Arabiam, ubi nullus apostolorum praedicaverat. Et iterum reversus sum Damascum, ubi ipse adhuc rudis praedicaverat. Deinde post annos tres veni Hierosolymam videre Petrum, non discere aliquid ab eo, sed videre eum propter affectum apostolatus, et ut Petrus sciret me fore sibi coapostolum. Et apud eum diebus quindecim mansi, receptus ab eo ut verax et coapostolus. Per hoc ostendit se nullo modo dissentire ab aliis apostolis, ut susurrabant sui aemuli.

Alium autem apostolorum neminem vidi. Et ita constat quod nec ab aliis didici. Neminem vidi, dico, nisi Jacobum fratrem Domini. Hic est Jacobus minor, qui dictus est frater Domini, ideo quia hic Jacobus filius fuit Joseph, qui pater Jesu dictus est; sed non est hoc ratum, cum Joseph virgo fuisse credatur. Alia ergo causa quaerenda est quare frater Domini dictus sit, sicut Joseph, et Simon, et Judas. Unde et in Evangelio dicitur: Ecce pater tuus et mater tua, et fratres tui, etc.. Ut ergo liqueat quare fratres dicantur, sciendum quod Maria mater Domini, Joachim et Annae filia fuit, quae nupsit Joseph: et ita Joseph fuit putativus 143 pater Christi. Mortuo autem Joachim Cleophas frater Joseph eamdem Annam accepit uxorem, et genuit ex ea filiam quam vocavit Mariam, quae nupsit Alphaeo, qui genuit ex ea quatuor filios, scilicet Jacobum, Joseph, Simonem, Judam. Mortuo autem Cleopha, quidam Salome eamdem Annam duxit, et generavit ex ea filiam, nomine Mariam, quae nupsit Zebedaeo, et habuit ex ea filios, scilicet Jacobum, qui dictus est major, et Joannem evangelistam. Tres igitur viros Anna habuit et tres filias. Nunc videndum est quare Jacobus Alphaei, et minor dictus sit, et frater Domini. Minor dictus est ad differentiam Jacobi Zebedaei, qui major est dictus, non secundum tempus, sed quia prius secutus est Dominum. Itaque Jacobus Alphaei minor dictus est, quia eo posterius Christo adhaesit. Frater vero Domini dictus est, ut quibusdam placet, quia filius fuit materterae Christi,[ Beda.] vel propter similitudinem sanctitatis, vel potius quia nepos fuit patrui Christi, id est Cleophae. Hebraei enim germana consanguinitate ex parte patrum conjunctos, fratres vocant. Unde Hieronymus fratres Domini dicit intelligi hunc Jacobum, et fratres ejus, his verbis: Quidam sequentes deliramenta apocryphorum suspicantur fratres Domini foris stantes esse filios Joseph de quadam muliercula; sed consobrinos fratris Salvatoris hic intelligere debemus, scilicet filios Alphaei et materterae ejus matris Jacobi minoris, et Joseph, et Judae. Quatuor enim modis in Scripturis divinis fratres dicuntur, scilicet natura, gente, cognatione, affectu: natura, ut Esau et Jacob; gente, ut omnes Judaei fratres dicuntur inter se. Unde in Deuteronomio: Si enim is fratrem qui est Hebraeus, etc.. Et item: Constitue super te principem quem Dominus elegerit, eum qui sit de fratribus tuis. Porro cognatione fratres vocantur qui sunt de una familia, cum ex una radice turba diffunditur; secundum quod Abraham in Genesi fratrem appellaverat Lot, dicens: Non sit rixa inter me et te, quia fratres sumus: et Jacob et Laban dicuntur fratres. Affectu etiam fratres dicuntur, secundum quod omnes Christiani fratres vocantur, ut ibi: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum. Et Dominus ait: Vade, et dic fratribus meis.[ Augustinus] Porro in commune omnes homines fratres dicuntur, quia ab uno parente nati sunt. Illos ergo fratres Christi appellatos intelligo cognationis privilegio. Jacobus frater Domini, vel ex filiis Joseph de alia uxore, vel ex cognatione Mariae matris ejus debet intelligi.

VERS. 20- 24.--« Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior. Deinde veni in partes Syriae et Ciliciae. Eram autem ignotus facie Ecclesiis Judaeae quae erant in Christo. Tantum autem auditu habebant, quoniam qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem quam aliquando expugnabat, et in me clarificabant Deum.»

Quae autem nunc scribo vobis de me, ecce omnibus patet quia non mentior. Et hoc dico coram Deo, id est teste Deo. Jurat Apostolus ut credatur quod dicit quod proficit istis. Necessitate compulsus jurat, quia nisi hoc faceret, non crederent ei, quibus non expedit ut non credant, imo expedit ut credant. Et video quia plus est hoc quam, est, est; non, non; sed hoc quod amplius est, a malo est: et si non a malo jurantis, a malo est non credentis. Ideoque non ait, si quis amplius facit, malum est; sed, quod amplius est, a malo est. Deinde veni praedicare in partes Syriae, et Ciliciae. Eram autem ignotus facie, id est praesentia corporis, Ecclesiis Judaeae, quae erant in Christo, id est in fide Christi, per quod patet quod nec Ecclesiae Judaeae me docuerunt, quae scilicet erant per se, non ammistae Ecclesiis gentium. Tantum autem habebant auditum de me, id est quod de me audierant, memoriae mandaverant, hoc, scilicet quoniam qui persequebatur nos aliquando, scilicet dum infidelis orat, nunc evangelizat fidem Christi, quam aliquando expugnabat.[ Augustinus] Et quia de re difficili magna nascitur admiratio, subdit: Et in me, id est in mea conversione clarificabant, vel magnificabant Dominum, id est magnificum praedicabant, qui gratia sua me convertit: vel clarificabant Deum in me, id est meo exemplo praedicantes, vel gratias agentes Deo, in quo eis profui.

IN EPISTOLAM AD GALATAS. CAPUT II.

VERS. 1- 5.--« Deinde post annos quatuordecim iterum ascendi Hierosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem, et contuli cum illis Evangelium quod praedico in gentibus. Seorsum autem his qui videbantur aliquid esse, ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset gentilis compulsus est circumcidi; sed propter subintroductos falsos fratres qui subintroierunt explorare libertatem nostram quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem redigerent. Quibus neque ad horam cessimus subjectioni.»

Deinde post annos quatuordecim a Christi passione, qui fuerunt post praedicationem Syriae et Ciliciae, cum quaestio esset de lege utrum tenenda esset an non, iterum ascendi Hierosolymam, non ait, ivi, sed ascendi, pro situ terrae. Ascendi, dico, cum Barnaba, qui de Judaeis erat. Assumpto Tito, qui de gentibus. Quasi dicat: Hinc inde testes habui, quibus patet falsum esse me aliud gentibus, aliud Judaeis praedicare. Ascendi autem, non solum mea dispositione, sed secundum revelationem Dei. Et non dico didici ab illis tanquam a majoribus, sed contuli cum eis, tanquam amicis et paribus Evangelium Christi, quod praedico in gentibus. Hic fecit pro assertione praedicationis, quia multis erat scrupulus in doctrina Apostoli, perturbantibus Judaeis.[ Hieronymus] Per hoc ergo quod ait, et contuli cum illis, ostendit se non habuisse securitatem Evangelii, nisi auctoritate Petri esset et aliorum roboratum. Apostolus enim Paulus post Christi ascensionem, de coelo vocatus, si non apostolis communicaret, et cum eis Evangelium conferret, quo ejusdem societatis esse appareret, Ecclesia illi omnino non crederet, sed cum cognovissent eum hoc annuntiantem quod illi, et in eorum communione et unitate viventem, accedentibus etiam per eum talibus signis, qualia et illi operabantur, ita eum Domino commendante auctoritatem meruit, ut verba illius sic audiantur in Ecclesia, tanquam in illo Christo verissime locutus audiatur; sicut ipse dixit: Non pro his, inquit, tantum rogo, id est pro discipulis qui cum illo tunc erant, sed et pro eis qui per verbum eorum credituri sunt in me: ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant, sed etiam qui futuri erant; quotquot enim postea crediderunt in eum, crediderunt per verbum eorum, scilicet apostolorum, id est per Evangelium. Quisquis enim in Christum credit, Evangelio credit: quod dictum est esse verbum eorum, quia ab eis est primitus ac praecipue praedicatum. Jam enim ab ipsis praedicabatur, quando per revelationem Christi ipsum verbum eorum Paulus accepit, et per hoc verbum, et si non per eos. Cum accepisset a Deo illud, credidit Paulus: unde et contulit cum illis Evangelium, et dextras accepit, quia illud verbum cum eis, etsi non per eos habuit. Ipsa enim collatio unam doctrinae speciem excussa omni leprae varietate monstravit. Leprosi enim quos Dominus in Evangelio curasse legitur, et misisse ad sacerdotes ut se eis ostenderent, non absurde intelliguntur, qui scientiam verae fidei non habentes, varias doctrinas profitentur erroris. Nulla porro falsa doctrina est, quae non aliqua vera intermisceat.

Vera ergo falsis inordinate permista in una doctrina significant lepram, quae unius corporis colorem diversis locis variat atque maculat. Ut ergo Apostoli praedicatio ab omni corruptionis lepra libera monstraretur, cum aliis apostolis contulit Evangelium. Aliter enim non crederet Ecclesia ei qui non fuerat cum Domino. Seorsum autem. Quasi dicat: Contuli cum illis Evangelium: sed seorsum,[ Hieronymus] id est separatim. Contuli cum his qui videbantur aliquid esse, id est alicujus auctoritatis, non publice coram omnibus, ne fidelibus ex Judaea, qui putabant legem esse servandam, fidei scandalum nasceretur.[ Augustinus] Seorsum etiam illis exposuit Evangelium, cum jam exposuisset coram omnibus: non ideo quod aliqua falsa dixerit, ut seorsum paucioribus vera diceret; sed propter infirmos qui non possunt omnia capere, quibus aliqua tacuerat dicenda perfectis. Aliquando enim aliquid veri tacere licet. Ne forte. Quasi dicat: Contuli cum eis, ne forte in vacuum currerem aut cucurrissem, id est ne putarer praedicasse inutiliter. Praedicationis vero opus appellat cursum, pro torrenti eloquio: sed neque. Quasi dicat: Non solum in collatione probatus sum, sed etiam Titus qui mecum erat, cum esset gentilis. Neque compulsus est, rationibus eorum circumcidi, id est non potuit extorqueri a me ut circumcideretur, sed susceptus est ab apostolis in societate incircumcisus. Cur ergo vultis, vos Galatae, circumcidi? cur ultro a gratia recedentes ad legem transitis? Sed propter, etc. Quasi dicat: Non solum Titus non est compulsus circumcidi, sed neque ad horam, in aliquo, cessimus, quasi convicti de lege, subjectioni eorum, ut eis subjiciamur, qui legalia saluti necessaria praedicabant. Cum autem alibi cesserit, ut in circumcisione Timothei, cur non hic cessit? Respondet et ait: Propter falsos fratres, qui se fingunt amicos, subintroductos,[ Ambrosius] id est in locum ubi erant apostoli, latenter introductos a Judaeis. Quod enim infideles per se non poterant, per falsos fratres moliebantur; quos sub specie religionis immiserant, ut explorarent quae libertas esset nobis in fide Christi. Unde subdit: Qui, scilicet falsi fratres, subintroierunt, id est sub habitu pacis et humilitatis introierunt; aliud quaerendo, aliud fingendo, explorare libertatem nostram, ut scilicet accusarent libertatem nostram, quam habemus in Christo Jesu, id est in fide Christi, non ut eam tenerent, sed ut aliqua contentione ab ea nos redigerent in servitutem legis, id est in carnales observantias, a quibus liberati sumus per fidem Christi. Quod si esset, veritas Evangelii apud gentes non maneret, sed omnes 144 judaizarent. Et ideo hic ubi assertionem praedicationis suae conferebat, nullatenus voluit cedere, ut veritas praedicationis monstraretur. Et nota quia in his omnibus se commendat, et legem non tenendam comprobat. Unde subdit:

VERS. 5, 6.--« Ut veritas Evangelii permaneat apud vos. Ab his autem qui videbantur esse aliquid, quales aliquando fuerint nihil mea interest. Deus enim personam hominis non accipit.»

Ut veritas, etc. Quasi dicat: Ideo in nullo cessimus, ut ita veritas Evangelii permaneret apud vos. Veritas enim Evangelii, Christi est gratia. Ideo enim hic non cessit circumcidendo Titum, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant, credentes salvos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire jactabant. Ibi vero ubi non obfuit, circumcidit Timotheum pro scandalo Judaeorum, ne Judaeis sic videretur circumcisionem detestari, sicut idololatria detestanda est: cum illam Deus fieri praeceperit, hanc Satanas persuaserit. Ideo ergo non fecit in Tito quod in Timotheo, ut ostenderet illa sacramenta nec tanquam necessaria debere appeti, nec tanquam sacrilega debere damnari. Vel secundum aliam litteram. Quidam enim Latini codices non habent neque, secundum quod ita potest legi. Quasi dicat: Titus non est compulsus circumcidi, sed alibi ad horam cessimus subjectioni, ut in circumcisione Timothei. Reddit autem causam quare compulsus est facere quod nolebat, scilicet pro scandalo Judaeorum, praeveniens calumnias falsorum fratrum, qui parati erant commovere seditionem, si illum filium Judaeae incircumcisum ordinaret episcopum: et hoc est quod ait, cessimus, dico, propter falsos fratres qui subintroierunt in locum ubi ego cum Timotheo et aliis eram, qui introierunt explorare libertatem nostram, quam habemus in Christo Jesu, id est ut nos redigerent in servitutem legis: quod cum facere nequirent, populum contra nos excitare moliebantur: et ideo cessimus subjectioni eorum, circumcidendo Timotheum; ad horam cessimus, ita ut veritas Evangelii permaneret apud nos, quae habet quod neque circumcisio aliquid confert, neque praeputium, sed fides: hoc enim erat apud Judaeos, quia credentes circumcidebant filios suos. Attende diligenter quod Ambrosius illam litteram improbat, qua dicitur nec ad horam cessisse, cum dicat se cessisse, nec ad horam, ita dicens: Titum supra dixit, non esse compulsum circumcidi. Et subjicit dicens: Sed propter subintroductos falsos fratres, etc., quibus verbis quid jam sonat nisi quia ad horam cessit propter illos? Si autem propter illos falsos fratres non cessit, sicut legitur in quibusdam codicibus, non voluntate non cessit; nam cessurum se significavit, si illi non essent; sed propter illos subintroductos falsos fratres non cessit. Si ergo cedendum non fuit, quare falsi fratres dicuntur, quorum beneficio non fecit quod faciendum non erat? Ergo si hoc est, beneficium praestiterunt Apostolo, quia horum causa non cessit, cum Ecclesiae non deberet. Cur igitur exploratores dicti sunt, si hoc illum facere volebant quod facturus erat? sed propter istos non fecit. Sin autem non erat facturus, sine dubio propter istos fecit. Littera hic indicat quia cessit, et historia factum exclamat. Quomodo enim ad horam negaret se cessisse, cum probetur propter Judaeos Timotheum circumcidisse? Ille enim posset defendere se nec ad horam cessisse, qui nunquam inveniretur cessisse. Nec ad horam enim cessit qui nunquam cessit: quod si aliquando cessit, quomodo nec ad horam? Cur etiam dicit se cessisse propter falsos fratres, si per se facturus erat? aut enim cessurus propter falsos fratres non cessit, aut non cessurus propter falsos fratres cessit. Unum enim ex his duobus restat intelligi. Cessit ergo invitus, non sponte, propter illos faciens quod per se non faceret, humilians se legi circumciso Timotheo, ut dolus et scandalum Judaeorum cessaret, qui parati erant commovere tumultum et seditionem, si illum filium Judaeae incircumcisum susciperet, et episcopum ordinaret.[ Ambrosius] De filiis autem Graecorum non erat scandalum, quia epistola apostolorum inde data erat, ubi dicebatur non oportere eos circumcidi. Sed Judaei credentes circumcidebant filios suos, nec epistola apostolorum hoc vetabat, nec de his aliquid significaverat. Unde nec Titus est compulsus circumcidi, qui de Graecis vel gentilibus erat; sed Timotheus filius Judaeae propter exploratores circumcisus est. Per hoc enim quod illum circumcidit, et non illum, ostenditur, quia illa legalia nec saluti necessaria sunt, nec sacrilega, ita ut veritas Evangelii maneat, scilicet quia in Christo neque praeputium neque circumcisio aliquid valet, sed fides quae per dilectionem operatur. Ab his autem. Quasi dicat: De collatione Evangelii refero ad commendationem meam. Sed quales, id est quam idiotae fuerint, ad comparationem meam, aliquando, scilicet dum in lege erant, antequam essent apostoli illi qui videbantur esse aliquid, id est alicujus auctoritatis, quia cum Domino ambulaverunt, et transfigurationi ejus interfuerunt.[ Augustinus] Videbantur, dico, ab his, scilicet falsis fratribus, quia qui videntur esse aliquid, carnalibus hominibus videntur esse aliquid. Nam ipsi non sunt aliquid, etsi boni ministri Dei sunt. Christus in illis est aliquid, non ipsi per se; nam si ipsi per se essent aliquid, semper fuissent aliquid. Quales autem aliquando fuerunt, quia ipsi et peccatores, et idiotae fuerunt, nihil mea interest referre, id est nil mihi prodest in hoc statu miseriae, quia praeterita nec prosunt nec obsunt. Innuit tamen se praevaluisse. Dicendo enim, quales aliquando fuerunt, indicat se in legalibus praevaluisse illis; sed nil tamen iis profuisse, et ideo Galatis non sunt curanda legalia. Deus, etc. Quasi dicat: Ideo nil mea interest, quia Deus non accipit personam hominis, magnam vel parvam, id est sine personarum acceptione omnes ad salutem vocat, non reputans illis delicta eorum.

VERS. 7- 13.--« Mihi enim qui videbantur esse aliquid, nihil contulerunt. Sed econtra cum vidissent quod creditum est mihi Evangelium praeputii sicut et Petro circumcisionis( qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes) et cum cognovissent gratiam quae data est mihi, Jacobus et Cephas et Joannes qui videbantur columnae esse, dextras dederunt mihi et Barnabae societatis, ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem, tantum ut pauperum memores essemus. Quod etiam sollicitus fui hoc ipsum facere. Cum autem venisset Cephas Antiochiam, in faciem ei restiti, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam venirent quidam a Jacobo, cum gentibus edebat. Cum autem venissent, subtrahebat et segregabat se, timens eos qui ex circumcisione erant. Et simulationi ejus consenserunt caeteri Judaei, ita ut et Barnabas duceretur ab eis in illam simulationem.»

Mihi enim, vel autem. Quasi dicat: Ideo ad priora non recurro, quia ea quae modo sunt, sufficiunt mihi ad commendationem, scilicet quia illi qui videbantur esse aliquid, scilicet Petrus et alii qui fuerunt cum Domino, nil contulerunt, id est addiderunt, mihi.[ Augustinus] In quo patet quod non illis inferior sum, qui a Domino adeo perfectus sum, ut nil esset quod in collatione meae perfectioni adderent. Qui enim illis imperitis tribuit sensum, dedit et mihi. Vel ita continua: Vere Deus non accipit personam hominis, qui si ita esset, ego Paulus, ante impius, cui tales nil conferret, non fuissem, sed fui. Mihi enim, etc. Vel ita junge, et legitur, autem. Quasi dicat: Illud nil mea interest referre, sed hoc dicam, quod qui videbantur esse aliquid, nihil contulerunt mihi. Sed potius econtra, opinionem insidiantium, cum vidissent quod Evangelium praeputii, a Domino creditum est mihi, ut fideli, ita principaliter, sicut et Petro Evangelium circumcisionis. Christus enim Paulo dedit ut ministraret gentibus, qui etiam Petro dederat ut ministraret Judaeis.[ Ambrosius] Ita tamen dispensatio distributa est illis, ut et Petrus gentibus praedicaret si causa fecisset, et Paulus Judaeis. Qui enim. Quasi dicat: Per hoc viderunt, quia qui operatus est Petro, id est dedit quidquid habet, eligendo eum in apostolatum circumcisionis, id est Judaeorum, operatus est et mihi, id est ad meum honorem, inter gentes. Cum vidissent, inquam, et cum cognovissent gratiam quae data est mihi in gentes,[ Augustinus] scilicet quot miracula feceram, quot gentes converteram, Cephas, id est Petrus, et Jacobus et Joannes, qui erant honoratiores in apostolis, quia semper in secretis cum Domino fuerunt, qui videbantur columnae esse, id est sustentatio totius Ecclesiae, quae etiam ipsa columna et firmamentum dicitur veritatis: quam etiam sapientia aedificavit, et constituit in septem columnis, quo numero vel universitas praedicatorum, quia solet poni pro universo, vel septenaria operatio Spiritus sancti insinuatur. Cum hoc, inquam, vidissent et cognovissent, dederunt mihi et Barnabae dextras in signum societatis, id est consenserunt in societatem, et paruerunt voluntati Domini, consentientes ut ego essem primus in praedicatione gentium, sicut Petrus in circumcisione. Et sicut alii apostoli obedirent Petro, ita Barnabas Paulo. Non ergo inventi sunt in aliquo dissentire ab illo, ut cum ille perfectum Evangelium se accepisse diceret, illi negarent, et aliquid vellent tanquam imperfecto addere. Ut nos, quasi dicat: Dederunt nobis dextras, ad hoc utique, ut nos iremus in gentes; ipsi autem in circumcisionem tantum. Hoc addiderunt: Ut pauperum, qui erant in Hierusalem, memores essemus, qui rerum suarum venditarum pretia ad pedes apostolorum ponerent. Memores, dico, ad opus illorum faciendo collectas. Ecce per hoc patet quod nobis egebant. Quod etiam. Quasi dicat: Ipsi monuerunt 145 nos hoc facere. Quod, id est sed, ante admonitionem illorum ego fui etiam sollicitus, id est studui hoc ipsum facere, non minus diligenter quam illi praeceperunt. Eo tempore cum venisset Petrus Antiochiam, licet hoc in Actibus apostolorum non legatur, in faciem ei restitit Paulus. Unde subdit: Cum autem, etc. quasi dicat: Ipsi mihi nihil contulerunt, sed ego contuli Petro, quia cum venisset Cephas Antiochiam, qui locus gentium erat, ego restiti ei, tanquam pari. Hoc enim non auderet facere, nisi sciret se non imparem fore. Restiti, dico, eundo in faciem ejus, scilicet quod non animadvertebat indicando; et non in occulto, sed coram omnibus quibus nocebat. Et non temere hoc feci, quia reprehensibilis erat, id est dignus reprehensione, non pro se sed pro aliis. Et vere, quia hoc modo.[ Augustinus] Prius enim quam venirent quidam Judaei ab Jacobo, Ecclesiae Hierosolymitanae episcopo, edebat Petrus cum gentibus, non habens discretionem in cibis. Illi qui a Jacobo venerant aemulatores legis erant, nomine Christiani, qui aequo jure Christum et legem venerabantur, quos timens non miscebatur gentibus, quod si solum esset, non esset reprehensibile, sicut et ipse Paulus pro scandalo aliquando cessit.[ Ambrosius] Sed in hoc errabat quod gentes judaizare cogebat suo exemplo, dum a gentibus se dividens Judaeis se adjungebat. Unde subdit: Cum autem illi venissent a Judaea, subtrahebat se Petrus, latenter per aliquas occasiones a cibis gentilium. Et segregabat se, id est per se gregem cum Judaeis faciebat, timens, non cibos, sed eos qui ex circumcisione erant, id est de Judaea, quia erant infirmi, vel etiam si firmi essent, ne pro more suo scandalizarentur. Igitur ne scandalizarentur, sed paulatim in fide nutrirentur, factus est Judaeis, tanquam Judaeus, simulans cum infirmis idem sentire. Et simulationi ejus caeteri Judaei, qui erant Antiochiae, consenserunt, tanquam discerneret cibos, ita ut et Barnabas, qui mecum erat doctor gentium, ab eis duceretur gentibus subtractus in illam simulationem, Judaicae comestionis, ut quamvis recte crederet de legis in utroque populo abolitione, eadem tamen intentione qua Petrus, se a gentibus subtraheret, et cum infirmis idem sentire se simularet. Haec autem simulatio gentibus inutilis erat, ideoque Paulus Petrum redarguit. Unde subdit:

VERS. 14.--« Sed cum vidissem quod non recte ambularent ad veritatem Evangelii, dixi Cephae coram omnibus: Si tu cum Judaeus sis, gentiliter vivis et non Judaice, quomodo gentes cogis judaizare?»

