Naturalis Historia
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/pliny-the-elder" aria-label="More works by Pliny, the Elder">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
18.1.p4484
18.1.p4484
Sequitur natura frugum hortorumque ac florum quaeque alia praeter arbores aut frutices benigna tellure proveniunt, vel per se tantum herbarum inmensa contemplatione , si quis aestimet varietatem, numerum, flores, odores coloresque et sucos ac
18.1.p4484
1
18.1.p4484
vires earum, quas salutis aut voluptatis hominum gratia gignit. qua
18.1.p4484
2
18.1.p4484
in parte primum
18.1.p4484
omnium patrocinari terrae et adesse cunctorum parenti iuvat, quamquam inter initia
18.1.p4484
3
18.1.p4484
operis defensae. quoniam
18.1.p4484
4
18.1.p4484
tamen ipsa materia accedi
18.1.p4484
m
18.1.p4484
us
18.1.p4484
5
18.1.p4484
ad reputationem eiusdem parientis et noxia: nostris eam criminibus urguemus
18.1.p4484
6
18.1.p4484
nostramque culpam illi inputamus. genuit venena.
18.1.p4484
set quis
18.1.p4484
7
18.1.p4484
invenit illa praeter hominem
18.1.p4484
8
18.1.p4484
? cavere ac refugere alitibus ferisque satis est. atque cum arbore exacuant
18.1.p4484
9
18.1.p4484
limentque
18.1.p4484
10
18.1.p4484
cornua elephanti et uri
18.1.p4484
11
18.1.p4484
, saxo
18.1.p4484
12
18.1.p4484
rhinocerotes, utr
18.1.p4484
o
18.1.p4484
que
18.1.p4484
13
18.1.p4484
apri
18.1.p4484
14
18.1.p4484
dentium sicas
18.1.p4484
15
18.1.p4484
, sciantque ad nocendum praeparare se animalia, quod tamen eorum excepto homine e
18.1.p4484
t
18.1.p4484
16
18.1.p4484
tela sua venenis tinguit
18.1.p4484
17
18.1.p4484
?
18.1.p4484
nos et sagittas tinguimus
18.1.p4484
18
18.1.p4484
ac ferro ipsi nocentius aliquid damus, nos et flumina
18.1.p4484
19
18.1.p4484
inficimus et rerum naturae elementa, ipsumque
18.1.p4484
20
18.1.p4484
quo vivitur in
18.1.p4484
21
18.1.p4484
perniciem vertimus. neque est, ut putemus ignorari ea ab animalibus ; quae
18.1.p4484
22
18.1.p4484
praepararent
18.1.p4484
23
18.1.p4484
contra serpentium dimicationes, quae post proelium ad medendum excogitarent
18.1.p4484
24
18.1.p4484
, indicavimus.
18.1.p4484
25
18.1.p4484
nec ab ullo praeter hominem veneno pugnatur
18.1.p4484
26
18.1.p4484
alieno.
18.1.p4484
fateamur ergo culpam
18.1.p4484
27
18.1.p4484
ne iis quidem, quae nascuntur, contenti; etenim quan
18.1.p4484
t
18.1.p4484
o plura
18.1.p4484
28
18.1.p4484
eorum genera humana manu fiunt! quid? non et
18.1.p4484
29
18.1.p4484
homines
18.1.p4484
30
18.1.p4484
quidem
18.1.p4484
31
18.1.p4484
ut
18.1.p4484
32
18.1.p4484
venena
18.1.p4484
33
18.1.p4484
nascuntur? atra ceu serpentium lingua vibrat tabesque animi contacta
18.1.p4484
34
18.1.p4484
adurit culpantium omnia ac dirarum alitum modo tenebris quoque suis
18.1.p4484
35
18.1.p4484
et ipsarum noctium quieti invidentium gemitu, quae
18.1.p4484
36
18.1.p4484
sola vox eorum est, ut inauspicatarum animantium vice obvii
18.1.p4484
37
18.1.p4484
quoque vetent agere aut prodesse vitae. nec ullum aliud abominati spiritus praemium novere quam odisse omnia.
18.1.p4484
verum et in hoc eadem
18.1.p4484
38
18.1.p4484
naturae maiestas. quanto
18.1.p4484
39
18.1.p4484
plures bonos genuit ut
18.1.p4484
fruges
18.1.p4484
40
18.1.p4484
! quanto fertilior in his, quae iuvent
18.1.p4484
41
18.1.p4484
alantque
18.1.p4484
42
18.1.p4484
! quorum aestimatione et gaudio nos quoque, relictis exustioni
18.1.p4484
43
18.1.p4484
suae istis hominum rubis
18.1.p4484
44
18.1.p4484
, pergemus excolere vitam eoque constantius, quo
18.1.p4484
45
18.1.p4484
operae nobis maior quam famae gratia
18.1.p4484
46
18.1.p4484
expetitur . quippe sermo circa rura est agrestesque usus, sed quibus vita constet
18.1.p4484
47
18.1.p4484
honosque apud priscos maximus fuerit.
18.2.p4485
18.2.p4485
1
18.2.p4485
Arvorum sacerdotes Romulus in primis instituit seque duodecimum fratrem appellavit inter illos Acca
18.2.p4485
L
18.2.p4485
a
18.2.p4485
r
18.2.p4485
entia
18.2.p4485
2
18.2.p4485
nutrice sua genitos
18.2.p4485
3
18.2.p4485
, spicea corona, quae vitta alba colligaretur, sacerdotio ei pro religiosissimo insigni data; quae prima apud Romanos fuit corona, honosque is
18.2.p4485
4
18.2.p4485
non nisi vita finitur
18.2.p4485
5
18.2.p4485
et exules etiam captosque comitatur. bina tunc iugera p.
18.2.p4485
R.
18.2.p4485
satis erant,
18.2.p4485
6
18.2.p4485
nullique maiorem modum adtribuit, quo servorum paulo ante principis Neronis contento huius spatii
18.2.p4485
7
18.2.p4485
viridiariis? piscinas iuvat maiores habere, gratumque, si non aliquem culinas. Numa instituit deos fruge colere et mola salsa supplicare atque, ut auctor est Hemina
18.2.p4485
8
18.2.p4485
, far torrere, quoniam tostum cibo salubrius esset
18.2.p4485
9
18.2.p4485
, id uno modo consecutus
18.2.p4485
10
18.2.p4485
, statuendo non esse purum ad rem divinam nisi tostum.
18.2.p4485
11
18.2.p4485
is et Fornacal
18.2.p4485
i
18.2.p4485
a
18.2.p4485
12
18.2.p4485
instituit farris torrendi ferias et aeque religiosas Terminis agrorum. hos enim deos tum maxime noverant, Seiamque a serendo, Segestam a segetibus appellabant, quarum simulacra in circo videmus—tertiam
18.2.p4485
13
18.2.p4485
ex his
18.2.p4485
nominare sub tecto religio est—, ac ne degustabant quidem novas fruges aut vina, antequam sacerdotes primitias libassent
18.2.p4485
14
18.2.p4485
.
18.3.p4486
18.3.p4486
Iugum
18.3.p4486
1
18.3.p4486
vocabatur, quod uno iugo boum in die exarari posset; actus, in quo boves agerentur cum aratro uno impetu iusto. hic erat CXX pedum duplicatusque in longitudinem iugerum faciebat. dona amplissima imperatorum ac fortium civium quantum quis uno die plurimum circumaravisset, item quartarii
18.3.p4486
2
18.3.p4486
farris aut heminae
18.3.p4486
3
18.3.p4486
, conferente populo.
18.3.p4486
cognomina etiam prima inde: Pilumni, qui pilum pistrinis invenerat, Pisonis a pisendo
18.3.p4486
4
18.3.p4486
, iam Fabiorum , Lent
18.3.p4486
ul
18.3.p4486
orum
18.3.p4486
5
18.3.p4486
, Ciceronum, ut quisque aliquod optime genus sereret. Iuniorum
18.3.p4486
e
18.3.p4486
6
18.3.p4486
familia
18.3.p4486
7
18.3.p4486
Bubulcum nominarunt, qui
18.3.p4486
8
18.3.p4486
bubus optime utebatur. quin et in sacris nihil religiosius conf
18.3.p4486
a
18.3.p4486
rreationis
18.3.p4486
9
18.3.p4486
vinculo erat, novaeque nuptae farreum praeferebant.
18.3.p4486
10
18.3.p4486
agrum male colere censorium probrum iudicabatur, atque, ut refert Cato, cum virum
18.3.p4486
bonum
18.3.p4486
11
18.3.p4486
laudantes
18.3.p4486
12
18.3.p4486
bonum agricolam
18.3.p4486
13
18.3.p4486
bonumque colonum dixissent, amplissime laudasse existimabantur. hinc et locupletes dicebant
18.3.p4486
14
18.3.p4486
loci, hoc est agri, plenos. pecunia ipsa a pecore appellabatur. etiam
18.3.p4486
15
18.3.p4486
nunc in tabulis censoriis pascua dicuntur omnia, ex quibus populus reditus habet, quia diu hoc solum vectigal fuerat. multatio quoque non
18.3.p4486
16
18.3.p4486
nisi ovium boumque inpendio dicebatur, n
18.3.p4486
o
18.3.p4486
n omittenda priscarum legum benivolentia: cautum quippe est, ne
18.3.p4486
17
18.3.p4486
bovem prius
18.3.p4486
quam ovem nominaret, qui indiceret multam.
18.3.p4486
ludos boum causa celebrantes Bubetios
18.3.p4486
18
18.3.p4486
vocabant. Servius rex ovium boumque effigie primum aes
18.3.p4486
19
18.3.p4486
signavit. frugem quidem aratro quaesitam furtim noctu pavisse ac secuisse puberi
18.3.p4486
20
18.3.p4486
XII
18.3.p4486
21
18.3.p4486
tabulis capital
18.3.p4486
22
18.3.p4486
erat, suspensumque Cereri necari iubebant gravius quam in homicidio convictum, inpubem praetoris arbitratu verberari noxiamve duplionemve
18.3.p4486
23
18.3.p4486
decerni.
18.3.p4486
24
18.3.p4486
iam distinctio honosque civitatis ipsius non aliunde erat. rusticae tribus laudatissimae eorum, qui rura haberent, urbanae
18.3.p4486
25
18.3.p4486
vero, in quas transferri ignominia esset, desidiae probro. itaque quattuor solae erant, a partibus urbis, in quis
18.3.p4486
26
18.3.p4486
habitabant, Suburana, Palatina, Collina, Esquilina. nundinis
18.3.p4486
27
18.3.p4486
urbem revisitabant et ideo comitia nundinis habere non licebat, ne plebes rustica avocaretur.
18.3.p4486
28
18.3.p4486
quies somnusque in stramentis erat. gloriam denique ipsam a farris honore
18.3.p4486
29
18.3.p4486
adoriam appellabant. equidem ipsa etiam
18.3.p4486
30
18.3.p4486
verba priscae significationis admiror; ita enim est in commentariis pontificum: Augurio canario agendo dies constituantur, priusquam frumenta vaginis exeant
18.3.p4486
n
18.3.p4486
ec
18.3.p4486
31
18.3.p4486
antequam in vaginas perveniant.
18.3.p4487
18.3.p4487
1
18.3.p4487
Ergo his moribus non modo sufficiebant fruges Null
18.3.p4487
a
18.3.p4487
2
18.3.p4487
provinciarum pascente Italiam, verum etiam annonae vilitas incredibilis erat. Manius Marcius aedilis plebis
18.3.p4487
3
18.3.p4487
primum
18.3.p4487
4
18.3.p4487
frumentum populo in m
18.3.p4487
o
18.3.p4487
dios
18.3.p4487
5
18.3.p4487
assibus
18.3.p4487
6
18.3.p4487
datavit
18.3.p4487
7
18.3.p4487
. L
18.3.p4487
8
18.3.p4487
. Minucius
18.3.p4487
Augurinus, qui Spurium
18.3.p4487
M
18.3.p4487
aelium
18.3.p4487
9
18.3.p4487
coarguerat, farris pretium in trinis nundinis ad assem redegit undecimus plebei tribunus, qua
18.3.p4487
10
18.3.p4487
de causa statua ei extra portam Trigeminam
18.3.p4487
11
18.3.p4487
a populo stipe conlata statuta est.
18.3.p4487
Seius
18.3.p4487
12
18.3.p4487
in aedilitate assibus populo frumentum praestitit, quam ob causam et ei statuae in Capitolio ac Palatio dicatae sunt, ipse supremo die populi umeris portatus in rogum est. quo ver
18.3.p4487
o
18.3.p4487
13
18.3.p4487
anno Mater deum advecta Romam
18.3.p4487
14
18.3.p4487
est, maiorem ea
18.3.p4487
15
18.3.p4487
aestate messem
18.3.p4487
16
18.3.p4487
quam antecedentibus annis decem factam esse tradunt.
18.3.p4487
17
18.3.p4487
M. Varro auctor est, cum L. Metellus in triumpho plurimos duxit elephantos, assibus singulis farris modios fuisse, item vini congios ficique siccae pon
18.3.p4487
d
18.3.p4487
o
18.3.p4487
18
18.3.p4487
XXX, olei pon
18.3.p4487
d
18.3.p4487
o X, carnis pon
18.3.p4487
d
18.3.p4487
o XII. nec e latifundiis singulorum contingebat arcentium vicinos, quippe etiam lege
18.3.p4487
19
18.3.p4487
Stolonis Licini incluso modo quingentorum iugerum , et ipso
18.3.p4487
20
18.3.p4487
sua lege damnato, cum substituta filii persona amplius possideret.
18.3.p4487
21
18.3.p4487
luxuriantis iam rei p. fuit ista mensura. Mani quidem Curi post triumphos inmensumque terrarum adiectum
18.3.p4487
22
18.3.p4487
imperio nota contio
18.3.p4487
23
18.3.p4487
est: perniciosum intellegi civem, cui septem iugera non essent satis. haec autem mensura plebei post exactos reges adsignata est.
18.3.p4487
24
18.3.p4487
quaenam ergo tantae ubertatis causa erat? ipsorum tunc manibus imperatorum colebantur agri, ut fas est credere, gaudente terra vomere laureato et triumphali aratore, sive illi eadem cura semina tractabant, qua bella, eademque diligentia arva disponebant, qua castra, sive
18.3.p4487
honestis manibus omnia laetius proveniunt, quoniam et curiosius fiunt.
18.3.p4487
25
18.3.p4487
serentem invenerunt dati honores Serranum , unde ei et
18.3.p4487
26
18.3.p4487
cognomen. aranti quattuor sua iugera in Vaticano, quae prata Quintia appellantur, Cincinnato
18.3.p4487
27
18.3.p4487
viator attulit dictaturam et quidem, ut traditur, nudo
18.3.p4487
28
18.3.p4487
, plenoque
18.3.p4487
29
18.3.p4487
nuntius morarum
18.3.p4487
30
18.3.p4487
: Vela corpus, inquit, ut perferam senatus populique Romani mandata.
18.3.p4487
31
18.3.p4487
tales tum etiam viatores erant, quod ipsum nomen inditum est subinde ex
18.3.p4487
32
18.3.p4487
agris senatum ducesque arcessentibus
18.3.p4487
33
18.3.p4487
. at nunc eadem illa vincti pedes, damnatae manus inscriptique vultus exercent, non tam surda tellure, quae parens appellatur colique dicitur et ips
18.3.p4487
o
18.3.p4487
34
18.3.p4487
honore
18.3.p4487
35
18.3.p4487
his absumpto
18.3.p4487
36
18.3.p4487
, ut
18.3.p4487
37
18.3.p4487
non invita
18.3.p4487
38
18.3.p4487
ea et indignante
18.3.p4487
39
18.3.p4487
credatur
18.3.p4487
40
18.3.p4487
id fieri. e
18.3.p4487
t
18.3.p4487
nos
18.3.p4487
41
18.3.p4487
miramur ergastulorum non eadem emolumenta esse, quae fuerint imperatorum!
18.3.p4488
18.3.p4488
1
18.3.p4488
Igitur
18.3.p4488
2
18.3.p4488
de cultura agri praecipere principale fuit etiam apud exteros, siquidem et reges fecere, Hiero, Philometor, Attalus, Archelaus, et duces, Xenophon et Poenus etiam Mago, cui quidem tantum honorem senatus noster habuit Carthagine capta, ut, cum regulis
18.3.p4488
3
18.3.p4488
Africae bibliothecas donaret, unius eius duodetriginta volumina
18.3.p4488
censeret in Latinam linguam transferend
18.3.p4488
a
18.3.p4488
4
18.3.p4488
, cum iam
18.3.p4488
M.
18.3.p4488
Cato praecepta condidisset,
18.3.p4488
5
18.3.p4488
peritisque Punicae
18.3.p4488
6
18.3.p4488
dandum negotium, in quo praecessit omnes vir clarissimae familiae D. Silanus. sapientiae
18.3.p4488
7
18.3.p4488
vero
18.3.p4488
8
18.3.p4488
auctores
18.3.p4488
9
18.3.p4488
et carminibus excellentes quique alii illustres viri conposuissent
18.3.p4488
10
18.3.p4488
, quos sequeremur
18.3.p4488
11
18.3.p4488
, praetexuimus hoc in volumine, non in grege
18.3.p4488
12
18.3.p4488
nominando M. Varrone, qui LXXXI
18.3.p4488
13
18.3.p4488
vitae annum agens de ea re prodendum putavit.
18.4.p4489
18.4.p4489
Apud Romanos multo serior vitium cultura esse coepit, primoque, ut necesse erat, arva tantum coluere
18.4.p4489
1
18.4.p4489
, quorum a nobis nunc ratio tractabitur, non volgari modo, verum, ut adhuc fecimus, et vetustis et postea inventis omni cura perquisitis
18.4.p4489
2
18.4.p4489
causaque rerum et ratione simul eruta. dicemus
18.4.p4489
3
18.4.p4489
et sidera siderumque ipsorum terrestria
18.4.p4489
4
18.4.p4489
signa dabimus indubitata, quandoquidem qui
18.4.p4489
5
18.4.p4489
adhuc diligentius ea tractavere, quibusvis potius quam agricolis scripsisse possunt videri.
18.4.p4489
ac primum omnium oraculis maiore ex
18.4.p4489
6
18.4.p4489
parte agemus, quae non in alio vitae genere plura certiorave sunt. cur enim non videantur oracula, a certissimo de
18.4.p4489
o
18.4.p4489
7
18.4.p4489
maximeque veridico, usu, profecta?
18.5.p4490
18.5.p4490
1
18.5.p4490
Principium autem a Catone sumemus: Fortissimi viri et milites strenuissimi ex agricolis gignuntur minimeque male cogitantes.—Praedium ne cupide emas. in re rustica operae
18.5.p4490
2
18.5.p4490
ne parcas, in agro emendo minime. quod male emptum est, semper paenitet. agrum paraturos ante omnia intueri oportet aquam
18.5.p4490
3
18.5.p4490
, viam
18.5.p4490
4
18.5.p4490
,
18.5.p4490
vicinum
18.5.p4490
5
18.5.p4490
. singula magnas interpretationes habent nec dubias
18.5.p4490
6
18.5.p4490
.
18.5.p4490
7
18.5.p4490
Cato in conterminis hoc amplius aestimari
18.5.p4490
8
18.5.p4490
iubet, quo pacto
18.5.p4490
n
18.5.p4490
i
18.5.p4490
t
18.5.p4490
eant
18.5.p4490
9
18.5.p4490
. in bona enim
18.5.p4490
10
18.5.p4490
, inquit, regione
18.5.p4490
11
18.5.p4490
bene nitent
18.5.p4490
12
18.5.p4490
. Atilius Regulus ille Punico bello bis consul aiebat neque fecundissimis locis insalubrem agrum parandum neque effetis saluberrimum. salubritas loci non semper incolarum colore detegitur, quoniam adsueti etiam in pestilentibus durant. praeterea sunt quaedam partibus anni salubria, nihil autem salutare est, nisi quod toto anno salubre
18.5.p4490
13
18.5.p4490
. malus est ager, cum quo dominus luctatur.
18.5.p4491
18.5.p4491
1
18.5.p4491
Cato inter prima spectari iubet, ut solum sua virtute valeat
18.5.p4491
2
18.5.p4491
qua dictum est positione, ut operariorum copia
18.5.p4491
3
18.5.p4491
prope sit oppidumque validum, ut navigiorum evectus vel itinerum, ut bene
18.5.p4491
4
18.5.p4491
aedificatus et cultus. in quo falli plerosque video; segnitiem
18.5.p4491
5
18.5.p4491
enim prioris domini pro emptore esse arbitra
18.5.p4491
n
18.5.p4491
tur
18.5.p4491
6
18.5.p4491
. nihil est damnosius
18.5.p4491
7
18.5.p4491
desert
18.5.p4491
o
18.5.p4491
8
18.5.p4491
agro
18.5.p4491
9
18.5.p4491
. itaque Cato, de bono domino melius emi, nec temere contemnendam alienam disciplinam, agroque
18.5.p4491
10
18.5.p4491
ut homini, quamvis quaestuosus sit, si tamen et sumptuosus, non multum superesse.
18.5.p4491
ille in agro quaestuosissimam iudicat vitem, non frustra, quoniam ante omnia de inpensae
18.5.p4491
11
18.5.p4491
ratione cavit
18.5.p4491
12
18.5.p4491
; proxime hortos irriguos
18.5.p4491
13
18.5.p4491
, nec id falso, si sub oppido sint; et prata antiqui parata dixere, idemque Cato interrogatus , quis
18.5.p4491
14
18.5.p4491
esset certissimus quaestus, respondit: si bene pascas; qui
18.5.p4491
15
18.5.p4491
proximus: si sat
18.5.p4491
16
18.5.p4491
bene.
18.5.p4491
17
18.5.p4491
summa omnium
18.5.p4491
in hoc spectando fuit, ut fructus is maxime probaretur, qui quam minimo
18.5.p4491
18
18.5.p4491
inpendio constaturus esset. hoc ex locorum occasione aliter alibi decernitur. eodemque pertinet ,
18.5.p4491
19
18.5.p4491
quod agricolam
18.5.p4491
20
18.5.p4491
vendacem
18.5.p4491
21
18.5.p4491
esse oportere dixit, fundum in adulescentia conserendum sine cunctatione
18.5.p4491
22
18.5.p4491
,
18.5.p4491
a
18.5.p4491
edificandum non nisi consito
18.5.p4491
23
18.5.p4491
agro, tunc quoque cunctanter, optimumque est, ut
18.5.p4491
24
18.5.p4491
volgo dixere, aliena insania frui, sed ita, ut villarum tutela non sit oneri. eum tamen, qui bene habitet, saepius ventitare in agrum, frontemque domini plus prodesse quam occipitium non mentiuntur.
18.6.p4492
18.6.p4492
1
18.6.p4492
<1> Modus hic probatur, ut neque fundus villam quaerat neque villa fundum, non, ut fecer
18.6.p4492
e
18.6.p4492
2
18.6.p4492
iuxta divers
18.6.p4492
is
18.6.p4492
3
18.6.p4492
in
18.6.p4492
eadem aetate exemplis L. Lucullus et
18.6.p4492
4
18.6.p4492
Q. Scaevola, cum villa
18.6.p4492
5
18.6.p4492
Scaevolae fructus non ca
18.6.p4492
pe
18.6.p4492
ret
18.6.p4492
6
18.6.p4492
, villam Luculli ager, quo in genere censoria castigatio erat minus arare quam verrere
18.6.p4492
7
18.6.p4492
. nec hoc sine arte quadam est. novissimus villam in Mis
18.6.p4492
e
18.6.p4492
nensi
18.6.p4492
8
18.6.p4492
posuit C. Marius VII cos., sed peritia castra metandi
18.6.p4492
9
18.6.p4492
sic, ut conparat
18.6.p4492
o
18.6.p4492
s
18.6.p4492
10
18.6.p4492
ei ceteros
18.6.p4492
11
18.6.p4492
etiam Sulla Felix caecos
18.6.p4492
12
18.6.p4492
fuisse dicere
18.6.p4492
t
18.6.p4492
13
18.6.p4492
.
18.6.p4492
14
18.6.p4492
<2> convenit neque iuxta paludes ponendam esse neque adverso amne, quamquam Homerus omnino
18.6.p4492
e
18.6.p4492
15
18.6.p4492
flumine semper antelucanas auras insalubres verissime tradidit. spectare in aestuosis
18.6.p4492
16
18.6.p4492
locis septentriones debet, meridiem in frigidis, in temperatis
18.6.p4492
17
18.6.p4492
exortum aequinoctialem.
18.6.p4493
18.6.p4493
1
18.6.p4493
Agri ipsius bonitas quibus argumentis iudicanda sit, quamquam de terrae genere optimo disserentes abunde dixisse possumus videri, etiamnum tamen traditas notas
18.6.p4493
2
18.6.p4493
subsignabimus Catonis
18.6.p4493
3
18.6.p4493
maxime verbis: ebulum vel prunus silvestris vel rubus, bulbus minutus, trifolium , herba pratensis, quercus, silvestris pirus malusque
18.6.p4493
4
18.6.p4493
frumentarii soli notae
18.6.p4493
5
18.6.p4493
, item nigra terra et
18.6.p4493
6
18.6.p4493
cinerei coloris. omnis creta coquet, nisi permacra , sabulumque
18.6.p4493
7
18.6.p4493
, nisi id etiam pertenue est, et multo campestribus magis quam clivosis respondent eadem.
18.6.p4494
18.6.p4494
1
18.6.p4494
<3> Modum agri in primis servandum antiqui putavere , quippe ita censebant, satius esse minus serere et melius arare; qua in sententia et Vergilium fuisse video. verumque confitentibus latifundia
18.6.p4494
2
18.6.p4494
perdidere Italiam, iam vero
18.6.p4494
3
18.6.p4494
et provincias—sex domini semissem africae possidebant , cum interfecit eos Nero princeps—, non fraudando
18.6.p4494
4
18.6.p4494
magnitudine hac quoque sua Cn. Pompeio
18.6.p4494
5
18.6.p4494
, qui numquam agrum mercatus est conterminum. agro empto domum vendendam inclementer atque non ex utilitate publici status Mago censuit
18.6.p4494
6
18.6.p4494
, hoc exordio praecepta pandere ingressus, ut tamen appareat adsiduitatem desideratam ab eo.
18.6.p4495
18.6.p4495
1
18.6.p4495
<4> Dehinc peritia vilicorum in cura habenda est, multaque de his Cato praecepit. nobis satis sit dixisse, quam proximum domino corde
18.6.p4495
2
18.6.p4495
esse debere et tamen sibimet ipsi
18.6.p4495
3
18.6.p4495
non videri. coli rura ab
18.6.p4495
4
18.6.p4495
ergastulis pessumum
18.6.p4495
est,
18.6.p4495
u
18.6.p4495
t
18.6.p4495
5
18.6.p4495
quidquid agitur a desperantibus. temerarium Videatur unam vocem antiquorum posuisse
18.6.p4495
6
18.6.p4495
, et fortassis incredibile
18.6.p4495
7
18.6.p4495
, ni penitus aestimetur
18.6.p4495
8
18.6.p4495
, nihil minus expedire, quam agrum optime colere.
18.6.p4495
L. Tarius Rufus infima
18.6.p4495
9
18.6.p4495
natalium humilitate consulatum militari
18.6.p4495
10
18.6.p4495
industria meritus, antiquae alias parsimoniae, circiter |M???|
18.6.p4495
11
18.6.p4495
HS liberalitate divi Augusti congestum
18.6.p4495
12
18.6.p4495
usque ad detractationem
18.6.p4495
13
18.6.p4495
heredis exhausit
18.6.p4495
14
18.6.p4495
agros in Piceno coemendo colendoque in gloriam
18.6.p4495
15
18.6.p4495
. internicionem ergo famemque censemus? immo, Hercules, modum
18.6.p4495
16
18.6.p4495
iudicem rerum omnium utilissimum.
18.6.p4495
17
18.6.p4495
bene colere necessarium est, optime damnosum, praeterquam subole
18.6.p4495
18
18.6.p4495
su
18.6.p4495
a
18.6.p4495
19
18.6.p4495
colono aut
18.6.p4495
20
18.6.p4495
pascendis alioqui colente
18.6.p4495
21
18.6.p4495
. domino aliquas
18.6.p4495
22
18.6.p4495
messes colligere non expedit, si conputetur inpendium operae, nec temere olivam, nec quasdam terras diligenter colere, sicut in Sicilia tradunt, itaque decipi advenas.
18.6.p4496
18.6.p4496
1
18.6.p4496
<1> Quonam
18.6.p4496
2
18.6.p4496
igitur modo utilissime colentur
18.6.p4496
3
18.6.p4496
agri? ex oraculo scilicet: malis bonis. Sed defendi
18.6.p4496
4
18.6.p4496
aequum est abavos
18.6.p4496
5
18.6.p4496
, qui praeceptis suis prospexere vitae. namque cum dicerent malis, intellegere voluere vilissimos, summumque
18.6.p4496
6
18.6.p4496
providentiae illorum fuit, ut quam minimum esset
18.6.p4496
7
18.6.p4496
inpendii
18.6.p4496
8
18.6.p4496
. praecipiebant enim ista, qui triumphales denas argenti libras in supellectile crimini dabant, qui mortuo vilico relinquere victorias et reverti in rura sua postulabant, quorum heredia
18.6.p4496
9
18.6.p4496
colenda suscipiebat res p.,
18.6.p4496
exercitusque ducebant senatu illis
18.6.p4496
10
18.6.p4496
vilicante.
18.6.p4496
11
18.6.p4496
inde
18.6.p4496
12
18.6.p4496
illa reliqua oracule
18.6.p4496
13
18.6.p4496
: nequam agricolam esse quisquis emeret quod praestare ei fundus posset
18.6.p4496
14
18.6.p4496
; malum patrem familias quisquis interdiu faceret, quod noctu posset, nisi in tempestate caeli; peiorem qui profes
18.6.p4496
t
18.6.p4496
is
18.6.p4496
15
18.6.p4496
diebus ageret, quod feriatis deberet ; pessimum qui sereno die sub tecto potius operaretur quam in agro.
18.6.p4496
<2> Nequeo mihi temperare , quo minus unum exemplum antiquitatis adferam, ex quo intellegi possit, apud populum etiam de culturis agendi
18.6.p4496
16
18.6.p4496
morem
18.6.p4496
17
18.6.p4496
fuisse qualiterque defendi soliti sint illi viri. C. Furius Cresimus
18.6.p4496
18
18.6.p4496
e servitute liberatus, cum in parvo admodum agello largiores multo fructus perciperet, quam ex amplissimis vicinitas, in invidia erat magna, ceu fruges alienas perliceret
18.6.p4496
19
18.6.p4496
veneficiis
18.6.p4496
20
18.6.p4496
.
18.6.p4496
quamobrem ab spurio albino curuli
18.6.p4496
21
18.6.p4496
aedile
18.6.p4496
22
18.6.p4496
die dicta metuens damnationem, cum in suffragium tribus oporteret ire, instrumentum rusticum omne in forum attulit et adduxit f
18.6.p4496
am
18.6.p4496
iliam
18.6.p4496
23
18.6.p4496
suam
18.6.p4496
24
18.6.p4496
validam atque, ut ait piso, bene curatam ac vestitam, ferramenta egregie facta, graves ligones, vomeres ponderosos, boves saturos.
18.6.p4496
25
18.6.p4496
postea dixit: Veneficia
18.6.p4496
26
18.6.p4496
mea, Quirites, haec Sunt, nec possum vobis ostendere aut in forum adducere lucubrationes meas vigiliasque et sudores . omnium
18.6.p4496
27
18.6.p4496
sententiis absolutus
18.6.p4496
28
18.6.p4496
itaque est. profecto opera, non
18.6.p4496
29
18.6.p4496
inpensa, cultura constat, et
18.6.p4496
30
18.6.p4496
ideo maiores fertilissimum in agro oculum domini esse dixerunt.
18.6.p4497
18.6.p4497
1
18.6.p4497
<3> Reliqua praecepta reddentur suis locis, quae propria
18.6.p4497
generum singulorum erunt
18.6.p4497
2
18.6.p4497
. interim communia, quae succurrunt, non omittemus, et in primis catonis humanissimum utilissimumque
18.6.p4497
3
18.6.p4497
: id agendum, ut diligant
18.6.p4497
4
18.6.p4497
vicini
18.6.p4497
5
18.6.p4497
. causas reddit
18.6.p4497
6
18.6.p4497
ille, nos
18.6.p4497
7
18.6.p4497
existimamus nulli esse dubias
18.6.p4497
8
18.6.p4497
.—Inter prima idem cavet, ne familiae male sit
18.6.p4497
9
18.6.p4497
.— Nihil sero faciendum in agricultura omnes censent, iterumQue
18.6.p4497
10
18.6.p4497
suo quaeque tempore facienda, et tertio praecepto praetermissa frustra revocari.—De terra cariosa execratio Catonis abunde indicata est, quamquam praedicere
18.6.p4497
11
18.6.p4497
non
18.6.p4497
12
18.6.p4497
13
18.6.p4497
cessa
18.6.p4497
n
18.6.p4497
tis
18.6.p4497
14
18.6.p4497
.—Quidquid per asellum fieri potest, vilissime constat
18.6.p4497
15
18.6.p4497
.—Filex
18.6.p4497
16
18.6.p4497
biennio moritur,
18.6.p4497
17
18.6.p4497
si frondem agere non patiaris. id efficacissime contingit germinantis
18.6.p4497
18
18.6.p4497
ramis baCulo
18.6.p4497
19
18.6.p4497
decussis; sucus enim ex ipsa defluens necat radices. aiunt et circa solstitium avolsas non renasci nec harundine sectas aut exaratas vomeri harundine inposita. similiter et harundinem exarari filice
18.6.p4497
20
18.6.p4497
vomeri inposita praecipiunt .
18.6.p4497
21
18.6.p4497
—Iuncosus
18.6.p4497
22
18.6.p4497
ager verti pala debet aut
18.6.p4497
23
18.6.p4497
in saxoso
18.6.p4497
24
18.6.p4497
bidentibus.
18.6.p4497
25
18.6.p4497
frutecta igni optime tolluntur. umidiorem agrum fossis
18.6.p4497
26
18.6.p4497
concidi atque siccari utilissimum est, fossas autem cretosis
18.6.p4497
27
18.6.p4497
locis apertas relinqui
18.6.p4497
28
18.6.p4497
, in solutiore
18.6.p4497
29
18.6.p4497
terra
18.6.p4497
30
18.6.p4497
saepibus firmari
18.6.p4497
vel
18.6.p4497
31
18.6.p4497
proclivibus
18.6.p4497
32
18.6.p4497
a
18.6.p4497
c
18.6.p4497
33
18.6.p4497
supinis lateribus
18.6.p4497
procumbere
18.6.p4497
34
18.6.p4497
; quasdam obcaecari et in alias dirigi
18.6.p4497
35
18.6.p4497
maiores patentioresque
18.6.p4497
36
18.6.p4497
et, si
18.6.p4497
37
18.6.p4497
sit occasio, silice vel glarea sterni, ora autem earum binis utrimque lapidibus statuminari
18.6.p4497
38
18.6.p4497
et alio
18.6.p4497
39
18.6.p4497
superintegi. silvae extirpandae rationem Democritus prodidit, lupini flore in suco cicutae uno die macerato sparsisque
18.6.p4497
40
18.6.p4497
radicibus.
18.7.p4498
18.7.p4498
1
18.7.p4498
Et quoniam praeparatus est ager, nunc indiCabitur natura frugum. Sunt autem duo prima earum genera: frumenta, ut triticum, hordeum
18.7.p4498
2
18.7.p4498
, et legumina, ut faba, cicer. differentia notior, quam ut indicari deceat.
18.7.p4499
18.7.p4499
1
18.7.p4499
<1> Frumenti ipsius totidem genera per tempora satu divisa: hiberna, quae circa vergiliarum occasum sata terra per hiemem nutriuntur, ut triticum, hordeum; aestiva, quae aestate ante vergiliarum exortum seruntur, ut milium, panicun, sesama
18.7.p4499
2
18.7.p4499
,
18.7.p4499
h
18.7.p4499
orminum
18.7.p4499
3
18.7.p4499
, irio
18.7.p4499
4
18.7.p4499
, Italiae dumtaxat ritu. alioquin in graecia et in Asia omnia a
18.7.p4499
5
18.7.p4499
vergiliarum occasu seruntur, quaedam autem utroque tempore in Italia, ex his quaedam et tertio veris.
18.7.p4499
6
18.7.p4499
aliqui verna milium, panicum , lentem, cicer, alicam appellant, sementiva
18.7.p4499
7
18.7.p4499
autem triticum, hordeum, fabam, rapam
18.7.p4499
8
18.7.p4499
. et in tritici genere pars aliqua pabuli est quadripedum causa sati, ut farrago, et in leguminibus, ut vicia
18.7.p4499
9
18.7.p4499
; ad
18.7.p4499
10
18.7.p4499
communem
18.7.p4499
11
18.7.p4499
quadripedum hominumque usum
18.7.p4499
12
18.7.p4499
lupinum.
18.7.p4500
18.7.p4500
1
18.7.p4500
<2> Legumina omnia singulas habent radices praeter fabam, easque surculosas, quia non in multa
18.7.p4500
2
18.7.p4500
dividuntur,
18.7.p4500
altissimas autem cicer. frumenta multis radicantur fibris ine ramis. erumpit a primo satu hordeum die septimo, legumen
18.7.p4500
3
18.7.p4500
quarto vel, cum tardissime, septimo, faba a
18.7.p4500
4
18.7.p4500
xv Ad XX, legumina in Aegypto tertio die. Ex hordeo alterum caput grani in radicem exit, alterum in herbam, quae et prior floret. radicem crassior pars grani fundit, tenuior florem, ceteris seminibus eadem pars et radicem et florem.
18.7.p4501
18.7.p4501
1
18.7.p4501
<3> Frumenta hieme
18.7.p4501
2
18.7.p4501
in herba sunt, verno tempore fastigantur
18.7.p4501
3
18.7.p4501
in stipulam quae sunt hiberni generis, at milium et
18.7.p4501
4
18.7.p4501
panicum in culmum
18.7.p4501
5
18.7.p4501
geniculatum et concavum, sesama
18.7.p4501
6
18.7.p4501
vero in ferulaceum.
18.7.p4501
7
18.7.p4501
omnium satorum
18.7.p4501
8
18.7.p4501
fructus aut spicis continetur, ut tritici
18.7.p4501
9
18.7.p4501
, hordei, muniturque vallo aristarum contra aves et parvas quadripedes
18.7.p4501
10
18.7.p4501
, aut includitur Siliquis, ut leguminum, aut vasculis, ut sesamae
18.7.p4501
11
18.7.p4501
ac papaveris . milium et panicum tantum pro indiviso et parvis avibus expositum est; indefens
18.7.p4501
um
18.7.p4501
12
18.7.p4501
quippe membranis continetur
18.7.p4501
13
18.7.p4501
.
18.7.p4502
18.7.p4502
Panicum a paniculis dictum, cacumine languide nutante , paulatim extenuato culmo paene in surculum, praedensis acervatur granis, cum longissima, pedali
18.7.p4502
pho
18.7.p4502
ba
18.7.p4502
1
18.7.p4502
. milio
18.7.p4502
2
18.7.p4502
comae granum complexae fimbriato
18.7.p4502
3
18.7.p4502
capillo curvantur. sunt et panico genera mammosa
18.7.p4502
4
18.7.p4502
,
18.7.p4502
5
18.7.p4502
e pano parvis racemata panculis, et cacumine gemino; quin et colore distinguntur
18.7.p4502
6
18.7.p4502
candido, nigro, rufo, etiam purpureo. panis multifariam
18.7.p4502
7
18.7.p4502
et
18.7.p4502
e milio fit, e panico rarus; sed nullum ponderosius frumentum
18.7.p4502
8
18.7.p4502
est aut quod coquendo magis crescat
18.7.p4502
9
18.7.p4502
. LX pondo panis e modio reducunt
18.7.p4502
10
18.7.p4502
modiumque pultis ex tribus sextariis madidis.
18.7.p4502
milium intra hos X annos ex india in Italiam invectum est nigrum
18.7.p4502
11
18.7.p4502
colore, amplum grano, harundineum culmo. adolescit ad pedes altitudine
18.7.p4502
12
18.7.p4502
vii, praegrandibus comis
18.7.p4502
13
18.7.p4502
—iubas
18.7.p4502
14
18.7.p4502
vocant—, omnium frugum fertilissimum. Ex uno grano sextarii terni gignuntur. Seri debet in umidis.
18.7.p4503
18.7.p4503
1
18.7.p4503
<4> Frumenta quaedam in tertio genu spicam incipiunt concipere, quaedam in quarto, sed etiamnum occultam. genicula autem sunt tritico quaterna, farri
18.7.p4503
2
18.7.p4503
sena, hordeo octona. Sed non ante supra dictum geniculorum numerum conceptus est spicae, qui ut spem sui fecit, iiii aut V tardissime
18.7.p4503
3
18.7.p4503
diebus florere incipiunt totidemque aut paulo pluribus deflorescunt, hordea vero
18.7.p4503
4
18.7.p4503
, cum tardissime, diebus
18.7.p4503
5
18.7.p4503
VII. Varro quater novenis
18.7.p4503
6
18.7.p4503
diebus fruges absolvi tradit et mense nono meti.
18.7.p4504
18.7.p4504
1
18.7.p4504
<5> Fabae in folia exeunt ac deinde caulem
18.7.p4504
2
18.7.p4504
emittunt nullis distinctum
18.7.p4504
3
18.7.p4504
internodiis. Reliqua legumina surculosa sunt. Ex his ramosa cicer, ervum
18.7.p4504
4
18.7.p4504
, lens. Quorundam caules sparguntur in terram, si non habeant adminiculum; at
18.7.p4504
5
18.7.p4504
pis
18.7.p4504
a
18.7.p4504
scandunt, si habuere, aut
18.7.p4504
6
18.7.p4504
deteriora fiunt. Leguminum unicaulis faba sola, unus et lupino, sed
18.7.p4504
7
18.7.p4504
...., ceteris
18.7.p4504
8
18.7.p4504
ramos
18.7.p4504
i
18.7.p4504
s
18.7.p4504
9
18.7.p4504
praetenui surculo, omnibus vero fistulosis
18.7.p4504
10
18.7.p4504
.
18.7.p4504
11
18.7.p4504
folium quaedam ab radice
18.7.p4504
e
18.7.p4504
mittunt
18.7.p4504
12
18.7.p4504
, quaedam a cacumine,
18.7.p4504
ut
18.7.p4504
13
18.7.p4504
frumentum et hordeum. Utrumque
18.7.p4504
14
18.7.p4504
et quidquid in stipula est in cacumine unum folium habet—sed hordeo scabra sunt, ceteris levia—, multif
18.7.p4504
ol
18.7.p4504
ia
18.7.p4504
15
18.7.p4504
contra faba, cicer, pisum. Frumentis folium harundinaceum
18.7.p4504
16
18.7.p4504
, fabae rotunda
18.7.p4504
17
18.7.p4504
et magnae
18.7.p4504
18
18.7.p4504
leguminum parti
18.7.p4504
19
18.7.p4504
, longior
18.7.p4504
a
18.7.p4504
20
18.7.p4504
erviliae
18.7.p4504
21
18.7.p4504
et piso, phasiolis
18.7.p4504
22
18.7.p4504
venosa, sesamae
18.7.p4504
23
18.7.p4504
et irioni
18.7.p4504
24
18.7.p4504
sanguinea.
18.7.p4504
25
18.7.p4504
cadunt folia lupino tantum et papaveri. Legumina diutius florent, et ex his ervum ac cicer, sed
18.7.p4504
26
18.7.p4504
diutissime faba, XL diebus, non autem singuli scapi tamdiu, quoniam alio desinente alius
18.7.p4504
27
18.7.p4504
incipit, nec tota seges, sicut frumenti, pariter. Siliquantur
18.7.p4504
28
18.7.p4504
vero omnia diversis
18.7.p4504
29
18.7.p4504
diebus et ab ima primum parte, paulatim flore subeunte
18.7.p4504
30
18.7.p4504
.
18.7.p4505
18.7.p4505
<6> frumenta cum defloruere, crassescunt maturanturque , cum plurimum, diebus XL, item faba
18.7.p4505
1
18.7.p4505
, paucissimis cicer. Id enim a sementi diebus XL perficitur. Milium et panicum et sesama
18.7.p4505
2
18.7.p4505
et omnia aestiva xl diebus maturantur a flore, magna terrae caelique differentia. in aegypto enim hordeum sexto a satu mense, frumenta septumo metuntur, in hellade VII
18.7.p4505
3
18.7.p4505
hordeum, in peloponneso octavo, et frumenta etiamnum tardius. grana in stipula crinito textu spicantur. In faba leguminibusque
18.7.p4505
alternis lateribus siliquantur. fortiora contra
18.7.p4505
4
18.7.p4505
hiemes frumenta , legumina
18.7.p4505
5
18.7.p4505
in cibo.
18.7.p4506
18.7.p4506
1
18.7.p4506
<7> Tunicae frumento plures. hordeum maxime nudum et arinca
18.7.p4506
2
18.7.p4506
, set praecipue avena. calamus altior frumento quam hordeo, arista mordacior hordeo. in area exteruntur triticum et siligo
18.7.p4506
3
18.7.p4506
et hordeum. Sic et seruntur pura, qualiter moluntur
18.7.p4506
4
18.7.p4506
, quia tosta
18.7.p4506
5
18.7.p4506
non sunt. e diverso far, milium, panicum purgari
18.7.p4506
6
18.7.p4506
nisi tosta non possunt. Itaque haec cum suis folliculis seruntur
18.7.p4506
7
18.7.p4506
cruda. et far in vaginulis suis servant ad satus
18.7.p4506
8
18.7.p4506
atque non torrent.
18.7.p4507
18.7.p4507
Levissimum ex his hordeum raro excedit XV libras et faba XXII. Ponderosius far magisque etiamnum triticum . far in aegypto
18.7.p4507
1
18.7.p4507
ex olyra conficitur. tertium genus spicae hoc ibi est. Galliae quoque suum genus farris dedere , quod illic bracem
18.7.p4507
2
18.7.p4507
vocant, apud nos scandalam
18.7.p4507
3
18.7.p4507
, nitidissimi grani. Est et
18.7.p4507
4
18.7.p4507
alia differentia, quod fere quaternis libris plus reddit panis quam far aliud. Populum romanum farre tantum e frumento CCC annis usum verrius
18.7.p4507
5
18.7.p4507
tradit.
18.7.p4508
18.7.p4508
1
18.7.p4508
<1> Tritici genera plura, quae fecere gentes. Italico nullum equidem comparaverim candore ac pondere, quo maxime decernitur. montanis modo comparetur ltaliae agris externum, in quo principatum tenuit Boeotia, dein Sicilia, mox Africa. tertium pondus erat Thracio, Syrio
18.7.p4508
2
18.7.p4508
, deinde et aegyptio, athletarum [cum
18.7.p4508
3
18.7.p4508
] decreto, quorum capacitas iumentis similis quem diximus ordinem fecerat. Graecia et Ponticum laudavit, quod in italiam non pervenit
18.7.p4508
.
18.7.p4508
4
18.7.p4508
ex omni autem
18.7.p4508
5
18.7.p4508
genere grani praetulit dracontian
18.7.p4508
6
18.7.p4508
et st
18.7.p4508
rangi
18.7.p4508
an
18.7.p4508
7
18.7.p4508
et Selinusium argumento crassissimi calami. itaque
18.7.p4508
8
18.7.p4508
pingui solo haec genera adsignabat. levissimum et maxime inane speudian
18.7.p4508
9
18.7.p4508
, tenuissimi calami, in umidis seri iubebat, quoniam multo egeret alimento.
18.7.p4508
haec
18.7.p4508
10
18.7.p4508
fuere sententiae Alexandro Magno regnante, cum clarissima fuit Graecia atque in toto orbe terrarum potentissima, ita tamen ut ante mortem eius annis fere CXLV Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumentum Italicum ante cuncta laudaverit
18.7.p4508
11
18.7.p4508
, ad verbum tralata sententia: et fortunatam Italiam frumento serere
18.7.p4508
12
18.7.p4508
candido. quae laus peculiaris hodieque Italico est; quo magis admiror posteros Graecornm nullam mentionem huius fecisse frumenti.
18.7.p4509
18.7.p4509
<2> Nunc ex his generibus, quae Roma
18.7.p4509
m
18.7.p4509
1
18.7.p4509
invehuntur, levissimum est Gallicum atque Chersonneso advectum
18.7.p4509
2
18.7.p4509
, quippe non excedunt
18.7.p4509
3
18.7.p4509
modii
18.7.p4509
4
18.7.p4509
vicenas libras, si quis
18.7.p4509
5
18.7.p4509
granum ipsum ponderet. Sardum adicit
18.7.p4509
6
18.7.p4509
selibram
18.7.p4509
7
18.7.p4509
, Alexandrinum et trientem
18.7.p4509
8
18.7.p4509
—hoc et Siculi pondus—, B
18.7.p4509
a
18.7.p4509
eticum
18.7.p4509
9
18.7.p4509
totam libram addit, Africum et dodrantem
18.7.p4509
10
18.7.p4509
. in transpadana Italia scio vicenas quinas libras farris modios pendere, circa Clusium et senas.
18.7.p4509
lex certa
18.7.p4509
11
18.7.p4509
naturae
18.7.p4509
12
18.7.p4509
, ut in quocumque genere pani
18.7.p4509
13
18.7.p4509
militari
18.7.p4509
14
18.7.p4509
tertia portio ad grani pondus
18.7.p4509
accedat
18.7.p4509
15
18.7.p4509
, sicut optumum frumentum esse, quod in subactum
18.7.p4509
16
18.7.p4509
congium aquae capiat. quibusdam generibus per se pondus ,
18.7.p4509
17
18.7.p4509
sicut Baliarico: modio tritici panis p???. XXXV
18.7.p4509
18
18.7.p4509
reddit
18.7.p4509
19
18.7.p4509
; quibusdam
18.7.p4509
b
18.7.p4509
inis
18.7.p4509
20
18.7.p4509
mixtis, ut Cyprio et Alexandrino XX prope libras non excedentibus.
18.7.p4509
Cyprium fuscum est panemque nigrum facit, itaque miscetur Alexandrinum candidum, redeuntque
18.7.p4509
21
18.7.p4509
XXV pondo. Thebaicum libram
18.7.p4509
22
18.7.p4509
adicit. marina aqua subigi, quod plerique in
18.7.p4509
23
18.7.p4509
maritimis locis faciunt occasione
18.7.p4509
24
18.7.p4509
lucrandi salis, inutilissimum
18.7.p4509
25
18.7.p4509
. non alia de causa opportuniora morbis
18.7.p4509
26
18.7.p4509
corpora existunt. Galliae
18.7.p4509
27
18.7.p4509
et
18.7.p4509
28
18.7.p4509
Hispa niae
18.7.p4509
29
18.7.p4509
frumento in potum resoluto quibus diximus generibus
18.7.p4509
30
18.7.p4509
spuma ita concreta pro fermento utuntur, qua de causa
18.7.p4509
31
18.7.p4509
levior illis quam ceteris panis.
18.7.p4509
32
18.7.p4509
<3> Est differentia
18.7.p4509
33
18.7.p4509
et calami, crassior quippe melioris est generis. plurimis tunicis Thracium triticum vestitur ob nimia frigora illi plagae exquisitum. eadem causa et trimenstr
18.7.p4509
e
18.7.p4509
34
18.7.p4509
invenit detinentibus terras nivibus, quod tertio fere a satu
18.7.p4509
35
18.7.p4509
mense, cum
18.7.p4509
36
18.7.p4509
et in reliquo orbe, metitur. totis hoc Alpibus notum, et hiemalibus provinciis nullum hoc frumento laetius, unicalamum praeterea nec usquam capax, seriturque
18.7.p4509
37
18.7.p4509
non nisi tenui terra.
18.7.p4509
est et bimestre circa Thraciae
18.7.p4509
38
18.7.p4509
A
18.7.p4509
enum
18.7.p4509
39
18.7.p4509
, quod XL die,
18.7.p4509
e
18.7.p4509
quo
18.7.p4509
40
18.7.p4509
satum est, maturescit, mirumque nulli frumento
18.7.p4509
plus esse ponderis et furfuribus carere. utitur eo et Sicilia et Achaia
18.7.p4509
41
18.7.p4509
, montuosis utraque partibus, Euboea quoque circa Carystum. in tantum fallitur Columella, qui ne trimestris
18.7.p4509
42
18.7.p4509
quidem proprium genus existimaverit esse, cum sit antiquissimum
18.7.p4509
43
18.7.p4509
. Graeci setanion
18.7.p4509
44
18.7.p4509
vocant. tradunt in Bactris grana tantae magnitudinis fieri, ut singula
18.7.p4509
45
18.7.p4509
spicas nostras aequent.