Sed cum vidissem ego solus quod non recte ambularent, non quantum ad intentionem, sed ad veritatem Evangelii, quia per hoc peribat veritas, ut gentes judaizarent, dixi Cephae coram omnibus, quia pro omnibus sanandis dictum est, ut omnes illius objurgatione sanarentur. Non enim utile erat errorem qui palam noceret, in secreto emendare.[ Augustinus] Huc etiam accedit, quod firmitas et charitas Petri cui ter a Domino dictum est: Pasce oves meas; objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat, valebatque hoc ad magnum humilitatis exemplum, ut in eo qui primus est, discant caeteri mites esse et humiles. Ipse enim Petrus quod a Paulo fiebat utiliter libertate charitatis, sancte ac benigne pietate humilitatis accepit, atque ita exemplum posteris praebuit, tanto sanctius quanto ad imitandum difficilius, quo non dedignarentur majores sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi. Laus itaque justae libertatis in Paulo, et sanctae humilitatis in Petro eminuit. Dixi inquam, si tu, o Petre, cum sis Judaeus, natione et genere, gentiliter et non judaice vivis, id est gentium, non Judaeorum ritu vivis, quia sciebat illam dissertationem ciborum nihil conferre. Ecce qui ante fuit in ritu Judaico dimisit. Quid ergo debent facere qui non fuerunt ut Galatae? non utique debent recipere. Si, inquam, hoc est, quomodo cogis gentes, quae omnia quae vident in te putant esse necessaria saluti, judaizare? cogebat quidem non docentis imperio, sed conversationis exemplo, et de hoc objurgatus est. Hinc discant Galatae Petri auctoritate non esse judaizandum, qui in hoc reprehensus est. De hac autem reprehensione dissentire videntur Hieronymus et Augustinus, sicut et de legalium post Christum observatione. Hieronymus enim ait Petrum non ideo observasse illa legalia, quod vellet ea post Christum servari etiam a Judaeis, sicut vere nec debebant, sed invitum fecisse et dispensatorie simulasse, ne scilicet Judaeos amitteret; nec in hoc peccabat, quia bona intentione id agebat, etsi illi peccarent, qui ejus quasi exemplo judaizabant. Nec fuit reprehensio vera, quia nil in eo reprehensibile erat, sed dispensatoria, ut per hoc scirent gentes non esse judaizandum, videntes tantum Apostolum in hoc reprehendi.

Augustinus vero dicit Petrum servasse illa legalia non dispensatorie, sed vere, quasi eis subjectum, sed non in eis spem ponentem, quae ab omnibus Judaeis erant servanda, et eum vere peccasse, non illa servando, sed alios suo exemplo judaizare cogendo, ut sit reprehensio vera non dispensatoria. Ait enim Hieron.. Ex hoc loco impius Porphyrius Petrum a Paulo reprehensum nobis objicit, volens et illi maculam erroris, et huic procacitatis incutere, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum inter se Ecclesiarum principes dissiderent. Quod utique facit non intelligens quo sensu Petrus reprehensibilis fuisse, vel ei apostolus Paulus in faciem restitisse dicatur. Nam uterque recte sentit legem non esse tenendam, et in omni gente quicunque timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi, sed uterque cauta simulatione dispensat, ille subtractionem, iste reprehensionem, ut et Judaeis superbia, et gentibus desperatio tolleretur. Non igitur vel Paulo vel eis cum quibus ante edens se ab eis postea separabat, Petrus vere reprehensibilis erat, nec eis Paulus procaciter resistebat. Paulus enim in Petro hoc reprehendere non potuit, quod ipse fecit, nec arguere simulationem, cujus et ipse reus erat; sed fuit haec reprehensio non vera, sed dispensatoria; nec Petrus peccavit, nec Paulus procaciter arguit. Petrus autem, sicut legitur in Actibus apostolorum, auctor fuit hujus decreti, legem post Evangelium non esse servandam, qui post visionem lintei, ubi erant diversi generis animalia, ad Cornelium intravit, et cum gentibus comedit: qui etiam quaestionem de hac re solvit. Cum enim Paulus et Barnabas jam conversis multis gentibus venissent Antiochiam, quidam de Judaea descendentes dicebant: Sine lege Moysi nemo potest salvari. Tunc utrique scilicet Paulus et Barnabas et illi Judaei qui hoc dicebant, ascenderunt Jerusalem ad apostolos. Petrus vero ait: Dedit Deus Spiritum illis sicut et nobis, et nihil discrevit inter nos et illos, fide purificans corda eorum. Quid ergo tentatis demum imponere jugum, quod neque nos neque patres nostri portare potuimus? sed per gratiam credimus salvari sicut et illi. Petrus itaque bene sensit de abolitione legis, sed simulavit pro timore Judaeorum ne occasione gentium a fide recederent, et sic perderet gregem suum. Simulavit autem Paulus pro simili metu, ut in circumcisione Timothei, et ipse qui comam ex voto nutrivit ut Nazaraei, in Cenchris ex lege caput totondit. Post multa etiam in Jerusalem consilio Jacobi et presbyterorum purificatus secundum legem in templum intravit, et hostiam obtulit. Ecce quomodo Judaeis Judaeus factus est. Non ergo officioso mendacio, sed honesta dispensatione et Petrum se a gentibus segregasse, et Paulum ei restitisse, ego imo alii ante me exposuerunt, ut et apostolorum prudentia demonstraretur, et blasphemantis Porphyrii imprudentia coerceretur.

Augustinus vero dicit credentes de gentibus onere legis liberatos esse; de Judaeis vero credentes, legi subditos esse, nec peccare si circumcidunt et sacrificant, modo spem salutis in eis non constituant, nec peccat Petrus si judaizat, sed quia cogit gentes judaizare suo exemplo, in quo solo, Paulus reprehendit eum ut doctor gentium, ut sit reprehensio vera, nec dispensatoria. Alioquin mentitus est Paulus. Si enim hoc fecit Petrus quod facere debuit, mentitus est Paulus qui eum vidit non recte ambulantem ad veritatem Evangelii. Quisquis enim facit quod facere debet, recte utique facit, et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod novit eum facere debuisse. Si autem verum scripsit Paulus, verum est quod Petrus non recte ambulabat ad veritatem Evangelii: ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret judaizare. Hoc enim lego scripsisse Paulum quem mentitum esse non credo, et ideo non recte agebat hic Petrus, quia erat contra Evangelii veritatem, ut putarent qui credebant in Christum, se sine illis legalibus salvos esse non posse. Hoc enim contendebant Antiochiae qui ex circumcisione crediderant. Ipsum vero Paulum credo non ita egisse, quando Timotheum circumcidit, vel Cenchris votum persolvit, vel Hierosolymis a Jacobo monitus, legalia illa suscepit, ut putare videretur per illa legalia salutem posse dari, sed ne illa quae in umbris futurorum Deus fieri jusserat, tanquam idololatriam gentium damnare crederetur. Hoc est enim quod Jacobus ait: Vides, inquit, frater, quot millia sunt in Judaea qui crediderunt in Christo, et hi omnes aemulatores legis sunt. Audierunt enim de te quod discissionem 146 doceas a Moyse eorum qui per gentes sunt Judaeorum, dicens non debere circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem legis ingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire multitudinem. Audierunt etenim supervenisse. Hoc ergo fac quod tibi dicimus. Sunt nobis viri quatuor, votum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum ipsis, et scient omnes falsa esse quae de te audierant.[ Augustinus] Non, ut opinor, obscurum est, et Jacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse quae de illo audierant hi, qui cum ex Judaeis credidissent, tamen aemulatores erant legis, qui sic ea volebant observari, tanquam sine his in Evangelio salus credentibus esse non possit. Hi senserant Paulum vehementissimum gratiae praedicatorem, et intentioni eorum maxime adversum. Ab aemulis enim novae legis qui non intelligebant quo animo a Judaeis fidelibus illa tunc observari deberent, scilicet propter commendandam auctoritatem divinam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam salutem, dicebatur Paulus gratiae praedicator egregius damnare legem Moysi ut sacrilegam, nec Deo mandante scriptam, et ideo hujus falsae criminationis invidiam diluere volens ipse judaizavit, ostendens non eam esse sacrilegam Judaeis, ut est idololatria gentibus, nec tamen esse necessariam saluti.

Porro apostoli decreverant Hierosolymis, ne quisquam tunc Judaeos judaizare prohiberet, quamvis etiam ipsos Christiana doctrina non cogeret. Itaque si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem qua gentes cogeret judaizare, non mirum si Paulus constringebat eum libere debere asserere, quod cum caeteris apostolis se Hierosolymis decrevisse meminerat. Si autem hoc ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum volebat Paulus non timide hoc subtegere, sed fidenter asserere, quod eum pariter sentire jam noverat, vel quia cum eo contulerat Evangelium, vel quia in Cornelii vocatione etiam divinitus eum de hac re monitum acceperat, sive quia antequam illi venissent Antiochiam quos timuerat, cum gentibus eum convesci viderat. Non enim negamus Petrum in hac sententia fuisse in qua et Paulus fuit. Non igitur tunc eum quid in ea re verum esset docebat, sed ejus simulationem qua gentes cogebat judaizare, arguebat, quia sic illa omnia simulatorie gerebantur, quasi verum esset quod dicebant quidam, scilicet credentes sine lege non posse salvari, in cujus sententiae non consensionem, sed simulationem timore Petrus inciderat, ut de illo vere Paulus scriberet, quod eum vidisset non recte ambulantem ad veritatem Evangelii, eique verissime diceret quod gentes judaizare cogebat, quod Paulus utique non faciebat: ob hoc illa vetera veraciter ubi opus erat observans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed gratia fidei salvos fieri fideles, ne ea velut necessaria quisquam susciperet, post passionem et resurrectionem, namque Domini jam revelata fide, amiserant tanquam vitam officii sui. Verumtamen sicut defuncta corpora deducenda erant quodammodo ad sepulturam, nec simulate, sed religiose, non erant deserenda continuo, vel inimicorum obtrectationibus tanquam canum morsibus projicienda. Ideo nunc quisquis Christianorum quamvis sit ex Judaeis ea celebrare voluerit, quasi sopitos cineres eruens non erit pius deductor vel bajulus corporis, sed impius sepulturae violator. Nam processu temporis observationes illae ab omnibus Christianis sunt deserendae. Item ipsum apostolum Paulum interrogans, interpello et requiro in eo quod scripsit se vidisse Petrum non recte ambulare ad veritatem Evangelii, eique ideo restitisse, quod illa simulatione gentes judaizare cogebat: utrum verum scripserit an non, nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Absit! ut eum mendaciter fecisse credamus. Omnino enim tenendum est in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum, et a scriptoribus sanctarum Scripturarum credendum est omnino abesse mendacium, ne dispensatores Christi sibi putent licere pro veritatis dispensatione mentiri. Fidelis igitur dispensator Paulus nobis exhibet procul dubio in scribendo fidem, quia veritatis dispensator erat, non falsitatis: et ideo verum scripsit, dicens se vidisse Petrum non recte ambulantem ad veritatem Evangelii, eique in faciem restitisse, quod cogeret gentes judaizare. Petri itaque et Barnabae simulatio, merito reprehensa est et correpta, ne et tunc noceret, et ne posteris ad imitandum valeret.

Cui Hieronymus ita respondet: Scribis in epistola quod Paulus cum jam esset Christi Apostolus suscepit ea quae in lege praecipiuntur celebranda, ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent sicut a parentibus per legem acceperant custodire, si tamen in eis non constituerent spem salutis. Estque summa sententiae tuae, credentes quidem de gentibus a legis onere liberos esse, sed credentes de Judaeis bene facere, si sacrificant et circumcidunt. Sed si post Evangelium bene facit qui judaizat in sacrificiis et caeteris, in haeresim labimur Cerinthi et Ebionis, qui propter hoc sunt anathematizati quod Evangelio miscuerunt cultum legis, qui dum volunt Judaei esse et Christiani, neutrum sunt: et si tales suscipimus ut in Ecclesia Dei faciant quod fecerunt in synagoga Satanae, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. Dicis legis caeremonias his qui ex Judaeis sunt non esse pestiferas, ego contra pronuntio quod sunt utique caeremoniae Judaeorum omnibus mortiferae fidelibus. Finis enim legis Christus est. Item: Lex et prophetae usque ad Joannem. Item Jeremias: Consummabo testamentum novum super domum, vel domui Israel. Non dicit populo gentium sed Judaeis, ut non in vetustate litterae vivant, sed in novitate spiritus, nec sunt illae caeremoniae res indifferentes inter bonum et malum; si observandae sunt, salutem afferunt, si vero salutem non afferunt, non sunt observandae. Eas observare tu dicis bonum, ego assero malum, non modo eis qui ex gentili, sed etiam qui ex Judaico populo crediderunt.

VERS. 15- 18.--« Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores. Scientes autem quod non justificatur homo ex operibus legis, nisi per fidem Jesu Christi, et nos in Christo Jesu credimus ut justificemur ex fide Christi, et non ex operibus legis. Propter quod ex operibus legis non justificabitur omnis caro. Quod si quaerentes justificari in Christo, inventi sumus et ipsi peccatores, nunquid Christus peccati minister est? Absit! Si enim quae destruxi iterum haec reaedifico, praevaricatorem me constituo.»

Nos natura, etc. Commendata auctoritate sua jam rationibus incipit agere, quod carnales observantiae post Christum non sunt observandae, ostendens justitiam, non ex lege, sed ex gratia fidei esse, primo, exemplo sui et apostolorum, et Abrahae, qui ex fide justificati sunt, deinde Scripturarum attestatione, tandem humana consuetudine. De improbatione itaque legis incipit hic plene agere. Quasi dicat: Gentes non debent judaizare. Et vere, quia nos qui valuimus in lege, scimus eam non justificare, et ideo ea dimissa ad Christum confugimus, quod ita dicit: Nos, scilicet ego et alii apostoli, sumus natura Judaei, id est non proselyti, sed genere Judaei sumus, et non sumus peccatores ex gentibus. Quasi dicat: Peccatores quidem sumus, sed non ut gentes idololatrae et immundi. Attende quod sicut interest inter irridentes et irrisores, et inter scribentes et scriptores, et hujusmodi, ita Scriptura peccatores appellare consuevit valde iniquos, et gravibus peccatorum sarcinis oneratos, quod nomen gentibus imposuerunt Judaei ex vetusta superbia, tanquam ipsi justi essent, cum essent et ipsi peccatores.[ Augustinus] Hoc nomen non est in Scripturis usitatum de illis qui cum juste et laudabiliter vivant, non sunt sine peccato. Scientes autem. Quasi dicat: Sumus natura Judaei, et non peccatores ex gentibus, sed tamen scimus quod homo, id est Judaeus quantumcunque in lege sit, non justificatur ex operibus legis, id est per opera legalia, quae sunt de sacrificiis et de aliis figurativis. Nullo denique modo justificatur, nisi per fidem Christi Jesu, id est qua creditur in Christum. Et quia hoc est, ergo et nos Judaei sicut et gentes, credimus in Christo Jesu, ut justificemur ex fide Christi. Non ideo dicit ex fide, quod opera bona frustrentur, cum Deus reddat unicuique secundum opera sua, sed quia opera sunt ex gratia, non ex operibus gratia, quia fides per dilectionem operans, nihil operaretur, nisi ipsa dilectio Dei diffunderetur in nobis per Spiritum sanctum, nec ipsa fides esset in nobis, nisi Deus eam daret. Ex fide ergo nos dicit justificari, quia ipsa prima est, ex qua impetrantur caetera. Ex fide justificemur, dico, et non ex operibus legis aliquo modo, sive ante fidem sive cum fide fiant.

Propter quod, scilicet quia Judaeus non est justus ex lege, patet quod ex operibus legis non justificatur omnis caro, id est gentilis, quia si ex illis non justificatur Judaeus, multo minus caro, id est peccator ex gentibus. Quod si, quasi dicat: Nos credimus in Christum ut per fidem justificemur. Quod, id est sed si, et nos ipsi inventi sumus, peccatores, ideo quia sumus, quaerentes justificari in Christo, id est si dicitis, et si verum est nos peccasse eo quod legem dimisimus, et in Christo justitiam quaerimus, tunc qui hoc praecipit, scilicet Christus, est minister peccati. Nunquid Christus est peccati minister? Quasi dicat: Mirum est si quis hoc dicat. Sed absit ut Christus peccaverit, qui legem destruxit, et deseri praecipit! Si enim. Quasi dicat: Vere Christus non peccavit hoc praecipiendo, quia nec ego peccavi deserendo, et destruendo, quia si iterum haec reaedifico quae destruxi, scilicet superbiam gloriantem de operibus legis, praevaricatorem me esse constituo. Videtur forte ex his verbis similiter posse objici quia, si fidem Christi quam ante oppugnabat nunc aedificet, praevaricatorem se constituat, sed illam non destruxit, quia destrui non potest. Hanc autem superbiam vere destruxerat, et destruebat, et ideo, si reaedificaret, praevaricator fieret. 147[ Augustinus] Ille enim praevaricator est qui cum destruxerit rem falsam quae destrui potest, eam rursum aedificat. Ille vero non est, qui rem veram cum conaretur destruere, et postea veram esse ac destrui non posse cognosceret, tenuit eam ut in ipsa aedificetur. Vel ita, quod si quae. Quasi dicat: Dixi quod ex operibus legis non est justitia, et vere. Quod, id est quia etiam nos ipsi qui in lege majores inventi sumus, non opinione habiti, sed ratione probati fuisse peccatores in ea, scilicet dum ei subjecti serviebamus. Quod inde apparet, quia sumus quaerentes, id est quaerimus, justificari in Christo, quia cur in Christo quaereremus justificari, nisi quia in lege non eramus justi? Et si hoc est, id est si nos qui in ea perfecti eramus, fuimus ex ea peccatores, tunc lex ubicunque post Christi passionem servatur, ministrat peccatum, et si lex ministrat peccatum, tunc si Christus legem modo ministrat, et peccatum. Sed nunquid Christus est minister peccati? Absit! Non enim minister est peccati; ergo nec legis, quod forte videretur, quia eam adimplevit. Sed absit quod ipse sit minister, id est quod eam ministraverit, docens eam post suam passionem servandam. Et si Christus non est minister legis, cur vos, Galatae, eam servaretis? Vel ita, quod si. Quasi dicat: Vere ex operibus legis non est justitia, quod, id est quia nos ipsi quaerentes justitiam in Christo,[ Berengar.] id est revera cognovimus nos non posse justificari, nisi transeuntes ad Christum, nos dico inventi peccatores in lege. Et si hoc est quod utique est, nunquid Christus minister peccati, id est nunquid patitur Christus, et concedit nos relabi ad id quod eramus? quod si pateretur, id est concederet, profecto nobis esset minister peccati, id est prioris status nostri sicut fuisset transeuntibus ad se minister justitiae, sed absit! Si enim; quasi dicat: Vere Christus non est minister peccati vel legis, ego enim sequax ejus, destruxi legem rationabiliter vivendo et docendo. Et si, ego, iterum reaedifico haec quae destruxi, id est legem, constituo me esse praevaricatorem, id est contra legem spiritualiter intellectam facio.

VERS. 19- 21.--« Ego enim per legem legi mortuus sum, ut Deo vivam. Christo confixus sum cruci. Vivo autem jam non ego; vivit vero in me Christus. Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me et tradidit semetipsum pro me. Non abjicio gratiam Dei. Si enim per legem justitia, ergo gratis Christus mortuus est.»

Ego enim per legem, spiritualiter intellectam, mortuus sum legi, ne carnaliter in ea vivam.[ Augustinus] Vel per legem, id est per auctoritatem legis, ipsam dimisi, quasi ei mortuus, nullum carnalem sensum ejus habens; in qua scriptum est: Prophetam suscitabit Dominus de fratribus vestris, ipsum tanquam me audietis. Et item: Consummabo testamentum novum domui Israel. Et: Holocausta, et pro peccato non postulasti; tunc dixi: Ecce venio; et alia hujusmodi. Mortuus sum legi dico, ut vivam, non mihi, sed Deo, id est ad honorem Dei, quod etiam possum, quia cum Christo confixus sum cruci, id est crux Christi exstinxit in me ardorem peccati, ut jam ultra ad id non extendar timore Dei, quasi clavis habens carnes affixas. Unde: Confige timore tuo carnes meas. Vivo autem; quasi dicat: Cum Christo crucifixus sum cruci, sed propter hoc vivo virtutibus, id est vigorem bene operandi habeo. Vivo, dico, jam non ego, secundum carnem, quia jam non sum ille peccator qui prius eram. Vivit vero in me Christus, id est novitas Christi apparet in me. Et est sensus: Non est in me justitia mea, sed Christi. Ad quid ergo lex necessaria est? Quod autem, illud quod dixerat, et quod est, et qualiter est, et per quid, exponit. Quasi dicat: Dico me vivere, quod autem nunc vivo, id est bene operari possum in carne, corruptibili in qua est incentivum vitiorum, id est quod in igne non uror, in fide vivo, id est per fidem est, non per laboriosa opera legis. Fide dico, Filii Dei, cujus fides valere potest cum sit Dei Filius. Ut autem ostenderet non esse meriti sui, sed gratiae Christi, quod in carne vivens vivit in fide, addit, qui dilexit me, et per hoc fides habet efficaciam, et per dilectionem tradidit pro me, non aliud sacrificium, sed semetipsum, solum, qui tantus est. Attende quod Filius se tradidit ut hic dicitur, et per eum tradidit ut alibi ait Apostolus: Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Si Pater tradidit Filium, et Filius tradidit seipsum, Judas quid fecit? Facta est traditio a Patre, facta est traditio a Filio, facta est traditio a Juda, una res facta est. Quid ergo discrevit Patrem tradentem Filium, et Filium tradentem se, et Judam tradentem Magistrum? Quia hoc fecit Pater et Filius in charitate; Judas autem fecit in proditione. Videtis quia non quid faciat homo considerandum est, sed quo animo et voluntate faciat. In eodem facto invenimus Deum, in quo invenimus Judam; Deum benedicimus, Judam detestamur; benedicimus charitatem, detestamur iniquitatem. Deus cogitavit salutem nostram, qua redempti sumus; Judas cogitavit pretium quo vendidit Dominum; Filius pretium quod dedit pro nobis. Diversa ergo intentio, diversa facta facit, cum tamen sit una res, reparatio ex diversis. Eam si metiamur, unum coronandum, alterum damnandum; unum glorificandum, alterum detestandum invenimus. Non abjicio; quasi dicat: Quia Christus ex dilectione tradidit se et justificavit me, ergo non abjicio gratiam Dei, id est non recipio legem, quod esset abjicere gratiam.[ Augustinus] Vel secundum aliam litteram, quae est: Non sum ingratus gratiae Dei, ut ei comparem aliud, id est legem, ut dicam per legem esse justitiam. Nec debeo: Si enim per legem, id est per opera legis quibus Judaei confidebant, justitia est, ergo Christus mortuus est gratis, id est frustra, sine causa.

IN EPISTOLAM AD GALATAS. CAPUT III.

VERS. 1, 2.--« O insensati Galatae, quis vos fascinavit non obedire veritati? Ante quorum oculos Jesus Christus proscriptus est, et in vobis crucifixus. Hoc solum a vobis volo discere: Ex operibus legis spiritum accepistis, an ex auditu fidei?»