18.7.p4510
18.7.p4510
1
18.7.p4510
primum ex omnibus frumentis seritur hordeum. dabimus et dies serendo cuique generi natura
18.7.p4510
2
18.7.p4510
singulorum
18.7.p4510
3
18.7.p4510
exposita. hordeum Indis
18.7.p4510
4
18.7.p4510
sativum et silvestre
18.7.p4510
5
18.7.p4510
, ex
18.7.p4510
6
18.7.p4510
quo panis apud eos praecipuus
18.7.p4510
e
18.7.p4510
t alica
18.7.p4510
7
18.7.p4510
. maxume quid
18.7.p4510
e
18.7.p4510
m
18.7.p4510
8
18.7.p4510
oryza gaudent, ex qua tisanam conficiunt, quam reliqui mortales ex hordeo. oryzae folia carnosa, porro similia, sed latiora , altitudo cubitalis, flos purpureus, radix gemmeae
18.7.p4510
9
18.7.p4510
rotunditatis.
18.7.p4511
18.7.p4511
1
18.7.p4511
Antiquissimum in cibis hordeum, sicut Atheniensium ritu
18.7.p4511
2
18.7.p4511
Menandro auctore apparet et gladiatorum cognomine , qui hordearii
18.7.p4511
3
18.7.p4511
vocabantur. polentam quoque Graeci non aliunde praeferunt. pluribus fit haec modis. Graeci perfusum aqua hordeum siccant nocte una ac postero die frigunt, dein molis frangunt.
18.7.p4511
sunt qui vehementius tostum rursus exigua aqua adspergant et siccent
18.7.p4511
4
18.7.p4511
, priusquam molant . alii vero virentibus spicis decussum hordeum recens purgant madidumque in pila tundunt atque in corbibus eluunt ac siccatum
18.7.p4511
5
18.7.p4511
sole rursus tundunt et purgatum molunt . quocumque autem genere praeparato vicenis hordei
18.7.p4511
libris ternas seminis lini et coriandri selibram
18.7.p4511
6
18.7.p4511
salisque acetabulum
18.7.p4511
7
18.7.p4511
, torrentes omnia ante
18.7.p4511
8
18.7.p4511
, miscent in mola.
18.7.p4511
qui diutius volunt servare, cum polline ac furfuribus suis condunt novis fictilibus. Italia sine perfusione tostum in subtilem farinam molit, isdem additis atque etiam milio
18.7.p4511
9
18.7.p4511
.
18.7.p4512
18.7.p4512
Panem ex hordeo antiquis usitatum vita damnavit, quadripedumque
18.7.p4512
1
18.7.p4512
fere cibus
18.7.p4512
2
18.7.p4512
est,
18.7.p4512
cum tisanae inde usus validissimus saluberrimusque tanto opere probetur.
18.7.p4512
3
18.7.p4512
unum laudibus eius volumen dicavit Hippocrates e clarissimis medicinae scientia
18.7.p4512
4
18.7.p4512
. tisanae bonitas praecipua Uticensi. in Aegypto vero est quae fiat ex hordeo, cui sunt bini anguli . in Baetica et Africa genus, ex quo fiat, hordei glabrum appellat Turranius. idem olyran et oryzan
18.7.p4512
5
18.7.p4512
eandem
18.7.p4512
6
18.7.p4512
esse existimat
18.7.p4512
7
18.7.p4512
. tisanae conficiendae volgata ratio est.
18.7.p4513
18.7.p4513
1
18.7.p4513
Simili modo e
18.7.p4513
2
18.7.p4513
tritici semine tragum
18.7.p4513
3
18.7.p4513
fit, in Campania dumtaxat et Aegypto,
18.7.p4513
amylum vero ex omni tritico ac siligine
18.7.p4513
4
18.7.p4513
, sed optimum
18.7.p4513
5
18.7.p4513
e
18.7.p4513
6
18.7.p4513
trimestri. inventio eius Chio
18.7.p4513
7
18.7.p4513
insulae debetur; et hodie laudatissimum inde. est
18.7.p4513
8
18.7.p4513
appellatum ab eo quod sine mola fiat. proximum trimestri quod
18.7.p4513
9
18.7.p4513
e minime ponderoso tritico. madescit dulci aqua in
18.7.p4513
10
18.7.p4513
ligneis vasis, ita ut integatur
18.7.p4513
11
18.7.p4513
quinquies in die mutata; melius, si et noctu
18.7.p4513
12
18.7.p4513
, ita ut misceatur pariter.
18.7.p4513
emollitum priusquam acescat, linteo aut sportis saccatum
18.7.p4513
13
18.7.p4513
tegulae infunditur inlitae fermento, atque ita in sole densatur. post Chium maxime laudatur Creticum, mox Aegyptium—probatur
18.7.p4513
autem levore
18.7.p4513
14
18.7.p4513
et levitate atque ut recens sit—, iam et Catoni
18.7.p4513
15
18.7.p4513
dictum apud nos.
18.7.p4514
18.7.p4514
1
18.7.p4514
Hordei farina et ad medendum utuntur, mirumque in usu iumentorum ignibus durato ac postea molito offisque humana manu demissis in alvum maiores vires
18.7.p4514
2
18.7.p4514
torosque corporis fieri. spicae quaedam binos ordines habent, quaedam plures usque ad senos. grano ipsi aliquo
18.7.p4514
t
18.7.p4514
3
18.7.p4514
differentiae: longius leviusque aut brevius a
18.7.p4514
c
18.7.p4514
4
18.7.p4514
rotundius , candidius nigriusve
18.7.p4514
5
18.7.p4514
, cui purpura est opimo
18.7.p4514
6
18.7.p4514
ad polentam. contra tempestates candido maxima infirmitas. hordeum frugum omnium mollissimum est.
18.7.p4514
7
18.7.p4514
seri non volt
18.7.p4514
8
18.7.p4514
nisi in sicca et soluta terra ac nisi laeta. palea ex optimis , stramento vero nullum conparatur. hordeum ex omni frumento minime calamitosum, quia
18.7.p4514
9
18.7.p4514
ante tollitur quam triticum occupet rubigo—itaque sapientes agricolae triticum
18.7.p4514
10
18.7.p4514
cibariis tantum serunt, hordeum sacculo seri dicunt—, propterea
18.7.p4514
11
18.7.p4514
celerrime redit,
18.7.p4514
fertilissimumque
18.7.p4514
12
18.7.p4514
quod in
18.7.p4514
13
18.7.p4514
Hispaniae
18.7.p4514
14
18.7.p4514
Carthagine Aprili mense collectum est. hoc seritur eodem mense in Celtiberia, eodemque anno bis
18.7.p4514
15
18.7.p4514
nascitur. rapitur omne a prima statim maturitate festinantius quam cetera. fragili enim stipula et tenuissima palea granum continetur. meliorem etiam polentam fieri tradunt, si non excocta maturitate tollatur.
18.8.p4515
18.8.p4515
Frumenti genera non eadem ubique nec, ubi eadem sunt, isdem nominibus. volgatissima ex his
18.8.p4515
1
18.8.p4515
atque
18.8.p4515
po
18.8.p4515
ll
18.8.p4515
entissima
18.8.p4515
2
18.8.p4515
far, quod adoreum veteres appellavere
18.8.p4515
3
18.8.p4515
, siligo, triticum. haec plurimis terris communia. arinca Galliarum propria, copiosa et Italiae est, Aegypto
18.8.p4515
4
18.8.p4515
autem ac Syriae Ciliciaeque et Asiae ac Graeciae peculiares zea, oryza
18.8.p4515
5
18.8.p4515
, tiphe.
18.8.p4515
6
18.8.p4515
Aegyptus similaginem conficit e tritico suo nequaquam Italicae
18.8.p4515
7
18.8.p4515
parem. qui zea utuntur non habent far. est et haec ltaliae, in Campania maxime, semenque appellatur . hoc habet nomen res praeclara, ut mox docebimus,
18.8.p4515
8
18.8.p4515
propter quam Homerus
18.8.p4515
9
18.8.p4515
ζείδωρος ἄρουρα
18.8.p4515
10
18.8.p4515
dixit
18.8.p4515
11
18.8.p4515
, non, ut aliqui arbitrantur, quoniam vitam donaret
18.8.p4515
12
18.8.p4515
. amylum quoque ex ea fit priore crassius;
18.8.p4515
13
18.8.p4515
haec sola differentia est. ex omni genere durissimum far et contra hiemes firmissimum . patitur frigidissimos locos et minus subactos vel aestuosos
18.8.p4515
14
18.8.p4515
sitientesque. primus antiquis
18.8.p4515
15
18.8.p4515
Lati
18.8.p4515
i
18.8.p4515
16
18.8.p4515
cibus, magno argumento in adoriae donis, sicuti diximus. pulte autem,
18.8.p4515
17
18.8.p4515
non pane, vixisse longo tempore Romanos manifestum,
18.8.p4515
quoniam et pulmentaria hodieque dicuntur et Ennius, antiquissimus
18.8.p4515
18
18.8.p4515
vates, obsidionis famem exprimens offam eripuisse plorantibus liberis patres commemorat. et hodie sacra prisca atque natalium pulte
18.8.p4515
19
18.8.p4515
fitilla
18.8.p4515
20
18.8.p4515
conficiuntur, videturque tam puls
18.8.p4515
21
18.8.p4515
ignota Graeciae fuisse quam Italiae polenta.
18.8.p4516
18.8.p4516
1
18.8.p4516
<1> Tritici semine avidius nullum est nec quod plus
18.8.p4516
2
18.8.p4516
alimenti trahat. siliginem proprie dixerim tritici delicias candore si
18.8.p4516
v
18.8.p4516
e virtute si
18.8.p4516
v
18.8.p4516
e pondere
18.8.p4516
3
18.8.p4516
. conveniens umidis
18.8.p4516
tractibus, quales Italiae sunt et
18.8.p4516
4
18.8.p4516
Galliae Comatae, sed trans Alpes in Allobrogum tantum Remorumque
18.8.p4516
5
18.8.p4516
agro pertinax , in ceteris ibi partibus biennio in triticum transit. remedium, ut gravissima quaeque grana eius serantur.
18.9.p4517
18.9.p4517
e siligine lautissimus
18.9.p4517
1
18.9.p4517
panis pistrinarumque opera laudatissima . praecellit
18.9.p4517
2
18.9.p4517
in Italia, si Campana Pisis natae misceatur. rufior illa, at Pisana candidior ponderosiorque cretacea. iustum est e grano Campanae
18.9.p4517
3
18.9.p4517
, quam vocant castratam, e modio redire sextarios IV siliginis vel e gregali sine castratura sextarios V,
18.9.p4517
praeterea floris semodium et cibarii, quod secundarium vocant, sextarios IV, furfuris sextarios totidem, e Pisana autem siliginis sextarios V, cetera paria sunt. Clusina Arretinaque etiamnum sextarios siliginis ad
18.9.p4517
i
18.9.p4517
ciunt
18.9.p4517
4
18.9.p4517
, in reliquis pares. si vero pollinem
18.9.p4517
5
18.9.p4517
facere libeat, XVI pondo panis
18.9.p4517
6
18.9.p4517
redeunt et cibarii III
18.9.p4517
7
18.9.p4517
furfurumque semodius. molae discrimine hoc constat. nam quae
18.9.p4517
8
18.9.p4517
sicca moluntur, plus farinae reddunt, quae salsa aqua sparsa, candidiorem medullam, verum plus retinent in furfure. farinam a farre dictam nomine ipso apparet.
18.9.p4517
siligineae farinae modius
18.9.p4517
9
18.9.p4517
Gallicae XX
18.9.p4517
10
18.9.p4517
libras panis reddit, Italicae duabus tribusve amplius in artopticio pane. nam furnaceis binas adiciunt libras in quocumque genere.
18.10.p4518
18.10.p4518
<2> Similago
18.10.p4518
1
18.10.p4518
e tritico fit, laudatissima ex Africo
18.10.p4518
2
18.10.p4518
. iustum est e modiis redire semodios et pollinis sextarios V—ita
18.10.p4518
3
18.10.p4518
appellant in tritico quod florem in siligine; hoc aerariae
18.10.p4518
4
18.10.p4518
officinae chartariaeque utuntur—, praeterea secundarii sextarios IV furfurumque tantundem, panis vero e modio similaginis
18.10.p4518
p.
18.10.p4518
XXII
18.10.p4518
5
18.10.p4518
,
18.10.p4518
e floris modio p. XVI
18.10.p4518
6
18.10.p4518
. pretium huic annona media in modios farinae XL asses,
18.10.p4518
similagini
18.10.p4518
7
18.10.p4518
octonis assibus amplius, siligini castratae duplum
18.10.p4518
8
18.10.p4518
. est
18.10.p4518
9
18.10.p4518
et alia distinctio semel..... pollinatam
18.10.p4518
10
18.10.p4518
XVII p
18.10.p4518
11
18.10.p4518
. panis reddere, bis
18.10.p4518
12
18.10.p4518
XVIII, ter
18.10.p4518
13
18.10.p4518
XIX
18.10.p4518
14
18.10.p4518
cum triente et secundarii panis quinas selibras, totidem cibarii et furfurum sextarios VI.
18.10.p4519
18.10.p4519
1
18.10.p4519
<3> Siligo numquam maturescit pariter, nec ulla segetum minus dilationem patitur propter teneritatem, iis quae maturuere
18.10.p4519
2
18.10.p4519
protinus granum dimittentibus. sed minus quam cetera frumenta in stipula periclitatur, quoniam semper rectam habet spicam nec rorem continet, qui robiginem faciat
18.10.p4519
3
18.10.p4519
.
18.10.p4519
<4> Ex ari
18.10.p4519
n
18.10.p4519
ca
18.10.p4519
4
18.10.p4519
dulcissimus panis. ipsa spissior quam far, et maior spica, eadem et ponderosior. raro modius
18.10.p4519
5
18.10.p4519
grani non XVI libras implet. exteritur in Graecia difficulter, ob id iumentis dari ab Homero dicta
18.10.p4519
6
18.10.p4519
. haec enim est quam olyram vocat. eadem in Aegypto facilis fertilisque.
18.10.p4520
18.10.p4520
1
18.10.p4520
Far sine arista est, item siligo, excepta quae Laconica appellatur. adiciuntur his genera
18.10.p4520
2
18.10.p4520
bromos et tragos
18.10.p4520
3
18.10.p4520
, externa omnia, ab oriente invectae
18.10.p4520
4
18.10.p4520
oryzae
18.10.p4520
5
18.10.p4520
similia. tiphe
18.10.p4520
6
18.10.p4520
et ipsa
18.10.p4520
7
18.10.p4520
eiusdem est generis, ex qua fit in nostro
18.10.p4520
8
18.10.p4520
orbe oryza. apud Graecos est et
18.10.p4520
ze
18.10.p4520
a
18.10.p4520
9
18.10.p4520
, traduntque eam
18.10.p4520
ac
18.10.p4520
10
18.10.p4520
tiphen, cum sint
18.10.p4520
degeneres, redire ad frumentum, si pistae serantur, nec protinus, sed tertio anno.
18.10.p4521
18.10.p4521
1
18.10.p4521
Tritico nihil est fertilius—hoc ei natura tribuit ,
18.10.p4521
2
18.10.p4521
quoniam eo maxime alebat
18.10.p4521
3
18.10.p4521
hominem —, utpote
18.10.p4521
4
18.10.p4521
cum e modio, si sit aptum solum, quale in Byzacio Africae campo, centeni quinquageni modii reddantur. misit ex eo loco divo Augusto procurator
18.10.p4521
5
18.10.p4521
eius ex uno grano, vix credibile dictu, cccc paucis minus
18.10.p4521
6
18.10.p4521
germina, exstantque de ea re epistulae.
18.10.p4521
misit et Neroni simililer CCCLX
18.10.p4521
7
18.10.p4521
stipulas ex uno grano. cum centesimo quidem et Leontini Siciliae campi fundunt aliique et. tota B
18.10.p4521
a
18.10.p4521
etica
18.10.p4521
8
18.10.p4521
et in primis Aegyptus. fertilissima tritici genera ramosum ac
18.10.p4521
9
18.10.p4521
quod centigranium vocant. inventus est iam et scapus unus
18.10.p4521
10
18.10.p4521
centum fabis onustus.
18.10.p4522
18.10.p4522
1
18.10.p4522
Aestiva frumenta diximus sesamam
18.10.p4522
2
18.10.p4522
, milium,
18.10.p4522
3
18.10.p4522
panicum. sesama
18.10.p4522
4
18.10.p4522
ab Indis venit. ex ea et oleum faciunt; colos eius candidus. huic simile est in Asia Graeciaque erysimum, idemque erat, nisi pinguius
18.10.p4522
5
18.10.p4522
esset, quod apud nos vocant irionem
18.10.p4522
6
18.10.p4522
, medicaminibus adnumerandum potius quam frugibus. eiusdem naturae et
18.10.p4522
7
18.10.p4522
h
18.10.p4522
orminum
18.10.p4522
8
18.10.p4522
Graecis dictum , sed cumino simile; seritur cum sesama
18.10.p4522
9
18.10.p4522
. hac
18.10.p4522
10
18.10.p4522
et irione nullum animal vescitur virentibus.
18.10.p4523
18.10.p4523
Pistura non omnium facilis, quippe Etruria spicam farris tosti pisente pilo praeferrato
18.10.p4523
1
18.10.p4523
fistula serrata et stella intus denticulata, ut
18.10.p4523
2
18.10.p4523
, si
18.10.p4523
3
18.10.p4523
inte
18.10.p4523
n
18.10.p4523
ti
18.10.p4523
4
18.10.p4523
pisant, concidantur
18.10.p4523
grana ferrumque frangatur. maior pars Italiae nudo
18.10.p4523
5
18.10.p4523
utitur pilo,
18.10.p4523
6
18.10.p4523
rotis etiam, quas
18.10.p4523
7
18.10.p4523
aqua verset, obiter
18.10.p4523
8
18.10.p4523
et mola
18.10.p4523
9
18.10.p4523
. de ipsa ratione pisendi Magonis proponemus
18.10.p4523
10
18.10.p4523
sententiam
18.10.p4523
11
18.10.p4523
:
18.10.p4523
triticum ante perfundi aqua multa iubet, postea evalli, dein
18.10.p4523
12
18.10.p4523
sole siccatum
18.10.p4523
in
18.10.p4523
pila
18.10.p4523
13
18.10.p4523
repeti, simili modo hordeum. huius sextarios XX spargi II sextariis aquae. lentem
18.10.p4523
14
18.10.p4523
torreri
18.10.p4523
15
18.10.p4523
prius, dein cum furfuribus leviter pisi aut addito in sextarios XX lateris crudi frusto et harenae semodio. erviliam iisdem modis, quibus lentem. ses
18.10.p4523
a
18.10.p4523
mam
18.10.p4523
16
18.10.p4523
in calida maceratam exporrigi, dein confricari et frigida mergi, ut paleae fluctuentur
18.10.p4523
17
18.10.p4523
, iterumque exporrigi in sole super lintea, quod nisi festinato peragatur, lurido colore mucescere
18.10.p4523
18
18.10.p4523
.
18.10.p4523
et ipsa autem, quae evalluntur
18.10.p4523
19
18.10.p4523
, variam pistrinarum
18.10.p4523
20
18.10.p4523
rationem habent.
18.10.p4523
21
18.10.p4523
acus vocatur, cum per se pisitur
18.10.p4523
22
18.10.p4523
spica tantum, aurificum ad usus, si vero in area teritur
18.10.p4523
23
18.10.p4523
cum stipula, palea, in maiore
18.10.p4523
24
18.10.p4523
terrarum parte ad
18.10.p4523
25
18.10.p4523
pabula
18.10.p4523
26
18.10.p4523
iumentorum
18.10.p4523
27
18.10.p4523
. mili et panici et ses
18.10.p4523
a
18.10.p4523
mae
18.10.p4523
28
18.10.p4523
purgamenta adpludam vocant et alibi allis nominibus.
18.10.p4524
18.10.p4524
1
18.10.p4524
Milio Campania praecipue gaudet pultemque candidam ex eo facit. fit et panis praedulcis
18.10.p4524
2
18.10.p4524
. Sarmatarum quoque gentes hac maxime pulte aluntur et cruda etiam farina, equino lacte vel sanguine
18.10.p4524
e
18.10.p4524
3
18.10.p4524
cruris venis
18.10.p4524
4
18.10.p4524
admixto
18.10.p4524
. Aethiopes non aliam frugem quam mili hordeique novere,
18.10.p4525
18.10.p4525
1
18.10.p4525
Panico et Galliae quidem
18.10.p4525
2
18.10.p4525
, praecipue Aquitania utitur, sed et circumpadana Italia addita faba, sine qua
18.10.p4525
3
18.10.p4525
.... Ponticae gentes nullum panico praeferunt cibum.—Cetera aestiva frumenta riguis magis etiam quam imbribus gaudent , milium et panicum aquis minime,
18.10.p4525
c
18.10.p4525
um
18.10.p4525
4
18.10.p4525
in folia exeunt . vetant ea inter vites arboresve frugiferas seri, terram emac
18.10.p4525
i
18.10.p4525
ari
18.10.p4525
5
18.10.p4525
hoc satu existimantes.
18.11.p4526
18.11.p4526
1
18.11.p4526
Mili praecipuus ad fermenta usus e musto subacti in annuum tempus. simile fit e
18.11.p4526
2
18.11.p4526
tritici ipsius furfuribus minutis
18.11.p4526
3
18.11.p4526
et optimis e musto albo triduo macerat
18.11.p4526
is
18.11.p4526
4
18.11.p4526
, subactis ac sole siccatis. inde pastillos in pane faciendo dilutos cum similagine
18.11.p4526
5
18.11.p4526
seminis
18.11.p4526
6
18.11.p4526
fervefaciunt atque ita farinae miscent, sic optimum panem fieri arbitrantes. Graeci in binos
18.11.p4526
7
18.11.p4526
semodios farinae satis esse bes
18.11.p4526
s
18.11.p4526
em
18.11.p4526
8
18.11.p4526
fermenti constituere .
18.11.p4526
et haec quidem genera vindemiis tantum fiunt; quo libeat vero tempore ex aqua hordeoque bilibres offae ferventi foco vel fictili patina torrentur cinere et carbone, usque dum rubeant. postea operiuntur in vasis, donec acescant. hinc fermentum diluitur. cum fieret autem panis hordeacius
18.11.p4526
9
18.11.p4526
, ervi
18.11.p4526
10
18.11.p4526
aut cicerculae farina
18.11.p4526
11
18.11.p4526
ipse
18.11.p4526
12
18.11.p4526
fermentabatur; iustum erat II
18.11.p4526
13
18.11.p4526
librae in v
18.11.p4526
14
18.11.p4526
semodios.
18.11.p4526
nunc fermentum fit ex ipsa farina, quae subigitur priusquam addatur sal, ad
18.11.p4526
pultis modum decocta et relicta, donec acescat. vulgo vero nec suffervefaciunt
18.11.p4526
15
18.11.p4526
, sed tantum pridie adservata materia utuntur, palamque est naturam
18.11.p4526
16
18.11.p4526
acore fermentari, sicut evalidiora
18.11.p4526
17
18.11.p4526
esse corpora, quae fermentato pane alantur, quippe cum apud veteres ponderosissimo cuique tritico praecipua salubritas perhibita sit.
18.11.p4527
18.11.p4527
Panis ipsius varia genera persequi supervacuum videtur, alias ab
18.11.p4527
1
18.11.p4527
opsoniis appella
18.11.p4527
t
18.11.p4527
i
18.11.p4527
2
18.11.p4527
, ut ostrearii
18.11.p4527
3
18.11.p4527
, alias a deliciis , ut artolagani, alias a festinatione, ut spe
18.11.p4527
us
18.11.p4527
tici
18.11.p4527
4
18.11.p4527
, nec non
18.11.p4527
5
18.11.p4527
a coquendi ratione, ut furnacei vel artopticii
18.11.p4527
6
18.11.p4527
aut in clibanis
18.11.p4527
7
18.11.p4527
cocti, non pridem etiam e Parthis invecto quem aquaticum
18.11.p4527
8
18.11.p4527
vocant, quoniam aqua trahitur ad
18.11.p4527
9
18.11.p4527
tenuem
18.11.p4527
10
18.11.p4527
et spongiosam
18.11.p4527
11
18.11.p4527
inanitatem
18.11.p4527
12
18.11.p4527
, alii Parthicum. summa laus siliginis bonitate et cribri tenuitate constat. quidam ex ovis aut lacte subigunt, butyro vero gentes etiam pacatae, ad
18.11.p4527
13
18.11.p4527
operis pistorii genera
18.11.p4527
14
18.11.p4527
transeunte cura.
18.11.p4527
15
18.11.p4527
durat sua Piceno in panis inventione gratia ex alicae materia.
18.11.p4527
e
18.11.p4527
um
18.11.p4527
16
18.11.p4527
novem diebus macerat
18.11.p4527
um
18.11.p4527
17
18.11.p4527
decumo ad speciem tractae subigunt
18.11.p4527
18
18.11.p4527
uvae passae suco, postea in furnis ollis inditum
18.11.p4527
19
18.11.p4527
, quae rumpantur ibi, torrent. neque est ex eo cibus
18.11.p4527
20
18.11.p4527
nisi madefacto, quod fit lacte maxime mulso
18.11.p4527
21
18.11.p4527
.
18.11.p4528
18.11.p4528
1
18.11.p4528
Pistores Romae non fuere ad Persicum usque bellum annis ab urbe condita super DLXXX. ipsi panem faciebant Quirites, mulierumque id opus maxime
18.11.p4528
2
18.11.p4528
erat, sicut etiam nunc in plurimis gentium. artoptas iam
18.11.p4528
3
18.11.p4528
Plautus appellat in fabula, quam Aululariam
18.11.p4528
4
18.11.p4528
in
18.11.p4528
scripsit
18.11.p4528
5
18.11.p4528
, magna ob id concertatione
18.11.p4528
6
18.11.p4528
eruditorum, an is
18.11.p4528
7
18.11.p4528
versus poetae
18.11.p4528
8
18.11.p4528
sit illius,
18.11.p4528
certumque fit Atei Capitonis sententia
18.11.p4528
co
18.11.p4528
cos tum
18.11.p4528
9
18.11.p4528
panem lautioribus coquere solitos, pistoresque
18.11.p4528
10
18.11.p4528
tantum eos, qui far pisebant, nominatos. nec cocos vero habebant in servitiis, eosque ex macello conducebant. cribrorum
18.11.p4528
11
18.11.p4528
genera Galliae
18.11.p4528
12
18.11.p4528
s
18.11.p4528
ae
18.11.p4528
tis
18.11.p4528
13
18.11.p4528
equorum invenere, Hispaniae
18.11.p4528
14
18.11.p4528
lino excussoria et pollinaria
18.11.p4528
15
18.11.p4528
, Aegyptus papyro
18.11.p4528
16
18.11.p4528
atque iunco.