O insensati Galatae.[ Ambrosius] Increpat eos: verba enim sunt irascentis, et increpantis, qui per increpationem commonet eos, ut rationes sequentes attentius audiat. Quasi dicat: Non ex lege, sed ex fide justitia est, et Christus ex dilectione se pro nobis tradidit. Et cum haec omnia constent, et in his instructi fuistis. O, dolendo dicit, vos Galatae, estis insensati, quia nec se circumventos esse cognoscunt. Et cum prius recte instructi fueritis, quis vos facinavit, id est decepit, veritati non obedire? Veritas enim se ingerit vobis, et vos ei non creditis. Et quis vos ita fascinavit? Per simile hoc dicit; quasi dicat: Ut quod ante oculos est non videatis, sicut magicis ludificationibus aliter quaedam oculis hominum ostenduntur quam sint, et dicuntur illae fascinationes.[ Hieron.] Dicitur etiam fascinus sive fascinatio vulgo quod nocet infantibus. Dicuntur enim quorumdam oculi visu urentes, et hic eorum actus fascinatio dicitur, et potest fieri ut huic peccato inserviant daemones. Similiter invidia tanquam fascinus urit. Invidus enim non modo sibi nocet, cum aliena felicitate tabescit, sed etiam his in quibus aliqua bona esse incipiunt. Unde in libro qui Sapientia Salomonis inscribitur: Fascinatio malignitatis obscurat bona. Sic factum est ut invidi tanquam fascinantes nocuerint Galatis nuper in Christo renatis, ut iidem Galatae fidei stomacho nauseante cibum Spiritus sancti evomuerint. Quid autem ex hac fascinatione evenerit ostendit subdens: Ante quorum oculos, etc.,[ Ambrosius] quasi dicat: Vere fascinati estis ante quorum oculos, id est quorum reputatione Christus tantum proscriptus est, id est damnatus. Et in vobis, et in vestris intellectibus falsis Christus crucifixus est, ut purus homo sine salute vestra. In oculis et sensibus prudentium Christus videtur damnasse mortem et diabolum, et infernum, secundum illud Osee: Ero mors tua, o mors, etc. Haec est virga Moysi quae versa in serpentem devoravit serpentes magorum. Hic est summus sacerdos in lege, in cujus morte qui sanguinem proximi fuderant ignoranter, et ob id metuentes ad civitatem refugii se contulerant, absolvebantur, et securi fiebant a metu. Ita Christi morte damnato superbo salus nostra procurata est, quod insinuabat ineffabile nomen Domini, scriptum in lamina aurea summi pontificis, quod erat tetragrammaton, id est quatuor litterarum, quae sunt ioht, he, vau, eth, id est principium passionis vitae iste; ac si diceretur: Ille cujus iste legalis sacerdos gerit personam, est nobis per passionem auctor, et reparator vitae per Adam amissae. Unde: Qui ascendit super occasum Dominus nomen illi. Occasum enim mortis Christus ascendit, id est triumphavit, diabolum et mortem damnando. Sed oculis stultorum videtur damnatus tantum, et in eorum sensu crucifixus ut homo, in quo nulla spes salutis sit. In illis ergo vivit Christus, et in istis est mortuus. Vel ita: Ante quorum oculos Christus Jesus proscriptus est, id est proscriptio ejus ita vobis nota fuit, quasi ante vos fuisset facta, et in vobis est crucifixus, id est in intellectibus vestris fuit crucifixio, ut sciretis qualiter facta, et quid contulit.[ Augustinus] Vel ita, vere fascinati estis, ante quorum oculos, id est in vestra praesentia vobis videntibus ille tantus qui est Christus Jesus, et pro vobis, crucifixus est, et proscriptus, id est exhaeredatus, et hoc in vobis; in aliis non deberetis pati, ut regnum et haereditatem suam amitteret, nedum in nobis, sed in vobis etiam proscriptus est, id est haereditatem suam amisit in vobis, id est in vos ipsos.[ Berengar.] Quod ait, crucifixus, pondere pronuntiationis indiget cum dolore, quod addidit, ut hinc maxime moveret eos, cum considerarent quo pretio emerit possessionem quam in eis amittebat. Vel ita: Vere fascinati estis, ante quorum oculos Christus Jesus proscriptus est, id est dum per legem Christum Jesum deseritis, Christus est a vobis proscriptus, sicut a Pilato, id est ita peccatis, sicut peccavit Pilatus Jesus proscribendo eum, et dum insufficientem creditis, crucifixus est in vobis, id est a crucifixoribus, peccati quantitate non differtis.

Hoc solum volo. Postquam Galatas increpando commovit, commotis eis per increpationem probat quod lex non est observanda, quia non ex ea, sed ex fide veniunt omnia necessaria, scilicet spiritus, 148 justitia, benedictio; quasi dicat: Quamvis sitis fascinati et stulti, tamen hoc volo a vobis discere, quia hoc adeo evidens est, ut et stulti docere queant; et hoc solum volo a vobis scire, quia si nihil aliud esset, hoc solum ad probandum quod intendo sufficeret. Quid est illud? Ecce constat quia accepistis Spiritum sanctum inhabitantem. Et cum hoc constet quod Spiritum accepistis, an ex operibus legis, ubi labor est, quae nunquam habuistis, accepistis eum, an ex auditu fidei? id est ex fide quae auditus facilitate venit?[ Augustinus] Ex fide utique, non ex operibus legis. Ab apostolo enim praedicata est eis fides, in qua praedicatione adventum et praesentiam Spiritus sancti senserant. Sicut illo tempore in novitate vocationis ad fidem, etiam sensibilibus miraculis praesentia sancti Spiritus apparebat sicut in Actibus apostolorum legitur. Hoc autem factum erat apud Galatas, antequam isti ad eos pervertendos venissent. Hic ergo sensus est: Si in illis operibus legis esset salus vestra, non daretur vobis Spiritus sanctus, nisi circumcisis; sed fuit datus vobis antequam opera legis haberetis. Et sciendum quod nunc de operibus maxime tractat quae sunt in sacramentis, quae non sunt necessaria, ubi jam gratia fidei est. Bipertita enim sunt opera legis. Nam partim in sacramentis, partim in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent circumcisio, Sabbatum, neomeniae, sacrificia, et hujusmodi innumerae observantiae. Ad mores autem: Non occides; non moechaberis, et hujusmodi. In observantiis autem si non intelligantur, servitus sola est, qualis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc. Si autem observentur illa et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt, si tempori congruant: sicut a Moyse et prophetis observata sunt congruentia illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam praeterret animum quam sacramentum non intellectum; intellectum vero pium gaudium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si vero non est opus, cum suavitate spiritali tamen legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum, cum intelligitur, vel ad contemplationem veritatis, vel ad bonos mores refertur. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione et cognitione fundata est. Boni mores in dilectione Dei et proximi. In quibus duobus tota lex pendet et prophetae.

VERS. 3- 10.--« Sic stulti estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummamini? Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa? Qui ergo tribuit vobis spiritum, et operatur virtutes in vobis, ex operibus legis, an ex auditu fidei? Sicut scriptum est: Abraham credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Cognoscite ergo quia qui ex fide sunt, hi sunt filii Abrahae. Providens autem Scriptura quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae, quia benedicentur in te omnes gentes. Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Quicunque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt.

Sic stulti. Item hic increpat eos; quasi dicat: Et quia spiritus est ex fide, ergo vos stulti estis et sic, id est adeo, ut cum coeperitis instrui Spiritu sancto, id est cum initium habueritis a Spiritu sancto, nunc cum provectiores estis consummamini, id est quaeritis consummari carne, id est per carnales observantias, a quibus nec initium justitiae poterat haberi, et ita ordinem confunditis.[ Augustinus] Ordo enim est a carnalibus ad spiritualia surgere, non a spiritualibus ad carnalia cadere, sicut vobis accidit, quia quod bonum non est, non est Evangelium cum hoc annuntiatur. Tanta, etc., quasi dicat: Vos quaeritis consummari carnalibus observantiis, sed non consummamini, imo habita perditis. Et ideo tanta passi estis sine causa, id est sine utilitate; vel hoc ideo dicit, quia multa jam pro fide toleraverant, et in ipsis passionibus charitate timorem vicerant, sine causa ergo tanta passi erant, qui a charitate quae in eis tanta sustinuerat, ad legem labi volebant.[ Ambrosius] Si tamen; quasi dicat: Dico vos passos sine causa, non, tamen affirmo, quia in vobis, id est in potestate vestra est, si vultis, non erit sine causa, imo proderit. Sine causa enim factum dicitur superfluum, quod nec prodest, nec nocet. Hoc autem prodesse potest, si resipuerint. Hoc dicit ne desperent. Qui ergo tribuit, etc. Redit ad illam quam coeperat demonstrationem, ostendens quod sicut illi per opera legis quae nunquam habuerunt, non acceperunt Spiritum sanctum, sed per fidem; ita et ipse non per illa opera, sed per fidem habet potestatem dandi Spiritum sanctum, et operandi miracula. Quasi dicat: Quia vos non ex operibus legis quae nunquam habuistis, accepistis Spiritum, sed ex fide, ergo qui tribuit vobis Spiritum sanctum, ministerio, non auctoritate, et operatur virtutes, id est miracula in vobis, id est inter vos, scilicet ego, facit hoc ex operibus legis, an ex auditu fidei? Non utique ex operibus legis, sed ex fide: et si mihi qui ibi valui non prosunt, cur vos ea quaeritis? Quod autem mihi non prosint per exemplum vestri manifestatur; per vos enim potestis videre quod ego qui habui opera legis, non tamen per ea, sed per fidem accepi potestatem dandi spiritum ministerio, non auctoritate, et operandi miracula. De eo quod sub lege fuerat, posset dubitari, sed per similitudinem istorum liquet. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, cui ante circumcisionem fides reputata est ad justitiam subdens:

Sicut, etc. Et ostendit hic justitiam esse ex fide; quasi dicat: Ita spiritus est ex fide sicut et justitia. Nam scriptum est in Genesi; Abraham credidit Deo, et ipsum credere, reputatum est ei ad justitiam, id est sufficiens causa fuit justitiae Abrahae, et est aliis. Et vocat hic justitiam peccatorum remissionem, et bonae vitae observantiam. Cognoscite; quasi dicat: Quia Abraham justus est ex fide, cognoscite ergo quia illi qui sunt ex fide, id est quorum esse est ex fide, id est qui ex fide credunt se justificari et salvari hi sunt filii Abrahae, imitatione, id est justi. Providens autem.[ Augustinus] Ostendit superius ex fide esse spiritum et justitiam, hic ostendit ex eadem fide esse benedictionem; quasi dicat: Non solum justitia est ex fide, sed etiam benedictio, quia Scriptura, inducens Deum loquentem Abrahae, dicit: O Abraham, omnes gentes, non tantum Judaei, benedicentur aeterna beatitudine in te, id est quod est in fidei tuae conformitate, quia imitatione fidei ejus qua justificatus est etiam ante circumcisionem, Judaei et gentes benedicentur. Vel in te, id est in tuo semine, scilicet in Christo. Et ne alio, id est ad alium sensum, vertas verba illa, dicit Moysen sic sensisse, addens; Providens, etc.; quasi dicat: Scriptura, dicit providens, id est ostendens longe antequam fieret provisum esse hoc, scilicet quia Deus justificat ex fide gentes, non ex operibus legis. Et ideo praenuntiavit Abrahae, id est ostendit praenuntiatum esse Abrahae quod ex fide est benedictio dicens: Quia in te, id est tuae fidei imitatione benedicentur aeterna beatitudine omnes gentes. Et quia auctoritas Scripturae hoc dicit igitur qui ex fide sunt benedicentur cum fideli Abraham, id est sicut Abraham per fidem benedictus est. Quicunque enim. Quasi dicat: Recte dico quod illi qui ex fide sunt benedicentur. Ex operibus enim non benedicuntur, sed mali sunt: quod ita dicit: Quicunque enim ex operibus legis sunt, sicut illi qui per ea putant se justificari, sub maledicto transgressionis sunt, ut nequeant evadere, et ideo illud quod dictum est Abrahae, scilicet in te benedicentur omnes gentes, non est aliter intelligendum quam supra exposuit. Non enim sic intelligi debet, ut dicatur sicut Judaei volunt, in te benedicentur omnes gentes, id est in tuorum operum similitudine. Ex operibus enim legis non est benedictio, sed maledictio: quod intelligendum est non de operibus quae ad mores pertinent, sed quae in illis observationibus fiebant. Prodest enim lex scripta in tabulis, in quibus erant tria mandata pertinentia ad dilectionem Dei, et septem ad dilectionem proximi; caetera vero sunt hominum quod legis auctoritate probat subdens:

VERS. 10- 14.--« Scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro legis, ut faciat ea. Quoniam autem in lege nemo justificatur apud Deum, manifestum est quia justus ex fide vivit. Lex autem non est ex fide; sed qui fecerit ea, vivet in illis. Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum, quia scriptum est: Maledictus omnis qui pendet in ligno, ut in gentibus benedictio Abrahae fieret in Christo Jesu, ut pollicitationem spiritus accipiamus per fidem.»

Scriptum est enim; quasi dicat: Illi qui ex operibus legis sunt maledicti sunt. Et vere, quia sic scriptum est in Deuteronomio: Maledictus est omnis qui non permanserit, non solum cognoverit, non in quibusdam tantum, sed in omnibus praeceptis, quae scripta sunt in libro legis. Permanserit, dico, ita ut faciat ea, id est non modo velit, sed opere impleat, quod nullus potest facere. Unde Petrus ait: Quid tentatis imponere nobis jugum, quod neque nos neque patres nostri portare potuimus? Et est sensus: quasi dicat: Deus per Moysen multa quidem praecepit quae nullus implere poterit, sed homini data sunt in onus ad ejus domandam superbiam, qui dicebat: Non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Et ideo maledicti erant omnes qui sub lege erant, quia in omnibus erat reatus transgressionis, a quo absoluti erant qui in gratia confidebant; spiritualiter saltem legem implentes in quo innuit desiderandum esse Salvatorem, qui finem ponat his, et liberet non solum ab aliis peccatis, sed etiam a maledicto legis. Cur ergo Galatae transeunt a gratia ad maledictionem? Quasi dicat: Stulte faciunt. Quoniam autem; quasi dicat: Ex lege est maledictio, qui autem non sit ex ea justitia, per auctoritatem Habacuc ostenditur. Et hoc est quid dicit: Quoniam 149 autem nemo justificatur in lege, id est per opera legis, apud Deum, etsi apud homines qui falluntur, manifestum est, ex verbis Habacuc.[ Augustinus] Ille justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, scilicet non cupiditate appetendi aliquid ab eo praeter ipsum, vel timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo est. Manifestum est, dico, quod ait Habacuc: Justus ex fide vivit. Justus est aliquis ex fide, et per hoc vivit vita aeterna. Lex autem; quasi dicat: Ex fide est justitia et vita, sed lex non est ex fide, ut profuturis impleatur, sed timore. Posset enim videri quod opera legis ex fide fierent, ut pro eis sperarent aeterna, de quibus fides est, quod utique non faciebant, sed ex timore poenae illa servabant. Unde subdit: Sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait qui fecerit eam, vivet in ea, cum praemisisset, lex non est ex fide, ut intelligas legem in hoc loco pro ipsis operibus quae in illis observationibus fiebant positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique, si ea non fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi pati. Ideo ait: Qui fecerit ea, vivet in illis, non apud Deum, id est habebit praemium, ne ista morte puniatur, aliter enim plecteretur. Qui autem ex fide vivit, cum hinc exierit, tunc magis habebit praesentissimum praemium. Non igitur ex fide vivit quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet, quia fides Dei ad invisibilia pertinet.[ Ambrosius] Vel, lex non est ex fide, id est nil mandat credendum, sed faciendum. Alia non mutantur. Christus autem; quasi dicat: Ex lege est maledictio non justitia; sed Christus redemit nos Judaeos de maledicto legis, sub quo eramus. Cur ergo, vos Galatae, ad idem tenditis? Factus, etc.; quasi dicat: Redemit nos de maledicto legis. Ipse dico factus, id est reputatus, pro nobis, non solum maledictus, sed etiam maledictum. Quo verbo secundum usum loquendi plus quam si diceretur maledictus, intelligitur, id est valde peccator, dum ut reus occiditur, et dum in ejus contumelia dicitur caeco illuminato: Tu discipulus illius sis, nos discipuli Moysi erimus. Quia scriptum; quasi dicat: Ideo reputatus est maledictum, quia suspensus est in cruce, quia scriptum est in Deuteronomio: Maledictus omnis qui pendet in ligno, pro suis videlicet sceleribus.[ Hieron.] Non enim ideo est maledictus, quia crucifixus est, sed quia in talem inciderit reatum ut meruerit crucifigi, quod non Christus. Et ideo licet sit reputatus, tamen non fuit maledictus maledictione culpae, etsi maledictione poenae. Maledictio enim gemina est, scilicet culpae et poenae. Unde et meledictum duobus modis dicitur, scilicet active et passive, id est secundum culpam et secundum poenam.

Ostenso igitur qualiter hic locus accipi possit de maledicto culpae, et de maledicto poenae, prosequamur. Factus est, etc., quasi dicat: Christus redemit nos a reatu praevaricationis, qui propter hoc factus est pro nobis rei veritate maledictum, id est mortalis. Mortalitas autem ex peccato est, ideoque et ipsa maledictio dicitur, et ex ea aliquid maledictum. Ne autem horreas quod dicit Christum esse maledictum, confirmat auctoritate prophetae Moysi, subdens: Quia, etc. Quasi dicat: Vere factus est maledictum, quia scriptum est: Maledictus est, id est vere mortuus. Et vere satis est miser omnis qui pendet in ligno. Ad litteram hoc dixit Moyses de reis mortis, ut reo mortis hoc sufficeret si suspenderetur, quia haec poena caeteris abjectior et ignobilior erat. Ideo in Deuteronomio dictum est: Ut qui suspensus fuerit, in vespera deponatur, et ostendit quare, quia maledictus omnis qui pendet in ligno.[ Ambrosius] Quasi dicat: Satis est vel sit ei ad poenam quod suspensus moritur reus, et quod illic est usque ad vesperam, ut tunc deponatur et sepeliatur, ne si diutius ibi sit, majus sit opprobrium et macula generi ejus. Ab hoc ergo maledicto poenae ostenditur Christus non fuisse immunis hac auctoritate; quia scriptum est: Maledictus omnis qui pendet in ligno. Maledictus, id est mortuus. Securus ergo ait Apostolus, factus est pro nobis maledictum, sicut non timuit de eodem dicere, pro omnibus mortuus est. Hoc enim est maledictus quod mortuus est, quia mors ipsa ex maledicto est, et maledictum est omne peccatum, sive ipsum quod fit ut sequatur supplicium, sive ipsum supplicium, quod et vocatur peccatum, quia ex peccato fit. Suscepit autem Christus sine reatu supplicium nostrum, ut inde solveret reatum nostrum, et finiret etiam supplicium nostrum. Unde alibi Apostolus ait: Misit Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. Quod enim dixerat similitudinem carnis peccati, hoc etiam appellat peccatum, ubi ait, ut de peccato, etc. Quia enim de peccato mors est, illa autem caro quamvis ex Virgine, tamen mortalis fuit; eo ipso quo mortalis erat similitudinem carnis peccati habebat. Cur ergo timeret Moyses dicere maledictum, quod Paulus non timuit dicere peccatum? Plane hoc propheta dicere debuit et praedicare, nec in hoc quod maledictus appellatus est qui pendet in ligno, contumelia in Deo putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno. Mortalitas autem ex maledictione peccati primi hominis est. Si ergo diceret: Mors maledicta est, nemo exhorresceret. Item, si diceret: Peccatum maledictum est, nemo miraretur. Quid autem pependit in ligno nisi caro mortalis, cujus mortalitas ex peccato veteris hominis erat?[ Augustinus] In ejus peccati et mortis figura etiam Moyses exaltavit serpentem in eremo super lignum. In illa enim figura mors Domini pendebat in ligno.

Nec in eo etiam major invidia est, quod addidit, Deo, ut diceret: Maledictus Deo omnis qui pendet in ligno.[ Hieron.] In Hebraeis enim codicibus et nostris in Deuteronomio nunc habetur, maledictus est Deo. In antiquis tamen Hebraeorum codicibus non habetur nomen Dei, et puto post passionem Domini ab aliquo positum esse, ut nos qui maledictum a Deo credimus Christum, infamaret, sed non est hoc in contumeliam Domini, qui ideo dicitur maledictus Deo, quia odit Deus peccatum et mortem nostram, cum ad delendum eam misit Filium suum. Quid ergo mirum si maledictus dicitur Deo qui in se habet quod Deus odit, id est quod reprobat et delet? Addit proinde, omnis, etiam Christus, ne futuri haeretici negent ejus veram esse mortem. Praevidit enim Moyses haereticos futuros, et veram Domini mortem negaturos. Et ideo volentes ab hoc maledicto Christum sejungere, ut a mortis etiam veritate sejungerent. Ergo contra longe futuros haereticos de longe clamat Moyses: Sine causa tergiversamini, o haeretici, quibus displicet veritas mortis Christi. Maledictus enim omnis qui pendet in ligno, non ille aut ille, sed omnis omnino, etiam Filius Dei semper vivus in justitia sua, mortuus autem propter delicta nostra, in carne suscepta ex poena nostra. Sic et semper benedictus est in sua justitia, maledictus autem in morte suscepta ex poena nostra.[ Augustinus] Cum enim ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum quod mortem comitatur suscipere non dedignatus est. Ideoque additum est, omnis, ne Christus ad veram mortem non pertinere diceretur, si a maledicto penitus separaretur. Insipiens quidem honorificentia Christum a maledicto quod morti conjunctum est separat. Et ita vere mortuum negat, dicens pependisse in ligno specie quadam falsae carnis, et non veram mortem in cruce solvisse. Contra quod propheta vere mortuum clamat, cum ait maledictus omnis qui pendet in ligno, id est vere mortuus. Poena enim peccati, vel ex benedictione venit, vel ex maledictione. Sed si ex benedictione venit, optare debes semper esse in poena peccati. Si autem cupis inde liberari, crede per divinae sententiae justitiam ex maledictione venisse, qua dicitur: Si tetigeritis, morte moriemini. Ut in gentibus; quasi dicat: Ita nos Judaeos redemit a maledicto legis, ut etiam, in gentibus, quae non sub maledictione legis erant, fieret benedictio Abrahae promissa. Et hoc in Christo Jesu, id est per Christum, fieret, dico, ita ut, tandem nos utrique scilicet Judaei et gentes, accipiamus pollicitationem Spiritus sancti, id est beatitudinem aeternam, quam Spiritus sanctus in arrham datus promittit. Accipiamus, dico per fidem, non per opera legis.

VERS. 15- 18.--« Fratres, secundum hominem dico, tamen hominis confirmatum testamentum nemo spernit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit et seminibus quasi in multis, sed quasi in uno: Et semini tuo, qui est Christus. Hoc autem, dico, testamentum confirmatum a Deo, quae post quadringentos et triginta annos facta est lex, non irritum facit ad evacuandam promissionem. Nam si ex lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per promissionem donavit Deus.»

Fratres, secundum hominem dico. Ostendit hucusque justitiam, non ex lege, sed ex fide esse, exemplo sui et Abrahae, et Scripturarum auctoritate. Nunc per humanam consuetudinem idem demonstrat; quasi dicat: Probavi per rationes et auctoritates quod per fidem non per legem datur spiritus, et justitia et beatitudo. Modo, o fratres, dico, id est probo illud idem secundum hominem, id est secundum humanam consuetudinem in qua, quamvis saepe non sit firmitas, tamen testamentum hominis, id est ab homine factum, suis haeredibus firmum est, quia nemo spernit, ut dicat non valere, non benefactum esse, aut superordinat, ut aliter de rebus illis disponat, sed est in auctoritate omnium, maxime cum sit confirmatum testibus et morte testatoris, similiter testamentum, id est promissionem Dei, lex non facit irritum, quod subsequenter dicit Apostolus: Quod si solum subderetur, facilis esset intelligentia in aptatione similitudinis, sed ex eo aliquantulum obscuratur, quia antequam illud inferat, promittit cui factum sit testamentum a Deo, id est promissio, scilicet Abrahae. Quod ideo facit, ut ex dantis et accipientis dignitate videatur incommutabilis sponsio. Et hoc est quod ait: Abrahae. Quasi dicat: Sicut testamentum hominis firmum est, similiter promissiones Dei firmae sunt, et quasi quis diceret: Fueruntne ante legem aliquae promissiones factae? Respondet: Fuerunt utique, quia Abrahae, quem non falleret Deus, dictae sunt promissiones a Deo. Pluraliter dicit promissiones, quia frequenter idem, id est aeterna beatitudo promissa est: Et semini ejus, Abrahae, id est Christo. Non quod ad eum fieret promissio, sed ad eum pertinebat, quia per eum promittebatur 150 danda benedictio. Et quod semen illud Christus sit, non alius, notat ex verbis Scripturae Genesis, quae est: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Non dicit Scriptura, in seminibus, quasi in multis, id est sicut faceret, si de multis vellet intelligi: sed dicit in semine tuo, quasi in uno, id est sicut quae de uno vult intelligi, et illud unum est Christus. Unde subdit: Qui est Christus. Dicit enim Apostolus, non potest alius inveniri qui omnes gentes benedixerit.

Hoc autem. Quasi dicat: Hoc promisit Deus Abrahae. Hoc autem testamentum confirmatum a Deo, per juramenta, dico, et affirmo quod lex non facit irritum, id est falsum; quod faceret, si per eam daretur benedictio. Promissio enim illa non dixit quod per legem esset benedictio, sed per semen. Quod si per legem benedictio est, frustra promisit semen, et frustra ipsum semen venit. Non igitur per eam benedictio est, quia data est post multum tempus a promissione facta Abrahae. Si ergo de ea esset benedictio, homines illius temporis, scilicet Abraham, Isaac, et Jacob non habuissent eam. Et addit: Quae lex facta est, id est data, post quadringentos et triginta annos, a promissione facta. Si ergo lex justificat, non est justificatus, Abraham, qui multum ante legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non legis operibus justificari hominem, sed fide, simul etiam nos cogit intelligere omnes antiquos qui justificati sunt ex ipsa fide justificatos esse. Ergo lex non facit irritum, id est non infirmat lex promissionem, sed quod futura: et quando futura significat. Ad evacuandam. Quasi dicat: Lex non facit irritum quod jam valeret ad evacuandam promissionem, quia falsa esset promissio, et Deus mendax. Nam si; quasi dicat: Vere evacuaretur. Nam si ex lege, id est ex operibus legis, datur haereditas, id est aeterna beatitudo, tunc jam non est ex promissione, id est ex eo quod promissio dixit, et ita promissio excluditur, et frustratur Abraham; deinde destruxit consequens dum subdit; Abrahae autem; quasi dicat: Si est ex lege non est ex promissione, sed est ex promissione quod in parte ostendit, quia Deus donavit Abrahae de quo, non est dubium quin habeat, et constat quod sine lege fuit. Donavit, dico, per repromissionem, id est per fidem Christi saepe promissi.

VERS. 19- 20.--« Quid igitur lex? Propter transgressionem posita est, donec veniret semen cui promiserat ordinata per angelos in manu Mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus autem unus est.»

Quid igitur lex? Fit hic quaestio satis necessaria.[ Augustinus] Si enim fides justificat, et priores sancti apud Deum per eam justificati sunt, quid opus erat legem dari? quod sic intulit interrogans et dicens: Quid igitur? Olim cum exponerem hoc capitulum, ita distinguendum putavi, ut interrogatio esset, quid igitur? ac deinde esset responsio: Lex propter transgressionem, etc, quod quidem non abhorret a vero, sed melior mihi videtur ista distinctio, ut interrogatio sit; Quid igitur lex? et inferatur responsio: Propter transgressum, etc. Quasi dicat: Quandoquidem non est lex ad justitiam vel ad beatitudinem.[ Augustinus] Quid igitur lex? id est cur a Deo data est lex? quae est ejus utilitas?( Ambrosius] Deinde ne frustra videatur data, cur data sit explanat, dicens: Lex posita est in medio, scilicet inter promissionem et semen cui facta est promissio, id est inter Abraham et Christum, propter transgressionem cohibendam, id est ut saltem timore cessarent homines transgredi, et quandoque idem facerent voluntate. Data est ergo ut populum Dei erudiret sub timore Dei, ut dignus fieret excipere promissionem quae est Christus. Vel posita est propter transgressionem, id est ut homo superbe de suis viribus fidens acciperet praecepta, in quibus deficiens et factus praevaricator, liberatorem salvatoremque requireret. Data ergo est lex, ut superborum cervix quos faceret transgredi humiliaretur, ut medicus optaretur, qui sibi tantum tribuebant, et voluntati suae tantum arrogabant, ut liberum arbitrium sibi putarent sufficere ad justitiam, dicentes; Nec deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Data est ergo lex ad domandam eorum superbiam illorumque prodendam infirmitatem. Data est etiam duris in flagellum, data est etiam in signum futurorum, ut futura figuris attestaretur. Ecce habes quatuor datae legis causas breviter distinctas, quae in Epistola ad Romanos plenius explicantur, ubi dicitur; Lex subintravit, etc. Posita est, dico, ut staret, donec veniret semen, id est Christus, et ideo jam lex non est tenenda, cui semini promiserat Deus, id est de quo promiserat quod per eum benedicerentur omnes gentes, contra quem facit qui legem reducit.[ Ambrosius] Lex dico, ordinata per angelos, id est per Moysen, et alios ministros Dei; vel per angelos, id est ministerio angelorum hominibus data.[ Augustinus] In quibus angelis erat utique Pater et Filius et Spiritus sanctus; et aliquando Pater, aliquando Filius, aliquando Spiritus sanctus; aliquando sine ulla distinctione personae Deus per illos figurabatur. Et nota quod non ait data, sed ordinata; quasi dicat: Ordinabiliter data, scilicet inter tempus naturalis legis, de qua convicti sunt quod juvare non poterat, et tempus gratiae ante quam gratiam convincendi erant de lege. Magno utique consilio Dei factum est ut post hominis casum illico lex non daretur, vel Dei Filius mitteretur. Nisi enim hominis superbia prius vires suas experiretur, sui arbitrii libertati sufficientiam arrogaret, et legem superflue datam, et Dei Filium frustra venisse judicaret. Item, nisi lex scripta ei daretur, per quam quid posset probaret, Christi adventum superfluum judicaret.

Ne igitur detrahendi vel murmurandi occasionem haberet, reliquit eum Deus prius in libertate arbitrii in lege naturali, ut sic vires naturae suae cognosceret, ubi cum deficeret videns sibi liberum arbitrium non sufficere ad justitiam, nec tamen sic se humiliavit ad poscendam gratiam, sed superbe legem scriptam legi naturae adjunctam sibi sufficere putans clamabat: non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Ut igitur et de ipsa convinceretur, antequam Filium mitteret, legem dedit, quae peccati morbum detexit non consumpsit: qua data invaluit morbus, aucta est infirmitas, non legis, sed naturae vitio et diaboli instantia, ut ita cognita utriusque legis insufficientia et sua infirmitate clamaret ad medicum, et quaereret gratiae auxilium, et ita factum est. Multiplicatis enim infirmitatibus postea acceleraverunt ad medicum, qui veniens in forma servi sanavit vulnera hominis languidi. Hic est Samaritanus ille qui ad vulneratum qui inciderat in latrones appropinquavit, atque vulnera ejus alligavit, quem sacerdos et levita immisericorditer, id est lex vetus et sacerdotium, quia lex neminem ad perfectum duxit. Hic est etiam Eliseus ille qui misit baculum ad suscitandum filium Sunamitis, per quem cum ille resurgeret, tandem venit ipse Eliseus, et contraxit se atque coaptavit puero mortuo, et resurrexit mortuus. Hic etiam est angelus ille in cujus descensu movebatur aqua, et sanabatur unus. Hic est omnipotens sermo qui a regalibus sedibus venit, dum medium silentium tenerent omnia. Primum silentium fuit ante legem, secundum sub lege, tertium erit in gloria. Primum fuit ignorantia languoris, secundum desperatio curationis, tertium adeptio sanitatis. Ante legem namque homo morbum non agnoscebat suum, ideoque silebat, nec quaerebat remedium. Ut autem lex subintravit et ostendit languidis vulnera sua, mox ruptum est silentium, et coeperunt aegri poscere remedium; sed opera legis, ubi non est salus sanari volentes, quod quaerebant, invenire nequibant. Tandem igitur considerans homo neminem per legem justificari, quasi per diuturnos clamores fatigatus, et desperans rursum loqui cessavit, subsecutum est secundum silentium. Tunc igitur omnipotens Sermo Patris a regalibus sedibus forma servi indutus in mundum venit. Samaritanus ad vulneratum appropiavit, Angelus magni consilii in piscinam descendit, Eliseus ad suscitandum mortuum accessit, id est summi regis Filius, de concessu Patris ad tolerandam mortem passionis, de aequalitate majestatis ad patibulum crucis, de sede regali ad officinam peccati, de lumine coeli ad tenebras mundi vel inferni venit. Et veniens locutus est pacem, dedit gratiam, proposuit misericordiam, promisit veniam, et ita rupto silentio coeperunt aegri pura fide ac vera confessione, quasi magnis clamoribus flagitare remedium, et accelerare ad medicum, per quem vulnera sanarentur, morbus curaretur. Recepta vero sanitate, et donata venturae immortalitatis felicitate, nihil ultra restabit petendum: et tunc erit tertium beatum silentium. Ordinabiliter igitur et sapienti consilio lex data est per angelos, in quibus Deus loquebatur. Qui ergo nunc eam reducit, contra ordinem angelorum facit. Lex dico, posita in manu Mediatoris, id est potestate Christi, ut staret dum vellet, vel cessaret cum vellet. Ergo contra eum facit is qui eam destruxit, id est contra Christum, qui cum sit Deus et homo, inter Deum et homines mediat, dum eos qui a Deo recesserant per se reconciliat. Medius enim non est nisi inter duos. Recesseramus a majestate Dei, et peccato nostro offenderamus eum, missus est Dei Filius mediator, qui sanguine suo solveret peccata nostra quibus a Deo separabamur, et interpositus redimeret nos et reconciliaret ei, a quo aversi peccatis nostris et delictis tenebamur. Ipse est caput nostrum, ipse est Deus aequalis Patri; sed Deus, ut crearemur; homo, ut recrearemur; Deus ut faceret, homo ut reficeret. Mediator autem; quasi dicat: Lex quam habet mediator, Judaeorum tantum est; sed tamen ipse mediator non est unius populi tantum, id est Judaeorum qui legem habuerunt, sed etiam gentium, id est non solum Judaeos, sed etiam gentiles reconciliat Deo. Et ideo non quaeratis legem ut habeatis mediatorem. Deus autem; quasi dicat: Mediator non est unius, sed tamen est unus, id est sufficiens ad omnes reconciliandos Deo, quia ipse est Deus, et ideo aliud non adjungatis ei.[ Ambrosius] Vel ita, lex posita est in manu Mediatoris, id est in potestate 151 Christi qui est arbiter duorum populorum, scilicet judaici et gentilis.[ Ambrosius] Mediator autem; quasi dicat: Lex quam habet Mediator unius populi est, sed ipse non est Mediator. Unius, id est non est arbiter unius populi, sed duorum inter se: quia duos populos discordes pacificavit in se lapide angulari. Hinc numerum deorum, et famulatum elementorum, inde ritus legis auferens, per quae discordabant, et sic facti sunt pacifici. Ipse enim est pax nostra qui fecit utraque unum, duos populos condens in se. Sed secundum istos, Christus non est arbiter duorum, qui inducti in legem de duobus fecerunt unum populum, et unius populi nullus est Mediator. Deus autem; quasi dicat: Christus est Mediator, non Pater vel Spiritus sanctus, sed tamen unus Deus est, non plures. Hoc dicit, ne praedicando Christum esse Deum, qui secundum quod homo Mediator est, uni Deo contrarium praedicare videretur, quia ipse homo juxta quod Deus est: cum Pater unus est Deus, Pater enim et Filius unus est Deus. Deus enim naturae nomen est, et potestatis, quam in Patre et Filio individuam manere ratio docet. Vel aliter dici potest, lex posita est in manu Mediatoris. Mediator autem non est unius, quasi inter aliquos vel aliqua medius est. Mediator autem esse non potest inter Deum et Deum, quia unus est Deus; sed inter Deum et hominem, quasi inter duo extrema. Sed Mediator est in quantum homo. Nam in quantum Deus, non mediator, sed aequalis Patri est, hoc idem quod Pater, cum Patre unus Deus. Deus enim supra nos est, et nos infra illum, et multa interjacent spatia, maxime peccati intervallum longe nos distinguit atque abjicit. In hac tanta distantia ut esset nobis via qua veniremus ad Deum, accedit homo ad Deum, et fit una persona, ut non sit semideus, quasi parte Dei Deus; et parte hominis homo, sed totus Deus, et totus homo. Et quia Mediator est inter duo extrema, videretur, vel quod Christus non esset Deus, vel quod duo dii essent. Ad quod respondet: Etsi Mediator non est unius, sed duarum extremitatum, tamen est Deus et unus cum Deo Patre per divinam naturam, cui mediat per humanam.[ Augustinus] Nam si Filius Dei in naturali aequalitate Patris maneret, nec se exinaniret formam servi accipiens, non esset mediator Dei et hominum, quia ipsa Trinitas unus Deus est, eadem in tribus, scilicet in Patre et Filio et Spiritu sancto deitatis aeternitate, et aequalitate consistente. Si ergo Christus secundum vos, o haeretici, unam tantum naturam habet, ostendite unde sit medius inter nos et illam: unde enim medius erit, si utramque non habuit? quia nisi talem dederis inter Deum et homines, qui ita sit medius ut Deus sit propter divinitatis, et homo propter humanitatis naturam, quomodo humana reconcilientur divinis, non ostendis. Nam ipse veniens, prius in seipso humana divinis sociavit, per utriusque naturae communionem in una eademque persona. Deinde omnes fideles Patri reconconciliavit Deo, dum sanati sunt ab impietate superbiae, quicunque humilitatem Christi credendo dilexerunt, et diligendo imitati sunt.

VERS. 21- 24.--« Lex ergo adversus promissa Dei? Absit! Si enim data esset lex quae posset vivificare, vere ex lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Prius autem quam veniret fides sub lege custodiebamur, conclusi in eam fidem quae revelanda erat. Itaque lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificemur.»

Lex ergo; quasi dicat: Quandoquidem lex est posita propter transgressionem. Est ergo lex adversus promissa Dei? Ut per eam impleatur aliter quam promissum est? Absit![ Hieron.] non est inimica promissionis, sed confirmat eam. Si enim lex posset praestare vitam, et id quod repromissio spoponderat exhibere, vere promissio per legem putaretur exclusa. Si enim; quasi dicat: Vere non est contra promissa, quia ex lege non est vita, id est aeterna beatitudo, quia si inde esset vita, tunc et justitia. Quod ita dicit: Si enim data esset lex quae posset vivificare, id est vitam conferre, vere, non solum opinione ex lege esset justitia. Sed non est ex ea justitia, quia potius condemnat, et sub peccato concludit. Et hoc est quod dicit: Sed conclusit Scriptura, id est lex ipsa, omnia sub peccato. Lex dicitur Scriptura, qui manens est, et scripta, vel ideo quia non dat spiritum vivificantem, sed tantum est Scriptura. Et hoc conclusit omnia sub peccato, id est Judaeos omnino clausit sub peccati dominio. Victi enim concupiscentia, et ipsius mandati transgressione rei facti sunt. Vel, conclusit omnia sub peccato, id est ostendit omnes homines clausos esse sub peccato. Non est enim lex data ut peccatum auferret, sed ut peccato omnia conclusa ostenderet.[ Augustinus] Data est lex ut aegrum de morbo convinceret, qui sibi sanus videbatur, ut peccata demonstrarentur, non ut auferrentur. Data est ut inveniret se homo, non ut morbus sanaretur, sed ut praevaricatione morbo crescente, medicus quaereretur. Qui ergo negat aegritudinem suam, superfluum judicat Salvatorem. Ergo et in natura nostra Creatorem laudemus; et propter vitium quod nobis inflictum est Salvatorem quaeramus.[ Augustinus] Et nota quod idem dicit hic quod in Epistola ad Romanos: Conclusit Deus, omnia in incredulitate ut omnium misereatur.[ Ambrosius] Notis enim peccatis per legem conclusi sunt, ut se excusare non possint, sed quaerant misericordiam. Et quasi quis quaereret, replicans superiorem quaestionem: Cur ergo data est lex? Respondet: Ut promissio daretur credentibus ex fide Jesu Christi. Quasi dicat: Ideo sic Deus disposuit, ut homines vota sua et legis infirmitate accelerarent ad gratiam, et credendo promissa consequerentur.

Lex ergo data est ut gratia quaereretur, gratia data est ut lex impleretur. Nec enim suo vitio non implebatur lex, sed vitio prudentiae carnis: Quod vitium per legem demonstrandum, et per gratiam fuit sanandum. Prius autem, vel, enim, de Judaeis specialiter agit ostendens quam utilitatem exhibuerit eis lex; quasi dicat: Lex conclusit omnia sub peccato, sed tamen fuit utilis, quia priusquam fides veniret, quasi spontanea, quam nullum meritum advocavit, custodiebamur, non liberi, sed servi, sub lege, id est sub onere legis.[ Augustinus] Vel, custodiebamur sub lege, quasi inviti. Custodiebamur dico, conclusi, quasi in ergastulis servire coacti. Conclusio eorum erat timor unius Dei et cognitio praevaricationis, et quod praevaricatores ipsius legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt. Cognitio enim majoris aegritudinis et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Custodiebamur, dico, ut sic assueti duceremur in eam, scilicet tam bonam fidem quae, tempore Christi revelanda erat, ubi multa aperta sunt quae prius obscura erant, quia occulta fuit fides in antiquis, quae fides donum est Dei, sicut et gratia. In quo enim nostrum prius erat fides, quam veniret gratia? Nemo penitus glorietur se fidem ex proprio sensu genuisse, per quem posset credere Deo, sed agnoscat per gratiam a Deo unicuique revelatam.[ Augustinus] Et si ante revelationem fidei, hanc perscriptam utilitatem lex tantum habuit, quid ergo utilitatis post fidem habuit? Nihil. Itaque; quasi dicat: Et quia lex custodiebat ad fidem. Itaque lex fuit pedagogus noster, nos quasi pueros ab illicitis comprimens, et ad recta dirigens timore poenarum.[ Hieron.] Pedagogus enim parvulis assignatur, ut lasciviens refrenetur aetas, et prona in vitia teneantur corda, dum tenera studiis eruditur infantia, et metu poenae coercita, praeparatur ad majora. Et hoc ipsum nomen paedagogi sonat compositum ab eo quod pueros agat, id est ductet. Lex ergo populo lascivienti ad instar paedagogi apposita est ut custodiret eos, et futurae fidei praepararet. Ecce honor legis, quia custodivit ut paedagogus: sed hoc non est magnum, quia puerorum est non adultorum. Paedagogus fuit noster, dico, et hoc in Christo, id est in institutione Christi, qui ideo instituit, ut sic venientes ad fidem quasi pueri ad perfectionem, ex ipsa fide non ex lege justificemur. Vel, fuit paedagogus noster in Christo, id est in exsequendis praeceptis Christi, ut sic ex fide justificemur. Quasi dicat: Quandiu fuimus rudes, lex erat nobis paeda gogus.

VERS. 25- 29.--« At ubi venit fides, jam non sumus sub paedagogo. Omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu. Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Non est Judaeus neque Graecus, non est servus neque liber, non est masculus neque femina. Omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes.»

At ubit venit fides, id est postquam revelata est fides quae prius occulta fuerat in antiquis, jam id est mox, non sumus paedagogo, id est sub coactione quae non est necessaria liberis. Vel, jam, id est in hac vita hoc bonum habemus, quod non sumus sub paedagogo, et majus in futuro habebimus. Omnes enim; quasi dicat: Ideo nos Judaei tempore fidei pedagogum deseruimus, quia omnes, vos gentiles qui non habuistis legem, estis filii Dei. Quod ergo vestro exemplo deseruimus, vos accipitis. Quasi dicat: Non debetis hoc facere, filii Dei estis. Vos dico, entes, per fidem in Christo Jesu, id est unum et idem cum Deo, non utique natura, sed charitatis copula. Quicunque enim; quasi dicat: Vere per fidem estis in Christo. Nam quicunque, id est cujusque conditionis vel sexus, baptizati estis in Christo, id est institutione Christi ad similitudinem mortis ejus, Christum induistis, id est conformes ei facti estis, quod est vobis honor, et contra aestus protectio.[ Hieron.] Quod autem Christus indumentum sit, alibi Apostolus aperit, dicens: Induite vos Dominum nostrum, id est Christum. Induunt autem homines Christum, aliquando usque ad perceptionem sacramenti, aliquando etiam usque ad vitae sanctificationem. Et illud primum bonis et malis est commune; hoc 152 alterum vero proprium est bonorum, in quo Christo, id est in cujus Christi fide, non est Judaeus, neque Graecus, non est servus, neque liber, non est masculus neque femina, id est propter nihil horum aliquis dignior est in fide Christi. Et ideo nemo judaizet, quasi per hoc sit dignior. Omnes enim; quasi dicat: Vere nihil horum est per quod aliquis dignior sit in Christo, quia omnes vos gentiles unum estis, scilicet non differentes in aliquo. Unum dico, in Christo Jesu, id est in fide Christi. Si autem; quasi dicat: Vos estis in Christo. Sed si vos Christi estis, ergo semen Abrahae, id est justi per fidem sicut fuit Abraham. Et si semen Abrahae estis, quid ergo plus Judaeis est? Nihil. Dico quod semen estis Abrahae. Et ideo estis haeredes regni. Et hoc secundum promissionem, id est secundum fidem Christi repromissi, non secundum carnales observantias.[ Hieron.] Nota quod supra semen Abrahae dictus est Christus, ubi legitur quod promissiones dictae sunt Abrahae, et semini ejus. Hic autem semen Abrahae dicti sunt filii Christi, id est omnes credentes. Verum quoties Christus nominatur semen Abrahae, corporaliter sentiendum est quod ex ejus stirpe generetur; quoties autem nos qui credimus in eum dicimur semen Abrahae, tunc spiritualiter semen fidei accipere debemus.

IN EPISTOLAM AD GALATAS. CAPUT IV.

VERS. 1- 5.--« Dico autem, quanto tempore haeres parvulus est nihil differt a servo, cum sit dominus omnium; sed sub tutoribus et actoribus est usque ad praefinitum tempus a patre. Ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis mundi hujus eramus servientes. At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus.»

Dico autem, quod lex debet cessare. Primum probat humanae consuetudinis similitudine, deinde ipsius legis auctoritate. Quasi dicat: Modo nos gentiles et nos Judaei sumus Christi et semen Abrahae et haeredes, sed olim nos Judaei lege eramus, dum parvuli fuimus, sicut haeres futurus, et a patre substitutus, dum parvulus est sub tutoribus et actoribus est non differens a servo. Ecce iterum quare lex non est tenenda. Et hoc est quod ait, dico autem, quasi dicat: Non solum praedictis modis ostenditur lex non esse tenenda, sed etiam hac similitudine, quam dico, id est vobis propono, sed quod quanto tempore haeres parvulus est, aetate et scientia, nihil differt a servo, quia cogitur, et nullam habet potestatem rerum suarum, cum, id est quamvis, sit futurus, dominus omnium rerum suarum, sed potius sub tutoribus, qui eum contra hostes defendant, et actoribus est, qui pro eo causas agant, et mores ejus informent. Et hoc usque ad tempus a patre praefinitum, id est determinatum, in quo libertas sui et suorum sibi datur. Postquam enim adultus est, libertatem sui et suorum habet, alioquin jure exhaeredatur. Verum est enim quia patres ejus ordinaverunt, et usque ad quam aetatem subjectus debeat esse, et in qua adultus emancipetur statuerunt, ita ut quandiu parvulus est, libertate sua uti non valeat, nec dominari quasi haeres, sed similis prope servis est in conditione procuratorum et actorum.[ Hieron.] Hoc exemplo probat eos qui sub lege fuerunt parvulos fuisse circa meritum, nec libertatem habuisse causa peccati, unde hanc illis comparationem adaptans, subdit: Ita et nos, Judaei, cum essemus parvuli cognitione Dei, et viribus resistendi peccato, eramus servientes,[ Augustinus] tum territi minis, tum blanditiis capti, sub elementis, id est sub lege quae per elementa intelligitur, quia ipsa est prima institutio ad fidem et justitiam, sicut ab elementis principium discendi assumunt parvuli. Elementis, dico, mundi, bene lex dicitur elementa mundi, quia lex non coelestia et aeterna, sed terrena promittebat, vel transitoria, ut est mundus. Vel in elementis significantur neomeniae, id est lunares dies et Sabbatum, quae Judaei observabant. Si itaque Judaei sub elementis mundi erant, quid differunt a paganis?[ Ambrosius]. Pagani non sub elementis serviunt, sed ipsis elementis. Colunt enim astra, solem, lunam, aquam, terram, et hujusmodi; Judaei vero sub elementis Deo serviebant, quia haec ipse mandata dederat, ut observarent neomenias, et Sabbata, et hujusmodi. In elementis ergo neomenias, id est lunares dies significat et Sabbata, quae observabant Judaei, non quod in elementis sperarent, ut pagani, sed in his Deum venerabantur, dum parvuli erant, et ad tempus plenitudinis non pervenerant. Sicut ergo parvulus sub paedagogo est et actore et tutore, antequam sit adultus, ita Judaeis adhuc parvulis lex fuit paedagogus, quia timore compressit, et praeceptis Dei servire coegit. Fuit etiam tutor et actor Judaeis quos Deus haeredes instituit, dum parvuli erant cognitione Dei, et viribus resistendi peccatis: quo tempore erant etiam quasi servi, legalibus, scilicet poenis a malis territi, et promissionibus temporalium ad bona incitati; nec sui dominabantur, sed vitia; nec suorum, id est haereditatis aeternae, cum essent horum domini a Deo instituti.