18.11.p4529
18.11.p4529
<1> Sed inter prima dicatur et alicae ratio praestantissimae
18.11.p4529
1
18.11.p4529
saluberrima
18.11.p4529
eque
18.11.p4529
2
18.11.p4529
, quae palma
18.11.p4529
3
18.11.p4529
frugum indubitata Italiae
18.11.p4529
4
18.11.p4529
contingit
18.11.p4529
5
18.11.p4529
. fit sine dubio et in Aegypto, sed admodum spernenda, in Italia vero pluribus locis, sicut Veronensi Pisanoque agro, in Campania tamen laudatissima
18.11.p4529
6
18.11.p4529
. campus est subiacens montibus nimbosis, totus
18.11.p4529
7
18.11.p4529
quidem
18.11.p4529
XL
18.11.p4529
p.
18.11.p4529
8
18.11.p4529
planitie
18.11.p4529
s
18.11.p4529
9
18.11.p4529
.
18.11.p4529
terra eius, ut protinus soli natura dicatur , pulverea summa, inferior bibula et pumicis vice fistul
18.11.p4529
o
18.11.p4529
sa
18.11.p4529
10
18.11.p4529
quoque. montium culpa in bonum cedit. crebros
18.11.p4529
enim imbres percolat atque transmittit, nec dilui aut madere voluit propter facilitatem
18.11.p4529
11
18.11.p4529
culturae, eadem acceptum umorem nullis fontibus reddit, sed temperate
18.11.p4529
12
18.11.p4529
concoquens
18.11.p4529
13
18.11.p4529
intra se vice suci
18.11.p4529
14
18.11.p4529
continet.
18.11.p4529
15
18.11.p4529
seritur toto anno, panico semel , bis farre. et tamen vere segetes, quae interquievere, fundunt rosam
18.11.p4529
16
18.11.p4529
odoratiorem sativa
18.11.p4529
17
18.11.p4529
. adeo terra non cessat parere, unde volgo dictum, plus apud Campanos unguenti
18.11.p4529
18
18.11.p4529
quam apud ceteros olei fieri. quantum autem universas terras campus Campanus
18.11.p4529
19
18.11.p4529
antecedit, tantum ipsum pars eius, quae Leboriae
18.11.p4529
20
18.11.p4529
vocantur
18.11.p4529
21
18.11.p4529
, quem Phlegraeum Graeci appellant. finiuntur Le
18.11.p4529
b
18.11.p4529
oria
18.11.p4529
e
18.11.p4529
22
18.11.p4529
via ab utroque latere consulari , quae a Puteolis
18.11.p4529
23
18.11.p4529
et quae a Cumis Capuam ducit.
18.11.p4530
18.11.p4530
1
18.11.p4530
<2> Alica fit e zea, quam semen appellavimus. tunditur
18.11.p4530
2
18.11.p4530
granum eius in pila lignea, ne
18.11.p4530
3
18.11.p4530
lapidis duritia conterat,
18.11.p4530
4
18.11.p4530
mobili
18.11.p4530
5
18.11.p4530
, ut notum est, pilo vinctorum poenali opera. primori inest pyxis ferrea. excussis in
18.11.p4530
de
18.11.p4530
6
18.11.p4530
tunicis iterum isdem armamentis nudata conciditur medulla. ita fiunt alicae tria genera: minimum ac secundarium, grandissimum vero aphaerema appellant.
18.11.p4530
nondum habent candorem suum, quo praecellunt
18.11.p4530
7
18.11.p4530
, iam tamen Alexandrinae praeferuntur
18.11.p4530
8
18.11.p4530
. postea, mirum dictu, admiscetur creta, quae transit in corpus coloremque et teneritatem adfert.
18.11.p4530
invenitur haec inter Puteolos et Neapolim in colle
18.11.p4530
9
18.11.p4530
Leucogaeo
18.11.p4530
10
18.11.p4530
appellato, extatque
18.11.p4530
11
18.11.p4530
divi Augusti decretum, quo annua ducena
18.11.p4530
12
18.11.p4530
milia Neapolitanis pro eo numerari iussit e fisco suo, colonial deducens Capuam, adiecitque causam adserendi
18.11.p4530
13
18.11.p4530
, quoniam negassent Campani alicam confici sine eo metallo posse. — (In eodem reperitur et sulpur, emicantque fontes Araxi
18.11.p4530
14
18.11.p4530
oculorum claritati et volnerum medicinae dentiumque firmitati .) —
18.11.p4531
18.11.p4531
1
18.11.p4531
<3> Alica adulterina fit maxime quidem e zea, quae in Africa degenerat. latiores eius spicae nigrioresque et brevi stipula. pisunt cum harena et sic quoque difficulter deterunt utriculos, fitque dimidia nudi mensura, posteaque gypsi pars quarta inspargitur atque, ut cohaesit, farinario cribro subcernunt. quae in eo remansit, excepticia appellatur et grandissima est. rursus, quae transit, artiore cernitur et secundaria vocatur, item
18.11.p4531
2
18.11.p4531
cribraria, quae simili modo in tertio remansit cribro angustissimo et tantum harenas transmittente.
18.11.p4531
3
18.11.p4531
alia ratio ubique adulterandi ex tritico: candidissima et grandissima eligunt grana ac semicocta in ollis postea arefaciunt sole
18.11.p4531
4
18.11.p4531
ad
18.11.p4531
di
18.11.p4531
mi
18.11.p4531
d
18.11.p4531
ium
18.11.p4531
5
18.11.p4531
rursusque leviter adspersa molis frangunt. ex zea pulchrius quam e
18.11.p4531
6
18.11.p4531
tritico fit tragum
18.11.p4531
7
18.11.p4531
, quamvis id alicae vitium sit. candorem autem ei
18.11.p4531
8
18.11.p4531
pro creta lactis incocti mixtura confert.
18.12.p4532
18.12.p4532
Sequitur legunminlum natura, inter quae maxime
18.12.p4532
1
18.12.p4532
honos fabae, quippe ex qua temptatus sit etiam panis . lomentum appellatur farina
18.12.p4532
ex
18.12.p4532
ea
18.12.p4532
2
18.12.p4532
, adgravaturque pondus
18.12.p4532
3
18.12.p4532
illa et omni legumine, iam vero et pabulo
18.12.p4532
4
18.12.p4532
, in pane
18.12.p4532
5
18.12.p4532
venali
18.12.p4532
6
18.12.p4532
. fabae multiplex usus omnium quadripedum generi, praecipue homini. frumento etiam miscetur apud plerasque gentes, et maxime panico solida ac delicatius
18.12.p4532
7
18.12.p4532
fracta.
18.12.p4532
8
18.12.p4532
quin et prisco ritu puls fabata
18.12.p4532
9
18.12.p4532
suae religionis diis in sacro est. praevalens pulmentari cibo, set
18.12.p4532
10
18.12.p4532
hebetare sensus existimata, insomnia quoque facere, ob haec Pythagoricae sententiae damnata, ut alii tradidere, quoniam mortuorum animae sint in ea, qua de causa parentando utique
18.12.p4532
11
18.12.p4532
adsumitur.
18.12.p4532
12
18.12.p4532
Varro et
18.12.p4532
13
18.12.p4532
ob haec flaminem ea non vesci tradit et quoniam in flore eius litterae lugubres reperiantur. in eadem peculiaris religio, namque fabam utique ex
18.12.p4532
14
18.12.p4532
frugibus referre mos
18.12.p4532
15
18.12.p4532
est auspici causa, quae ideo referiva appellatur. et auctionibus adhibere eam lucrosum putant. sola certe frugum etiam exesa repletur crescente luna. aqua marina aliave salsa non percoquitur.
18.12.p4532
16
18.12.p4532
seritur ante vergiliarum occasum leguminum prima, ut
18.12.p4532
17
18.12.p4532
antecedat
18.12.p4532
18
18.12.p4532
hiemem. Vergilius eam per ver seri
18.12.p4532
19
18.12.p4532
iubet circumpadanae Italiae ritu, sed maior pars malunt fabalia maturae
18.12.p4532
20
18.12.p4532
sationis
18.12.p4532
21
18.12.p4532
quam trimestrem fructum. eius namque siliquae caulesque gratissimo
18.12.p4532
22
18.12.p4532
sunt pabul
18.12.p4532
o
18.12.p4532
23
18.12.p4532
pecori. aquas in flore maxime concupiscit
18.12.p4532
24
18.12.p4532
, cum vero defloruit
18.12.p4532
25
18.12.p4532
, exiguas desiderat. solum, in quo sata est, laetificat stercoris vice. ideo circa Macedoniam Thessaliamque, cum florere coepit, vertunt arva.
18.12.p4532
26
18.12.p4532
nascitur et sua sponte plerisque in locis, sicut septentrionalis oceani insulis, quas ob id nostri Fabarias appellant, item in Mauretania
18.12.p4532
27
18.12.p4532
silvestris passim,
18.12.p4532
sed praedura et
18.12.p4532
28
18.12.p4532
quae percoqui non possit. nascitur et in Aegypto spinoso caule, qua de causa crocodili oculis
18.12.p4532
29
18.12.p4532
timentes refugiunt.
18.12.p4532
30
18.12.p4532
longitudo scapo
18.12.p4532
31
18.12.p4532
quattuor cubitorum est
18.12.p4532
32
18.12.p4532
amplissima, crassitudo
18.12.p4532
digiti.
18.12.p4532
ni
18.12.p4532
33
18.12.p4532
genicula abessent
18.12.p4532
34
18.12.p4532
, molli calamo similis; caput papaveri, colore roseo, in eo fabae non supra tricenas
18.12.p4532
35
18.12.p4532
; folia ampla, fructus ipse amarus et odore, sed radix perquam
18.12.p4532
36
18.12.p4532
grata
18.12.p4532
37
18.12.p4532
incolarum cibis, cruda et omni modo cocta
18.12.p4532
38
18.12.p4532
, harundinum radicibus similis . nascitur et in Syria Ciliciaque et in Toron
18.12.p4532
a
18.12.p4532
e
18.12.p4532
39
18.12.p4532
Chalcidi
18.12.p4532
ce
18.12.p4532
s
18.12.p4532
40
18.12.p4532
lacu.
18.12.p4533
18.12.p4533
Ex leguminibus autumno vere
18.12.p4533
ve
18.12.p4533
1
18.12.p4533
seruntur lens et in Graecia pisum. lens amat solum tenue magis quam pingue, caelum utique siccum. duo genera eius Aegypto, alterum rotundius nigriusque, alterum sua figura, unde vario usu tralatum est in lenticulas nomen. invenio apud auctores
18.12.p4533
2
18.12.p4533
aequanimitatem fieri vescentibus ea. pisum in apricis seri debet frigorum inpatientissimum. ideo in Italia et in austeriore caelo non nisi verno tempore terra facili, soluta
18.12.p4533
3
18.12.p4533
.
18.12.p4534
18.12.p4534
1
18.12.p4534
Ciceris natura est gigni cum salsilagine, ideo solum urit nec nisi madefactum pridie seri debet. differentiae plures, magnitudine, colore, figura, sapore. est
18.12.p4534
enim arietino capit
18.12.p4534
i
18.12.p4534
2
18.12.p4534
simile, unde ita appellatur
18.12.p4534
3
18.12.p4534
, album igrumque; est et columbinum, quod alii Venerium
18.12.p4534
4
18.12.p4534
appel- ???candidum, rotundum, leve, arietino minus, quod religio ???vigiliis adhibet. est et cicercula minuti ciceris, inaequalis , angulosi, veluti pisum, dulcissimum autem id quod ervo
18.12.p4534
5
18.12.p4534
simillimum, firmiusque quod nigrum et rufum quam quod album.
18.12.p4535
18.12.p4535
1
18.12.p4535
Siliquae rotundae ciceri, ceteris leguminum Iongae et ad figuram seminis. latae, piso cylindratae
18.12.p4535
2
18.12.p4535
. passiolorum
18.12.p4535
3
18.12.p4535
cum ipsis manduntur
18.12.p4535
4
18.12.p4535
granis. serere eos qua velis terra licet ab idibus Octobr
18.12.p4535
5
18.12.p4535
. in kal. Novembris. legumina, cum maturescere coeperunt
18.12.p4535
6
18.12.p4535
, rapienda sunt, quoniam cito exiliunt latentque, cum decidere, sicut et lupinum.
18.13.p4536
18.13.p4536
quamquam
18.13.p4536
1
18.13.p4536
prius de rapis dixisse conveniat—
18.13.p4536
in transcursu ea attigere nostri, paulo diligentius Graeci, et ipsi tamen inter hortensia—si iustus ordo fiat,
18.13.p4536
2
18.13.p4536
a frumento protinus aut certe faba dicendis, quando alius
18.13.p4536
3
18.13.p4536
usus praestantior ab
18.13.p4536
i
18.13.p4536
is
18.13.p4536
4
18.13.p4536
non est.
18.13.p4537
18.13.p4537
Ante omnia namque cunctis animalibus nascuntur, nec in novissimis satiant ruris
18.13.p4537
1
18.13.p4537
alitum quoque genera, magisque si decoquantur aqua.
18.13.p4537
2
18.13.p4537
quadripedes et fronde eorum gaudent, et homini non minore
18.13.p4537
3
18.13.p4537
rapiciorum
18.13.p4537
4
18.13.p4537
suis horis gratia quam cymarum, flavidorum quoque et in horreis enecatorum vel maiore
18.13.p4537
5
18.13.p4537
quam virentium. ipsa vero durant et in sua terra servata et postea passa
18.13.p4537
6
18.13.p4537
paene ad alium proventum
18.13.p4537
7
18.13.p4537
, famemque sentiri prohibent. a vino atque messe tertius hic Transpadanis fructus.
18.13.p4537
8
18.13.p4537
terram
18.13.p4537
9
18.13.p4537
non morose
18.13.p4537
e
18.13.p4537
l
18.13.p4537
i
18.13.p4537
- git
18.13.p4537
10
18.13.p4537
, paene
18.13.p4537
11
18.13.p4537
ubi nihil aliud seri possit. nebulis et pruinis ac
18.13.p4537
12
18.13.p4537
frigore ultro aluntur, amplitudine mirabili; vidi XL libras excedentia. in cibis quidem nostris pluribus modis commendantur , durantque ad alia
18.13.p4537
13
18.13.p4537
sinapis acrimonia domita, etiam coloribus picta praeter suum sex aliis
18.13.p4537
14
18.13.p4537
, purpureo quoque.
18.13.p4537
15
18.13.p4537
neque aliud in cibis tingui decet
18.13.p4537
16
18.13.p4537
. genera eorum Graeci duo prima fecere, masculinum
18.13.p4537
17
18.13.p4537
femininumque, et ea serendi modo
18.13.p4537
18
18.13.p4537
ex eodem semine: densiore enim satu
18.13.p4537
19
18.13.p4537
masculescere , item in terra difficili. semen praestantius quo subtilius.
18.13.p4537
20
18.13.p4537
species vero omnium tres. aut enim in latitudinem fundi, aut in rotunditatem globari. tertiam speciem silvestrem appellavere, in longitudinem radice procurrente, raphani similitudine et folio anguloso scabroque, suco acri, qui
18.13.p4537
21
18.13.p4537
circa messem exceptus oculos purget medeaturque caligini admixto lacte mulierum. frigore dulciora fieri existimantur et grandiora. tepore in folia exeunt. palma in
18.13.p4537
22
18.13.p4537
N
18.13.p4537
ursino
18.13.p4537
23
18.13.p4537
agro nascentibus—tax
18.13.p4537
at
18.13.p4537
io
18.13.p4537
24
18.13.p4537
in libras sesterti singuli et in penuria bini —, proxima in Algido natis,
18.13.p4537
25
18.13.p4537
napi
18.13.p4537
s
18.13.p4537
26
18.13.p4537
vero Amiterni
18.13.p4537
27
18.13.p4537
.
18.13.p4537
28
18.13.p4537
quorum eadem fere natura
18.13.p4537
29
18.13.p4537
: gaudent aeque
18.13.p4537
30
18.13.p4537
frigidis. seruntur et ante kalendas Martias , in iugero sextarii IIII. diligentiores quinto sulco napum
18.13.p4537
31
18.13.p4537
seri iubent, rapa quarto, utrumque stercorato, rapa
18.13.p4537
laetiora fieri, si cum
18.13.p4537
32
18.13.p4537
palea sem
18.13.p4537
en
18.13.p4537
inaretur
18.13.p4537
33
18.13.p4537
. serere nudum volunt precantem sibi et vicinis serere se.
18.13.p4537
34
18.13.p4537
satus utrique
18.13.p4537
35
18.13.p4537
generi iustus inter duorum numinum dies festos, Neptuni atque Volcani, feruntque subtili observatione, quota luna praecedente
18.13.p4537
36
18.13.p4537
hieme nix prima ceciderit, si totidem aluminum die intra praedictum temporis spatium serantur, mire provenire . seruntur et vere in calidis atque umidis.
18.14.p4538
18.14.p4538
Lupino
18.14.p4538
1
18.14.p4538
usus proximus, cum sit et homini et quadripedum generi ungulas habenti communis. remedium eius, ne metentes fugiat exiliendo, ut ab imbre tollatur
18.14.p4538
2
18.14.p4538
. nec ullius quae
18.14.p4538
3
18.14.p4538
seruntur
18.14.p4538
4
18.14.p4538
natura ad sensu
18.14.p4538
m
18.14.p4538
5
18.14.p4538
.... terraeque
18.14.p4538
6
18.14.p4538
mirabilior est. primum omnium cotidie cum sole circumagitur horasque agricolis etiam nubilo demonstrat . ter praeterea floret
18.14.p4538
7
18.14.p4538
. terram amat terraque
18.14.p4538
8
18.14.p4538
operiri non vult.
18.14.p4538
9
18.14.p4538
et unum hoc seritur non arato. qu
18.14.p4538
a
18.14.p4538
erit
18.14.p4538
10
18.14.p4538
maxime sabulosa et sicca atque etiam harenosa. coli utique non vult. tellurem adeo amat, ut, quamvis frutectoso
18.14.p4538
11
18.14.p4538
solo coiectum
18.14.p4538
12
18.14.p4538
inter folia vepresque, ad terram tamen radice perveniat. pinguescere hoc satu arva vineasque diximus;
18.14.p4538
13
18.14.p4538
itaque adeo non eget fimo, ut optimi vicem repraesentet,
18.14.p4538
nihilque aliud nullo inpendio constat, ut quod ne serendi quidem gratia opus sit adferre:
18.14.p4538
14
18.14.p4538
protinus seritur ex ar
18.14.p4538
ea
18.14.p4538
15
18.14.p4538
ac ne spargi quidem postulat decidens sponte. primumque omnium seritur, novissimum tollitur, utrumque Septembri fere mense, quia, si non antecessit
18.14.p4538
16
18.14.p4538
hiemem, frigoribus obnoxium est. inpune praeterea iacet, vel derelictum etiam, si non protinus secuti obruant imbres, ab omnibus animalibus amaritudine sua tutum, plerumque tamen levi sulco integunt. ex densiore terra rubricam maxime amat. ad hanc alendam post tertium florem
18.14.p4538
17
18.14.p4538
verti debet, in sabulo post secundum. cretosa tantum limosaque odit et in his non provenit.
18.14.p4538
18
18.14.p4538
maceratum
18.14.p4538
19
18.14.p4538
calida aqua homini quoque
18.14.p4538
20
18.14.p4538
in cibo est. nam bovem unum modii singuli satiant validumque praestant, quando etiam
18.14.p4538
21
18.14.p4538
inpositum puerorum ventribus pro remedio est. condi in fumo maxime convenit, quoniam in umido vermiculi umbilicum eius in sterilitatem castrant. si depastum sit in fronde, inarari protinus solum opus est.
18.15.p4539
18.15.p4539
1
18.15.p4539
Et vicia pinguescunt arva, nec ipsa agricolis operosa. uno sulco sata non s
18.15.p4539
a
18.15.p4539
ritur
18.15.p4539
2
18.15.p4539
, non stercoratur nec aliud quam deoccatur. sationis
18.15.p4539
3
18.15.p4539
eius tria tempora: circa occasum arcturi, ut Decembri mense pascat. tum optime seritur in semen. aeque namque fert depasta. secunda satio mense lanuario est, novissima Martio, tum ad frondem utilissima.
18.15.p4539
4
18.15.p4539
siccitatem ex omnibus, quae seruntur, maxime amat. non aspernatur etiam umbrosa
18.15.p4539
5
18.15.p4539
. ex semine eius, si lecta matura est, palea ceteris praefertur. vitibus praeripit sucum, languescuntque, si in arbusto seratur.
18.15.p4540
18.15.p4540
1
18.15.p4540
Nec ervi operosa cura est. hoc amplius quam vicia runcatur, et ipsum medicaminis vim optinens, quippe cum
18.15.p4540
2
18.15.p4540
divom Augustum curatum epistulis
18.15.p4540
3
18.15.p4540
ipsius memoria exstet
18.15.p4540
4
18.15.p4540
. sufficiunt singulis boum iugis modi quini sati
18.15.p4540
5
18.15.p4540
. Martio mense satum noxium esse bobus
18.15.p4540
6
18.15.p4540
aiunt, item autumno gravedinosum
18.15.p4540
7
18.15.p4540
, innoxium autem fieri primo vere satum
18.15.p4540
8
18.15.p4540
.
18.16.p4541
18.16.p4541
1
18.16.p4541
Et silicia
18.16.p4541
2
18.16.p4541
, hoc est fenum Graecum, scariphatione
18.16.p4541
3
18.16.p4541
seritur, non altiore quattuor digitorum sulco, quantoque peius tractatur, tanto provenit melius. rarum dictu esse aliquid
18.16.p4541
4
18.16.p4541
, cui prosit neglegentia. id autem, quod secale ac farrago appellatur
18.16.p4541
5
18.16.p4541
, occari tantum desiderat
18.16.p4541
6
18.16.p4541
.
18.16.p4542
18.16.p4542
Secale Taurini sub Alpibus asiam vocant, deterrimum
18.16.p4542
1
18.16.p4542
e
18.16.p4542
t
18.16.p4542
tantum
18.16.p4542
2
18.16.p4542
ad arcendam famem
18.16.p4542
3
18.16.p4542
, fecunda
18.16.p4542
4
18.16.p4542
, sed gracili stipula, nigritia triste, pondere praecipuum. admiscetur huic far, ut mitiget amaritudinem eius, et tamen sic quoque ingratissimum ventri est. nascitur qualicumque solo cum centesimo grano, ipsumque pro laetamine est.
18.16.p4543
18.16.p4543
1
18.16.p4543
Farrago ex recrementis
18.16.p4543
2
18.16.p4543
farris praedensa seritur, admixta aliquando et vicia. eadem in Africa fit ex hordeo. omnia haec pabularia, degeneransque
18.16.p4543
3
18.16.p4543
ex leguminibus quae vocatur cracca, in tantum columbis grata, ut pastas ea negent fugitivas illius loci fieri.
18.16.p4544
18.16.p4544
1
18.16.p4544
Apud antiquos erat pabuli genus, quod Cato ocinum vocat, quo
18.16.p4544
2
18.16.p4544
sistebant
18.16.p4544
3
18.16.p4544
alvom bubus. id erat e
18.16.p4544
4
18.16.p4544
pabuli
18.16.p4544
5
18.16.p4544
segete viride
18.16.p4544
6
18.16.p4544
desectum
18.16.p4544
7
18.16.p4544
, antequam ge
18.16.p4544
ner
18.16.p4544
aret
18.16.p4544
8
18.16.p4544
. Sura Mamilius aliter id interpretatur et tradit fabae modios x, viciae II
18.16.p4544
9
18.16.p4544
, tantundem erviliae in iugero autumno misceri et seri solitos
18.16.p4544
10
18.16.p4544
, melius et avena Graeca, cui non cadit semen, admixta
18.16.p4544
11
18.16.p4544
. hoc vocitatum ocinum boumque causa seri solitum . Varro appellatum
18.16.p4544
12
18.16.p4544
a celeritate proveniendi e Graeco, quod
18.16.p4544
ὠκέως
18.16.p4544
13
18.16.p4544
dicunt.
18.16.p4545
18.16.p4545
1
18.16.p4545
Medica
18.16.p4545
2
18.16.p4545
externa etiam Graeciae est, ut a Medis advecta per bella Persarum, quae Darius intulit, sed vel in
18.16.p4545
3
18.16.p4545
primis dicenda tanta dos e
18.16.p4545
s
18.16.p4545
t
18.16.p4545
4
18.16.p4545
, cum ex uno satu amplius quam tricenis annis
18.16.p4545
5
18.16.p4545
duret. similis est trifolio caule foliisque
18.16.p4545
6
18.16.p4545
, geniculata. quidquid in caule adsurgit, folia contrahuntur . unum de ea et cytiso volumen Amphiloc
18.16.p4545
h
18.16.p4545
us
18.16.p4545
7
18.16.p4545
con
18.16.p4545
p
18.16.p4545
osu
18.16.p4545
it
18.16.p4545
8
18.16.p4545
.
18.16.p4545
9
18.16.p4545
solum, in quo seratur, elapidatum purgatumque subigitur autumno, mox aratum et occatum
18.16.p4545
10
18.16.p4545
integitur
18.16.p4545
11
18.16.p4545
crate
18.16.p4545
12
18.16.p4545
iterum ac tertium, quinis diebus interpositis et fimo addito
18.16.p4545
13
18.16.p4545
. poscit autem siccum sucosumque
18.16.p4545
14
18.16.p4545
vel riguum. ita
18.16.p4545
15
18.16.p4545
praeparato seritur mense Maio, alias pruinis obnoxia.
18.16.p4545
opus est densitate seminis omnia occupari internascentesque herbas excludi—id praestant in iugera
18.16.p4545
16
18.16.p4545
modi
18.16.p4545
17
18.16.p4545
III
18.16.p4545
18
18.16.p4545
—
18.16.p4545
e
18.16.p4545
t
18.16.p4545
cavend
18.16.p4545
u
18.16.p4545
m ne adurat sol, terraque protinus integi debet. si sit umidum solum herbosumve, vincitur et desciscit in pratum. ideo protinus altitudine unciali herbis omnibus liberanda est, manu potius quam sarculo. secatur incipiens florere et quotiens refloruit. id sexies evenit per annos, cum minimum, quater.