His igitur fuit lex tutoris loco dum contra malignorum spirituum impugnationes et gentilium persuasiones, qui ad idololatriam traherent, illos defendebat admonendo, increpando, aliquando puniendo, et sic aeterna bona illis conservavit, quoniam ex illis Christus multos ab inferno liberavit. Fuit eis et actor, quia causam eorum apud Deum bene egit, dum per sacrificia et expiationes Deum eis placavit, et hoc usque ad tempus praefinitum, id est usque ad adventum Christi, in quo constituit Deus ut perfecti et liberi fierent, et haereditatem obtinerent: alioquin exhaeredarentur. De quo tempore subdit: At ubi venit; quasi dicat: Cum essemus parvuli sub elementis mundi serviebamus, at ubi, id est non fatali necessitate, sed sola Dei voluntate venit plenitudo temporis, id est postquam tempus praecedens adimpletum est. Plenitudo enim temporis est completum tempus quod praefinitum fuit a Deo Patre quando mitteret Filium. Vel, plenitudo temporis dicitur tempus gratiae, ideo quia in eo plene dantur dona Spiritus sancti, et quae praedicta fuerant de Christo implentur. Ubi, inquam, venit illud tempus, misit Deus Filium suum, id est visibilem fecit hominibus. Attende quod ait, ubi venit plenitudo temporis misit Deus Filium suum: cui simile est illud quod Joannes evangelista ait: Nemo misit in illum manus, quia nondum venit hora ejus. Hoc est, quia nolebat. Non enim Dominus sub fato natus est: hoc nec de te credendum est, nedum de illo per quem factus es. Non est enim hora ejus vel nostra, nisi voluntas ejus. Non ergo horam dixit qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Tempus enim exspectabat quo moreretur, quia tempus exspectavit quo nasceretur. Ideo multi dicunt: Quare non ante venit Christus? Quibus respondendum est quia nondum venerat plenitudo temporis, moderante illo per quem facta sunt tempora. Sciebat enim quando venire deberet, vel etiam pati, et caetera facere. Ante tamen longa series praeconum praemittenda erat. Non enim aliquis parvus venturus erat, diu fuerat praedicendus, semper tenendus: quanto major judex veniebat, tanto praeconum series longior praecedere debebat. Ideo ait, ubi venit plenitudo temporis misit Deus Pater Filium suum factum ex muliere. Nota quod eum qui erat increatus factum dicit. Fecit ergo eum Pater ex muliere sub lege. Cum igitur ait, misit Deus Filium suum factum ex muliere, satis ostendit eo ipso missum Filium quo factus est ex muliere. Quid est enim nativitas Filii de Virgine Maria? Certe assumptio formae servi. Nam quid est aliud nasci Filio quam accipere formam servi in utero Virginis? Hoc autem fecit Pater, fecit et Filius: Filius quidem, non Pater natus est de virgine Maria, sed nativitatem Filii de Maria et Pater et Filius operatus est. Similiter non est passus Pater, sed Filius; passionem tamen Filii et Pater et Filius operatus est. Tradidit enim Pater Filium, et tradidit Filius seipsum. Passio haec uni facta est, sed ab utroque facta est. Sicut ergo nativitatem, ita et passionem Christi, nec Pater fecit sine Filio, nec Filius sine Patre. Judas autem quid fecit nisi peccatum? Veniamus ad resurrectionem: non resurrexit Pater, sed Filius: resurrectionem tamen Filii operatus est Pater et Filius. Ecce quid est missum esse Filium.

Sed quaeritur unde et quo missus est Filius. Ego, inquit, exivi a Patre et veni in hunc mundum: hoc est mitti. De illo tamen evangelista dicit: In mundo erat, et mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit. Deinde conjungit: In propria venit. Illuc autem missus est quo venit, et si in hunc mundum missus est, quia exivit a Patre, et venit in hunc mundum, et in hoc mundo erat, illuc ergo missus est ubi erat. Unde et illud in propheta dicit: Coelum et terra ego impleo. Quod si de Patre dictum accipiatur, ubi potuit esse sine Verbo suo, sine sapientia sua, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter: sed neque sine Spiritu suo usque esse potuit. Itaque si ubique Deus est, ubique etiam est Spiritus ejus. Illuc ergo et Spiritus sanctus missus est ubi erat. Quaerendum ergo est diligenter quomodo intelligatur ista missio sive Filii sive Spiritus sancti. Quod quia in Epistola ad Romanos pertractatum est juxta humanae capacitatis valetudinem, hic perstringimus ad alia festinantes. Si tamen sobrie de Dei Filio quae digna sunt opinemur, ideo missum intelligere debemus, quia ex illo incomprehensibili inenarrabilique secreto majestatis profundae, dedit se comprehendendum mentibus nostris Dei Verbum; non solum cum se exinaniret, sed etiam cum habitaret in nobis, sicut scriptum est: Quoniam inhabitabo in illis. Solent enim obtendere minorem Patre esse Filium, quia missus est. Constat autem eo non minorem esse, quia missus est. Considera enim, quia Dominus Christus in Isaia a Spiritu sancto dicit se esse missum. Nunquid ergo Spiritu minor est Filius, quia a Spiritu missus est? Habes enim scriptum, quod Filius a Patre et Spiritu ejus dicat se esse missum. Vides ergo quod simplicitas sermonis, non injuria sit missionis. Misit ergo Deus 153 Filium suum factum ex muliere, forte hoc movet quod dicit ex muliere, non ait ex virgine, sed non moveat. Utrumque enim de Scriptura dicitur, et ex virgine, et ex muliere. Ex virgine, ut ibi: Ecce virgo concipiet, etc. Ex muliere autem, ut hic, quod non est contrarium.[ Augustinus] Mulierem enim pro femina posuit more locutionis Hebraeorum. Usus enim Hebraeae locutionis mulieres dicit, non virginitate corruptas, sed feminas, sicut legitur de Eva, quando ipsa facta est: Formavit eam mulierem, nec adhuc passa erat concubitum viri. Item, non te offendat quod ait, factum cum confiteamur natum. Factum enim non confitemur nisi hominem. Deus autem semper faciens est, fieri nescit ut sit, sed fit ut aliquid alicui sit, sicut dicit: Domine, refugium factus es nobis, quando factus est qui nunquam factus est. Dominus autem Christus homo factus est, ut esset homo, scilicet ut qui creator semper erat, creatura esset.[ Augustinus] Manens enim Deus factus est homo, ut fieret quod non erat, non ut periret quod erat. Factum ergo dicit propter susceptionem creaturae. Et addit: Factum sub lege[ Ambrosius]. Salvator fieri debebat sub lege ut circumcisus appareat, quasi filius Abrahae cui promissus erat, signum habens ejus cui promissus fuerat, in quo impleta est circumcisio, et ideo jam signum cessat. Credidit enim Abraham se habiturum filium in quo benedicentur omnes gentes, quod jam factum credimus. Factum ergo sub lege, dixit, quia et circumcisus est, et hostia legalis pro illo oblata. Nec mirum si et illa legis opera sustinuit ex quibus liberaret eos qui eis serviliter tenebantur; qui etiam mortem sustinuit, ut ex illa alios liberaret. Factus est ergo sub lege, id est sub onere legis, sicut sub aliis poenis. Unde subdit: Ut eos qui sub lege erant pressi et rei, redimeret a diabolo, a perditione, a peccatis. Et nota quod duo proposuit, scilicet factum ex muliere, factum sub lege, sed mutato ordine, illis alia duo respondent. Ad id enim quod dixit factum sub lege, illud retulit, ut eos qui sub lege erant redimeret. Ad illud quod dixit factum ex muliere, hoc aliud refert, ut adoptionem, quasi dicat: Ideo factus est de muliere, ut adoptionem filiorum reciperemus, id est bona quae per gratiam dantur, per quae sunt filii. Vel, reciperemus adoptionem filiorum, id est participes essemus divinae gloriae. Sicut enim participat nostra natura, ita ad suam videndam nos adoptat.[ Augustinus] Hinc enim adoptionem recipimus, quod ille unicus Dei Filius non dedignatus est participationem naturae nostrae factus ex muliere, ut non solum Unigenitus Dei esset, ubi fratres non habet, sed etiam primogenitus in multis fratribus fieret. Adoptionem autem dicit, ut distincte intelligamus unicum Dei Filium, nos enim beneficio et dignatione filii Dei sumus; ille natura est filius qui hoc est quod Pater. Unicum enim Filium Deus habuit quem genuit de sua substantia, nos autem non de sua substantia genuit. Creatura enim sumus quam non genuit, sed fecit; et ideo ut fratres Christi secundum nostrum modum faceret, adoptavit. Iste itaque modus quo nos Deus, cum jam essemus ab ipso non nati, sed conditi et instituti, verbo suo et gratia sua genuit, ut filii ejus essemus,[ Augustinus] adoptio vocatur. Unde: Dedit eis potestatem filios Dei fieri, etc. Nec dixit acciperemus, sed reciperemus, ut significaret hoc amisisse in Adam, ex quo mortales sumus.

VERS. 6- 8.--« Quoniam autem estis filii Dei, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamantem: Abba, Pater. Itaque jam non est servus, sed filius: quod si filius, et haeres per Deum. Sed tunc quidem ignorantes Deum his qui natura non sunt dii serviebatis.»

Quoniam autem. Quasi dicat: Non solum nos Judaei qui credimus, filii Dei sumus, sed etiam, vos gentiles, estis filii Dei. Quod probat effectus. Quoniam misit Deus Pater Spiritum filii sui, quem etiam Filius mittit in corda nostra, tam Judaeorum, scilicet quam gentium, qui Spiritus probat nos esse filios.[ Ambrosius] Ut enim probaremur adoptati esse a Deo in filios, Spiritum suum dedit nobis, qui signum Patris ostendat in filios, ut quia nos non hoc auderemus dicere, scilicet pro infirmitate et indignitate nostra, suggerat ut audeamus dicere. Unde subdit: Clamantem, quasi dicat: Spiritum, dico, clamantem, id est qui facit nos clamare.[ Augustinus] Quod nunquam praesumeremus, nisi Spiritus doceret. Quid? Abba quod est Pater.[ Ambrosius] Abba Hebraicum est, idipsum significans quod et pater. Et hanc consuetudinem in pluribus locis Scriptura servat, ut Hebraicum verbum cum interpretatione sua ponat.[ Augustinus] Duo namque sunt verba quae posuit, ut posteriore interpretaretur primum. Nam hoc est abba quod pater. Eleganter autem intelligitur non frustra duarum linguarum verba posuisse, idem significantia, propter universum populum qui de Judaeis et gentibus in unitatem fidei vocatus est, ut Hebraeum verbum ad Judaeos, Graecum ad gentes pertineat.[ Hieron.] Utriusque autem verbi eadem significatio, ad ejusdem fidei spiritusque unitatem. Notandum quia clamor in Scripturis non magnae vocis emissio, sed scientiae intelligatur et intentionis magnitudo. Nos ergo clamamus; sed ille clamare dictus est qui efficit ut clamemus.

Misit ergo Spiritum Filii sui clamantem Abba, Pater, id est nos clamare facientem. Et nota Spiritum etiam esse Filii, et nota hic Trinitatem. Sed aliquis forsan quaerit utrum et a Filio procedat Spiritus sanctus. Filius enim solius est Patris Filius, et Pater est solius Filii Pater. Spiritus autem sanctus non est unus eorum spiritus, sed amborum. Unde Dominus ait: Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Et Apostolus ait: Misit Deus Spiritum Filii sui et multa alia sunt testimonia, quibus evidenter ostendit et Patris, et Filii esse Spiritum, qui in Trinitate dicitur Spiritus sanctus. Nec ob aliud aestimo ipsum proprie vocari Spiritum sanctum, cum etiam si de singulis interrogemur, non possumus Patrem et Filium dicere, nisi Spiritum, quoniam Spiritus est Deus. Quod ergo communiter vocantur et singuli, hoc proprie vocari oportuit eum, qui non est unius eorum, sed in quo communitas apparet amborum. Cur ergo non credamus quod etiam de Filio procedat Spiritus sanctus, cum Filii quoque ipse sit Spiritus? Si enim ab eo non procederet, non post resurrectionem se repraesentans discipulis insufflasset eis, dicens: Accipite Spiritum sanctum. Quid enim aliud significavit illa insufflatio, nisi quod procedat Spiritus sanctus de ipso? Ad hoc etiam pertinet illud quod ait de muliere fluxum sanguinis patiente: Tetigit me aliquis. Ego enim sensi virtutem de me exisse, nam virtutis nomine appellari Spiritum sanctum, ex eo clarum est quod Mariae angelus dixit: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Et Dominus eum promittens discipulis, ait: Sedete in civitate, quousque induamini virtute ex alto. Haec est ergo virtus de qua dicit Evangelista: Virtus de illo exibat, et sanabat omnes. Cum autem de Patre et Filio procedat Spiritus sanctus, dicit tamen ipse Filius illum a Patre procedere, quia ad eum solet referre, et quod ipsius est de quo etiam ipse est; sicut alibi ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit. Si hic intelligitur ejus doctrina quam tamen dicit non suam esse, sed Patris, quanto magis illic intelligendus est et de ipso procedere Spiritus sanctus, ubi dicit eum de Patre procedere? A quo enim habet Filius ut sit Deus, est enim de Deo, Deus ab illo habet ut etiam ab illo procedat Spiritus sanctus, Christus dicens: Quem ego mittam vobis a Patre, et alibi, quem mittet Pater in nomine meo, non dicens a me, ostendit quam totius divinitatis, vel si melius dicitur, deitatis principium Pater est.

Itaque. Quasi dicat: Quia Spiritus clamat in nobis, Pater. Itaque jam, id est a tempore gratiae, non est, aliquis nostrum qui credimus in Christum, servus, scilicet timore serviens, sed filius, scilicet ex dilectione serviens. Quod si filius est, et haeres erit in futuro: Et hoc per Deum, id est per operationem et misericordiam Dei. Vel hoc juro per Deum. Sed tunc, etc. Quasi dicat: Modo estis filii, modo dicitis, Pater, sed tunc quidem, quando infideles eratis ignorantes Deum, et ita erit vobis aliqua excusatio, serviebatis eis qui non sunt dii in natura sui, sed opinione hominum[ Ambrosius] dicendo, qui in natura non sunt dii, unam Dei veri ostendit esse naturam, scilicet Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Quid autem est natura Deum esse, nisi verum Deum esse? Unde alibi apostolis ait: Conversi estis servire Deo vivo et vero. Natura enim vivus et verus est Deus. Verus ergo Deus est qui naturaliter Deus est. Veri ergo dii esse non poterant, quibus hoc naturaliter minime suppetebat. Igitur Salvator verus Deus est, qui secundum essentiam Deus est. Sed dicunt haeretici non natura esse ipsum Filium, sed creatum. Quibus respondendum, quia si natura Deus non est Filius, sed creatura, nec colendus est omnino, nec ut Deus adorandus, dicente Apostolo: Coluerunt et servierunt potius creaturae quam Creatori. Sed illi ad haec replicabunt et dicent: Quid est quod carnem ejus quam creaturam esse non negas simul cum divinitate adoras, et ei non minus quam divinitati deservis? Ego Dominicam carnem, imo perfectam in Christo humanitatem, ideo adoro quod a divinitate suscepta et deitati unita est, ut non alium et alium, sed unum eumdemque Deum et hominem Dei Filium esse confitear. Denique si hominem separaveris a Deo, ut Photinus vel Paulus Samosatenus, illi nunquam servio nec credo, velut si quis purpuram vel diadema regale jacens inveniat, nunquid ea conabitur adorare? Cum vero ea rex fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si ea cum rege adorare quis contempserit. Ita etiam in Christo Domino humanitatem non solum vel nudam, sed divinitati unitam, scilicet unum Filium, Deum verum, et hominem verum, si quis adorare contempserit, aeternaliter morietur.

VERS. 9- 15.--« Nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cogniti sitis a Deo, quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis? Dies observatis, et menses, et tempora, et annos. Timeo vos ne forte sine causa laboraverim in vobis. Estote sicut ego, quia et ego sicut vos. Fratres, obsecro vos, nihil me laesistis. Scitis autem quia per infirmitatem carnis evangelizavi vobis jampridem, et tentationem vestram in carne mea non sprevistis neque respuistis; sed sicut angelum Dei accepistis me, sicut Christum Jesum. Ubi est ergo beatitudo vestra?» 154 Nunc autem. Quasi dicat: Olim serviebatis falsis diis, cum ignorabatis verum Deum? Sed et nunc, cum aperta est veritas, cum cognoveritis, vel, cognoscitis Deum, et ita gravius peccatis quam olim, quomodo iterum, etc. Hic est ordo litterae, sed interponit: Imo cogniti, etc. Quasi dicat: Dico, cognoveritis Deum: quod non est a vobis, sed potius quia gratia Dei approbati estis et amati. Et hoc est imo cogniti estis a Deo, id est suo munere cognitores suos nos fecit. Hoc genere locutionis frequenter utitur Scriptura. Unde in Psalmo ait vir propheticus: Sic in sancto apparui tibi, ut viderem virtutem tuam. Non dixit: Apparui tibi ut videres, sed ut viderem. Simile est hoc quod ait Apostolus, nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cogniti estis a Deo. Correxit eum quod dixerat, cum ait, imo cogniti estis a Deo, ut per hoc intelligamus, nec hoc quidem nobis esse tribuendum quod noscimus Deum, sed illius misericordiae tribuamus. Cum dicitur, cognoscit nos Deus, sic intelligendum est, id est cognitionem sui nobis praestat. Non enim a nobis est quod novimus eum, sed ab eo. Ab aeterno quidem novit quos tunc Apostolus cognitos dicit; sed tunc cognoscere dicitur, quando ut cognoscatur facit, sicut dicitur quiescere cum ejus munere requiescimus. Non enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos videlicet ante constitutionem mundi, sed tunc ipsi eum illius munere non suo merito vel sua facultate cognoverunt: et ideo maluit topice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et verbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit quod proprie dixerat; quam sinere ut hoc sibi arrogarent se potuisse quod eis posse ille donaverat. Cum, inquam, cognoveritis Deum, quomodo convertimini a fide ad elementa, id est ad legem initialem, ad cultum Dei.[ Hieron.] Elementa Dei infirma et egena. Lex dicitur infirma, quia perfecte non justificat; egena quia, quantum juvat, non per se, sed respectu gratiae facit. Convertimini, dico iterum, ut ante conversionem; sed nunquid ante conversionem Galatae isti legem servaverant? Non utique, quia gentiles erant, et superstitiosi idololatriae deservierant. Ideo dicit, iterum, quia legis observantia, cui tunc dediti erant, erat peccatum pene par servituti idolorum, cui vacaverant ante conversionem. Unde subdit: quibus, etc.,[ Augustinus] quasi dicat: Quomodo convertimini ad elementa quibus denuo servire vultis? Ideo dicit denuo, ut ostendat quod non distat modo lex post Christum ab antiqua idololatria.

Dies. Quasi dicat: Vultis servire elementis.[ Hieron.] Et vere, quia jam observatis dies, Judaico ritu, ut Sabbata et decimam mensis primi usque ad quartam decimam, qua agnus immolabatur, et a quartadecima usque ad vigesimam primam ejusdem mensis, quando azyma comedebantur; septem etiam septimanas, quas ritu Judaico post azyma computant. Dies Israelitici Pentecostes servant, nec non et clangorem tubarum, primo die mensis septimi, decima etiam ejusdem mensis expiationem et jejunium, et in quinta decima scenopegiam. Et menses observatis, ut neomenias. Menses etiam custodiunt, quia primum et septimum mensem observant; et tempora, ut tempus egressionis de Aegypto: tempora etiam colebant qui per annos singulos Hierosolymam veniebant, putantes se implere Domini praeceptum, dicentis: Tribus temporibus anni, diem festum agetis mihi, et apparebit masculinum tuum in conspectu Dei tui. Et annos septimos. Puto equidem hoc de septimo remissionis anno dici, et de quinquagesimo qui ab illis jubileus dicitur, quem Judaei aliquando suo ordine servare nequiverunt captivitate pressi, qua soluta pro eo septimum annum septimae decadis coluerunt, qui potest intelligi vel sexagesimus unus annus quo indulta est eis a Cyro et Dario licentia redeundi de Babylonia, unde completis annis septuaginta redierunt. Vel potius septuagesimus unus, quem reversi in Hierusalem pro quinquagesimo qui jubileus dicitur observarunt. Timeo. Quasi dicat: Hoc jam facitis, pejus autem timeo, scilicet ne forte laboraverim in vobis sine causa, id est inutiliter, quod est si legem plene suscipitis. Ac si dicat: Vestram levitatem timeo, non aliud. Vel ita: quomodo iterum, ut hoc de errore gentilium intelligamus; in eo enim quod dicit, convertimini iterum ad infirma et egena elementa, non circumcisis, sed gentibus loquitur, quibus hanc scribit Epistolam. Nec ad circumcisionem vel legem dicit eos reverti, in qua nunquam fuerant, sed ad infirma et egena elementa, quibus rursus ut antea servire volunt: quod de gentibus intelligere cogimur.[ Augustinus] Vulgatissimus enim est error iste gentilium, ut vel in agendis rebus, vel in exspectandis vitae et negotiorum suorum, ab astrologis et Chaldaeis notatos dies, et menses, et annos, et tempora observent. Quos redarguit, dicens: Nunc autem cum cognoveritis Deum, quomodo iterum convertimini ad infirma et egena elementa quibus denuo vultis servire, id est ad superstitiosas temporum observationes. Manifestum est eum volumina temporum per elementa hujus mundi, hoc est coelum et terram, et motus, atque ordinem siderum administrari. Quae infirma appellat, ex eo quod infirma et instabili specie variantur, egena vero, eo quod egent summa et stabili specie Creatoris ut possint esse quomodo sunt.[ Ambrosius] Vel, egena elementa dicit, eo quod sui invicem egent ad regendum mundum. Dies, quasi dicat: Vere servire vultis, quia dies observatis et menses, et tempora, et annos. Dies observant, ut qui dicunt hoc die non est aliquid incipiendum, menses autem colunt, qui cursus lunae perscrutantes dicunt: Tali luna non est aliquid inchoandum. Tempora vero cum dicunt, modo est initium veris. Annos autem cum dicunt, novus annus est. Calendae sunt Januarii, non licet hoc vel illud facere. Sed nulla debet esse suspicio harum rerum, quia prospere potest cedere quidquid simpliciter sub Dei devotione fit.[ Augustinus]. Et nota quod dupliciter erant subversi Galatae, ut ad legem et ad pristinos errores converterentur. Ergo eligat lector utram volet sententiam, dummodo intelligat ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observantias, ut huic loco subjecerit Apostolus: Timeo, etc., quasi dicat: Hoc jam facitis, sed deterius timeo, scilicet ne forte sine causa laboraverim in vobis. Sunt quaedam quae levissima putarentur nisi in Scripturis demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fatue fratri suo, reum gehennae putaret, nisi Veritas hoc diceret Similiter dies observare et tempora non putaretur adeo grave, nisi Apostolus diceret: Timeo ne forte sine causa laboraverim in vobis. Haec autem observant qui certis diebus vel mensibus vel annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, quasi fausta et infausta sint tempora. Non itaque ista observemus, ne ab Apostolo ista audiamus: Timeo, etc. Eos enim culpat qui constellationes sequuntur, dicentes: Non proficiscar, quia luna sic fertur, vel proficiscar ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum; agam hoc mense commercium, quia ista stella agit mensem; non plantabo hoc anno vineam, quia bissextus est. Tales culpantur, non quia naturales elementorum effectus in siderum ordinatissima conversione noverunt, ut scilicet tempestate non navigent, autumno seminent: de quibus cum conderentur dictum est in Genesi: Et sint in signis, et temporibus, et diebus, et mensibus.