18.16.p4546
18.16.p4546
in semen maturescere prohibenda est, quia pabulum utilius est usque ad trimatum. verno sariri debet liberarique ceteris herbis, ad trimatum marris ad solum radi. ita reliquae herbae intereunt sine ipsius damno propter altitudinem radicum. si evicerint herbae, remedium unicum in aratro, saepius vertendo, donec omnes aliae radices intereant.
18.16.p4547
18.16.p4547
dari non ad satietatem debet, ne deplere sanguinem necesse sit. et viridis utilior est. arescit surculose ac postremo in pulverem inutilem extenuatur. de cytiso, cui et ipsi principatus datur in pabulis, adfatim diximus inter frutices. et nunc frugum omnium natura peragenda est, cuius in parte de morbis quoque dicatur.
18.17.p4548
18.17.p4548
primum omnium frumenti vitium avena est, et hordeum in eam degenerat sic, ut ipsa frumenti sit instar, quippe cum germaniae populi serant eam neque alia pulte vivant. soli maxime caelique umore hoc evenit vitium. sequentem causam habet inbecillitas seminis, si diutius retentum est terra, priusquam erumpat.
18.17.p4549
18.17.p4549
eadem ratio et si cariosum fuit, cum sereretur. prima autem statim eruptione agnoscitur, ex quo apparet in radice esse causam. est et aliud ex vicino avenae vitium, cum amplitudine inchoata granum, sed nondum matura, prius quam roboret corpus, adflatu noxio cassum et inane in spica evanescit quodam abortu.
18.17.p4550
18.17.p4550
venti autem tribus temporibus nocent frumento et hordeo: in flore aut protinus cum defloruere vel maturescere incipientibus. tum enim exinaniunt grana, prioribus causis nasci prohibent. nocet et sol creber ex nube. nascuntur et vermiculi in radice, cum sementem imbribus secutis inclusit repentinus calor umorem.
18.17.p4551
18.17.p4551
gignuntur et in grano, cum spica e pluviis calore infervescit. est et cantharis dictus scarabaeus parvus, frumenta erodens. omnia ea animalia cum cibo deficiunt. oleum, pix, adips contraria seminibus, cavendumque ne contacta eis serantur. imber in herba utilis a partu, florentibus autem frumento et hordeo nocet, leguminibus innocuus praeterquam ciceri. maturescentia frumenta imbre laeduntur et hordeum magis.
18.17.p4552
18.17.p4552
nascitur et herba alba, panico similis, occupans arva, pecori quoque mortifera. nam lolium et tribulos et carduos lappasque non magis quam rubos inter frugum morbos potius quam inter ipsius terrae pestes numeraverim.
18.17.p4553
18.17.p4553
caeleste frugum vinearumque malum nullo minus noxium est robigo. frequentissima haec in roscido tractu convallibusque ac perflatum non habentibus; e diverso
18.17.p4553
carent
18.17.p4553
1
18.17.p4553
ea ventosa et excelsa. inter vitia segetum et luxuria est, cum oneratae
18.17.p4553
2
18.17.p4553
fertilitate procumbunt. commune autem omnium satorum vitium uricae
18.17.p4553
3
18.17.p4553
, etiam ciceris, cum salsilaginem eius abluendo imber dulcius id facit.
18.17.p4554
18.17.p4554
1
18.17.p4554
<3> Est herba, quae cicer enecat et ervum
18.17.p4554
2
18.17.p4554
circumligando se; vocatur oroba
18.17.p4554
n
18.17.p4554
che
18.17.p4554
3
18.17.p4554
. tritico simili modo aera
18.17.p4554
4
18.17.p4554
, hordeo festuca, quae vocatur aegilops, lenti herba securiclata
18.17.p4554
5
18.17.p4554
, quam Graeci a similitudine pelecinum
18.17.p4554
6
18.17.p4554
vocant; et hae
18.17.p4554
7
18.17.p4554
conplexu necant. circa Philippos ateramum nominant in pingui solo herbam, qua faba necatur, teramum, qua in
18.17.p4554
8
18.17.p4554
macro, cum udam quidam ventus adflavit.
18.17.p4554
9
18.17.p4554
aerae
18.17.p4554
10
18.17.p4554
granum minimum
18.17.p4554
11
18.17.p4554
est in cortice aculeato. cum est in pane, celerrime vertigines
18.17.p4554
12
18.17.p4554
facit, aiuntque in Asia et Graecia balneatores , cum velint turbam pellere, carbonibus id semen inicere. nascitur et phalangion in ervo
18.17.p4554
13
18.17.p4554
, bestiola aranei generis
18.17.p4554
14
18.17.p4554
, si hiems aquosa sit. limaces nascuntur in vicia et aliquando e terra, cocleae minutae, mirum in modum erodentes eam. et morbi quidem fere hi sunt.
18.17.p4555
18.17.p4555
1
18.17.p4555
Remedia eorum, quaecumque pertinent ad herbas , in sarculo et, cum semen iactatur, cinere. quae vero in semine et circa radicem consistunt, praecedente cura caventur. vino ante semina perfusa minus aegrotare existimant . Vergilius nitro et amurca perfundi iubet fabam;
18.17.p4555
sic etiam grandescere promittit
18.17.p4555
2
18.17.p4555
.
18.17.p4555
3
18.17.p4555
quidam vero, si triduo ante satum urina et aqua maceretur, praecipue
18.17.p4555
4
18.17.p4555
adolescere putant; ter quidem saritam
18.17.p4555
5
18.17.p4555
modium fractae e modio
18.17.p4555
6
18.17.p4555
solidae reddere. reliqua semina, cupressi foliis tusis
18.17.p4555
7
18.17.p4555
si misceantur, non
18.17.p4555
8
18.17.p4555
esse vermiculis ohnoxia
18.17.p4555
9
18.17.p4555
, nec si interlunio serantur. multi ad mili
18.17.p4555
10
18.17.p4555
remedia rubetam noctu arvo circumferri iubent, priusquam
18.17.p4555
11
18.17.p4555
sariatur, defodique in medio inclusam fictili. ita nec passerem nec vermes nocere, sed eruendam, priusquam metatur; alioquin amarum fieri. quin et armo talpae contacta
18.17.p4555
12
18.17.p4555
semina uberiora esse.
18.17.p4555
Democritus suco herbae, quae appellatur aizoum
18.17.p4555
13
18.17.p4555
, in tegulis nascens,
18.17.p4555
e
18.17.p4555
t ab aliis
18.17.p4555
14
18.17.p4555
aesum
18.17.p4555
15
18.17.p4555
, Latine vero sedum aut digitillum , medicata seri iubet omnia semina. vulgo vero, si dulcedo
18.17.p4555
16
18.17.p4555
noceat et vermes radicibus inhaereant, remedium est amurca pura ac sine sale spargere, dein sarire, si in articulum
18.17.p4555
17
18.17.p4555
seges ire coeperit, runcare
18.17.p4555
18
18.17.p4555
, ne herbae vincant.
18.17.p4555
19
18.17.p4555
pestem a milio
18.17.p4555
20
18.17.p4555
atque panico, sturnorum
18.17.p4555
21
18.17.p4555
passerumve agmina, scio abigi herba, cuius nomen ignotum est, in quattuor angulis segetis defossa, mirum dictu, ut omnino nulla avis intret. mures abiguntur cinere mustelae vel felis dilute
18.17.p4555
22
18.17.p4555
et semine sparso vel decoctarum aqua
18.17.p4555
23
18.17.p4555
. sed redolet virus animalium eorum etiam in pane. ob id felle bubulo semina
18.17.p4555
attingi utilius putant.
18.17.p4555
24
18.17.p4555
rubigo quidem, maxima segetum pestis, lauri ramis in arvo defixis transit in ea folia ex arvis. luxuria segetum castigatur dente pecoris
18.17.p4555
25
18.17.p4555
in herba dumtaxat, et depastae quidem vel
18.17.p4555
26
18.17.p4555
saepius nullam in spica iniuriam sentient. retonsarum
18.17.p4555
27
18.17.p4555
etiam semel omnino certum est granum longius fieri
18.17.p4555
28
18.17.p4555
et inane cassumque
18.17.p4555
29
18.17.p4555
ac satum non nasci. Babylone tamen bis secant, tertium depascunt; alioquin folia tantum fierent.
18.17.p4555
sic quoque cum quinquagesimo
18.17.p4555
30
18.17.p4555
fenore messes reddit eximia fertilitas
18.17.p4555
31
18.17.p4555
soli
18.17.p4555
32
18.17.p4555
, diligentioribus ve
18.17.p4555
l
18.17.p4555
cum
18.17.p4555
33
18.17.p4555
centesimo
18.17.p4555
34
18.17.p4555
. neque est cura difficilis quam diutissime aqua rigandi
18.17.p4555
35
18.17.p4555
, ut praepinguis et densa ubertas diluatur. limum autem non invehunt Euphrates Tigrisque sic ut in Aegypto Nilus, nec terra ipsa
18.17.p4555
36
18.17.p4555
herbas gignit. ubertas
18.17.p4555
37
18.17.p4555
tamen tanta est, ut
18.17.p4555
38
18.17.p4555
sequente anno sponte restibilis fiat seges inpressis vestigio seminibus. quae tanta soli differentia admonet terrae genera in fruges discribere.
18.17.p4556
18.17.p4556
1
18.17.p4556
Igitur Catonis haec sententia est: in agro crasso et laeto frumentum seri, si vero nebulosus sit
18.17.p4556
2
18.17.p4556
idem,
18.17.p4556
rapa,
18.17.p4556
3
18.17.p4556
raphanos
18.17.p4556
4
18.17.p4556
, milium, panicum. in frigido, aquoso
18.17.p4556
5
18.17.p4556
prius serendum , postea in calido, in solo autem rubricoso
18.17.p4556
6
18.17.p4556
vel pullo vel harenoso
18.17.p4556
7
18.17.p4556
, si non sit aquosum, lupinum; in creta et rubrica et aquosiore agro adoreum; in sicco et non herboso
18.17.p4556
nec umbroso triticum;
18.17.p4556
8
18.17.p4556
in solo valido fabam; viciam vero quam minime aquoso
18.17.p4556
9
18.17.p4556
herbidoque; siliginem et triticum in loco aperto, edito
18.17.p4556
10
18.17.p4556
, qui sole
18.17.p4556
11
18.17.p4556
quam diutissime torreatur ; lentem in ru
18.17.p4556
d
18.17.p4556
ecto
18.17.p4556
12
18.17.p4556
et rubricoso, qui non sit herbidus
18.17.p4556
13
18.17.p4556
; hordeum in novali et in arvo, quod restibile possit fieri; trimestre, ubi sementem maturam facere non possi
18.17.p4556
s
18.17.p4556
14
18.17.p4556
et cuius crassitudo sit restibilis.
18.17.p4557
18.17.p4557
1
18.17.p4557
Subtilis et illa sententia: serenda
18.17.p4557
2
18.17.p4557
ea in tenuiore terra, quae non multo indigent suco
18.17.p4557
3
18.17.p4557
, ut cytisus et cicere except
18.17.p4557
o
18.17.p4557
legumin
18.17.p4557
a
18.17.p4557
4
18.17.p4557
quae velluntur e terra, non subsecantur
18.17.p4557
5
18.17.p4557
—unde et legumina appellata, quia ita leguntur—, in pingui autem quae cibi
18.17.p4557
6
18.17.p4557
sunt maioris, ut olus
18.17.p4557
7
18.17.p4557
, triticum, siligo, linum. sic ergo tenue solum hordeo dabitur—minus enim alimenti radix poscit—, l
18.17.p4557
aet
18.17.p4557
ior
18.17.p4557
8
18.17.p4557
terra densiorque tritico.
18.17.p4557
9
18.17.p4557
in loco umi
18.17.p4557
d
18.17.p4557
io
18.17.p4557
re
18.17.p4557
10
18.17.p4557
far adoreum potius quam triticum seretur, temperato et triticum et hordeum. colles robustius, sed minus reddunt triticum. far, siligo et cretosum et uliginosum solum
18.17.p4557
11
18.17.p4557
patiuntur
18.17.p4557
12
18.17.p4557
.
18.18.p4558
18.18.p4558
E
18.18.p4558
x
18.18.p4558
1
18.18.p4558
frugibus ostentum semel, quod equidem invenerim
18.18.p4558
2
18.18.p4558
, accidit P. Aelio Cn. Cornelio cos., quo anno superatus est Hannibal. in arboribus enim tum nota produntur frumenta.
18.18.p4559
18.18.p4559
Et quoniam de frugum terraeque generibus abunde diximus, nunc de arandi ratione dicemus, ante omnia Aegypti facilitate conmemorata. Nilus ibi coloni vice fungens evagari incipit, ut diximus, a
18.18.p4559
1
18.18.p4559
solstitio
18.18.p4559
2
18.18.p4559
a
18.18.p4559
c
18.18.p4559
3
18.18.p4559
nova luna, primo
18.18.p4559
5
18.18.p4559
lente, dein vehementius, quamdiu in leone sol est. mox pigrescit in virginem transgresso atque in libra resid
18.18.p4559
i
18.18.p4559
t
18.18.p4559
6
18.18.p4559
.
18.18.p4559
7
18.18.p4559
si XII cubita non excessit, fames certa est; nec minus si XVI exsuperavit
18.18.p4559
8
18.18.p4559
. tanto enim tardius decedit, quanto abundantius crevit, et sementem arcet
18.18.p4559
9
18.18.p4559
. vulgo credebatur a
18.18.p4559
10
18.18.p4559
decessu eius serere solitos
18.18.p4559
11
18.18.p4559
, mox sues inpellere vestigiis semina deprimentes in
18.18.p4559
12
18.18.p4559
madido solo, et credo antiquitus factitatum,
18.18.p4559
13
18.18.p4559
nunc quoque non multo graviore
18.18.p4559
14
18.18.p4559
opera; sed tamen inarari certum est abiecta prius semina in limo degressi
18.18.p4559
15
18.18.p4559
amnis. hoc fit
18.18.p4559
16
18.18.p4559
Novembri mense incipiente, postea pauci
18.18.p4559
17
18.18.p4559
runcant—botanismon vocant—, reliqua pars non nisi cum falce arva visit paulo ante kal. Apriles. peragitur
18.18.p4559
18
18.18.p4559
autem messis
18.18.p4559
19
18.18.p4559
mense
18.18.p4559
20
18.18.p4559
Maio, stipula numquam cubitali, quippe sabulum subest granumque limo tantum continetur.
18.18.p4559
21
18.18.p4559
excellentius
18.18.p4559
22
18.18.p4559
Thebaidis regioni
18.18.p4559
23
18.18.p4559
frumentum , quoniam palustris Aegyptus. similis ratio, sed felicitas maior
18.18.p4559
24
18.18.p4559
Babyloniae
18.18.p4559
25
18.18.p4559
Seleuciae, Euphrate atque Tigri restagnantibus, quoniam rigandi modus ibi manu temperatur . Syria quoque tenui sulco arat
18.18.p4559
26
18.18.p4559
, cum multifariam
18.18.p4559
27
18.18.p4559
in Italia octoni boves ad singulos vomeres anhelent. in omni
18.18.p4559
quidem parte culturae, sed in hac
18.18.p4559
28
18.18.p4559
maxime valet oraculum illud
18.18.p4559
29
18.18.p4559
: quid quae
18.18.p4559
30
18.18.p4559
que
18.18.p4559
regio patiatur.
18.18.p4560
18.18.p4560
1
18.18.p4560
Vomerum plura genera: culter vocatur inflex
18.18.p4560
us
18.18.p4560
2
18.18.p4560
praedensam
18.18.p4560
3
18.18.p4560
, priusquam
18.18.p4560
4
18.18.p4560
proscindatur, terram secans futurisque sulcis vestigia praescribens incisuris, quas resupinus in arando mordeat vomer. alterun genus est volgare rostrati
18.18.p4560
5
18.18.p4560
vectis. tertium in solo facili, nec
18.18.p4560
6
18.18.p4560
toto porrectum dentali, sed exigua cuspide in rostro.
18.18.p4560
latior haec quarto generi et acutior in mucronem fastigata eodemque gladio
18.18.p4560
7
18.18.p4560
scindens solum et acie laterum radices herbarum secan
18.18.p4560
s
18.18.p4560
8
18.18.p4560
. non pridem inventum in Raetia
18.18.p4560
9
18.18.p4560
Galliae duas
18.18.p4560
10
18.18.p4560
addere
18.18.p4560
11
18.18.p4560
tali rotulas, quod genus vocant plaumorati
18.18.p4560
12
18.18.p4560
. cuspis effigiem palae habet
18.18.p4560
13
18.18.p4560
.
18.18.p4560
serunt ita
18.18.p4560
14
18.18.p4560
non nisi culta t
18.18.p4560
er
18.18.p4560
ra
18.18.p4560
15
18.18.p4560
et fere
18.18.p4560
16
18.18.p4560
nova. latitudo vomeris caespites versat. semen protinus iniciunt cratesque dentatas supertrahunt. nec sarienda sunt hoc modo sata, sed protelis
18.18.p4560
17
18.18.p4560
binis ternisque sic arant. uno boum iugo censeri
18.18.p4560
18
18.18.p4560
anno facilis
18.18.p4560
19
18.18.p4560
soli quadragena iugera, difficilis tricena iustum est.
18.19.p4561
18.19.p4561
1
18.19.p4561
<1> In arando magnopere servandum
18.19.p4561
2
18.19.p4561
est Catonis oraculum: quid
18.19.p4561
3
18.19.p4561
est bene agrum colere? bene
18.19.p4561
4
18.19.p4561
arare
18.19.p4561
5
18.19.p4561
. quid secundum?
18.19.p4561
arare.
18.19.p4561
quid tertium
18.19.p4561
? stercorare. sulco vario ne ares. tempestive ares. tepidioribus locis a bruma proscindi arva oportet, frigidioribus ab aequinoctio verno, et maturius sicca regione quam umida, maturius densa terra quam soluta, pingui quam macra.
18.19.p4561
6
18.19.p4561
ubi siccae et graves
18.19.p4561
7
18.19.p4561
aestat
18.19.p4561
e
18.19.p4561
s
18.19.p4561
8
18.19.p4561
, terra
18.19.p4561
9
18.19.p4561
cretosa aut gracilis, utilius inter solstitium et
18.19.p4561
10
18.19.p4561
autumni aequinoctium aratur; ubi leves aestus, frequentes imbres, pingue herbosumque solum, ibi
18.19.p4561
11
18.19.p4561
mediis
18.19.p4561
12
18.19.p4561
caloribus. altum et grave solum etiam hieme moveri placet, tenue
18.19.p4561
13
18.19.p4561
valde et aridum paulo ante sationem
18.19.p4561
14
18.19.p4561
.
18.19.p4562
18.19.p4562
1
18.19.p4562
<2> Sunt et h
18.19.p4562
u
18.19.p4562
ic
18.19.p4562
2
18.19.p4562
suae leges: lutosam terrain ne tangito. vi
18.19.p4562
3
18.19.p4562
omni arato. prius quam ares
18.19.p4562
4
18.19.p4562
proscindito. hoc utilitatem habet, quod inverso caespite herbarum radices necantur. quidam utique ab aequinoctio verno proscindi volunt.—quod vere semel aratum est, a temporis argumento vervactum
18.19.p4562
5
18.19.p4562
vocatur. hoc in novali aeque
18.19.p4562
6
18.19.p4562
necessarium est
18.19.p4562
7
18.19.p4562
.
18.19.p4562
8
18.19.p4562
novale est quod alternis annis seritur.—araturos boves quam artissime iungi oportet, ut capitibus sublatis arent—sic minime colla contundunt —; si inter arbores vitesque aretur, fiscellis
18.19.p4562
9
18.19.p4562
capistrari
18.19.p4562
10
18.19.p4562
, ne germinum tenera praecerpant; securiculam
18.19.p4562
11
18.19.p4562
in stiva
18.19.p4562
12
18.19.p4562
pendere, qua intercidantur radices—hoc melius quam convelli aratro bovesque luctari —; in arando versum peragi nec strigare
18.19.p4562
13
18.19.p4562
in actu
18.19.p4562
14
18.19.p4562
spiritus.
18.19.p4562
15
18.19.p4562
iustum est proscindi sulco dodrantali iugerum uno die, iterari sesquiiugerum, si sit facilitas
18.19.p4562
soli; si minus, proscindi semissem, iterari assem, quando et animalium labori natura leges statuit. omne arvum rectis sulcis, mox et obliquis subigi debet. in collibus traverso tantum monte aratur, sed modo in superiora modo
18.19.p4562
in
18.19.p4562
16
18.19.p4562
inferiora rostrante vomere, tantumque est labori
18.19.p4562
s
18.19.p4562
17
18.19.p4562
homini, ut etiam boum vice fungatur. certe sine hoc animali montanae gentes sarculis arant.
18.19.p4562
18
18.19.p4562
arator nisi incurvus praevaricatur. inde tralatum hoc crimen in forum. ibi utique
18.19.p4562
19
18.19.p4562
caveatur, ubi inventum est. purget vomerem subinde stimulus cuspidatus rallo. scamna inter duos sulcos cruda ne relinquantur, glaebae ne exultent. male aratur arvom, quod satis frugibus
18.19.p4562
20
18.19.p4562
occandum est. id demum recte subactum erit, ubi non intellegetur
18.19.p4562
21
18.19.p4562
, utro vomer ierit. in usu est
18.19.p4562
22
18.19.p4562
et collicias interponere, si ita locus poscat, ampliore sulco, quae in fossas aquam educant.
18.20.p4563
18.20.p4563
1
18.20.p4563
<3> Aratione per traversum
18.20.p4563
2
18.20.p4563
iterata occatio sequitur
18.20.p4563
3
18.20.p4563
, ubi res poscit, crate vel rastro, et sato semine iterat
18.20.p4563
ur
18.20.p4563
4
18.20.p4563
haec quoque, ubi consuetudo patitur, crate contenta
18.20.p4563
5
18.20.p4563
vel tabula aratro adnexa—quod vocant lirare — operiente
18.20.p4563
6
18.20.p4563
semina
18.20.p4563
7
18.20.p4563
;
18.20.p4563
ni
18.20.p4563
operiantur, quae primum appellata, deliratio est.
18.20.p4563
8
18.20.p4563
quarto seri sulco Vergilius existimatur voluisse, cum dixit optimam esse segetem, quae bis soles
18.20.p4563
9
18.20.p4563
, bis frigora
18.20.p4563
10
18.20.p4563
sensisset. spissius solum, sicut plerumque in Italia, quinto sulco seri melius est, in Tuscis vero nono. at
18.20.p4563
11
18.20.p4563
fabam et viciam non proscisso serere sine damno conpendium operae est.
18.20.p4564
18.20.p4564
<4> Non omittemus unam etiamnum arandi rationem in transpadana
18.20.p4564
1
18.20.p4564
Italia bellorum iniuria excogitatam. Salassi
18.20.p4564
2
18.20.p4564
cum subiectos Alpibus depopularentur agros, panicum miliumque iam excrescens temptavere. postquam respuebat natura, inararunt. at illae messes multiplicatae docuere quod nunc vocant artrare, id est aratrare, ut credo, tune dictum. hoc fit vel incipiente culmo, cum
18.20.p4564
3
18.20.p4564
iam s
18.20.p4564
e
18.20.p4564
4
18.20.p4564
ad
18.20.p4564
5
18.20.p4564
bina ternave emiserit folia.
18.20.p4564
nec recens
18.20.p4564
6
18.20.p4564
subtrahemus exemplum in Treverico agro tertio ante hunc annum conpertum. nam cum hieme praegelida
18.20.p4564
7
18.20.p4564
captae segetes essent, reseverunt etiam
18.20.p4564
8
18.20.p4564
campos mense Martio uberrimasque messes habuerunt.
18.21.p4565
18.21.p4565
1
18.21.p4565
Siliginem, far, triticum, semen, hordeum occato , sarito, runcato quibus dictum erit diebus. singulae
18.21.p4565
2
18.21.p4565
operae
18.21.p4565
3
18.21.p4565
cuique generi in iugero sufficient. sarculatio induratam hiberno rigore soli tristitiam laxat temporibus
18.21.p4565
4
18.21.p4565
vernis novosque soles admittit. qui sariet
18.21.p4565
5
18.21.p4565
, caveat ne frumenti radices
18.21.p4565
6
18.21.p4565
subfodiat. triticum, semen, hordeum, fabam bis sarire melius.
18.21.p4565
7
18.21.p4565
runcatio, cum seges
18.21.p4565
8
18.21.p4565
in articul
18.21.p4565
um
18.21.p4565
9
18.21.p4565
e
18.21.p4565
x
18.21.p4565
i
18.21.p4565
it
18.21.p4565
10
18.21.p4565
, evolsis inutilibus herbis, frugum radices vindicat segetemque discernit a caespite. leguminum cicer eadem quae far
18.21.p4565
11
18.21.p4565
desiderat
18.21.p4565
12
18.21.p4565
. faba runcari non gestit. quoniam evincit herbas lupinum , occatur
18.21.p4565
13
18.21.p4565
tantum. milium et panicum
18.21.p4565
14
18.21.p4565
occatur et saritur
18.21.p4565
15
18.21.p4565
,
18.21.p4565
non iteratur, non runcatur. silicia
18.21.p4565
16
18.21.p4565
et
18.21.p4565
ph
18.21.p4565
asioli
18.21.p4565
17
18.21.p4565
occantur tantum .
18.21.p4565
18
18.21.p4565
sunt genera terrae, quorum ubertas pectinari segetem in herba cogat—cratis
18.21.p4565
19
18.21.p4565
et hoc genus dentatae stilis ferreis —, eademque nihilominus et depascuntur. quae depasta sunt, sarculo iterum excitari necessarium. at in Bactris, Africa, Cyrenis
18.21.p4565
20
18.21.p4565
omnia haec supervacua
18.21.p4565
21
18.21.p4565
fecit indulgentia caeli, et a semente non nisi messibus
18.21.p4565
22
18.21.p4565
in ar
18.21.p4565
v
18.21.p4565
a
18.21.p4565
23
18.21.p4565
redeunt, quia siccitas coercet herbas, fruges nocturno t
18.21.p4565
an
18.21.p4565
- tum
18.21.p4565
24
18.21.p4565
rore nutriens
18.21.p4565
25
18.21.p4565
.
18.21.p4565
26
18.21.p4565
Vergilius alternis cessare arva suadet
18.21.p4565
27
18.21.p4565
— si patiantur ruris
18.21.p4565
28
18.21.p4565
spatia, utilissimum procul dubio est —; quod si neget condicio, far serendum, unde lupinum aut vicia aut faba sublata sint et quae terram faci
18.21.p4565
a
18.21.p4565
nt
18.21.p4565
29
18.21.p4565
laetiorem . inprimisque et hoc notandum, quaedam propter alia seri obiter, si
18.21.p4565
30
18.21.p4565
parum proven
18.21.p4565
e
18.21.p4565
re
18.21.p4565
31
18.21.p4565
,
18.21.p4565
ut priore
18.21.p4565
diximus
18.21.p4565
32
18.21.p4565
volumine, ne eadem saepius dicantur; plurimum enim refert soli cuiusque ratio.
18.22.p4566
18.22.p4566
Civitas Africae in mediis harenis petentibus
18.22.p4566
1
18.22.p4566
Syrtis Leptimque Magna
18.22.p4566
m
18.22.p4566
2
18.22.p4566
vocatur Tacape, felici super omne miraculum riguo solo. ternis fere milibus passuum in omnem partem fons abundat, largus quidem, sed
18.22.p4566
3
18.22.p4566
certis horarum spatiis dispensatur inter incolas. palmae ibi praegrandi
18.22.p4566
4
18.22.p4566
subditur
18.22.p4566
5
18.22.p4566
olea, huic ficus, fico punica, illi
18.22.p4566
6
18.22.p4566
vitis, sub vite seritur frumentum, mox legumen, deinde olus, omnia eodem anno, omniaque aliena umbra aluntur.
18.22.p4566
quaterna cubita eius soli in quadratum, nec ut a porrectis
18.22.p4566
metiantur digitis, sed in pugnum contractis, quaternis denariis venundantur. super omnia est bifera vite bis anno vindemiare. et nisi multiplici partu exinaniatur ubertas, pereant
18.22.p4566
7
18.22.p4566
luxuria singuli
18.22.p4566
f
18.22.p4566
ructus
18.22.p4566
8
18.22.p4566
. nunc vero toto anno metitur aliquid, constatque fertilitati non occurrere
18.22.p4566
9
18.22.p4566
homines. aquarum quoque differentia magna riguis.
18.22.p4566
est in Narbonensi provincia nobilis fons Orgae nomine. in eo herbae nascuntur in tantum expetitae bubus, ut mersis capitibus totis eas quaerant. sed illas in aqua
18.22.p4566
10
18.22.p4566
nascentes certum est non nisi imbribus ali. ergo suam quisque terram aquamque noverit.
18.23.p4567
18.23.p4567
1
18.23.p4567
Si fuerit illa terra
18.23.p4567
2
18.23.p4567
, quam appellavimus teneram,
18.23.p4567
3
18.23.p4567
poterit sublato hordeo seri milium
18.23.p4567
4
18.23.p4567
, eo condito rapae
18.23.p4567
5
18.23.p4567
, his sublatis hordeum rursus vel triticum, sicut in Campania, satisque talis terra aratur, cum s
18.23.p4567
a
18.23.p4567
ritur
18.23.p4567
6
18.23.p4567
. alius ordo ut, ubi adoreum fuerit, cesset quattuor mensibus hibernis et vernam fabam recipiat
18.23.p4567
7
18.23.p4567
. ante hiemalem ne ce
18.23.p4567
ss
18.23.p4567
et. nimis pinguis alternari potest ita, ut frumento sublato legumen tertio seratur. gracilior et in
18.23.p4567
8
18.23.p4567
annum tertium cesset
18.23.p4567
9
18.23.p4567
. frumentum seri quidam vetant nisi in ea, quae
18.23.p4567
10
18.23.p4567
proximo anno quieverit.
18.23.p4568
18.23.p4568
1
18.23.p4568
Maximam huius loci partem stercorationis optinet
18.23.p4568
2
18.23.p4568
ratio, de qua et priore diximus volumine. hoc tantum
18.23.p4568
3
18.23.p4568
n
18.23.p4568
emin
18.23.p4568
i
18.23.p4568
4
18.23.p4568
inconpe
18.23.p4568
rt
18.23.p4568
um est, nisi stercorato seri non oportere, quamquam et huic
18.23.p4568
5
18.23.p4568
leges sunt propriae. milium, panicum,
18.23.p4568
rapa, napus
18.23.p4568
6
18.23.p4568
nisi in stercorato ne
18.23.p4568
7
18.23.p4568
serit
18.23.p4568
o
18.23.p4568
r
18.23.p4568
8
18.23.p4568
. non stercorato frumentum potius quam hordeum seritor
18.23.p4568
9
18.23.p4568
. item in novalibus , tametsi in illis fabam seri volunt, eandem ubicumque quam recentissime stercorato solo.
18.23.p4568
10
18.23.p4568
autumno aliquid saturus
18.23.p4568
11
18.23.p4568
Septembri mense fimum in agr
18.23.p4568
o
18.23.p4568
12
18.23.p4568
acer
18.23.p4568
vet, post im- 5 brem utique. si verno
18.23.p4568
13
18.23.p4568
erit saturus
18.23.p4568
14
18.23.p4568
, per hiemem fimum disponat
18.23.p4568
15
18.23.p4568
. iustum est vehes
18.23.p4568
16
18.23.p4568
XVIII iugero tribui, dispergere
18.23.p4568
c
18.23.p4568
avet
18.23.p4568
o
18.23.p4568
17
18.23.p4568
, priusquam ares
18.23.p4568
18
18.23.p4568
. at
18.23.p4568
19
18.23.p4568
iacto
18.23.p4568
20
18.23.p4568
semine, si haec omissa
18.23.p4568
21
18.23.p4568
sit stercoratio, sequens est, priusquam saria
18.23.p4568
s
18.23.p4568
22
18.23.p4568
,
18.23.p4568
ut fimi
18.23.p4568
23
18.23.p4568
ex aviariis seminis vice spargas
18.23.p4568
ante
18.23.p4568
24
18.23.p4568
pulverem
18.23.p4568
25
18.23.p4568
.
18.23.p4568
26
18.23.p4568
quod ut hanc quoque curam determinemus, iustum
18.23.p4568
m
18.23.p4568
e
18.23.p4568
n
18.23.p4568
s
18.23.p4568
e
18.23.p4568
27
18.23.p4568
singulas vehes
18.23.p4568
28
18.23.p4568
fimi redire
18.23.p4568
29
18.23.p4568
in singulas pecudes minores, in maiores denas. nisi contingat hoc, male
18.23.p4568
30
18.23.p4568
substravisse pecori colonum appareat. sunt qui optime stercorari putent sub diu retibus inclusa pecorum mansione. ager si non stercor
18.23.p4568
e
18.23.p4568
tur
18.23.p4568
31
18.23.p4568
, alget; si nimium stercoratus est, aduritur, satiusque est id saepe quam supra modum facere. quo calidius solum est, eo minus addi stercoris ratio est.
18.24.p4569
18.24.p4569
1
18.24.p4569
Semen optimum anniculum, bimum deterius,
18.24.p4569
trimum pessimum, ultra sterile
18.24.p4569
2
18.24.p4569
; etenim
18.24.p4569
3
18.24.p4569
omnium definita generatio
18.24.p4569
4
18.24.p4569
est. quod in ima area subsedit, ad semen reservandum est; id enim optimum, quoniam gravissimum, neque alio modo utilius discernitur
18.24.p4569
5
18.24.p4569
. quae spica intervalla
18.24.p4569
ta
18.24.p4569
6
18.24.p4569
semina
18.24.p4569
7
18.24.p4569
habebit, abicietur. optimum granum, quod rubet et dentibus fractum eundem habet colorem; deterius
18.24.p4569
8
18.24.p4569
, cui plus intus albi est.
18.24.p4569
9
18.24.p4569
certum terras alias plus
18.24.p4569
10
18.24.p4569
seminis recipere, alias minus, religiosumque inde
18.24.p4569
e
18.24.p4569
t
18.24.p4569
11
18.24.p4569
primum
18.24.p4569
12
18.24.p4569
colonis augurium, cum avidius accipiat: esurire creditur et c
18.24.p4569
o
18.24.p4569
messe
18.24.p4569
13
18.24.p4569
semen. sationem locis umidis celerius fieri ratio est, ne semen imbre putrescat; siccis serius, ut pluviae sequantur nec
18.24.p4569
14
18.24.p4569
diu iacens atque non concipiens evanescat; itemque festinata satione densum spargi semen, quia tarde concipiat, serotina rarum, quia densitate nimia necetur
18.24.p4569
15
18.24.p4569
.
18.24.p4569
16
18.24.p4569
artis quoque cuiusdam est aequaliter spargere. manus utique congruere debet cum gradu semperque cum dextro
18.24.p4569
17
18.24.p4569
pede.
18.24.p4569
f
18.24.p4569
it
18.24.p4569
18
18.24.p4569
quoque quorundam
18.24.p4569
19
18.24.p4569
occulta ratione, quod sors
18.24.p4569
20
18.24.p4569
genialis atque
18.24.p4569
f
18.24.p4569
ecu
18.24.p4569
n
18.24.p4569
da
18.24.p4569
21
18.24.p4569
est. non transferendum est
18.24.p4569
22
18.24.p4569
ex frigidis locis semen in calida, neque ex praecocibus
18.24.p4569
in
18.24.p4569
23
18.24.p4569
serotina
18.24.p4569
nihilque
18.24.p4569
24
18.24.p4569
in contrarium,
18.24.p4569
ut
18.24.p4569
25
18.24.p4569
praecepere
18.24.p4569
26
18.24.p4569
quidam falsa diligentia.
18.24.p4570
18.24.p4570
1
18.24.p4570
Serere in iugera temperato
18.24.p4570
2
18.24.p4570
solo iustum est tritici
18.24.p4570
ant siliginis modios V, farris aut
18.24.p4570
3
18.24.p4570
seminis, quod frumenti genus ita appellamus, X, hordei VI, fabae quinta
18.24.p4570
4
18.24.p4570
amplius quam tritici, viciae
18.24.p4570
V
18.24.p4570
II
18.24.p4570
5
18.24.p4570
, ciceris et cicerculae
18.24.p4570
6
18.24.p4570
et pisi III, lupini X, lentis
18.24.p4570
7
18.24.p4570
III—sed hanc cum fimo arido seri volunt —, ervi
18.24.p4570
8
18.24.p4570
VI, siliciae
18.24.p4570
9
18.24.p4570
VI, passiolorum
18.24.p4570
10
18.24.p4570
IIII, pabuli XX, milii, panici sextarios
18.24.p4570
11
18.24.p4570
IIII, pingui solo plus, gracili minus.
18.24.p4570
12
18.24.p4570
est et alia distinctio: in denso aut cretoso aut uliginoso tritici aut siliginis modios VI, in soluta terra et sicca
18.24.p4570
13
18.24.p4570
et laeta IIII. macie
18.24.p4570
14
18.24.p4570
enim solum
18.24.p4570
15
18.24.p4570
, nisi rarum culmum habeat
18.24.p4570
16
18.24.p4570
, spicam minutam facit et inanem
18.24.p4570
17
18.24.p4570
; pinguia arva ex uno semine fruticem
18.24.p4570
18
18.24.p4570
numerosum fundunt densamque segetem ex raro semine
18.24.p4570
e
18.24.p4570
mittunt
18.24.p4570
19
18.24.p4570
.
18.24.p4570
20
18.24.p4570
ergo inter quattuor et sex modios, pro natura
18.24.p4570
21
18.24.p4570
soli
18.24.p4570
22
18.24.p4570
quinta
18.24.p4570
23
18.24.p4570
minus seri plusve
18.24.p4570
24
18.24.p4570
praecipiunt ; item in consito aut clivoso
18.24.p4570
25
18.24.p4570
, ut
18.24.p4570
26
18.24.p4570
in macro. hoc
18.24.p4570
27
18.24.p4570
pertinet oraculum illud magno opere custodiendum: Segetem ne defru
18.24.p4570
d
18.24.p4570
es
18.24.p4570
28
18.24.p4570
. adiecit his Attius
18.24.p4570
29
18.24.p4570
in Praxidic
18.24.p4570
a
18.24.p4570
30
18.24.p4570
, ut sereretur, cum luna esset in ariete, geminis, leone, libra, aquario, Zoroastr
18.24.p4570
e
18.24.p4570
s
18.24.p4570
31
18.24.p4570
sole scorpionis duodecim partes transgresso , cum luna esset in tauro.
18.24.p4571
18.24.p4571
1
18.24.p4571
Sequitur huc dilata
18.24.p4571
2
18.24.p4571
et maxima indigens cura de tempore fruges serendi
18.24.p4571
3
18.24.p4571
quaestio magnaque ex parte ration
18.24.p4571
i
18.24.p4571
4
18.24.p4571
siderum conexa; quamobrem sententias omnium in primis ad id pertinentes exponemus. Hesiodus, qui princeps
18.24.p4571
5
18.24.p4571
hominum de agricultura praecepit
18.24.p4571
6
18.24.p4571
, unum tempus serendi tradidit a vergiliarum occasu. scribebat enim in Boeotia Helladis, ubi ita seri diximus.
18.24.p4571
7
18.24.p4571
inter diligentissimos convenit, ut in alitum quadripedumque genitura, esse
18.24.p4571
8
18.24.p4571
quosdam ad conceptum impetus et terrae. hoc
18.24.p4571
9
18.24.p4571
Graeci ita definiunt, cum sit calida et umida. Vergilius triticum et far a vergiliarum occasu seri iubet, hordeum inter aequinoctium autumni et brumam, viciam vero et
18.24.p4571
10
18.24.p4571
passiolos
18.24.p4571
11
18.24.p4571
et lentem boote occidente. quo
18.24.p4571
12
18.24.p4571
fit, ut horum siderum aliorumque exortus et occasus digerendi
18.24.p4571
13
18.24.p4571
sint in suos dies.
18.24.p4571
14
18.24.p4571
sunt qui et ante vergiliarum occasum seri iubeant, dumtaxat in arida terra calidisque provinciis; custodiri enim semen, corrumpente
18.24.p4571
15
18.24.p4571
umore, et a proximo imbre uno die erumpere; alii statim ab occasu vergiliarum—sequi imbres a septimo fere die —; aliqui in frigidis ab aequinoctio autumni, in calidis serius, ne ante hiemem luxurient .
18.24.p4571
16
18.24.p4571
inter omnes autem convenit circa brumam serendum non esse, magno argumento, quoniam hiberna semina, cum ante
18.24.p4571
17
18.24.p4571
brumam
18.24.p4571
18
18.24.p4571
sata sint, septimo die erumpant; si post brumam, vix quadragesimo. sunt qui properent
18.24.p4571
19
18.24.p4571
atque ita pronuntient, festinatam sementem saepe decipere, serotinam
18.24.p4571
semper. e contrario alii vel vere potius serendum quam malo autumno atque, ubi fuerit necesse, inter favonium et vernum aequinoctium.
18.24.p4571
20
18.24.p4571
quidam omissa
18.24.p4571
21
18.24.p4571
caelesti
18.24.p4571
22
18.24.p4571
subtilitate
18.24.p4571
23
18.24.p4571
temporibus
18.24.p4571
24
18.24.p4571
definiunt
18.24.p4571
25
18.24.p4571
: vere linum et avenam et papaver atque, uti nunc etiam
18.24.p4571
26
18.24.p4571
Transpadani servant
18.24.p4571
27
18.24.p4571
, usque in
18.24.p4571
28
18.24.p4571
quinquatrus, fabam, siliginem Novembri
18.24.p4571
29
18.24.p4571
mense, far Septembri extremo usque in idus Octobres, alii post hunc diem in kal. Novembres. ita his nulla naturae cura est, illis nimia, et ideo caeca subtilitas, cum res geratur inter rusticos litterarumque expertes, non modo siderum.
18.24.p4571
30
18.24.p4571
et confitendum est caelo maxime constare ea, quippe Vergilio iubente praedisci ventos ante omnia ac siderum mores neque aliter quam navigantibus servari. spes ardua, inmensa
18.24.p4571
31
18.24.p4571
, misceri posse caelestem divinitatem inperitiae rusticae
18.24.p4571
32
18.24.p4571
, sed temp
18.24.p4571
t
18.24.p4571
anda
18.24.p4571
33
18.24.p4571
i
18.24.p4571
am
18.24.p4571
34
18.24.p4571
grandi vitae emolumento. prius tamen sideralis difficultas, quam sensere etiam periti, subicienda contemplationi
18.24.p4571
35
18.24.p4571
est, quo deinde laetior mens discedat a caelo et facta
18.24.p4571
36
18.24.p4571
sentiat, quae futura praenosci non possint
18.24.p4571
37
18.24.p4571
.
18.25.p4572
18.25.p4572
1
18.25.p4572
Primum omnium dierum ipsorum annis solisque motus prope inexplicabilis ratio est, ad CCCLXV adiciente
18.25.p4572
2
18.25.p4572
a
18.25.p4572
n
18.25.p4572
no intercalario
18.25.p4572
3
18.25.p4572
diei noctisque quadrantes. ita fit, ut tradi
18.25.p4572
4
18.25.p4572
non possint
18.25.p4572
5
18.25.p4572
certa siderum tempora. accedit confessa
18.25.p4572
6
18.25.p4572
rerum obscuritas, nunc praecurrente nec paucis diebus tempestatum significatu
18.25.p4572
7
18.25.p4572
, quod
18.25.p4572
προχειμάζειν
18.25.p4572
8
18.25.p4572
Graeci
18.25.p4572
vocant, nunc postveniente
18.25.p4572
9
18.25.p4572
, quod
18.25.p4572
10
18.25.p4572
ἐπιχειμάζειν,
18.25.p4572
11
18.25.p4572
et plerumque alias
18.25.p4572
12
18.25.p4572
cele
18.25.p4572
rius
18.25.p4572
13
18.25.p4572
, alias
18.25.p4572
14
18.25.p4572
tardius caeli
18.25.p4572
15
18.25.p4572
effectu ad terram deciduo: vulgo
18.25.p4572
16
18.25.p4572
serenitate reddita confectum sidus audimus .
18.25.p4572
praeterea cum omnia haec statis
18.25.p4572
17
18.25.p4572
sideribus caeloque adfixis constent, interveniunt motus
18.25.p4572
18
18.25.p4572
stellarum, grandinum , imbrium
18.25.p4572
19
18.25.p4572
, et ipsi non levi effectu, ut docuimus,
18.25.p4572
20
18.25.p4572
turbantque conceptae spei ordinem. idque,
18.25.p4572
ne
18.25.p4572
21
18.25.p4572
nobis tantum putemus accidere, et reliqua fallit animalia sagaciora circa hoc, ut quo vita eorum constet, aestivasque alites praeposter
18.25.p4572
i
18.25.p4572
22
18.25.p4572
aut praeproper
18.25.p4572
i
18.25.p4572
23
18.25.p4572
rigores necant
18.25.p4572
24
18.25.p4572
, hibernas aestus.
18.25.p4572
25
18.25.p4572
ideo Vergilius errantium quoque siderum rationem ediscendam praecipit, admonens observandum frigidae Saturni stellae transitum. sunt qui certissimum veris indicium arbitrentur ob infirmitatem animalis papilion
18.25.p4572
e
18.25.p4572
s
18.25.p4572
26
18.25.p4572
.
18.25.p4572
sed
18.25.p4572
27
18.25.p4572
eo
18.25.p4572
28
18.25.p4572
ipso anno, cum commentaremur haec, notatum est, proventum eorum
18.25.p4572
29
18.25.p4572
ter repetito
18.25.p4572
30
18.25.p4572
frigore extinctum advenasque volucres a. d. VI. kal. Febr. spem veris adtulisse mox saevissima hieme conflictatas
18.25.p4572
31
18.25.p4572
.
18.25.p4572
res anceps primum omnium a caelo peti legem, deinde eam argumentis esse quaerendam . super omnia est mundi convexitatis
18.25.p4572
32
18.25.p4572
terrarumque globi
18.25.p4572
33
18.25.p4572
differentia, eodem sidere alio tempore aliis aperiente se gentibus, quo fit, ut causa eius non isdem diebus ubique valeat. addidere difficultatem et auctores diversis in locis observando, mox etiam in isdem diversa prodendo. tres autem fuere sectae, Chaldaea, Aegyptia, Graeca.
18.25.p4572
34
18.25.p4572
his
18.25.p4572
addidit quartam
18.25.p4572
35
18.25.p4572
apud nos Caesar dictator annos ad solis cursum
18.25.p4572
36
18.25.p4572
redigens si
18.25.p4572
n
18.25.p4572
gulo
18.25.p4572
s
18.25.p4572
37
18.25.p4572
Sosigene
18.25.p4572
38
18.25.p4572
perito
18.25.p4572
39
18.25.p4572
scientiae eius adhibito
18.25.p4572
40
18.25.p4572
; et ea ipsa ratio postea conpert
18.25.p4572
o
18.25.p4572
41
18.25.p4572
errore correcta est ita,
18.25.p4572
ut
18.25.p4572
42
18.25.p4572
duodecim annis continuis non intercalaretur, quia coeperat
18.25.p4572
ad
18.25.p4572
43
18.25.p4572
sidera
18.25.p4572
44
18.25.p4572
annus
18.25.p4572
45
18.25.p4572
morari, qui prius antecedebat
18.25.p4572
46
18.25.p4572
.
18.25.p4572
et Sosigenes
18.25.p4572
47
18.25.p4572
ipse trinis commentationibus—quamquam
18.25.p4572
48
18.25.p4572
diligentior ceteris, non cessavit tamen addubitare ipse
18.25.p4572
49
18.25.p4572
semet corrigendo—
18.25.p4572
et
18.25.p4572
50
18.25.p4572
auctores prodidere ea, quos praetexuimus volumini huic, raro ullius sententia
18.25.p4572
51
18.25.p4572
cum alio congruente. minus hoc in reliquis mirum, quos diversi excusaverint tractus.
18.25.p4572
52
18.25.p4572
eorum
18.25.p4572
53
18.25.p4572
, qui in eadem regione dissedere
18.25.p4572
54
18.25.p4572
, unam discordiam ponemus exempli gratia: occasum matutinum vergiliarum Hesiodus—nam huius quoque nomine exstat astrologia—tradidit fieri, cum aequinoctium autumni conficeretur, Thales xxv die ab aequinoctio , Anaximander XXXI
18.25.p4572
55
18.25.p4572
, Euctemon
18.25.p4572
XLIIIII Eudoxus
18.25.p4572
56
18.25.p4572
XLVIII
18.25.p4572
57
18.25.p4572
.
18.25.p4572
nos sequimur observationem Caesaris maxime; haec erit Italiae ratio. dicemus autem
18.25.p4572
58
18.25.p4572
et aliorum placita, quoniam non unius
18.25.p4572
59
18.25.p4572
terrae, sed totius naturae interpretes sumus, non auctoribus positis—id enim verbosum est
18.25.p4572
60
18.25.p4572
—, sed regionibus
18.25.p4572
61
18.25.p4572
. legentes tantum meminerint brevitatis gratia , cum Attica nominata fuerit, simul intellegere Cycladas insulas;
18.25.p4572
cum Macedonia, Magnesiam, Threciam; cum Aegyptus, Phoenicen, Cyprum, Ciliciam; cum Boeotia, Locridem , Phocidem et finitimos semper tractus; cum Hellespontus
18.25.p4572
, Chersonesum
18.25.p4572
62
18.25.p4572
et continentia usque Atho montem; cum Ionia, Asiam et insulas Asiae; cum Peloponnesus, Achaiam et
18.25.p4572
63
18.25.p4572
ad vesperam iacentes terras.
18.25.p4572
Chaldaei Assyriam
18.25.p4572
64
18.25.p4572
et Babyloniam demonstrabunt. Africam, Hispanias, Gallias
18.25.p4572
65
18.25.p4572
sileri non erit mirum; nemo enim
18.25.p4572
66
18.25.p4572
observavit
18.25.p4572
67
18.25.p4572
in
18.25.p4572
68
18.25.p4572
iis
18.25.p4572
69
18.25.p4572
, qui proderet
18.25.p4572
70
18.25.p4572
siderum exortus. non tamen difficili ratione dinoscentur in illis quoque terris digestione circulorum , quam
18.25.p4572
71
18.25.p4572
in sexto volumine fecimus, qua cognatio
18.25.p4572
72
18.25.p4572
73
18.25.p4572
caeli non gentium modo, verum urbium quoque singularum intellegitur.
18.25.p4572
74
18.25.p4572
ergo ex iis terris, quas nominavimus, sumpta convexitate circuli pertinentis ad quas quisque quaeret terras, iidem
18.25.p4572
75
18.25.p4572
erunt siderum exortus per omnium circulorum pares umbras. indicandum et illud, tempestates ipsas
18.25.p4572
c
18.25.p4572
ar
18.25.p4572
din
18.25.p4572
es
18.25.p4572
76
18.25.p4572
suos
18.25.p4572
77
18.25.p4572
habere quadrinis annis, et easdem non magna diflerentia reverti ratione solis, octonis vero augeri easdem, centesima revolvente se luna.
18.25.p4573
18.25.p4573
1
18.25.p4573
Omnis autem ratio
18.25.p4573
2
18.25.p4573
observata est tribus modis, exortu siderum occasuque et ipsorum temporum cardinibus . exortus occasusque binis modis intelleguntur. aut enim adventu solis occultantur stellae et conspici desinunt aut eiusdem abscessu proferunt se,
18.25.p4573
ut
18.25.p4573
3
18.25.p4573
emersum
18.25.p4573
4
18.25.p4573
hoc melius quam exortum consuetudo dixisset et illud occultationem potius quam occasum.
18.25.p4573
alio
18.25.p4573
5
18.25.p4573
modo, quo die incipiunt apparere vel desinunt oriente sole aut occidente, matutini vespertinive cognominati, prout alteruter
18.25.p4573
6
18.25.p4573
eorum mane vel crepusculo contingit
18.25.p4573
7
18.25.p4573
. dodrantes horarum, cum minimum, intervalla ea desiderant
18.25.p4573
8
18.25.p4573
ante solis ortum vel post
18.25.p4573
occasum, ut aspici possint. praeterea bis quaedam exoriuntur et occidunt, omnisque sermo de iis est stellis, quas adhaerere caelo diximus.