Estote, quasi dicat: Timeo ne sine causa laboraverim in vobis, sed estote sicut ego sum qui legem dimisi. Et debetis esse, quia ego fui olim in lege, sicut vos modo vultis esse, et dimisi non sine ratione.[ Ambrosius] Vel ita, estote sicut ego, quia et ego sicut vos, homo sum qui de errore correctus sum, ita et vos potestis corrigi. Vel ita, estote sicut et ego, quia ego qui legem habui, sum modo sine lege sicut vos.[ Augustinus] Cum enim Judaeus natus sim, jam illa carnalia spiritali dijudicatione contemno. Fratres, aspere correctos Galatas recreat Apostolus pro bene gesta, apponens post aspera suavia more salutaris medici. Quasi dicat: Et debetis esse sicut ego, quia, o fratres, ego obsecro vos, dico, obsecro et secure obsecrare possum, ut quos merito diligo, quia nihil me laesistis, et ita non penes vos inimicitiarum mearum est causa. Hoc dicendo excusat se, quia pseudo dixerant Paulum Galatis inimicum, nec voluisse eos docere quae in aliis Ecclesiis praedicabat. Hanc calumniam diluens Apostolus inimicitiae causam submovet, cum ait, nihil me laesistis. Scitis autem, quasi dicat: Non me laesistis, sed potius honorifice me recepistis cum causam spernendi habuistis. Et hoc est quod ait, scitis autem quod per infirmitatem carnis meae, quia caro mea afflicta erat, evangelizavi vobis jampridem, et pro tanto tempore non sprevistis me. Unde subdit, et non sprevistis tentationem vestram in carne mea, id est me tribulatum per quod vos diabolus tentabat, ne crederetis.[ Ambrosius] Tentati enim sunt cum tribulationem secundum carnem pateretur Apostolus, utrum timore desererent cum, an charitate amplecterentur. Opportune ergo ac decenter facit eos recolere charitatem suam, ne tanquam inimicum illum deputent, dicens, scitis autem quod per infirmitatem carnis, id est cum paterer persecutionem, evangelizavi vobis jampridem, et tentationem vestram in carne mea, id est tribulationem quam patior in carne, qua videtur quales estis, non sprevistis, tanquam inutilem vel vilem. Neque respuistis, ut non susciperetis communionem periculi Distingue inter illa duo, non sprevistis, scilicet post conversionem, ut inde vilior essem; neque respuistis, ante conversionem, ut ob hoc converti abhorreretis. Sed excepistis sicut angelum Dei, id est ac si angelus Dei venisset, vel me angelum Dei esse credidistis: imo plus dicam, sicut Christum Jesum, ac si ipse Christus venisset qui in Apostolo loquebatur, et ideo venerat ad illos. Ubi est ergo?[ Augustinus] Admirans opus eorum spirituale commendat ut hoc intuentes in timorem carnalem non decidant: et quia mutati erant in deterius increpat eos. Et si enim receperunt eum sicut angelum, non ideo tamen parcit secare vel urere, quia non quaerit sua, sed quae Christi sunt: non quaerit lac et lanam de ovibus, id est commodum supplendae necessitatis et favorem honoris, sed salutem ovium. Quasi dicat: Et quia ita tunc fecistis, ubi est ergo beatitudo vestra, qua dicebamini beati bonis initiis, et quasi proficiendi gradibus ferventes. Quasi dicat: Pudeat vos esse mutatos. Mirum est enim quod a bono decidistis.

VERS. 15- 21.--« Testimonium enim perhibeo vobis, quia si fieri posset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. Ergo inimicus vobis factus sum, verum dicens vobis? Aemulantur vos non bene; sed excludere vos volunt, ut illos aemulemini. Bonum autem aemulamini in bono semper, et non tantum cum praesens sum apud vos. Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Vellem autem esse apud vos modo, et mutare vocem meam, quoniam confundor in vobis. Dicite mihi qui sub lege vultis esse, legem non legistis?»

Testimonium enim, quasi dicat: Vere beati fuistis, vel sicut angelum, vel Christum me excepistis. Testimonium enim perhibeo de vobis, quia si posset fieri, ad utilitatem Ecclesiae, eruissetis oculos vestros: quod inter omnia charius est vobis, et dedissetis mihi, scilicet ad utilitatem meae praedicationis. Et ideo plus de vobis dolendum est. Nota quod ait, si fieri potuisset, nonne illud fieri potuisset quod ait Apostolus, non potest fieri quod juste non fit. Sic et Job, utinam possem me occidere, et Dominus ad Loth: Non poteram quidquam facere, donec illuc introeas. Non posse se dixit quod sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per justitiam. Ergo, quasi dicat: Et cum hoc sit, est ergo credibile quod factus sum inimicus, verum dicens vobis. Quasi dicat: Per hoc videor inimicus, quia verum dico, sed si fallerem, putarer amicus, quia nemo se argui vult errantem, ideo vobis inimicus videor juste vos reprehendens. Aemulantur.[ Ambrosius] Quasi dicat: Ego non sum vobis inimicus, sed illi aemulantur, id est diligunt, vos non bene, id est non utiliter. Aemulantur enim verbum, quia non tam cupiunt eos esse meliores quam ipsos volunt facere pejores, et retrorsum trahere aemulatione perversa. Unde subdit: sed volunt vos excludere, a fide ad legem, vel a dilectione mea, ut illos aemulemini, id est intuemini in legalibus. Bonum autem. Quasi dicat: Illi volunt ut ipsos aemulemini, sed vos aemulamini, id est diligite et imitamini, bonum hominem, me scilicet et hujusmodi. Et hoc in bono, id est propter hoc diligite, quia in eo est virtus et bona operatio, non pro alia re. Et hoc facite semper, ut perseveranti gradu ad finem boni operis perveniatis. Vult enim ut semper ipsum imitentur. Unde subdit: et non tantum.[ Hieron.] Quasi dicat: Aemulamini bonum, scilicet me, et hujusmodi, et non tantum cum praesens sum apud vos, sed perseverate in acceptis, magis aemulando me, cum absens sum. Filioli, hic iterum incipit ostendere ex ipsa lege quare non sit tenenda. Quasi dicat: Me imitamini, et debetis, quia vos estis mei, non dico filii, sed filioli, quia diminuti estis, et perfectionis gradibus indigetis. Quos iterum, sicut prius, parturio, id est cum labore et dolore ad lucem fidei genero, donec Christus, quem deformastis, formetur in vobis, ut scilicet recipiatis similitudinem ejus quam vestro vitio perdidistis. Perpaucorum est pensare quam labor sit in praedicationibus patrum, quantisve doloribus animas in fide, et conversatione recta parturiunt. Unde Apostolus ex persona matris loquens ait, quos iterum parturio. Primum per fidem illos genuerat in baptismo, sed postea deformati sunt per pseudo, et infirmi facti, nunc cum dolore reformat eos. Unde addit: donec Christus in vobis reformetur. Concipientes enim fidem et sensum fidei non advertentes, formatum Christum in animis suis nugantur habere. Formatur enim Christus in corde credentium, cum illis sacramenta graece panduntur, et ea quae obscura videbantur perspicua fiunt. Vel ita, donec formetur Christus in vobis, id est formosus aliis per vos appareat. Et hoc est gravius dictum, quam si diceret eos reformari in Christo, quia nescio quo pacto terribilius insonat audientium auribus.

Vellem autem. Quasi dicat: Blandis modo verbis usus sum, dicens fratres et filios, sed vellem esse apud vos modo, ut duplici generatione confunderentur, et de errore suo et de rubore Apostoli. Ideo ait, vellem esse apud vos, et mutare vocem meam, id est vituperationem, ut digna vobis dicerem quae nolo scribere, ne permaneant apud vos. Ideo vellem mutare, cum confundor in vobis, id est apud alios erubesco pro vobis. Sciens Apostolus majorem vim habere sermonem cum ad praesentes fit, cupit vocem apostolicam, vocem litteris comprehensam in praesentiam commutare. Scriptura enim divina aedificat lecta, sed multo plus prodest si de litteris mutatur in vocem; magnam siquidem vim habet vox viva, vox de auctoris sui ore resonans, quae ea pronuntiatione profertur et distinguitur, qua in hominis corde generata est.[ Hieron.] Est itaque sensus; quia confundor in vobis, vellem litterarum vocem praesens de meo ore proferre, ut vos solito severior ipse corriperem, quia Epistola non potest vocem objurgantis exprimere, non valet irascentis resonare clamorem, et dolorem pectoris apicibus explicare: non habeo quippe fructus quos solent de discipulis habere doctores, et sine causa semen jactum est doctrinae, ita ut cum Jeremia dicam: nec profui, nec profuit mihi quisquam. Ut autem non patiar vos perire et errare perpetuo, ex charitate vobis loquar. Dicite mihi, etc. Vel aliter potest legi haec littera, eodem manente sensu. Filioli, quasi dicat: Non solum ex supradictis probatur lex esse dimittenda, sed etiam auctoritas ipsius legis hoc ostendit. O filioli mei, dicite, id est respondete mihi. Usque huc enim pendet sententia, et interponitur illud quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Vellem autem esse apud vos modo, et mutare vocem meam, quoniam confundor in vobis; non mutatur sensus horum verborum. Vos, inquam, o filioli, qui vultis esse carnaliter sub lege, dicite mihi, id est respondete mihi: Legem legistis, an non? Quidquid eligant, probantur stulti; si non legerunt, non debent recipere quod nesciunt; si legerunt, ipsa probat se dimittendam. Quod si non intelligunt, stulti sunt. Ideo eos interrogat, dicens: legem non legistis? Quasi dicat: Legistis quidem, sed non intellexistis.

VERS. 22- 24.--« Scriptum est enim, quoniam Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera. Sed qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem. Quae sunt per allegoriam dicta. Haec enim sunt duo Testamenta. Unum quidem in monte Sina in servitutem generans, quae est Agar.»

Scriptum est enim quoniam Abraham. Quasi dicat: Ideo quaero an legeritis legem, quia in ea quiddam scriptum est: Quod si attenderitis, nunquam ad eam recurreretis. Scriptum est enim in Genesi, quoniam Abraham habuit duos filios, Ismael et Isaac: unum de ancilla Agar, scilicet Ismael, et unum de libera, Sara, scilicet Isaac. Sed qui de ancilla fuit, secundum carnem natus est, id est per nullum miraculum, sed lege naturae natus est. Qui autem de libera, per repromissionem, id est mirabiliter natus est. Attende quod ait, scriptum est quoniam Abraham duos filios habuit, cum plures habuerit.[ Augustinus] Post mortem enim Sarae, de alia uxore, scilicet Cethura, alios genuit, qui non pertinent ad hanc significationem. Et ideo multi legentes Apostolum, librum autem Geneseos ignorantes, putant solos duos filios habuisse Abraham. Sed hos solos commemorat Apostolus, quia de his duobus Scriptura specialiter singula exsequitur, innuens aliquid egregium in his praefigurari. Item attende quod subdit, unum de ancilla, et unum de libera. Non enim hoc frustra distinxit. Uterque quidem de Abraham natus est, sed diversa operatione, quia qui de ancilla secundum carnis naturam natus est, quia juvencula de sene solet concipere. Qui autem de libera, non secundum vim carnis, ut vetula et sterilis de vetulo conciperet, sed per operationem Dei qui promisit. Illum ergo genuit demonstrans consuetudo naturam, illum vero dedit promissio, significans gratiam. Ibi humanus usus ostenditur, hic divinum beneficium commendatur. Natus est ergo Ismael sicut nascuntur homines permistione utriusque sexus usitata lege naturae. Ideo dictum est secundum carnem, non quia ista beneficia Dei non sint, aut non ista operetur Deus, cujus opifex sapientia attingit, sicut scriptum est, a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Sed ubi significandum fuerat Dei donum, quod indebitum hominibus gratis gratia largiretur, sic oportuit dari filium quemadmodum naturae non debebatur ex cursibus. Haec autem quamvis ad litteram ita fuerint, tamen quia secundum litteram ad superiorem demonstrationem non valent, subdit:

Quae sunt dicta per allegoriam, id est per alium intellectum. Allegoria enim dicitur, cum aliquid aliud videtur sonare in verbis, et aliud in intellectu significari, sicut hic. Abraham enim est Deus Pater, qui est pater multarum gentium. Sic enim interpretatur hoc nomen Abraham. Abba enim pater, ham multarum, subauditur gentium, quo intelligitur Deus Pater; r interponitur causa euphoniae. Inde dicitur Abraham quasi Abaham, id est pater multarum gentium, quo intelligitur Deus Pater. Libera autem et ancilla significant duo Testamenta. Unde subdit: haec enim, id est ancilla et libera sunt, id est significant duo Testamenta; libera, significat novum Testamentum, dans omnibus per Christum novam gratiam; Agar, vetus Testamentum.[ Ambrosius] In utroque Testamento genuit Deus sibi filios qui servirent, sed in veteri Testamento generati sunt Judaei servi, quia timore poenae et promissione temporalium serviebant. Et hoc est quod ait, qui de ancilla fuit, scilicet Judaei et omnes servi peccati, natus est secundum carnem, quae et poenas abhorret, et dulcia amat, quia illi metu poenae et amore temporalium serviebant. Gratia vero novi Testamenti parit liberos qui ex dilectione serviant, non in carnis, sed opere Dei. Et hoc est quod ait, qui autem de libera natus est, id est liber Christianus populus gratia novi Testamenti generatus, per repromissionem natus est, id est per virtutem et gratiam promittentis sub figura veritatem. Quis enim impossibilia secundum naturam crederet, et quae suavia sunt in praesenti contemneret, et non visa speraret, nisi virtus Dei hoc in eo operaretur! Taliter generantur Christiani quorum typus praecessit in Isaac. Ismael enim Judaeorum significat nativitatem, vel eorum qui servi peccati sunt. Isaac vero Christianorum, quia in libertatem nascuntur. Liber enim fit qui accipit remissionem peccatorum. Ecce expositum est evidenter quid significent illa verba legis. Unde ostenditur lex non esse tenenda quae in servitutem generabat, sed nova quae in libertatem parit. Unde addit: Unum quidem, quasi dicat: Ancilla et libera signant duo Testamenta. Et unum quidem datum est in monte Sina, quod interpretatur mandatum; quod in tali loco datum est, id est in monte eminenti, significat quod Judaei contra alias gentes essent superbi de mandato, vel ipsi essent superbi et tumidi contra ipsum mandatum. Illud Testamentum, dico, generans homines in servitutem, quia pro timore serviebant Judaei, vel servi peccati erant. Quod Testamentum est Agar, id est significatur per Agar. Et recte: Agar enim interpretatur alienatio. Quod bene convenit, quia illud testamentum alienat homines ab aeterna haereditate.

VERS. 25-- 31.« Sina enim mons est in Arabia qui conjunctus est ei quae nunc est Jerusalem, et servit cum filiis suis. Illa autem quae sursum est Jerusalem libera est, quae est mater nostra. Scriptum est enim: Laetare, sterilis quae non paris; erumpe et clama, quae non parturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Nos autem, fratres, secundum Isaac, promissionis filii sumus. Sed quomodo tunc is qui secundum carnem natus fuerat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus. Non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit.»

Sina enim. Quasi dicat: Vere Testamentum vetus generat in servitutem, quia Sina mons, id est vetus Testamentum datum in monte Sina, est in Arabia, id est in humilitate vel in afflictione, quia affligebat homines sub carnalibus observationibus. Arabia enim interpretatur humilitas vel afflictio. Et bene dicitur vetus Testamentum datum esse in Arabia, non in terra promissionis, ubi Judaei quasi filii fuerunt, sed in Arabia ubi quasi servi et alieni fuerunt, quia vetus Testamentum non filios sed servos et alienos pariebat. Deinde vetus Testamentum populo cui datum est comparat, dicens, qui, mons per omnia conjunctus est, et similis, id est vetus Testamentum in illo monte datum, per omnia conjunctum est, et simile ei Jerusalem quae nunc est, id est Judaico populo, qui nunc est, id est qui terrena diligit, et pro temporalibus servit. Vel, servit, sub peccato cum filiis suis. Haec est synagoga quae sub peccato generat filios, totus quidem populus mater est, singuli autem sunt filii vel filii sunt proselyti, qui omnes timore poenae serviunt. Et ideo vetus Testamentum dicitur esse conjunctum et simile illi populo, quia sicut vetus Testamentum poenas minabatur, et temporalia promittebat: ita ille populus timore poenae, et amore temporalium serviebat. Ecce per haec omnia patet quod vetus lex non est tenenda, sed nova quae sursum est, quae libera est, id est ad superiora nos mittit, et liberos facit: quae data est Ecclesia quae sursum est, et libera. Unde subdit, Illa autem. Quasi dicat: Haec, id est synagoga, timore vel sub peccato servit.[ Hieron.] Sed illa Jerusalem quae sursum est, id est Ecclesia de gentibus congregata, quae cum Domino gaudet in spe, libera est, quia diligit, et ex amore servit. Quae est mater nostra, id est credentium, quia singuli verbo ejus et exemplo instructi, ex charitate serviunt. Quod autem libera sit et mater, auctoritate Isaiae probat, subdens: Scriptum est enim. Quasi dicat: Vere libera est et mater, quia scriptum est, in Isaia, Laetare, sterilis quae non paris, erumpe et clama, quae non parturis, quia multi filii, etc. Ex his verbis et libera monstratur et mater. Laetari enim, et erumpere, et clamare pertinent ad libertatem; quia multi filii, hoc pertinet ad matrem. Isaias aspiciens tempus Christi, Eccclesiam gentium ante sterilem nunc fetosam alloquitur, dicens: O Ecclesia gentium sterilis quae, tempore legis, non virtute miraculi paris, qui illo tempore quasi nullos genuit; quae etiam non parturis, quia neque tunc conatus habuit, laetare in corde, erumpe, id est laetitiam mentis extra ostende, et clama, id est gaudium tuum aliis praedica, quia magis multi, id est plures sunt filii tui, olim desertae, partu quidem non dilectione sponsi, quam ejus, id est synagogae quae habet virum, id est legem, ad generandum, id est quae carnaliter generat sub lege. Virum quippe habuit Synagoga, scilicet legem, et fetosa quondam fuit in liberis. Sterilis vero Ecclesia sine viro Christo, sine ullo sponsi sermonis alloquio, diu jacuit in deserto. Sed postquam accepit illa librum repudii, et omnia ornamenta viri, in idoli vertit ornamenta, tunc maritus priore cingulo putrescente, alium lumbis suis balteum, aliud de gentibus lumbare contexuit: quae statim ut est viro conjuncta, concepit et peperit. Unde in Isaia Dominus exclamat, Dilata locum tabernaculi tui, et protende funiculos tuos, etc.. Item, si est gens nata simul.

Synagoga ergo quae habet virum, id est legem, deserta vero et vaga, et sine ulla legis potestate vivens, gentium multitudo est, quae et sterilis erat nullius legitimi verbi proferens germen. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Ecclesia, antequam iste fetus quem cernimus oriretur. Hoc autem quidam judaizantes ad antiquam Saram referunt. Hoc autem de antiqua Sara superflue diceret Isaias, quae multo ante tempore obierat. Vel per Jerusalem intelligitur hic superna civitas, coelestis curia. Superna est enim sanctorum civitas licet, in quibusdam quos hic parit, adhuc peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat, quando congregatura est omnes in suis corporibus resurgentes. De hac ergo dicit: Illa autem Jerusalem, quae sursum est, id est cum Domino gaudet, libera est a peccato et poena peccati, quae est mater nostra. Civitas coelestis mater nostra dicitur, quia ad eam vocamur. Et ideo coelestis dicitur, quia coelum sedes ejus est; et quos generat, ibi erunt cum ea. Vere mater est, scriptum est enim: Laetare sterilis, quae non paris, erumpe et clama, quae non parturis.[ Ambrosius] Coelestis Jerusalem sterilis dicitur, quia non parit, secundum carnem; nec parturit, id est nec dolores patitur, sed generat spiritualiter sine passione, clamans in laetitia quia plures habet filios quam quae habet virum, id est synagoga quae carnaliter generat. Unde subdit quia magis multi sunt filii tui desertae. A quo? Ab Adam, qui deserta vita secutus est mortem, quam ejus quae habet virum, id est synagoga. Multo enim plures sunt Christiani Judaeis, quia Christiani supergressi sunt numerum Judaeorum. Sterilis ergo dicta est, quia virgo est quae non carnaliter generat filios, sed per solam fidem spiritualiter quae nec parturire dicitur. Quae enim parturit, dolores patitur. Haec exclamat in laetitia salutis humanae. Jerusalem vero terrena ideo virum habuisse dicta est, quia carnaliter generabat. Parit autem cives terrenae civitatis peccato vitiata natura; coelestis vero civitatis cives parit a peccato, naturam liberans gratia, quod significatum est in duobus filiis Abrahae, quorum unus de ancilla secundum carnem natus est; alter de libera, non secundum naturam, sed per repromissionem. Negat enim natura filios tali commistione qualis esse poterat Abrahae et Sarae in illa aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod vero nec sic affectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod natura humani generis peccato vitiata, et ideo jure damnata, nihil vere felicitatis in posterum merebatur. Isaac per repromissionem natus, non per generationem, significat filios gratiae, cives civitatis liberae, socios pacis aeternae. Et quia hoc non per generationem sed per regenerationem futurum erat, ideo tunc imperata est circumcisio, quando de Sara promissus est filius. Circumcisio igitur significat naturam exuta vetustate novatam. Et quod omnes filios et servos vernaculos et emptitios circumcidi jubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Octavus autem dies et Christum significat, qui post Sabbatum resurrexit, parentum mutantur et nomina. Omnia resonant novitatem, et in veteri Testamento obumbratur novum, et in novo revelatur vetus Testamentum.

Nos autem. Quasi dicat: Duo sunt filii Abrahae, alter secundum carnem, alter per repromissionem natus. Nos autem, fratres, sumus filii promissionis, id est per gratiam geniti secundum Isaac, id est, ad similitudinem Isaac. Isaac interpretatur risus, quo significantur illi qui in laetitia serviunt; non ex tristitia vel ex necessitate. Sed quomodo, Quasi dicat: Nos sumus filii secundum Isaac. Sed quomodo tunc is qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum Spiritum sanctum natus erat, id est Ismael persequebatur Isaac, vel etiam Esau Jacob. Ita et nunc, scilicet qui secundum carnem nati sunt persequuntur eos qui secundum Spiritum nati sunt. Qui sunt secundum carnem nati? dilectores mundi, amatores saeculi. Qui sunt secundum Spiritum nati?[ Orig.] amatores regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratias colentes Deum. Judaei etiam sunt secundum carnem nati, qui persequuntur nos qui sumus secundum spiritum, quia legem secundum spiritum, non secundum carnem custodimus. Per hoc ergo quod patimur, probamur filii promissionis. Sed quod dicit Scriptura. Quasi dicat: Patimur ab illis sicut Isaac ab Ismaele, sed non est curandum.[ Hieron.] Quid enim dicit, id est refert Scriptura dixisse Saram: Ecce: Ejice ancillam et filium ejus. Non puto nos invenire posse ubi Ismael persecutus fuerit Isaac; sed tantum illud quod cum filius Aegyptiae luderet cum Isaac indignata sit Sara, vidit pueros simul ludentes; et dixit: ejice, etc. Quid est hoc? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio illusio erat, illa lusio deceptionem significabat; illum lusum Sara intellexit, et Apostolus vocavit persecutionem. Quia lusus majoris ad minorem illusio est et deceptio, quia sciens se habere alia negotia quae intendit, simulat quaedam puero, id est infirmo ludens cum illo et fraudes facit. Sic et modo plus persequuntur qui nos illudendo seducunt. Et sicut Sara intellexit lusum illum, ita et Ecclesia intelligit lusum istum persecutionem. Sed quid dixit Sara? Ejice ancillam et filium ejus; ita qui pertinent ad Agar et Ismael, id est lex et Judaei ejecti sunt ab Ecclesia et a gratia Patris, necnon et haeretici et filii eorum. Omnes etiam qui in Ecclesia terrenam felicitatem quaerunt a Domino, adhuc ad Ismaelem pertinent. Ipsi sunt qui contradicunt spiritualibus proficientibus, et detrahunt illis, et habent labia iniqua, et linguas subdolas. Ergo Isaac cum Ismaele vivebat, id est qui pertinent ad Isaac inter eos vivunt qui pertinent ad Ismael. Isti sursum nolunt ascendere, illi deorsum volunt trahere. Isti volare ad Deum volunt, illi conantur pennas evellere. Et sicut isti pertinent ad Ismael et ad vetus Testamentum, ita et antiqui veteris Testamenti ministri gratiam quaerentes, filii sunt promissionis pertinentes ad novum Testamentum. Sed hoc quod dicit, Ejice, quando erit? hoc erit cum 157 area coeperit ventilari. Unde subdit; Non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae, id est mali cum bonis, Judaei cum Christianis.[ Augustinus] Sicut enim nunc in conversatione sunt dissimiles, ita erunt et in futura retributione. Itaque. Quasi dicat: Quia patimur a Judaeis, et ab aliis malis, sicut Isaac ab Ismaele, Itaque fratres mei, non sumus filii ancillae,[ Ambrosius] quia non sumus servi peccati vel legis, sed liberae, scilicet caelestis Jerusalem, qui est populus novus regni coelorum, et non alio modo sumus filii liberae, sed per eam libertatem. Qua libertate, id est per quam libertatem Christus nos liberavit, qui immunis a peccato, ex dilectione obediens fuit. Libertas ergo qua liberati sumus a Christo, est remissio peccatorum, et fidei per dilectionem operantis justificatio

IN EPISTOLAM AD GALATAS. CAPUT V.

VERS. 1- 4.--« State, et nolite iterum jugo servitutis contineri. Ecce ego Paulus dico vobis: Quoniam, si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit. Testificor autem rursus omni homini circumcidenti se, quoniam debitor est universae legis faciendae. Evacuati estis a Christo, qui in lege justificamini, a gratia excidistis.»