18.25.p4574
18.25.p4574
Cardines
18.25.p4574
1
18.25.p4574
temporum quadripertita anni distinctione constant
18.25.p4574
2
18.25.p4574
per incrementa lucis. augetur haec a
18.25.p4574
3
18.25.p4574
bruma et aequatur
18.25.p4574
4
18.25.p4574
noctibus verno aequinoctio diebus xc
18.25.p4574
5
18.25.p4574
horis
18.25.p4574
6
18.25.p4574
7
18.25.p4574
tribus , dein superat noctes
18.25.p4574
8
18.25.p4574
ad solstitium diebus XCIIII horis XII
18.25.p4574
9
18.25.p4574
;..... usque ad aequinoctium autumni, et tum aequata die
18.25.p4574
i
18.25.p4574
10
18.25.p4574
11
18.25.p4574
procedit
18.25.p4574
12
18.25.p4574
nox
18.25.p4574
ex eo
18.25.p4574
13
18.25.p4574
ad brumam diebus LXXXVIII
18.25.p4574
14
18.25.p4574
boris tribus—horae nunc in omni accessione aequinoctiales,
18.25.p4574
non cuiuscumque
18.25.p4574
15
18.25.p4574
diei
18.25.p4574
16
18.25.p4574
, significantur
18.25.p4574
17
18.25.p4574
—, omnesque eae
18.25.p4574
18
18.25.p4574
differentiae fiunt in octavis
18.25.p4574
19
18.25.p4574
partibus signorum
18.25.p4574
20
18.25.p4574
, bruma capricorni a. d. VII kal. Ian. fere, aequinoctium vernum arietis , solstitium cancri, alterumque aequinoctium librae, qui et ipsi dies raro non aliquos tempestatum significatus
18.25.p4574
21
18.25.p4574
habent.
18.25.p4574
22
18.25.p4574
rursus hi cardines singulis etiamnum articulis temporum dividuntur, per media omnes dierum spatia, quoniam inter solstitium et aequinoctium autumni fidiculae occasus autumnum inchoat die XLVI
18.25.p4574
23
18.25.p4574
, ab
18.25.p4574
24
18.25.p4574
aequinoctio eo ad brumam vergiliarum matutinus occasus hiemem die XLIII
18.25.p4574
I
18.25.p4574
25
18.25.p4574
, inter brumam et aequinoctium die
18.25.p4574
26
18.25.p4574
XLV flatus favoni vernum tempus, ab aequinoctio verno initium aestatis die XLVIII
18.25.p4574
27
18.25.p4574
vergiliarum exortus matutinus
18.25.p4574
28
18.25.p4574
.
18.25.p4574
nos incipiemus a sementibus frumenti, hoc est vergiliarum occasu matutino. nec deinde parvorum siderum mentione
18.25.p4574
29
18.25.p4574
concidenda
18.25.p4574
30
18.25.p4574
ratio est et difficultas rerum augenda, cum sidus vehemens Orionis isdem diebus longo decedat
18.25.p4574
31
18.25.p4574
spatio.
18.25.p4575
18.25.p4575
1
18.25.p4575
Sementibus tempora plerique praesumunt et ab XI die autumnalis aequinoctii fruges serunt,
18.25.p4575
n
18.25.p4575
ove
18.25.p4575
m
18.25.p4575
2
18.25.p4575
a coronae exortu continuis diebus certo prope imbrium promisso , Xenophon non
18.25.p4575
3
18.25.p4575
antequam deus signum dederit. hoc Cicero noster
18.25.p4575
4
18.25.p4575
imbre fieri interpretatus est, cum sit
18.25.p4575
5
18.25.p4575
vera ratio non prius serendi
18.25.p4575
6
18.25.p4575
quam folia coeperint decidere .
18.25.p4575
hoc ipso vergiliarum occasu
18.25.p4575
7
18.25.p4575
fieri putant aliqui a. d. III idus Novembris, ut diximus, servantque
18.25.p4575
8
18.25.p4575
id sidus
18.25.p4575
9
18.25.p4575
etiam vestis institores, et est in caelo notatu facillimum. ergo ex occasu eius de hieme augurantur quibus est cura insidiandi, negotiator
18.25.p4575
e
18.25.p4575
s
18.25.p4575
10
18.25.p4575
avari. ita
18.25.p4575
11
18.25.p4575
nubilo occasu pluviosam
18.25.p4575
12
18.25.p4575
hiemem denuntiat, statimque augent lacernarum pretia; sereno asperam,et reliquarum vestium accendunt.
18.25.p4575
sed ille indocilis caeli
18.25.p4575
13
18.25.p4575
agricola hoc signum habeat inter suos vepres humumque suam aspiciens: cum folia viderit decidua
18.25.p4575
14
18.25.p4575
. sic iudicetur anni temperies, alibi tardius, alibi maturius . ita enim sentitur, ut caeli locique adficit natura, idque in hac ratione praecellit
18.25.p4575
15
18.25.p4575
, quod eadem et in mundo publica est et unicuique loco peculiaris.
18.25.p4575
16
18.25.p4575
miretur hoc qui
18.25.p4575
non meminerit ipso brumali die puleium in carnariis florere . adeo nihil occultum esse natura voluit. et
18.25.p4575
17
18.25.p4575
serendi igitur hoc dedit signum. haec est vera interpretatio argumenta
18.25.p4575
18
18.25.p4575
naturae secum adferens, quippe sic terram
18.25.p4575
19
18.25.p4575
peti suadet promittitque
18.25.p4575
20
18.25.p4575
quandam stercoris vicem et contra rigores terram satusque
18.25.p4575
21
18.25.p4575
operiri
18.25.p4575
22
18.25.p4575
a se nuntiat ac monet festinare.
18.25.p4576
18.25.p4576
1
18.25.p4576
Varro in fabae utique satu
18.25.p4576
2
18.25.p4576
hanc observationem custodiri praecepit
18.25.p4576
3
18.25.p4576
. alii plena luna serendam, lentim vero a vicesima quinta ad tricesimam, viciam quoque iisdem lunae diebus. ita demum sine limacibus fore
18.25.p4576
4
18.25.p4576
. quidam pabuli causa sic iubent seri, seminis autem vere.
18.25.p4577
18.25.p4577
Est et alia manifestior ratio mirabiliore naturae providentia , in qua Ciceronis sententiam ipsius verbis subsignabimus
18.25.p4577
1
18.25.p4577
:
18.25.p4578
18.25.p4578
Iam vero semper viridis semperque gravata
18.25.p4579
18.25.p4579
Lentiscus triplici solita est grandescere fetu
18.25.p4580
18.25.p4580
Ter fruges fundens
18.25.p4580
1
18.25.p4580
tria tempora monstrat arandi
18.25.p4580
2
18.25.p4580
.
18.25.p4581
18.25.p4581
1
18.25.p4581
Ex his
18.25.p4581
2
18.25.p4581
unum hoc erit idem et
18.25.p4581
3
18.25.p4581
lino ac papaveri
18.25.p4581
4
18.25.p4581
serendo
18.25.p4581
5
18.25.p4581
. Cato de papavere ita tradit: Virgas et sarmenta, quae
18.25.p4581
6
18.25.p4581
tibi usioni
18.25.p4581
7
18.25.p4581
supererunt, in segete comburito. ubi eas combusseris, ibi papaver
18.25.p4581
8
18.25.p4581
serito. silvestre in miro usu est melle decoctum ad faucium remedia, visque somnifera etiam sativo. et hactenus de hiberna semente.
18.26.p4582
18.26.p4582
1
18.26.p4582
Verum ut pariter omnis culturae quoddam
18.26.p4582
breviarium peragatur, eodem tempore conveniet arbores stercorare, adcumulare item vineas—sufficit in iugerum opera
18.26.p4582
2
18.26.p4582
—et, ubi
18.26.p4582
3
18.26.p4582
patietur loci ratio, arbusta ac vineas putare, solum seminariis bipalio
18.26.p4582
4
18.26.p4582
praeparare, incilia aperire, aquam de agro pellere, torcular lavare et recondere.
18.26.p4582
5
18.26.p4582
a kal. Novemb. gallinis ova supponere nolito, donec bruma conficiatur . in eum diem ternadena subicito aestate tota, hieme pauciora, non tamen infra novena. Democritus talem futuram hiemem arbitratur, qualis fuerit
18.26.p4582
6
18.26.p4582
brumae dies et
18.26.p4582
7
18.26.p4582
circa eum terni; item solstitio aestatem
18.26.p4582
8
18.26.p4582
. circa brumam plerisque
18.26.p4582
9
18.26.p4582
bis septeni
18.26.p4582
10
18.26.p4582
halcyonum
18.26.p4582
11
18.26.p4582
feturae
18.26.p4582
12
18.26.p4582
ventorum quiete
18.26.p4582
13
18.26.p4582
molliunt
18.26.p4582
14
18.26.p4582
caelum. sed et in his et in aliis omnibus ex eventu significationum intellegi sidera debebunt , non ad dies utique praefinitos expectari tempestatum vadimonia.
18.26.p4583
18.26.p4583
1
18.26.p4583
Per brumam vitem
18.26.p4583
2
18.26.p4583
ne colito
18.26.p4583
3
18.26.p4583
. vina tum defaecari vel etiam diffundi Hyginus suadet a confecta e
18.26.p4583
a
18.26.p4583
4
18.26.p4583
septimo die, utique si septima luna conpetat; cerasa
18.26.p4583
5
18.26.p4583
circa brumam seri. bubus glandem tum adspergi convenit in iuga singula modios. largior valetudinem infestat
18.26.p4583
6
18.26.p4583
, et quocumque tempore detur, si minus xxx diebus continuis data sit, narrant verna scabie poenitere
18.26.p4583
7
18.26.p4583
. materiae
18.26.p4583
8
18.26.p4583
caedendae
18.26.p4583
9
18.26.p4583
10
18.26.p4583
tempus hoc dedimus.
18.26.p4583
11
18.26.p4583
reliqua opera nocturna
18.26.p4583
maxime vigilia constent
18.26.p4583
12
18.26.p4583
, cum sint noctes tanto ampliores, qualos
18.26.p4583
13
18.26.p4583
, crates, fiscinas
18.26.p4583
14
18.26.p4583
texere, faces incidere, ridicas
18.26.p4583
15
18.26.p4583
praeparare interdiu XXX, palos
18.26.p4583
16
18.26.p4583
LX et in lucubratione vespertina ridicas v, palos x, totidem antelucan
18.26.p4583
a
18.26.p4583
17
18.26.p4583
.
18.26.p4584
18.26.p4584
1
18.26.p4584
A bruma in favonium Caesari nobilia sidera significant, III kal. Ian. matutino canis occidens, quo die Atticae et finitimis regionibus aquila vesperi occidere traditur . pridie nonas Ian. Caesari delphinus matutino exoritur et postero die fidicula, quo Aegypto sagitta vesperi
18.26.p4584
2
18.26.p4584
occidit.
18.26.p4584
item ad
18.26.p4584
3
18.26.p4584
VI idus Ian. eiusdem delphini vespertino occasu continui dies hiemant Italiae, et cum sol in aquarium sentiatur transire, quod fere XVI
18.26.p4584
4
18.26.p4584
kal. Feb. evenit. VIII kal. stella regia
18.26.p4584
5
18.26.p4584
appellata Tuberoni in pectore leonis occidit matutina
18.26.p4584
6
18.26.p4584
, et pridie nonas Feb. fidicula vespera
18.26.p4584
7
18.26.p4584
.
18.26.p4584
8
18.26.p4584
huius temporis novissimis diebus, ubicumque patietur caeli ratio, terram ad rosaria
18.26.p4584
9
18.26.p4584
et vineae
18.26.p4584
10
18.26.p4584
satum
18.26.p4584
11
18.26.p4584
vertere bipalio oportet—iugero operae LXX
18.26.p4584
12
18.26.p4584
sufficiunt —, fossas purgare aut novas facere, antelucanis ferramenta acuere, manubria aptare, dolia quassa sarcire, ovium tegimenta
18.26.p4584
co
18.26.p4584
ncinnare
18.26.p4584
13
18.26.p4584
ipsarumque
18.26.p4584
14
18.26.p4584
lanas scabendo purgare
18.26.p4584
15
18.26.p4584
.
18.26.p4585
18.26.p4585
1
18.26.p4585
<1> A
18.26.p4585
2
18.26.p4585
favonio in aequinoctium vernum Caesari
18.26.p4585
significat, XIII kal. Mart. triduum
18.26.p4585
3
18.26.p4585
varie, et VIII kal. hirundinis visu et postero die arcturi exortu vespertino, item III non. Mart.—Caesar cancri exortu id fieri observavit , maior pars auctorum vindemitoris
18.26.p4585
4
18.26.p4585
emersu—VIII idus aquilonii
18.26.p4585
5
18.26.p4585
piscis exortu et postero die Orionis. in Attica miluum apparere servatur. Caesar et idus Mart. ferales sibi
18.26.p4585
6
18.26.p4585
notavit scorpionis occasu, xv kal. vero April. Italiae miluum ostendi
18.26.p4585
7
18.26.p4585
, XII kal. equum
18.26.p4585
8
18.26.p4585
occidere matutino.
18.26.p4586
18.26.p4586
<2> Hoc intervallum temporis vegetissimum agricolis maximeque operosum est, in quo praecipue falluntur. neque enim eo die vocantur ad munia, quo favonius flare debeat, sed quo coeperit. hoc acri
18.26.p4586
1
18.26.p4586
intentione servandum est; hoc illo mense signum d
18.26.p4586
i
18.26.p4586
es
18.26.p4586
2
18.26.p4586
habet observatione minime fallaci aut dubia, si quis adtendat.
18.26.p4586
3
18.26.p4586
unde autem
18.26.p4586
4
18.26.p4586
spiret is ventus quaque parte veniat, diximus secundo
18.26.p4586
5
18.26.p4586
volumine
18.26.p4586
6
18.26.p4586
et dicemus mox paulo operosius. interim ab eo die, quisquis ille fuerit, quo flare coeperit—non utique VI
18.26.p4586
7
18.26.p4586
id. Feb., sed sive ante, quando
18.26.p4586
8
18.26.p4586
praevernat
18.26.p4586
9
18.26.p4586
, sive postea, quando
18.26.p4586
10
18.26.p4586
hiemat post diem
18.26.p4586
h
18.26.p4586
unc
18.26.p4586
11
18.26.p4586
—, innumera rusticos cura distringat et prima quaeque peragantur, quae differri nequeunt
18.26.p4586
12
18.26.p4586
.
18.26.p4586
13
18.26.p4586
trimestria serantur, vites putentur qua diximus ratione, oleae curentur, poma serantur inseranturque,
18.26.p4586
14
18.26.p4586
vineae pastinentur, semina
18.26.p4586
ria
18.26.p4586
15
18.26.p4586
digerantur, instaurentur alia, harundines, salices, genistae serantur caedanturque , serantur vero
18.26.p4586
16
18.26.p4586
ulmi, populi, platani
18.26.p4586
17
18.26.p4586
, uti dictum est.
18.26.p4586
18
18.26.p4586
tum et segetes convenit purgare, sarire hibernas fruges maximeque far. lex certa in eo, cum quattuor fibrarum esse coeperit, faba vero non antequam
18.26.p4586
19
18.26.p4586
trium foliorum, tune quoque levi sarculo purgare verius quam fodere, florentem utique xv primis diebus non attingere. hordeum nisi sicco
18.26.p4586
20
18.26.p4586
ne sarito
18.26.p4586
21
18.26.p4586
. putationem aequinoctio peractam habeto. vineae iugerum quaternae operae putant, alligant
18.26.p4586
22
18.26.p4586
in arbusto singulae operae arbores xv.
18.26.p4586
23
18.26.p4586
eodem hoc tempore hortorum rosariorumque cura est, quae separatim
18.26.p4586
24
18.26.p4586
proximis voluminibus dicetur, eodem et topiarii
18.26.p4586
25
18.26.p4586
.
18.26.p4586
26
18.26.p4586
tum optime scrobes fiunt. terra in futurum proscinditur Vergilio maxime auctore, ut glaebas sol coquat
18.26.p4586
27
18.26.p4586
. utilior sententia, quae non nisi temperatum solum medio vere arari iubet, quoniam in pingui statim sulcos
18.26.p4586
28
18.26.p4586
occup
18.26.p4586
e
18.26.p4586
nt
18.26.p4586
29
18.26.p4586
herbae, gracili insecuti aestus exsiccent omnemque
18.26.p4586
30
18.26.p4586
sucum venturis seminibus auferant
18.26.p4586
31
18.26.p4586
. talia autumno
18.26.p4586
32
18.26.p4586
melius arari certum est.
18.26.p4587
18.26.p4587
1
18.26.p4587
<3> Cato verna opera sic definit: scrobes fieri, seminaria.... propagari
18.26.p4587
2
18.26.p4587
, in locis crassis et umidis
18.26.p4587
3
18.26.p4587
ulmos, ficos, poma, oleas seri
18.26.p4587
4
18.26.p4587
, prata stercorari luna sitiente
18.26.p4587
5
18.26.p4587
; quae rigua
18.26.p4587
6
18.26.p4587
non erunt, a flatu
18.26.p4587
7
18.26.p4587
favoni defendi
18.26.p4587
e
18.26.p4587
t
18.26.p4587
8
18.26.p4587
purgari, herbas malas radicitus
18.26.p4587
erui
18.26.p4587
9
18.26.p4587
, ficos interpu
18.26.p4587
t
18.26.p4587
ari
18.26.p4587
10
18.26.p4587
, seminaria fieri et vetera sarciri
18.26.p4587
11
18.26.p4587
: haec antequam vinea
18.26.p4587
m
18.26.p4587
fo
18.26.p4587
d
18.26.p4587
ere
18.26.p4587
12
18.26.p4587
incipia
18.26.p4587
s
18.26.p4587
13
18.26.p4587
. idemque
18.26.p4587
14
18.26.p4587
: piro florente arare incipit
18.26.p4587
o
18.26.p4587
15
18.26.p4587
macra harenosaque
18.26.p4587
16
18.26.p4587
. postea uti quaeque
18.26.p4587
17
18.26.p4587
gravissima et aquosissima
18.26.p4587
18
18.26.p4587
, ita postremo arato.
18.26.p4587
19
18.26.p4587
ergo haec aratio has habebit notas: lentisci primum fructum ostendentis ac piri florentis. erit et tertia in bulborum satu scillae, item in coronamentorum narcissi, namque et hac ter florent primoque flore primam arationem ostendunt, medio secundam, tertio novissimam, quando inter sese alia aliis
18.26.p4587
20
18.26.p4587
notas praebent .
18.26.p4587
ac non in novissimis cavetur, ne fabis florentibus attingatur hedera
18.26.p4587
21
18.26.p4587
; id enim noxium et exitiale ei est tempus . quaedam vero et suas habent uotas, sicuti ficus. cum folia pauca in cacumine acetabuli modo germinent, tunc maxime serendas ficus.
18.26.p4588
18.26.p4588
1
18.26.p4588
<1> Aequinoctium vernum a. d. VII kal. April. peragi videtur. ab eo ad vergiliarum exortum matutinum Caesari significant kal. April. III non. April. in Attica vergiliae vesperi occultantur, eaedem postridie in Boeotia, Caesari autem et Chaldaeis nonis, Aegypto Orion et gladius eius incipiunt abscondi.
18.26.p4588
Caesari VI idus significatur
18.26.p4588
2
18.26.p4588
3
18.26.p4588
imber librae occasu
18.26.p4588
4
18.26.p4588
. XIIII kal. Mai. Aegypto suculae occidunt vesperi, sidus vehemens et terra marique turbidum . XVI Atticae, xv Caesari continuo quatriduo
18.26.p4588
5
18.26.p4588
significat , Assyriae autem XII kal. hoc est vulgo appellatum
18.26.p4588
sidus Parilicium
18.26.p4588
6
18.26.p4588
, quoniam XI kal. Mai. urbis Romae natalis , quo fere serenitas redditur, claritatem observationi
18.26.p4588
7
18.26.p4588
dedit, nimborum
18.26.p4588
8
18.26.p4588
argumento hyadas appellantibus Graecis [eas
18.26.p4588
9
18.26.p4588
stellas] quod
18.26.p4588
10
18.26.p4588
nostri a similitudine cognominis Graeci, propter sues inpositum arbitrantes, inperitia appellavere suculas.
18.26.p4588
Caesari et VIII kal. notatur dies. VII kal. Aegypto haedi exoriuntur, VI Boeotiae et Atticae canis vesperi occultatur, fidicula mane oritur. v kal. Assyriae Orion totus absconditur, IIII autem canis. VI non. Mai. Caesari suculae matutino exoriuntur et VII id. capella pluvialis , Aegypto autem eodemr die canis vesperi
18.26.p4588
11
18.26.p4588
occultatur. sic fere in VI id. Mai., qui est vergiliarum exortus, decurrunt sidera.
18.26.p4589
18.26.p4589
1
18.26.p4589
<2> In hoc temporis intervallo xv diebus primis agricolae rapienda
18.26.p4589
2
18.26.p4589
sunt quibus peragendis ante aequinoctium non suffecerit, dum
18.26.p4589
3
18.26.p4589
sciat inde natam exprobrationem foedam putantium
18.26.p4589
4
18.26.p4589
vites per imitationem cantus alitis temporariae , quam cuculum vocant. dedecus enim
18.26.p4589
5
18.26.p4589
habetur obprobriumque meritum, falcem ab illa volucre in vite deprehendi, et ob
18.26.p4589
6
18.26.p4589
id petulantiae sales, etiam cum primo vere
18.26.p4589
7
18.26.p4589
, laudantur
18.26.p4589
8
18.26.p4589
, auspicio tamen detestabiles videntur
18.26.p4589
9
18.26.p4589
. adeo minima quaeque
18.26.p4589
10
18.26.p4589
in agro naturalibus trahuntur argumentis .
18.26.p4590
18.26.p4590
Extremo autem hoc tempore panici miliique satio est. iustum
18.26.p4590
1
18.26.p4590
haec
18.26.p4590
2
18.26.p4590
seri maturato hordeo. atque etiam in eodem
18.26.p4590
3
18.26.p4590
arvo signum illius maturitati
18.26.p4590
4
18.26.p4590
et horum sationi
18.26.p4590
5
18.26.p4590
commune lucentes vespere per arva cicindelae—ita appellant rustici stellantes volatus, Graeci vero lampyridas— incredibili benignitate naturae.
18.27.p4591
18.27.p4591
<1> iam vergilias in caelo notabiles caterva fecerat, non tamen his
18.27.p4591
1
18.27.p4591
contenta terrestres fecit alias veluti vociferans: ecur caelum intuearis
18.27.p4591
2
18.27.p4591
, agricola ? cur sidera quaeras, rustice? iam te breviore somno fessum premunt noctes. ecce tibi inter herbas tuas spargo peculiares stellas easque vespera et ab opere disiungenti
18.27.p4591
3
18.27.p4591
ostendo ac, ne possis praeterire, miraculo sollicito
18.27.p4591
4
18.27.p4591
.
18.27.p4591
videsne ut fulgor igni similis alarum conpressu obtegatur
18.27.p4591
5
18.27.p4591
, secumque lucem habeat et nocte
18.27.p4591
6
18.27.p4591
? dedi
18.27.p4591
7
18.27.p4591
tibi herbas horarum indices et, ut ne sole
18.27.p4591
8
18.27.p4591
quidem oculos tuos a
18.27.p4591
9
18.27.p4591
terra
18.27.p4591
a
18.27.p4591
voces
18.27.p4591
10
18.27.p4591
, heliotropium ac lupinum circumaguntur cum illo. cur etiamnum altius spectes
18.27.p4591
11
18.27.p4591
ipsumque caelum scrutere
18.27.p4591
12
18.27.p4591
?
18.27.p4591
13
18.27.p4591
habes ante pedes tuos ecce vergilias.' incertis
18.27.p4591
14
18.27.p4591
hae
18.27.p4591
15
18.27.p4591
diebus proveniunt durantque, sed esse
18.27.p4591
16
18.27.p4591
sideris huiusce
18.27.p4591
17
18.27.p4591
partum eas certum est. proinde quisquis aestivos fructus ante illas severit, ipse frustrabitur sese. hoc intervallo et apicula procedens fabam florere indicat, fabaque florescens eam evocat. dabitur et aliud finiti frigoris indicium: cum germinare videris morum, iniuriam postea frigoris timere nolito.
18.27.p4592
18.27.p4592
1
18.27.p4592
<2> Ergo opera: taleas olivarum ponere ipsasque oleas interradere, rigare
18.27.p4592
2
18.27.p4592
prata aequinoctii diebus primis, cum
18.27.p4592
herba creverit in festucam, arcere aquas
18.27.p4592
3
18.27.p4592
, vineam pampinare
18.27.p4592
4
18.27.p4592
—et huic lex sua: cum pampini nil digitos longitudine expleverint; pampinat una opera iugerum —, segetes iterare. s
18.27.p4592
a
18.27.p4592
ritur
18.27.p4592
5
18.27.p4592
diebus xx. ab aequinoctio sartura nocere et vineae et segeti existimatur. et oves lavandi hoc idem tempus est.
18.27.p4593
18.27.p4593
1
18.27.p4593
<3> A vergiliarum exortu significant Caesari postridie arcturi occasus matutinus
18.27.p4593
2
18.27.p4593
, III id. Mai. fidiculae exortus , XII kal. Iun. capella vesperi occidens et in Attica canis. XI kal. Caesari Orionis gladius occidere incipit, III
18.27.p4593
I
18.27.p4593
3
18.27.p4593
non. Iun. Caesari et Assyriae aquila vesperi oritur, VII id. arcturus matutino occidit Italiae, IIII
18.27.p4593
4
18.27.p4593
delphinus vesperi exoritur.
18.27.p4593
XVII kal. lul
18.27.p4593
5
18.27.p4593
. gladius Orionis exoritur, quod in Aegypto post quatriduum. XI kal. eiusdem Orionis gladius Caesari occidere incipit. VIII kal. vero Iul
18.27.p4593
6
18.27.p4593
. longissimus dies totius anni et nox brevissima solstitium conficiunt.
18.27.p4594
18.27.p4594
1
18.27.p4594
<4> In hoc temporis intervallo vineae pampinantur, curatur ut vinea vetus semel fossa sit, bis novella, oves tondentur, lupinum slercorandi causa vertitur, terra proscinditur , vicia in pabulum secatur, faba metitur, dein cuditur
18.27.p4594
2
18.27.p4594
.
18.28.p4595
18.28.p4595
1
18.28.p4595
Prata circa kal. Iun. caeduntur, quorum facillima agricolis cura ac minimi inpendii haec de se postulat dici. relinqui debent in laeto solo vel umido vel riguo, eaque aqua pluvia rigari aut
18.28.p4595
2
18.28.p4595
publica. utilissimum, si malae
18.28.p4595
3
18.28.p4595
herbae
18.28.p4595
, arare, dein cratire
18.28.p4595
4
18.28.p4595
, sarire
18.28.p4595
5
18.28.p4595
, florem ex fenilibus atque e praesepibus feno
18.28.p4595
6
18.28.p4595
d
18.28.p4595
e
18.28.p4595
lapsum
18.28.p4595
7
18.28.p4595
spargere, priusquam cratiantur
18.28.p4595
8
18.28.p4595
, nec primo anno rigari, nec pasci ante secunda
18.28.p4595
9
18.28.p4595
fenisecia
18.28.p4595
10
18.28.p4595
, ne herbae vellantur obtrituque hebetentur
18.28.p4595
11
18.28.p4595
.