State. Ergo quod lex debet cessare hucusque ostendit, et similitudine consuetudinis humanae, et legis ipsius auctoritate, nunc Galatas hortatur ne se jugo legis velint subjicere, et terret periculi comminatione. Quasi dicat: Et quia per Christum liberi estis, ergo state, in firma fide, fixo pede permanente in libertate. Et nolite contineri jugo servitutis, id est lege quae in servitutem generat. Et addit, iterum, non quia prius Galatae legem custodierint, sed dum circumcisionis et legalium observationum jugo se subjiciebant, quasi ad eosdem revertebantur cultus, quibus in idololatria ante serviebant, quia non est levior haec legis servitus, quam idololatriae. Ecclesiae. Quasi dicat: Nolite contineri jugo servitutis, nec saltem circumcisione, quia ecce ego Paulus, qui sum notae auctoritatis, dico vobis: Quoniam si circumcidamini Christus nihil vobis proderit. Decepit ergo Timotheum, et fecit ut nihil ei prodesset Christus. Eis itaque dictum est hoc, qui ideo volebant circumcidi, quod aliter putabant in Christo se salvari non posse. Hoc enim animo, hac voluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur. Christus ei nihil proderat. Illos igitur arguit qui se in lege justificari credebant, non qui legitima illa in ejus honorem a quo mandata sunt observabant, intelligentes et qua praenuntiandae veritatis ratione sint mandata, et quousque debeant perdurare. Illa enim quae significationis causa praecepta sunt, quae gratiae revelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, justificare neminem poterant: non ideo tamen fuerant tanquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia jam coeperat revelari quae umbris talibus fuerat praenuntiata. Inde est quod Timotheum Judaea matre et Graeco patre natum circumcidit Apostolus, et ipse morem hujusmodi custodivit, non simulatione fallaci, sed consilio prudenti. Circumcisio enim et caetera legalia ita natis et institutis non erant noxia, licet jam significandis futuris necessaria non essent, magis noxium erat ea quasi noxia prohibere in his hominibus, usque ad quos durare debuerant. Gentiles vero ex diverso veluti pariete ad eumdem lapidem angularem venientes, non erant ad talia cogendi. Si qui vero his qui ex circumcisione venerant talibus sacramentis adhuc dediti erant ultro vellent sicut Timotheus conferre congruentiam, non erant prohibendi; sed si in his confidebant, erant perditi sicut et Judaei. Unde est illud Apostoli: Dico vobis quia, si circumcidamini, ut spem salutis in circumcisione habeatis, Christus nihil proderit vobis. Licebat ergo his quos fides quae revelata est eis, jam imbutos invenerat, illa tenere, ne videantur improbata potius quam terminata. Gentibus vero non sunt imponenda, ne videantur aut non causa promittendi Christi instituta, aut adhuc promittere, sed cessando jam appareant signa futuri fuisse, quae cum honore paulatim deserendo erant sepelienda, non ut sacrilegia gentium fugienda. Postea vero tanquam cum honore sepulta sint, a Christianis omnibus irreparabiliter deserenda. Hieronymus autem ista legalia post Christi passionem sive in eis spes ponatur sive non, observantibus noxia esse dicit, nisi dispensatorie custodiantur; et secundum hoc ita hic locus exponitur. Si circumcidamini Christus nihil proderit vobis, quia circumcisio jam non solum non prodest, sed etiam obest. Antequam nova inciperet praedicatio oportuit circumcidi, nunc autem lege fidei succedente nihil proderit fideli addita circumcisio, sed oberit; majus enim malum est ex libero fieri servum quam nasci.

Testificor. Quasi dicat: Si circumcidamini nihil vobis proderit Christus, nec hoc solum malum vobis erit, sed etiam testificor rursum, sicut olim ante fidem, omni homini, Judaeo vel gentili circumcidenti se, pro habenda justitia, quoniam debitor est universae legis faciendae,[ Ambrosius] id est ex debito omnia legalia debet implere, quod exigit circumcisio. Ut enim baptismus suam, sic circumcisio suam exigit justificationem. Hoc ideo ait, ut vel terrore tam innumerabilium observationum quae in lege scriptae sunt, ne omnes implere cogerentur, quod nec ipsi Judaei, nec patres eorum implere potuerunt, sicut Petrus ait, abstinerent ab his quibus eos aliqui subjicere cupiebant. Evacuati. Quasi dicat: Vere Christus non proderit vobis, quia vos qui gratia Christi prius eratis pleni, evacuati estis a Christo,[ Augustinus] id est virtutibus Christi. Vos dico in lege justificamini, id est creditis justificari. Aliter enim non noceret circumcisio. Evacuati estis, dico, et excidistis a gratia futura,[ Ambrosius] id est indigni estis beatitudine aeterna. Vel, excidistis a gratia, jam habita, id est gratiam amisistis. Qui enim in lege justificari vult post fidem, amittit gratiam, quia ad hoc venit donum Dei et gratia, ut cessante onere legis justificet credentes: Quod qui reducit, hanc perdit

VERS. 5- 10.--« Nos enim spiritu ex fide spem justitiae exspectamus. Nam in Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per charitatem operatur. Currebatis bene. Quis vos impedivit veritati non obedire? Nemini consenseritis. Persuasio haec non est ex eo qui vocavit vos. Modicum fermentum totam massam corrumpit. Ego confido in vobis in Domino quod nihil aliud sapietis. Qui autem conturbat vos, portabit judicium quicunque est ille.»

Nos enim. Quasi dicat: Qui in lege confidit amittit gratiam, quod e contrario potest videri, quia nos exspectamus ex fide spem justitiae, id est justitiam et spem, id est aeternam beatitudinem. Vel, spem justitiae, id est qua speratur ipsa justitia.[ Augustinus] Fides enim esuriens et sitiens justitiam sperat in ea renovari et proficere. Vel, spes justitiae, Christus est, ex quo speratur ipsa justitia. Exspectamus dico, et hoc facimus spiritu, id est per Spiritum sanctum qui non fallit.[ Hieronymus] Hoc dicit ne putaremur falli. Nam in Christo, etc. Quasi dicat: Recte dico ex fide esse justitiam, quia non est ex alio, nam his qui sunt in Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet neque praeputium; aequatur praeputio circumcisio. His enim qui in Christo volunt vivere virtutes appetendae sunt, et vitia fugienda; media vero, quae inter virtutes et vitia sunt, nec fugienda sunt, nec appetenda, ut circumcisio et praeputium quae nihil valent in Christo, sed fides, non utique otiosa, quia fides sine operibus mortua est, id est non salvat, sed quae operatur per charitatem Dei et proximi. Opus fidei, ipsa dilectio; sine dilectione inanis est fides; cum dilectione, Christiani est. Alia, id est fides sine dilectione, daemonis. Nam et daemones credunt et contremiscunt: qui autem non credunt, tardiores sunt et pejores quam daemones. Sed multum interest utrum quis credat ipsum Christum esse, an credat in Christum. Nam ipsum esse Christum, daemones crediderunt. Ille enim credit in Christum, qui sperat in Christum, et diligit Christum. Currebatis. Hic laudat Galatas, et eos per quos inducti sunt, ut judaizare vellent, vituperat; et ne illis consentiant monet. Quasi dicat: Fides operans per dilectionem valet, et haec olim fuit in vobis, quia olim currebatis per opera fidei proficiendo, et hoc bene; quia ex dilectione faciebatis.[ Ambrosius] Ergo quis vos fascinavit vel impedivit non obedire veritati, quae ultro se ingerit? Exercitium illorum in opera fidei bonum fuisse testatur, sed nequitia malorum impeditos, ne cursum suum efficacia perseverante consummarent. Unde ut nulli eorum credant hortatur, subdens, sed vos nemini illorum, deinceps consenseritis, saltem eos audiendo qui opera legis servanda suadent, evangelicae veritati obedire non sinentes.

Persuasio enim. Quasi dicat: Ideone consenseritis, quia persuasio haec qua volunt vos mittere sub jugum legis, non est ex eo, scilicet Deo, qui vocavit vos, ad vitam, sed ex diabolo.[ Augustinus] Ideo etiam ne consenseritis, quia modicum fermentum, id est illi pauci et acidi qui ad illos veniebant ut ista suaderent. Vel, modicum fermentum, id est haec persuasio; vel modicum fermentum, id est haec circumcisio, et pauca legis corrumpit totam massam, id est congregationem fidelium vel virtutem. Sensus itaque iste est: Ne putetis paucorum hominum insidias contemnendas. Ut enim scintilla res parva est, et pene, dum cernitur, non videtur, sed si fomitem comprehenderit, et nutrimenta sui invenerit, moenia, urbes latissimas, saltus, 158 regionesque consumit; et sicut fermentum res modica videtur et nihili, sed cum farina conspersum totam massam suo vigore corruperit, in illius vim transit omne quod mistum est, ita et doctrina perversa ab uno incipiens, vix duos aut tres, primum in exordio, reperit auditores, sed paulatim ut cancer serpit in corpore, et juxta vulgare proverbium: Unius pecudis scabies totum commaculat gregem. Igitur et scintilla cum apparuerit, exstinguenda, et fermentum a massa vicina semovendum, et scabiosum animal a caulis ovium removendum. Haec hortor vos. Et ego confido in vobis, quod olim boni fuistis, nec simpliciter dico in vobis sed addo in Domino, Deo scilicet operante, confido, inquam, quod nihil aliud sapietis quam docui. Ideo dicit se confidere de his, quia non sponte, sed circumventi errabant, et ideo ostensa modo vera via, facile credit eos reverti. Qui autem. Quasi dicat: Confido in vobis, sed ille qui conturbat vos. Quasi dicat: Purum fontem intellectus vestri, ut scilicet mutato ordine de spiritualibus sitis carnales, portabit judicium,[ Ambrosius] id est sustinebit damnationem, quicunque est ille; etiam si carne sit filius Abrahae, pro nullo parcetur ei.[ Hieronymus] Occulte, inquiunt, Petrum lacerat, cui supra in faciem se restitisse scripsit, quod non recto pede incesserit ad Evangelii veritatem; sed nec Paulus tam procaci maledicto de Ecclesiae principe loqueretur, nec Petrus dignus erat ut portaret judicium Ecclesiae conturbatae, ex quo arbitrandum est de aliquo dici, qui vel cum apostolis fuerat, vel de Judaea venerat, vel ex Pharisaeis crediderat, vel certe magnus sit apud Galatas aestimatus, ut portet judicium Ecclesiae conturbatae.[ Ambrosius] Sicut enim qui errantem converti facit remunerandus est, ita et qui rectum incedentem iter flectit in devium, damnationem consequitur.

VERS. 11- 16.--« Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patior? Ergo evacuatum est scandalum crucis. Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Vos enim in libertatem vocati estis, fratres, tantum ne libertatem in occasionem detis carnis, sed per charitatem spiritus, servite invicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Quod si invicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consumamini. Dico autem in Christo: Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis.»

Ego autem. Quasi dicat: Ille portabit judicium qui conturbat vos. Ego autem non conturbo vos, o fratres, praedicando legalia, quia si circumcisionem praedico adhuc, ut olim feci, et ut mihi imponitur.[ Augustinus] Intelligendum est enim quod imponebatur ei a pseudo istam servitutem Galatis persuadere volentibus, quod alibi circumcisionem praedicaret, sed non eis facile aperire sententiam suam vellet. Si, inquam, hoc ago, quid autem persecutiones patior? Quasi dicat: Nulla alia causa patior a Judaeis.[ Ambrosius] Persecutiones enim creberrimas sustinuit a Judaeis, eo quod doceret credentes de gentibus non debere circumcidi.[ Hieronymus] Et si eam praedico, ergo evacuatum est scandalum crucis, non irascuntur Judaei de cruce, si assero circumcisionem justificare. Scandalum erat Judaeis praedicatio crucis, quia Sabbatum et circumcisionem evacuabat; si vero admitteret circumcisionem, non esse scandalum, et pacifici essent ei. Utinam. Quasi dicat: Ipsi vos conturbant. Et utinam abscindantur qui vos conturbant! haec non tam furoris in adversarios quam dilectionis in Ecclesiam verba sunt. Non enim tam maledixit eis quam oravit pro eis.[ Augustinus] Sub specie namque maledictionis eleganti ambiguo usus, bonum eis optat, cum ait: utinam abscindantur qui vos conturbant! Non tantum circumcidantur, sed abscindantur, ut sint spadones propter regnum coelorum, et desinant carnalia seminare. Sunt enim quidam spadones propter regnum coelorum. Vel ita, ipsi vos conturbant, sed utinam qui vos conturbant abscindantur, non carnaliter, sed vim generandi perdant, ut in vobis vel aliis nihil proficiant, non solum circumcisi sed etiam abscisi, ut nullam omnino potentiam generandi habeant. Et merito hoc opto ne vos redigant in servitutem legis.[ Ambrosius] Vos enim, fratres, vocat estis a Deo in libertatem, ut non timore, sed amore serviatis, et qui prius peccatis obnoxii eratis, gratiam Dei accipientes liberi sitis.[ Augustinus] Et cum hoc sit, hoc tantum necessarium est; ne detis libertatem in occasionem carnis, id est ne libertate abutamini, ut quia liberi estis et metus legis vobis non incumbit, ideo desideria carnis sequamini, quia tunc eritis servi. Et est sensus: Cavete ne audito nomine libertatis, impune vobis peccandum esse arbitremini. Sed per charitatem spiritus, id est quae procedit de Spiritu sancto, servite invicem, quia tunc liberi eritis. Nota quia non per affectum carnis charitas est habenda, sed per spiritum, ut subjecti sint invicem.

Omnis enim. Quasi dicat: Ideo charitas est habenda, quia omnis lex impletur in uno sermone, id est in uno praecepto charitatis, quia qui illud praeceptum servat, nec mala agit, et quantum potest bona facit. In quo praecepto impletur? In isto: Diliges proximum tuum sicut teipsum: Hoc scriptum est in Levitico.[ Ambrosius, Augustinus] In quo recte dicit impleri legem universam, cum tamen duo sint praecepta charitatis in quibus tota lex pendet et prophetae, quia dilectio Dei in dilectione proximi continetur, et ideo in hoc praecepto perfectio salutis est, quia sine proximo non diligitur Deus. Qui enim non diligit proximum suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere? Item, diligere proximum, id est omnem hominem tanquam seipsum quis potest nisi Deum diligat, cujus praecepto et dono dilectionem proximi possit implere? Cum ergo utrumque praeceptum ita sit, ut neutrum possit teneri sine altero, unum eorum commemorare sufficit. Et nota quod ait: sicut teipsum. Sicut non potest proximum diligere, qui non diligit se. Se autem non diligit qui diligit iniquitatem. Qui enim diligit iniquitatem odit animam suam. Nota etiam quod ait, omnis lex; nam et illa quae ad bonos mores pertinent, et illa quae in sacramentis sunt, cum bene a liberis intelliguntur, nec carnaliter observantur a servis, ad charitatem referantur necesse est. Quod si. Quasi dicat: In dilectione proximi lex impletur. Quod si invicem mordetis, id est in aliquo detrahitis, et comeditis, id est totum devoratis omnia vituperando ex invidia.[ Ambrosius] Vel, criminamini, crimina vobis imponentes, Videte ne ab invicem consumamini, scissa Christianae religionis per vanam gloriam vanamque victoriam unitate. Occasione charitatis hoc vitium eorum tetigit, quia dissensio inimica est dilectionis. Hoc enim maxime vitio contentionis et invidiae, perniciosa inter eos jurgia nutriebantur, quibus consumitur societas et vita. Dico autem. Postquam a lege factorum eos prohibuit, in qua sunt praecepta carnalia, nunc ut vitiis carnis se contineant, praecipit, et ostendit quam sufficiens est fides Christi sine lege, quia per eam vincunt carnem et ejus opera, et sequuntur spiritum. Quasi dicat: Ne detis libertatem in occasionem carnis, sed per charitatem spiritus servite. Hoc autem dico posse esse vobis in Christo, id est per fidem Christi, et nunquam aliter. In qua fide ambulate, id est proficite bene operando, et hoc spiritu, id est ratione vel potius Spiritu sancto. Non enim hoc potest spiritus hominis per se. Et tunc desideria carnis, id est delectationes, quas caro suggerit, non perficietis. Non ait: Non feceritis, vel non habueritis, quia ea non habere non poterant; sed non perficietis, id est non opera eorum consensu voluntatis implebitis.

VERS. 17- 21.--« Caro enim concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem. Haec enim sibi invicem adversantur, ut non quaecunque vultis illa faciatis. Quod si spiritu ducimini, non estis sub lege. Manifesta sunt autem opera carnis, quae sunt fornicatio, immunditia, impudicitia, Juxuria, idolorum servitus, veneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, rixae, dissensiones, sectae, invidiae, homicidia, ebrietates, comessationes, et his similia quae praedico vobis sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequentur.»

Caro enim, vel autem. Quasi dicat: Dico non perficietis, sed hoc grave est, quia caro concupiscit. Vel ita continua, ideo ita agite, quia gravis pugna est. Et hoc est quod ait, caro enim concupiscit. Quasi dicat: Semper nova in hoc existens, adversus spiritum, hoc in bonis manifestum est in quibus est spiritus Dei. Spiritus autem. Quasi dicat: Sed non est diffidendum, quia spiritus, id est ratio gratia Dei adjuta concupiscit adversus carnem. Videte quale bellum proposuit, qualem rixam, hoc intra teipsum sentis. Nec enim nullum est vitium, cum caro concupiscit adversus spiritum: cui vitio contraria virtus est, cum spiritus concupiscit adversus carnem. Caro autem dicta est concupiscere, quia hoc secundum ipsam agit anima, sicut auris dicitur audire et oculus videre, cum potius anima et per aurem audiat et per oculum videat. Caro enim nihil ubi per animam concupiscit, sed concupiscere dicitur, cum anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur. Carnem igitur concupiscentem dicit carnalem delectationem, quam de carne et a carne spiritus habet, adversus delectationem quam solus habet. Ipsius autem carnalis concupiscentiae causa non est in anima sola, nec in carne sola. Ex utroque enim fit, quia sine utroque delectatio nulla sentitur. Haec enim. Quasi dicat: Haec contra se concupiscunt, quia usque adeo, haec sibi invicem adversantur, ut non quaecunque bona vel mala, vultis illa faciatis, id est facere permittamini, et meliori in hac pugna concedendum est, id est spiritui, quo volumus bona, etsi omnia non perficiamus. Volumus enim ut nullae sint concupiscentiae, sed hoc non perficimus. Quod si spiritu. Quasi dicat: Haec duo pugnant. Quod si Spiritu sancto gubernatore, rectore spiritus vestri, ducimini, hoc dicit ne desides sint in pugna.[ Ambrosius] Si, inquam, hoc est, non estis sub lege, quae errantibus et male agentibus posita est; qui autem ducem habet Spiritum sanctum non errat.[ Hieronymus] Attende quod ait, si spiritu ducimini, etc. Ex quo apparet eum Spiritum sanctum non habere qui sub lege est non dispensative, sed vere, ut tu intelligis. Magna mihi videtur quaestio quid sit esse sub lege sic, quemadmodum Apostolus culpat: hos damnabiliter dicit esse sub lege quos lex facit reos, non implentes legem, dum nescientes gratiam superba elatione de se praesumunt. Sub lege est qui timore supplicii quod lex minatur, non amore justitiae, a malo opere cessat, reus voluntate, nondum liber nec alienus a voluntate peccandi; quia vellet, si fieri posset, non esse quod timeat, ut libere faceret quod occulte desiderat. Et est sensus: Si spiritu ducimini hoc commodi jam habetis, quod non estis sub lege, quae timorem incutit, non amorem tribuit. Et ideo haec pars jam eligenda est, qua liberamur a lege.

Manifesta sunt. Opera carnis incipit enumerare, ut intelligant se, si ad operandum ista desideriis carnis consenserint, tunc duci carne, non spiritu, quasi dicat: Haec sibi adversantur, opera autem carnis manifesta sunt, id est per se apparent mala, quae sunt fornicatio, opus scilicet luxuriae, immunditia, etsi non opere impleatur; vel quae est contra naturam impudicitia, non pudice vivere. Luxuria quaelibet superfluitas; idolorum servitus, veneficia, inimicitiae perseverantes; contentiones in verbis; aemulationes, quando duo tendunt ad idem; ira, scilicet subita tempestas animi; rixa, quando ex ira invicem se percutiunt; dissensiones, quando partes faciunt in Ecclesia; sectae, quae Graece dicuntur haereses; invidiae, de alienis bonis; homicidia, ebrietates assiduae; commessationes superfluae, et his similia. Attende quod non haec omnia quae enumerata sunt in operibus carnis quae manifesta esse dixit, ad voluptatem carnis pertinent; sed vitia sunt animi, ut inimicitiae, irae. Credere etiam omnia mala accidere animae ex carne, error est. Non enim omnia vitae iniquae vitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus mundemus diabolum qui carnem non habet. Sed carnis nomine totum hominem signavit, qui vivendo secundum se, id est secundum carnem in haec cadit. Non enim habendo carnem, sed vivendo secundum se, id est secundum hominem, factus est homo similis diabolo, quia et ille secundum se vivere voluit, quando in veritate non stetit. Ut autem ab his poenae comminatione deterreat, addit: Quae nunc praedico vobis ante judicium, dum licet poenitere, sicut praedixi, etiam ante hanc epistolam, quoniam qui talia agunt regnum Dei non consequentur, vel possidebunt: non ait, qui haec omnia fecerint, aut simul habuerint, sed qui talia agunt, quia etiam singula regnum Dei tollunt. Haec autem apostolica sententia falsa est, si tales post quantalibet tempora liberati, regnum Dei possidebunt, sed quia falsa non est, profecto regnum Dei non possidebunt. Et si in regno Dei nunquam erunt, aeterno supplicio tenebuntur, quia nullus medius locus est, ubi non sit in supplicio, qui illo non fuerit restitutus in regno.

VERS. 22- 26.--« Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia, longanimitas, bonitas, benignitas, mansuetudo, fides, modestia, continentia, castitas. Adversus hujusmodi non est lex. Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. Si vivimus spiritu, spiritu et ambulemus. Non efficiamur inanis gloriae cupidi, invicem provocantes, invicem invidentes.»

Fructus autem. Quasi dicat: Haec quae enumeravi sunt opera carnis, sed ista sunt opera spiritus, quae sequuntur, quae tamen non nominat opera, sed fructus, quia propter se appetenda sunt. Et hoc est quod ait: Fructus autem spiritus, id est Spiritus sancti vel gratia rationis illuminatae, est charitas, quae de terra ad coelum evocat, gaudium, scilicet puritas conscientiae et elatio animi super his quae digna sunt exsultantis. De quo legitur: Non est impiis gaudere, dicit Dominus. Pax, quando se non inquietant, patientia adversariorum, longanimitas exspectationis; bonitas, id est dulcedo animi; benignitas, id est largitas rerum; mansuetudo, quod non intractabilis, sed potius tractabilis est quis; fides, de invisibilibus certitudo; modestia, quod modum in dictis vel in factis servat; continentia, quod etiam a licitis se abstinet. Castitas, quando recte utitur licito. Attende quod in enumeratione fructuum spiritus, caput virtutum praemisit, id est charitatem. Quae enim alia inter fructus spiritus debuit tenere primatum nisi charitas, sine qua virtutes caeterae non reputabuntur esse virtutes, et ex qua nascuntur universa bona? Deinde sequuntur membra ex isto capite exorta et religata, scilicet gaudium et pax, etc., quae sine ea non possunt prodesse. Non enim bene gaudet, qui non diligit bonum unde gaudet; non habet pacem veram cum aliquo, nisi eum diligat; non est longanimis perseveranter exspectando, nisi ferveat diligendo; non est benignus nisi diligat cui opitulatur; non est bonus, nisi diligendo; non est fidelis salubriter, nisi ea fide quae per dilectionem operatur; non est mansuetus, cui dilectio non moderatur; non continet se quis ab eo unde turpatur, nisi diligat unde honestatur. Merito igitur charitatem sic saepe commendat quasi sola sit praecipienda, quae non potest haberi sine caeteris quibus homo efficitur bonus

Adversus hujusmodi. Quasi dicat: Quid per singula dicam? Lex, quae justis non est posita, sed injustis, non est adversus hujusmodi, sed contra mala. Qui autem. Quasi dicat: Contra malos posita est lex; bonis autem imposita est crux, quod ita ait: Qui autem sunt Christi, quos necesse est sequi spiritum, crucifixerunt, id est maceraverunt, carnem suam, pugnantes, cum vitiis operum, concupiscentiis desideriorum. Congruit enim nostrae devotioni, ut qui Domini nostri crucifixi passionem celebramus, reprimendarum carnalium voluptatum crucem nobis faciamus. In hac quidem cruce semper in hac vita debet pendere Christianus, ut sit fixus clavis, id est praeceptis justitiae, ut Christus in cruce clavis confixus fuit. Si vivimus spiritu, spiritu et ambulemus. Quod communiter supradixit, ad istos quibus scribit retorquet, et se eis connumerat, per hoc ostendens se non dicere eis quod ipse non velit servare. Quasi dicat: Illi qui sunt Christi ita agunt ut dixi; et nos qui sumus Christi, ambulemus, Spiritu sancto duce et auctore libertatis nostrae. Si, id est quia spiritu vivimus, id est Spiritu sancto ad hanc vitam gratiae venimus. Quomodo autem spiritu ambulemus docet subdens: Non efficiamur cupidi inanis, id est saecularis gloriae. Inanis gloria est velle vincere ubi praemium non est: nos dico, invicem provocantes, alios ad contentionem, vel litem, et alia illicita, et invicem invidentes, si non audemus provocare. Haec mala facit inanis gloria. Et sciendum quod cum per omne vitium antiqui hostis virus humano cordi infundatur, in zelo invidiae tota sua viscera serpens concutit, et in hac imprimenda malitia quasi pestem movet.[ Cyprianus] Zelus iste modum non habet, permanens jugiter sine fine, cum alia scelera finiantur; quantoque ille cui invidetur successu meliore profecerit, tanto invidus in majus incendium livoris ignibus inardescit. Hinc est vultus minax, torvus aspectus, pallor in facie, in labiis tremor, stridor in dentibus, verba rabida et effrenata convitia, manus ad violentiam prompta, et si gladio interim vacua, odio tamen furiatae mentis est armata.

IN EPISTOLAM AD GALATAS. CAPUT VI.

VERS. 1- 4.--« Fratres, etsi praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis hujusmodi instruite in spiritu lenitatis, considerans teipsum, ne et tu tenteris. Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi. Nam si quis existimat se aliquid esse, cum nihil sit, ipse se seducit. Opus autem suum probet unusquisque, et sic in semetipso tantum gloriam habebit, et non in altero.»

Fratres, etsi praeoccupatus fuerit, etc.[ Ambrosius] Hactenus toti Ecclesiae Galatiae, imo et universae Ecclesiae locutus est, improbando legem, et commendando gratiam; modo ad praelatos loquitur specialiter, docens quomodo tractent subditos, scilicet leniter, quia fratres sunt, etsi sint superiores.[ Augustinus] Ideo hos alloquitur qui firmiores erant, ne inflatione bonae vitae eum qui peccato circumventus est spernendum putent, et abjiciendum. Quasi dicat: Non hoc faciatis quod dixi, sed etsi aliquis praeoccupatus fuerit, id est imprudenter lapsus ut nequeat vitare; nec mirum quia est homo, scilicet infirmus, praeoccupatus: dico non in multis, sed in aliquo delicto, quasi non usu quotidiano peccans. Si hoc, inquam, fuerit, vos qui spirituales estis, non ideo despiciatis eum, sed instruite hominem, non per singula peccata diffluentem, et si aliquando labatur, in spiritu lenitatis, id est rationabiliter et leniter, ne si aliter feceritis, non patiatur se argui, sed defendere se incipiat, ne turpis videatur. Ideo leniter instruite, quia fratres estis, etsi superiores. Attende quod proprie dicatur delictum, et quod sit praeoccupatio, quia dicit praeoccupatus in aliquo delicto, ut his intellectis intelligas fratri praeoccupato in delicto fore indulgendum. Delictum igitur fortasse 160 est declinare a bono. Peccatum est facere malum, vel sicut in laudabili vita, aliud est declinare a malo, aliud facere bonum, quod admonemur, dicente Scriptura: Declina a malo et fac bonum; ita in damnabili aliud sit declinare a bono, aliud facere malum; et illud delictum, hoc peccatum sit.[ Augustinus] Peccatum ergo est perpetratio mali. Delictum desertio boni, quod et ipsum nomen ostendit. Quid enim aliud sonat delictum, nisi derelictum, et quid derelinquit qui delinquit, nisi bonum? Vel potest videri illud esse delictum quod ignoranter fit; peccatum quod a sciente committitur, indifferenter tamen plerumque ponuntur, ut et peccatum nomine delicti, et delictum nomine peccati appelletur. Praeoccupatio autem est, dum vel ad horam non videtur quid agendum sit, vel qui viderint vincuntur, ut scilicet malum fiat, cum latet veritas, vel cum compellit infirmitas.

Considerans. Quasi dicat: Ita fac ut dixi, tu quisquis, considerans teipsum, quod et tu fragilis es, ne et tu tenteris, id est ne, Deo permittente, in simile cadas.[ Augustinus] Nihil enim ad misericordiam sic inclinat quam proprii periculi cogitatio, ita eos nec deesse voluit fratrum correctioni, nec studere certamini. Ideoque ne sibi videatur quisque instruere, etiam cum proterve exagitet, irridetque peccantem, aut superbe tanquam insanabilem detestatur, in spiritu, inquit, mansuetudinis instruite illum considerans teipsum, ne et tu tenteris. Alter. Quasi dicat: Dico, leviter instruite, et etiam portate onera; alter portet alterius infirmitates. Onera, id est subvenite vobis invicem orationibus, et aliis hujusmodi, quasi sit sarcina vestra. Et sic adimplebitis legem Christi, id est charitatem. Ex charitate enim Christus peccata nostra tulit, qui etiam praecepit ut nos invicem diligamus. Nam, etc. Quasi dicat: Ita facite, ut dixi; nam si quis aliter fecerit, seipsum seducit. Et hoc est quod dicit: Nam si quis existimat, id est in mente sua superbe judicat se esse aliquid, magnum comparatione peccantis, cum tamen nihil sit ex se, vel nihil sit comparatione spiritualis qui totum dat gratiae, ipse se seducit, id est dividit a veritate; non eum seducunt laudatores ejus, sed ipse potius, quia cum ipse sibi sit praesentior quam illi, mavult se in illis quaerere quam in seipso. Ideo subdit: Opus autem. Quasi dicat: Non ita putet aliquis, sed potius unusquisque probet, id est diligenter inspiciat, opus suum, non peccatum alterius, ut Pharisaeus qui dicebat: Non sum sicut caeteri hominum, qui non re, sed fallaciter justus erat. Probet opus suum, dico, et sic,[ Ambrosius] id est si actus suos consideret, sciens si quid boni habet, se a Deo accepisse; et si quid mali est, a se fore, habebit gloriam in semetipso, id est gloriabitur in Deo quem habet in se portans oleum secum, et non in altero, sic enim fiet, ut Deus qui est in eo sit gloria ejus, et nihil aliud. Vel, in seipso, id est intus in conscientia sua pura, habebit gloriam, id est gloriabitur et gaudebit. Et non in altero, id est in alterius laude, scilicet cum alter eum laudat.[ Augustinus, Hieron.] Qui enim conscientiam boni operis habet, non debet de hoc apud alium gloriari, et laudem suam foras fundere, sed in semetipso humiliter gloriari.[ Ambrosius] Vel ita, et sic, id est si actus suos consideret, sciens neminem debere gloriari se mundum habere cor, in seipso habebit gloriam et non in altero, id est in sui, non in alterius consideratione gloriabitur. Nulli enim se anteponit, nec quemquam judicat ut vere sit justus. Qui enim vere justus est, alterum sibi praeponit, quia plus sua mala scit quam alterius, quorum cognitio sibi gloria est. Gaudet enim dum cognoscit morbum suum quem sanare desiderat.

VERS. 5- 8.--« Unusquisque enim onus suum portabit. Communicet autem is qui catechizatur verbo ei qui se catechizat in omnibus bonis. Nolite errare; Deus non irridetur. Quae enim seminaverit homo, haec et metet. Quoniam qui seminat in carne sua, de carne et metet corruptionem; qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam.»

Unusquisque. Quasi dicat: Dico quod unusquisque probet opus suum, quod et debet, nam de suo judicabitur. Unusquisque enim onus suum, id est peccatum, portabit in poena. Quod hic dicitur, contrarium videtur praecedentibus, ubi ait, alter alterius onus suum portabit: quod non est, quia nomen oneris diversis modis accipitur. Multa enim sunt verba quae diversis locis congruenter posita varie intelliguntur, sicut hic: nisi enim oneris nomen sub diversis significationibus acceperis, procul dubio putabis eumdem sibi in loquendo esse contrarium, et hoc tam vicine positis verbis: qui cum paulo ante diceret, alterius onera portabit, hic dicit, unusquisque onus suum portabit. Sed alia sunt onera participandae infirmitatis, de quibus supra egit; alia reddendae Deo rationis de actibus nostris, de quibus hic agit. Illa cum fratribus sustentanda communicantur; haec propria ab unoquoque portantur. Haec onera, peccata sunt; alia ergo sunt in quibus quisque proprium portat, nec portat cum alio, nec projicit in alterum; alia quae cum aliis et pro aliis portantur. Item, propter diversos homines haec dicit. Contra eos enim qui putant hominem alienis inquinari peccatis, dicit, unusquisque onus suum portabit. Alieno quidem peccato nullus inquinatur, nisi consentiendo vel imitando fecerit suum. Item, contra negligentes qui nullum curant corrigere securi, quod alienis non contaminentur peccatis, dicit, invicem onera portate. Onera infirmitatis invicem portamus, dum lenitate iram alterius sustineamus, et dum ei qui laesit, si petit indulgemus, et hujusmodi.[ Hieron.] Vel per onus intelligitur bonum opus. In Scripturis enim onus et in bonam et in malam partem accipitur. Et est, unusquisque onus suum portabit, id est offeret Deo in die judicii manipulos operum. Unde: Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos. Et accipitur hoc de bonis tantum. Vel de bonis et malis ita potest dici. Unusquisque, bonus vel malus, portabit onus suum, id est mercedem operum suorum referet

Communicet autem. Superius spiritualibus praelatis dixit qualiter debeant se habere erga subditos, hic ad subditos loquitur, docens quo se debeant habere erga magistros. Quasi dicat: Praelati ita se habeant, ut dixi. Is autem qui catechizatur, id est instruitur, etsi solo verbo, non exemplo, communicet ei in omnibus bonis quae ille dicit, non in malis si ea agit, ut lex sit tibi dux non homo, id est qui verbum audiens est, communem se doctori exhibeat recipiendo et opere implendo quae ille dixerit. Et ne quis dicat: Non debeo agere, nisi quod in illo video, subdit: Nolite errare, quia error est hoc dicere. Et si inde vos excusatis apud homines, Deus tamen non irridetur, id est non potest falli.[ Ambrosius] Certum est enim Deo imposturam fieri non posse, sed ab eo quisque capit quod meretur. Et vere non fallitur, quia reddet singulis pro meritis. Quae etiam seminaverit. Vel aliter potest dici ut moneat subditos largiri temporalia praelatis a quibus accipiunt spiritualia. Discipulos igitur ad magistrorum refrigeria hortatur dicens: Is autem qui catechizatur, id est instruitur, verbo communicet ei qui se, catechizat in omnibus bonis suis, id est omnia bona sua faciat ei communia. Usitatum enim praeceptum est, ut praedicatori verbi Dei praebeat necessaria ille cui praedicatur, quae bona appellatione recte significavit, sicut et Dominus in Evangelio cum discipulis loquens ait: Cum mali sitis, nostis bona data dare filiis vestris.[ Hieron.] His potissimum consulendum est qui pro locorum et temporum, vel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictius tibi junguntur. Praevidens autem quosdam obtendere paupertatem, et praeceptum velle eludere, addit, nolite errare, Deus non irridetur. Quasi dicat: Nemo vane se excuset, quia Deus non potest falli. Scit enim corda nostra, non ignorat facultates. Excusatio verisimilis hominem potest placare, Deum non potest fallere.[ Ambrosius, Augustinus, Hieron.] Et vere non: Quae enim seminaverit homo, praesentis vitae labore, haec et metet, id est horum mercedem recipiet. Et vere, quoniam qui seminat in carne sua, ut de carne, id est qui seminat carnalia vitia et fovet, et qui omnia quae facit, etsi qua bona videantur, ideo facit ut carnaliter ei bene sit, et qui de lege carnaliter sentit, de carne et metet convenientem messem, scilicet corruptionem. Nihil enim melius convenit carni quam corruptio. Qui autem seminat in spiritu,[ Ambrosius] id est qui spiritui dat assensum ex fide cum charitate serviendo justitiae et legem spiritualiter intelligendo, de spiritu et metet, convenientem messem, scilicet vitam aeternam.[ Augustinus] Nota quod homo constat ex spiritu et carne. Ideo seminat in spiritu et carne. Porro homo etiam Christianus ad comparationem Spiritus sancti caro est. Illud etiam observandum, quod cum dicit, qui seminat in carne, addit, sua, cum vero dicit in spiritu, non addit suo; quia semen carnale ex homine est, semen vero spirituale ex Spiritu Dei est. Messis vero haec in fine promittitur. Ideo quod in seminando perseverantia opus est. Unde addit:

VERS. 9- 13.--« Bonum autem facientes, non deficiamus: tempore enim suo metemus, non deficientes. Ergo, dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Videte qualibus litteris scripsi vobis mea manu. Quicunque enim volunt placere in carne, hi cogunt vos circumcidi, tantum ut crucis Christi persecutionem non patiantur. Neque enim qui circumciduntur legem custodiunt, sed volunt vos circumcidi, ut in carne vestra glorientur.»

Bonum autem. Quasi dicat: Ita se habeant praelati erga subditos, et subditi erga praelatos, ut dixi. Utrique autem, scilicet praelati et subditi, non deficiamus, facientes bonum, quia non debet deficere operando qui non deficiet in metendo. Si homo non imposuerit finem operi, nec Deus imponet remunerationi. Quantum perseveraverimus in operibus, tantum metemus in fructibus; et quantum aviditas inquirentis se dilataverit, tantum se aperiet ad praemium manus retribuentis, quia sic recipiet quisque, quomodo facit, quia qui fortis erit ad seminandum, fortis erit ad metendum. Unde subdit: Tempore enim suo, id est conveniente, metemus, non deficientes. Nota quod ait, suo tempore, non utique Deus statim facit quidquid ad salutem oratur; nec ideo denegat quia differt, sed tempore suo, id est congruo praestat. Et quia metemus indeficientes, ergo, dum habemus, in hac vita tempus seminandi, operemur bonum.[ Hieron.] Tempus seminandi est praesens vita qua currimus; in hac licet nobis quod volumus seminare. Cum vero transierit, operandi tempus auferetur. Unde: Operamini, dum dies est; veniet nox quando jam nullus poterit operari. Operemur bonum, dico ad omnes, ut sit perfecta dilectio, maxime autem ad domesticos fidei, id est ad eos qui sunt de familia nostra per fidem, id est ad Christianos. Omnibus enim pari dilectione vita aeterna optanda est, etsi non omnibus eadem possint exhiberi dilectionis officia; quae fratribus maxime exhibenda, quia faciliores et propensiores in bono circa fratres esse debemus, quia sumus invicem membra. Si enim in cunctos libertatis frena laxantur, maxime in domesticos, id est in Christianos, qui habent eumdem Patrem, ejusdemque magistri appellatione censentur. Omnibus igitur impendenda est misericordia, in quo praeponendi sunt justi qui sunt ex fide. Quia autem omnibus etiam inimicis nostris qui scelerati sunt, et persequentibus Ecclesiam benefaciendum sit, testis est Deus qui dicit: Benefacite his qui oderunt vos, diligite inimicos vestros. Ubi manifeste ostendit viscera misericordiae peccatoribus non esse claudenda, nec etiam si adversum nos hostilem animum gerant; quia et ipsi homines sunt. Et hoc exemplo Dei Patris astruitur, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos.

Sunt tamen qui aestimant eleemosynas tantum justis esse praebendas, peccatoribus autem nihil dari oportere, ne contra Deum conemur, si eis volumus subvenire quos ipse vult punire. Adhibent etiam testimonia sanctae Scripturae. Dicit enim Scriptura: Da misericordiam, et ne suscipias peccatorem, et impiis et peccatoribus redde vindictam. Benefac humili et ne dederis impio, quia et Altissimus odio habet peccatores, et impiis reddet vindictam. Haec verba quomodo accipienda sint non intelligentes, detestabili crudelitate induuntur. Unde nos oportet haec charitati vestrae explanare qualiter intelligenda sint. Illa ergo ob hoc dicta sunt, ne cuiquam peccatori ideo benefacias quia peccator est; sed quia homo est, ut non sis ad judicandum remissus, nec ad subveniendum inhumanus. Ita utrumque praeceptum tenebis; odias etiam in illo quod Deus odit, id est quod malus est, et corripe et persequere, ut perimas quod homo fecit, et conserva quod homo est. Peccatum quippe homo fecit, hominem vero Deus; et non suscipias peccatorem, ut velis salvum esse in eo quod malus est, sed quia homo, ut nulli homini claudatur misericordia, nulli peccatori relaxetur impunitas. Persequamur ergo in malis propriam iniquitatem, misereamur in eisdem communem conditionem.

Videte, etc.[ Ambrosius] Postquam ad meliora opera hortatus est eos, redit ad illud unde prius agebatur, ne scilicet legales observantiae teneantur;[ Hieron.] ne quis autem sub nomine ejus fallat incautos cavet, finem Epistolae manus suae adnotatione complens. Ab hoc enim loco, manu sua usque ad finem scripsit. Quasi dicat: Ut firmius praedicta teneatis, videte qualibus scripturis scripsi vobis mea manu, ut sciatis hanc Epistolam a me missam, et per hoc magis obediatis. Quicunque enim. Quasi dicat: Opus fuit ut scriberem, quia pseudo instant. Et hoc est: Quicunque enim volunt placere, Judaeis infidelibus, in carne, id est in carnalibus observantiis, hi cogunt vos circumcidi, improbitate non ratione ducuntur. Et id propter hoc tantum faciunt, ut non patiantur, ab infidelibus Judaeis, persecutionem Christi, id est quae pro cruce Christi infertur.( Ambrosius] Isti erant pseudo qui sic Christum praedicabant, ut etiam legem servandam docerent, crucem praedicabant, ut a fidelibus quaestum acciperent; legem, ut Judaeis placerent[ Hieron.] Vel forte hoc ideo dicit, quia Romani, scilicet Caius Caesar et Octavianus Augustus leges promulgaverunt, ut Judaei, ubicunque essent, proprio ritu viverent et patriis caeremoniis deservirent. Quicunque igitur circumcisus erat, licet in Christum crederet, quasi Judaeus habebatur in gentibus; qui vero incircumcisus se non esse Judaeum praeputio praeferebat, persecutionibus tam gentilium quam Judaeorum fiebat obnoxius. Has igitur persecutiones hi qui Galatas depravaverant declinare cupientes, circumcisionem pro defensione discipulis persuadebant. Nam nec Judaei persequi eos poterant nec gentiles quos videbant et proselytos circumcidere, et ipsos legalia observare. Neque enim qui circumciduntur. Quasi dicat: Vere ideo tantum faciunt, ut vitent persecutionem; non enim pro amore legis hoc faciunt; neque enim qui circumciduntur, legem custodiunt.[ Augustinus] Illam dicit custoditionem legis, scilicet non occidere, non moechari, et alia hujusmodi, ad bonos mores pertinentia: quae nisi charitate et spe aeternorum bonorum, quae per fidem accipiuntur, impleri non possunt, ut jam dictum est, sed volunt vos circumcidi ut in carne vestra[ Ambrosius], id est de carnali circumcisione in qua dolor est vobis, glorientur apud Judeos, eo quod tam multos proselytos faciunt.

VERS. 14- 18.--« Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est et ego mundo! In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet neque praeputium, sed nova creatura. Et quicunque hanc regulam secuti fuerint, pax super illos et misericordia et super Israel Dei. De caetero nemo mihi molestus sit. Ego enim stigmata Domini Jesu in corpore meo porto. Gratia Domini nostri Jesu Christi, cum spiritu vestro, fratres. Amen.»

Mihi autem absit. Quasi dicat: Illi in carne gloriantur, mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi. Ecce ubi mundi philosophus erubuit, ibi Apostolus thesaurum reperit: quod illi visum est stultitia, Apostolo factum est sapientia et gloria. Noli ergo erubescere de cruce Christi, recole frontem tuam, ne linguam expavescas alienam: de qua cruce ut non erubesceremus, eam in ipsa fronte, id est pudoris domicilio locavimus. Ideo enim crux in fronte credentium, ubi sedes est verecundiae figitur, ut de nomine ejus fides non erubescat, et magis Dei gloriam quam hominum diligat. Signum veteris Testamenti circumcisio in latenti carne, signum novi Testamenti crux in libera fronte. Ibi enim occultatio, hic revelatio est: ibi sub velamine, hic revelata facie. Crucem autem ut in ea gloriemur Dominus suo gestans humero, pro virga regni nobis commendavit: quod est grande ludibrium impiis, grande mysterium piis. Hic ergo opprobrium et deformitatem Christi non erubescamus, sed veneremur. Deformitas enim Christi te format; nisi deformis ille esse voluisset, tu formam quam perdidisti non recepisses. Pendebat enim in cruce deformis, sed deformitas illius pulchritudo nostra erat. In hac ergo deformitate gloriemur, cujus signum in fronte portamus. De hac deformitate non erubescamus, sed gaudeamus cum Apostolo, qui dicit se gloriari in Christi cruce. Poterat dicere, in sapientia, in potestate, in majestate: et verum diceret. Sed est magnum in sapientia Dei vel majestate vel potestate Dei gloriari, sed majus in cruce. Unde impius insultat, irridetque philosophus. Et quasi quis diceret: Cur gloriaris in cruce? quid enim prodest?[ Augustinus] Ecce quid: Per quem, id est Christum crucifixum, mihi mundus crucifixus est, ut me non teneat, et ego mundo, ut eum non teneam. Quia nec ego in mundo aliquid cupio, nec ipse aliquid suum in me cognoscit, sicut Dominus ait: Venit princeps mundi hujus et in me non habet quidquam. Et est sensus: Per crucem Christi mundi concupiscentiae non habent in me dominium, nec mundus jam se mihi ingerit, et ego contra eum sum fortis.

Et nota quia non sine causa utrumque dixit, scilicet et sibi mundum crucifixum et se mundo. Plerumque enim contingit ut homo mundum mente non teneat, sed tamen mundus eum suis cupiditatibus vel occupationibus astringit. Et mortuus est homo mundo, et mundus cum quasi vivus concupiscit, dum alio intentum in suis actibus rapere contendit. Sed nec Paulus mundum cupit, nec mundus eum, ut in duobus mortuis neuter neutrum videt. Quia ergo nec Paulus mundi gloriam quaerebat, nec a mundi gloria ipse quaerebatur, ideo et se mundo et sibi mundum crucifixum esse gloriabatur. In Christo enim. Quasi dicat: Ideo solum in Christo glorior, quia in Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium. Quasi dicat: Aequalia sunt Deo praeputium et circumcisio, sed nova creatura, id est regeneratio et nova vita. Novam enim creaturam dicit novam vitam per fidem Christi. Ego in cruce glorior; et quicunque fuerint secuti hanc regulam, id est rectitudinem gloriandi, pax, id est tranquillitas mentis, et misericordia, de peccatis, id est peccatorum remissio, erit a Deo super eos gentiles, et etiam super Israel, id est Judaeos, non utique carnales sed qui sunt Dei, id est spirituales.[ Ambrosius] Duas enim partes hic significavit super quas manet pax et misericordia Dei, scilicet gentilium fidelium et Judaeorum credentium. Et de caetero, id est amodo. Vel, de caetero, ita ut sint duae dictiones, id est de alio praeter fidem, scilicet de legalibus, nemo sit molestus, ut iterum cogar scribere de eodem. Unde dicit Ambrosius: Non vult per turbulentas contentiones taedium sibi fieri de re quae tum satis erat exposita. Vel sicut in Graeco legitur: De caetero nemo laborem mihi exhibeat, vel praestet, scilicet ut rursus in vobis necessitatem habeam laborandi. Laborem enim 162 praestat magistro qui aliter sentit quam docuit. Dico ut nemo sit molestus mihi, cui utique non est facienda molestia. Ego enim porto in corpore meo, pro fidelibus stigmata Domini Jesu, id est signa militiae Christi, quae me comprobant esse militem, scilicet passiones, tribulationes, etc., quod non pseudo faciunt. Quasi dicat: quod vos non attenditis. Stigmata ergo appellavit quasi notas poenarum de persecutionibus quas patiebatur. Stigma enim dicitur punctum vel nota aliquo ferro facta. Et est sensus: ideo non debet fieri mihi molestia, quia ego habeo alios conflictus, et certamina quae in persecutionibus quas patior mecum dimicant. Gratia. Ecce conclusio Epistolae, quasi subscriptio, qua et in nonnullis aliis Epistolis utitur; quasi dicat: Ut praedicta teneatis, gratia, non dissensio, non legis servitus, non rixa, non jurgium, sed gratia Domini Jesu Christi, o fratres, sit cum spiritu vestro, id est cum ratione vestra, ut veritatem semper intelligatis. Amen. Per hoc verbum Hebraeum vera esse quae locutus est ostendit.