18.28.p4595
12
18.28.p4595
senescunt prata restituique debent faba in iis sata vel rapis vel milio, mox insequente anno frumento, rursusque in
18.28.p4595
a
18.28.p4595
rata
18.28.p4595
13
18.28.p4595
tertio relinqui, praeterea quotiens secta sint sicilir
18.28.p4595
i
18.28.p4595
14
18.28.p4595
, hoc est quae fenis
18.28.p4595
ec
18.28.p4595
es
18.28.p4595
15
18.28.p4595
praeterierunt secari. est enim in primis inutile enasci herbas sementaturas. herba optima in prato trifoli
18.28.p4595
16
18.28.p4595
, proxima graminis, pessima nummuli siliquam
18.28.p4595
17
18.28.p4595
etiam diram
18.28.p4595
18
18.28.p4595
ferentis
18.28.p4595
19
18.28.p4595
. invisa et equis
18.28.p4595
a
18.28.p4595
eti
18.28.p4595
20
18.28.p4595
est, a similitudine equinae saetae.
18.28.p4595
21
18.28.p4595
secandi
18.28.p4595
22
18.28.p4595
tempus, cum spica deflorescere coepit atque roborari. secandum, antequam inarescat. Cato: fenum, inquit, ne sero seces: prius quam se-
18.28.p4595
23
18.28.p4595
men
18.28.p4595
24
18.28.p4595
maturum sit. quidam pridie rigant. ubi non
18.28.p4595
25
18.28.p4595
sunt rigua, noctibus roscidis secari melius. quaedam partes Italiae post messem secant.
18.28.p4595
<5> Fuit hoc quoque maioris inpendii apud priores, Creticis tantum transmarinisque cotibus
18.28.p4595
26
18.28.p4595
notis nec nisi oleo aciem falcis
18.28.p4595
27
18.28.p4595
excitantibus; igitur cornu propter oleum ad crus ligato fenisex incedebat. Italia aquarias cotes dedit limae vice
18.28.p4595
28
18.28.p4595
imperantes ferro, set aquaria
18.28.p4595
e
18.28.p4595
29
18.28.p4595
protinus virent
18.28.p4595
30
18.28.p4595
. falcium ipsarum duo genera: Italicum brevius ac vel inter vepres quoque tractabile,
18.28.p4595
Galliarum
18.28.p4595
31
18.28.p4595
latifundia
18.28.p4595
32
18.28.p4595
maioribus
18.28.p4595
33
18.28.p4595
.... conpendia
18.28.p4595
34
18.28.p4595
, quippe medias caedunt herbas brevioresque praetereunt. Italus
18.28.p4595
35
18.28.p4595
fenisex
18.28.p4595
36
18.28.p4595
dextra una manu secat
18.28.p4595
37
18.28.p4595
.
18.28.p4595
38
18.28.p4595
iustum est una opera in die iugerum desecari, alligarique manipulos Mcc quaterna pondo. sectum verti ad solem nec nisi siccum construi oportet. ni fuerit observatum hoc diligenter, exhalare
18.28.p4595
39
18.28.p4595
matutino nebulam quandam metas, mox sole accendi et conflagrare certum est.
18.28.p4595
40
18.28.p4595
rursus rigari desecta
18.28.p4595
41
18.28.p4595
oportet, ut secetur autumnale fenum
18.28.p4595
42
18.28.p4595
, quod vocant cordum. Interamnae in Umbria quater anno secantur, etiam non rigua; rigua vero ter
18.28.p4595
43
18.28.p4595
plerisque in locis, et postea in ipso pabulo non minus emolumenti est quam e feno
18.28.p4595
44
18.28.p4595
. armentorum
18.28.p4595
45
18.28.p4595
id
18.28.p4595
eo
18.28.p4595
46
18.28.p4595
cura iumentorumque progeneratio suum cuique consilium dabit, opimo
18.28.p4595
47
18.28.p4595
maxime quadrigarum quaestu
18.28.p4595
48
18.28.p4595
.
18.28.p4596
18.28.p4596
<1> Solstitium peragi in octava parte cancri et VIII kal. Iul. diximus. magnus hic anni cardo, magna
18.28.p4596
1
18.28.p4596
res mundi. in hoc
18.28.p4596
2
18.28.p4596
usque a bruma crescunt
18.28.p4596
3
18.28.p4596
dies [creverunt
18.28.p4596
4
18.28.p4596
5
18.28.p4596
sex mensibus
18.28.p4596
6
18.28.p4596
], sol
18.28.p4596
7
18.28.p4596
ipse ad aquilonem scandens ac per
18.28.p4596
8
18.28.p4596
ardua enisus
18.28.p4596
9
18.28.p4596
ab ea meta incipit flecti ac degredi ad austrum, aucturus noctes aliis sex mensibus ablaturusque
18.28.p4596
diei mensuram.
18.28.p4596
10
18.28.p4596
ex hoc deinde rapiendi convehendique fructus alios atque alios tempus, et praeparandi se contra saevam feramque hiemem, decebatque
18.28.p4596
11
18.28.p4596
hoc discrimen indubitatis
18.28.p4596
12
18.28.p4596
notis signasse naturam. quam ob rem eas manibus ipsis agricolarum ingessit
18.28.p4596
13
18.28.p4596
vertique iussit ipsa die
18.28.p4596
14
18.28.p4596
folia et esse confecti sideris signum, nec silvestrium arborum remotarumque, ut in saltus devios montesque eundum
18.28.p4596
15
18.28.p4596
esset
18.28.p4596
16
18.28.p4596
quaerentibus signa, non rursus urbanarum quaeque
18.28.p4596
17
18.28.p4596
topiario tantum coluntur, quamquam his et in
18.28.p4596
18
18.28.p4596
villa
18.28.p4596
19
18.28.p4596
visendis
18.28.p4596
20
18.28.p4596
.
18.28.p4596
vertit oleae ante pedes satae, vertit tiliae ad mille usus petendae, vertit populi albae etiam vitibus
18.28.p4596
21
18.28.p4596
nuptae. adhuc parum est. ' ulmum
18.28.p4596
22
18.28.p4596
, inquit
18.28.p4596
23
18.28.p4596
, vite dotatam habes: et huius vertam. pabulo folia eius stringis aut
18.28.p4596
24
18.28.p4596
deputas : aspice et tenes sidus. alia parte caelum respiciunt quam qua
18.28.p4596
25
18.28.p4596
spectavere pridie.
18.28.p4596
salice omnia alligas, humil
18.28.p4596
lima
18.28.p4596
26
18.28.p4596
arborum, ipse toto capite altior: et huius circumagam. quid
18.28.p4596
27
18.28.p4596
te rusticum quereris
18.28.p4596
28
18.28.p4596
? non stat per me, quo minus caelum intellegas et caelestia scias. dabo et auribus signum: palumbium
18.28.p4596
29
18.28.p4596
utique exaudi
18.28.p4596
30
18.28.p4596
gemitus. transisse solstitium caveto
18.28.p4596
31
18.28.p4596
putes, nisi cum incubantem videris palumbem
18.28.p4596
32
18.28.p4596
.'
18.28.p4597
18.28.p4597
1
18.28.p4597
<2> Ab solstitio ad fidiculae occasum VI kal. Iul. Caesari Orion exoritur, zona autem eius IIII non. Assyriae
18.28.p4597
2
18.28.p4597
, Aegypto vero procyon matutino aestuosus, quod sidus apud Romanos
18.28.p4597
non habet nomen, nisi caniculam hanc volumus intellegi , hoc est minorem canem
18.28.p4597
3
18.28.p4597
, ut in astris pingitur, ad aestum
18.28.p4597
4
18.28.p4597
magno opere pertinens, sicut paulo mox docebimus.
18.28.p4597
5
18.28.p4597
IIII non.
18.28.p4597
Chaldaeis corona occidit matutino, Atticae Orion totus eo die exoritur. prid. id. Iul. Aegyptiis
18.28.p4597
6
18.28.p4597
Orion desinit exoriri, XVI kal. Aug. Assyriae
18.28.p4597
7
18.28.p4597
procyon exoritur, dein post triduum
18.28.p4597
8
18.28.p4597
fere ubique confessum inter omnes sidus ingens
18.28.p4597
9
18.28.p4597
, quod canis ortum vocamus, sole partem primam leonis ingresso.
18.28.p4597
hoc fit post
18.28.p4597
10
18.28.p4597
solstitium XXIII die
18.28.p4597
11
18.28.p4597
. sentiunt id maria et terrae, multae vero et ferae, ut suis locis diximus.
18.28.p4597
12
18.28.p4597
neque est minor ei veneratio quam discriptis
18.28.p4597
13
18.28.p4597
in deos stellis, accenditque solem et magnam aestus obtinet causam. XIII
18.28.p4597
14
18.28.p4597
kal. Aegypto aquila occidit matutino etesiarumque prodromi flatus incipiunt, quod Caesar x kal. sentire Italiam existimavit.
18.28.p4597
aquila Atticae matutino occidit, III
18.28.p4597
15
18.28.p4597
kal. regia in pectore leonis stella matutino Caesari emergit
18.28.p4597
16
18.28.p4597
. VIII id. Aug. arcturus medius occidit, III id. fidicula occasu suo autumnum inchoat
18.28.p4597
17
18.28.p4597
, ut is adnotavit
18.28.p4597
18
18.28.p4597
, sed
18.28.p4597
19
18.28.p4597
vera ratio id fieri invenit VI id. easdem.
18.28.p4598
18.28.p4598
<3> In hoc temporis intervallo res summa vitium agitur decretorio uvis sidere illo, quod caniculam appellavimus , unde carbunculare dicuntur ut quodam uredinis
18.28.p4598
1
18.28.p4598
carbone exustae. non conparantur huic malo grandines, procellae quaeque umquam
18.28.p4598
2
18.28.p4598
annonae intulere caritatem
18.28.p4598
3
18.28.p4598
. agrorum quippe mala sunt illa, carbunculus autem regionum late patentium, non difficili remedio, nisi calumniari naturam rerum homines quam sibi prodesse mallent.
18.28.p4598
ferunt Democritum,
18.28.p4598
4
18.28.p4598
qui primus intellexit ostenditque caeli cum terris societatem, spernentibus hanc curam eius opulentissimis civium
18.28.p4598
5
18.28.p4598
, praevisa
18.28.p4598
6
18.28.p4598
olei caritate
18.28.p4598
7
18.28.p4598
futura ex
18.28.p4598
8
18.28.p4598
vergiliarum ortu qua diximus ratione ostendemusque iam planius,
18.28.p4598
9
18.28.p4598
magna tum vilitate propter spem olivae coemisse in toto tractu omne oleum, mirantibus qui
18.28.p4598
10
18.28.p4598
paupertatem quietemque doctrinarum ei sciebant
18.28.p4598
11
18.28.p4598
in primis cordi esse,
18.28.p4598
atque ut apparuit causa et ingens divitiarum cursus
18.28.p4598
12
18.28.p4598
, restituisse mercedem
18.28.p4598
13
18.28.p4598
anxiae et avid
18.28.p4598
a
18.28.p4598
e
18.28.p4598
14
18.28.p4598
dominorum poenitentiae, contentum
18.28.p4598
15
18.28.p4598
probavisse
18.28.p4598
16
18.28.p4598
opes sibi in facili, cum vellet, fore. hoc postea Sextius
18.28.p4598
17
18.28.p4598
e Romanis sapientiae adsectatoribus Athenis fecit eadem ratione. tanta litterarum occasio est. quas equidem miscebo agrestibus negotiis
18.28.p4598
18
18.28.p4598
quam potero dilucide atque perspicue.
18.28.p4599
18.28.p4599
1
18.28.p4599
Plerique dixere rorem inustum sole acri
18.28.p4599
2
18.28.p4599
frugibus robiginis causam esse et carbunculi vitibus, quod ex parte falsum arbitror omnemque uredinem frigore tantum constare sole innoxio. id manifestum fiet adtendentibus. nam primum omnium non hoc evenire
18.28.p4599
3
18.28.p4599
nisi noctibus et ante solis ardorem deprehenditur totumque lunari ratione constat , quoniam talis iniuria non fit
18.28.p4599
4
18.28.p4599
nisi interlunio plenave luna, hoc est praevalente
18.28.p4599
5
18.28.p4599
. utroque enim habitu plena est, ut saepius diximus, sed interlunio omne lumen, quod a
18.28.p4599
6
18.28.p4599
sole accepit, caelo regerens
18.28.p4599
7
18.28.p4599
. differentia
18.28.p4599
8
18.28.p4599
utriusque habitus magna, sed
18.28.p4599
9
18.28.p4599
manifesta.
18.28.p4599
namque interlunio aestate calidissima
18.28.p4599
est, hieme gelida. e
18.28.p4599
10
18.28.p4599
diverso in plenilunio aestate frigidas facit noctes, hieme tepidas. causa evidens, sed alia quam
18.28.p4599
11
18.28.p4599
redditur a Fabiano
18.28.p4599
12
18.28.p4599
Graecisque auctoribus.
18.28.p4599
aestate enim interlunio necesse est cum sole proximo nobis circulo currat, igne
18.28.p4599
13
18.28.p4599
eius comminus recepto candens
18.28.p4599
14
18.28.p4599
, eadem interlunio absit
18.28.p4599
15
18.28.p4599
hieme, quoniam abscedit
18.28.p4599
16
18.28.p4599
et sol
18.28.p4599
17
18.28.p4599
; item in plenilunio aestivo procul abeat adversa soli, hieme autem ad nos per aestivum circulum accedat. ergo per se roscida, quotiens alget, infinitum quantum illo tempore cadentes pruinas congelat.
18.28.p4600
18.28.p4600
1
18.28.p4600
<1> Ante omnia autem duo genera esse caelestis iniuriae meminisse debemus: unum quod tempestates vocamus , in quibus grandines, procellae ceteraque similia intelleguntur, quae cum acciderint, vis maior appellatur.
18.28.p4600
2
18.28.p4600
haec ab horridis sideribus exeunt, ut saepius diximus, veluti arcturo, Orione, haedis.
18.28.p4600
3
18.28.p4600
alia sunt illa, quae silente caelo serenisque noctibus fiunt, nullo sentiente nisi cum facta sunt. publica haec et
18.28.p4600
4
18.28.p4600
magnae differentiae
18.28.p4600
5
18.28.p4600
a
18.28.p4600
6
18.28.p4600
prioribus , aliis robiginem, aliis uredinem, aliis carbunculum
18.28.p4600
7
18.28.p4600
appellantibus, omnibus vero sterilitatem. de his nunc dicemus a nullo ante nos prodita
18.28.p4600
8
18.28.p4600
, priusque causas reddemus.
18.29.p4601
18.29.p4601
1
18.29.p4601
<2> Duae sunt praeter lunarem paucisque caeli locis constant. namque vergiliae privatim
18.29.p4601
2
18.29.p4601
attinent
18.29.p4601
3
18.29.p4601
ad fructus, ut quarum exortu aestas
18.29.p4601
4
18.29.p4601
incipiat, occasu hiems, semestri
18.29.p4601
5
18.29.p4601
spatio intra se messes vindemiasque et omnium
18.29.p4601
maturitatem
18.29.p4601
6
18.29.p4601
conplexa
18.29.p4601
e
18.29.p4601
7
18.29.p4601
. est praeterea in caelo qui vocatur lacteus
18.29.p4601
8
18.29.p4601
circulus,
18.29.p4601
etiam visu facilis [huius defluvio velut ex ubere aliquo sata cuncta lactescunt] duorum siderum observatione
18.29.p4601
9
18.29.p4601
, aquilae in septentrionali parte et in austrina caniculae, cuius mentionem suo loco fecimus. ipse circulus
18.29.p4601
10
18.29.p4601
fertur per sagittarium atque geminos, solis centro bis
18.29.p4601
11
18.29.p4601
aequinoctialem circulum secans, commissuras eorum optinente hinc aquila illinc canicula.
18.29.p4601
ideo effectus utriusque ad omnes frugiferas pertinent terras, quoniam in his tantum locis solis terraeque centra
18.29.p4601
12
18.29.p4601
congruunt. igitur horum siderum diebus si purus atque mitis aër genitalem ilium lacteumque sucum transmisit in terras, laeta adulescunt sata; si luna
18.29.p4601
13
18.29.p4601
qua dictum est ratione roscidum frigus
18.29.p4601
14
18.29.p4601
aspersit, admixta amaritudo ut in lacte puerperium necat.
18.29.p4601
15
18.29.p4601
modus in terris huius iniuriae, quem
18.29.p4601
16
18.29.p4601
fecit in quacumque convexitate comitatus utriusque causae, et ideo non pariter in toto orbe sentitur, ut nec dies. aquilam diximus in Italia exoriri a. d. XIII kal. Ian., nec patitur ratio naturae quicquam in satis ante eum diem spei esse certae. si vero interlunium incidat, omnes hibernos fructus et praecoces laedi necesse est.
18.29.p4602
18.29.p4602
1
18.29.p4602
<3> Rudis fuit priscorum vita atque sine litteris. non minus tamen ingeniosam
18.29.p4602
2
18.29.p4602
fuisse in illis observationem apparebit quam nunc esse rationem. tria namque tempora fructibus
18.29.p4602
3
18.29.p4602
metuebant, propter quod
18.29.p4602
4
18.29.p4602
instituerunt ferias diesque festos, Robigalia, Floralia, Vinalia.
18.29.p4602
Robigalia Numa
18.29.p4602
constituit anno regni sui XI, quae nunc aguntur a. d. VII kal. Mai., quoniam tune fere segetes robigo occupat. hoc tempus Varro determinavit
18.29.p4602
5
18.29.p4602
sole tauri partem x obtinente , sicut tune ferebat ratio. sed vera causa est, quod post dies undeviginti
18.29.p4602
6
18.29.p4602
ab aequinoctio verno per id quadriduum
18.29.p4602
7
18.29.p4602
varia gentium observatione in IIII kal. Mai. canis occidit, sidus et per se vehemens et cui praeoccidere caniculam necesse sit.
18.29.p4602
itaque iidem Floralia IIII kal. easdem instituerunt urbis anno DXVI ex oraculis Sibyllae, ut
18.29.p4602
8
18.29.p4602
omnia bene deflorescerent. hunc diem Varro determinat sole tauri partem XIIII obtinente. ergo si in hoc quadriduum inciderit plenilunium, fruges et omnia, quae florebunt, laedi necesse
18.29.p4602
9
18.29.p4602
erit.
18.29.p4602
Vinalia priora, quae ante hos dies sunt VIIII kal. Mai
18.29.p4602
10
18.29.p4602
. degustandis vinis instituta, nihil ad fructus attinent, nec quae adhuc diximus ad vites oleasque, quoniam earum conceptus exortu
18.29.p4602
11
18.29.p4602
vergiliarum incipit a. d. I id. Mai., ut docuimus. aliud hoc quadriduum
18.29.p4602
12
18.29.p4602
est, quo
18.29.p4602
13
18.29.p4602
neque rore
18.29.p4602
14
18.29.p4602
sordidas
18.29.p4602
15
18.29.p4602
velim
18.29.p4602
16
18.29.p4602
—exurit
18.29.p4602
17
18.29.p4602
enim frigidum sidus
18.29.p4602
18
18.29.p4602
arcturi postridie occidens —, et multo minus plenilunium incidere
18.29.p4602
19
18.29.p4602
.
18.29.p4602
<4> IIII non. Iun. iterum aquila exoritur vesperi, decretorio die florentibus oleis vitibusque, si plenilunium in eum incidat. equidem et solstitium VIII kal. Iul. in
18.29.p4602
20
18.29.p4602
simili causa duxerim et canis ortum post dies a solstitio XXIII, sed interlunio accidente
18.29.p4602
21
18.29.p4602
, quoniam vapore constat culpa acinique praecocuntur in callum. rursus plenilunium nocet a. d. IIII non. Iul., cum
18.29.p4602
Aegypto canicula exoritur, vel certe XVI kal. Aug., cum Italiae, item XII kal. Aug., cum aquila occidit, usque in X kal.
18.29.p4602
easdem
18.29.p4602
22
18.29.p4602
. extra has causas sunt Vinalia altera, quae aguntur a. d. XIII kal. Sept. Varro ea
18.29.p4602
23
18.29.p4602
fidicula incipiente occidere mane determinat, quod vult initium autumni esse et hune diem festum tempestatibus l
18.29.p4602
e
18.29.p4602
niendis
18.29.p4602
24
18.29.p4602
institutum. nunc fidiculam occidere
18.29.p4602
25
18.29.p4602
a. d. vi id. Aug. servatur.
18.29.p4603
18.29.p4603
<5> Intra haec constat caelestis sterilitas,neque negaverim posse ea
18.29.p4603
1
18.29.p4603
permutari
18.29.p4603
2
18.29.p4603
a
18.29.p4603
lgentium
18.29.p4603
3
18.29.p4603
locorum
18.29.p4603
et
18.29.p4603
4
18.29.p4603
aestuantium
18.29.p4603
5
18.29.p4603
natura
18.29.p4603
6
18.29.p4603
. set a nobis rationem demonstratam esse satis est; reliqua observatione cuiusque constabunt. alterutrum quidem fore in causa, hoc
18.29.p4603
7
18.29.p4603
est plenilunium aut interlunium, non erit dubium.
18.29.p4603
et in hoc mira
18.29.p4603
r
18.29.p4603
i
18.29.p4603
8
18.29.p4603
benignitatem
18.29.p4603
9
18.29.p4603
naturae succurrit: iam primum hanc iniuriam omnibus annis accidere non posse propter statos
18.29.p4603
10
18.29.p4603
siderum cursus, nec nisi paucis noctibus anni, idque quando sit futurum facile nosci ac, ne per omnes menses timeretur
18.29.p4603
11
18.29.p4603
, earum
18.29.p4603
12
18.29.p4603
quoque
18.29.p4603
13
18.29.p4603
lege divisum
18.29.p4603
14
18.29.p4603
: aestate interlunia praeterquam biduo secura esse, hieme plenilunia, nec nisi aestivis brevissimisque noctibus metui, diebus non idem
18.29.p4603
15
18.29.p4603
valere;
18.29.p4603
16
18.29.p4603
praeterea tam facile intellegi , ut formica, minimum animal, interlunio quiescat,
18.29.p4603
plenilunio operetur
18.29.p4603
17
18.29.p4603
etiam noctibus; avem parram
18.29.p4603
18
18.29.p4603
oriente sirio ipso die non apparere et donec
18.29.p4603
19
18.29.p4603
occidat, e diverso chlorionem
18.29.p4603
20
18.29.p4603
prodire
18.29.p4603
21
18.29.p4603
ipso die solstitii; neutrum vero lunae statum noxium esse, ne
18.29.p4603
22
18.29.p4603
noctibus quidem nisi serenis et omni aura
18.29.p4603
23
18.29.p4603
quiescente, quoniam neque in nube neque in flatu cadunt rores, sic quoque non sine remedio.
18.29.p4603
24
18.29.p4603
sarmenta aut
18.29.p4603
25
18.29.p4603
palearum acervos et evulsas herbas fruticesque per vineas camposque, cum timebis, incendito: fumus medebitur
18.29.p4603
26
18.29.p4603
27
18.29.p4603
hic; e paleis et contra nebulas auxiliatur, ubi nebulae nocent. quidam tres cancros vivos cremari iubent in arbustis, ut carbunculus
18.29.p4603
28
18.29.p4603
n
18.29.p4603
e
18.29.p4603
29
18.29.p4603
noceat
18.29.p4603
30
18.29.p4603
;
18.29.p4603
alii siluri carnem leniter
18.29.p4603
31
18.29.p4603
uri a vento, ut per totam vineam fumus dispergatur . Varro auctor est, si
18.29.p4603
32
18.29.p4603
fidiculae occasu, quod est initium autumin, uva picta consecretur inter vites, minus nocere tempestates. Archibius ad Antiochum Syriae regem scripsit, si fictili novo obruatur
18.29.p4603
33
18.29.p4603
rubeta rana in media segete, non esse noxias tempestates.
18.29.p4604
18.29.p4604
1
18.29.p4604
Opera rustica huius intervalli:terram
18.29.p4604
2
18.29.p4604
iterare
18.29.p4604
3
18.29.p4604
, arbores circumfodere
18.29.p4604
4
18.29.p4604
aut, ubi
18.29.p4604
5
18.29.p4604
aestuosa regio poscat, adcumulare —germinantia nisi in solo luxurioso fodienda
18.29.p4604
non sunt—, seminaria purgar
18.29.p4604
e
18.29.p4604
6
18.29.p4604
sarculo, messem hordeaciam facere, aream messi
18.29.p4604
7
18.29.p4604
praeparare, Catonis sententia amurca temperatam, creta
18.29.p4604
8
18.29.p4604
Vergili operosius. maiore ex parte aequant tantum et fimo bubulo dilutiore inlinuunt. id satis ad pulveris remedium videtur.
18.30.p4605
18.30.p4605
1
18.30.p4605
Messis ipsius ratio varia.Galliarum
18.30.p4605
2
18.30.p4605
latifundis valli praegrandes, dentibus in margine in
18.30.p4605
s
18.30.p4605
e
18.30.p4605
r
18.30.p4605
tis
18.30.p4605
3
18.30.p4605
, duabus rotis per segetem inpelluntur, iumento in contrarium iuncto; ita dereptae
18.30.p4605
4
18.30.p4605
in vallum cadunt spicae. stipulae alibi media
18.30.p4605
e
18.30.p4605
5
18.30.p4605
falce praeciduntur, atque inter duas mergites
18.30.p4605
6
18.30.p4605
spica destringitur
18.30.p4605
7
18.30.p4605
. alibi ab radice c
18.30.p4605
ae
18.30.p4605
duntur
18.30.p4605
8
18.30.p4605
, alibi cum radice velluntur
18.30.p4605
9
18.30.p4605
, quique id faciunt, proscindi ab se obiter agrum interpretantur, cum extrahant sucum.
18.30.p4605
differentia haec: ubi stipula domos contegunt, quam longissimam servant; ubi feni inopia
18.30.p4605
10
18.30.p4605
, e stramento paleam quaerunt. panici culmo non tegunt, milii culmum fere inurunt, hordei stipulam bubus gratissimam servant. panicum et milium singillatimi pectine manuali legunt Galliae.
18.30.p4606
18.30.p4606
1
18.30.p4606
Messis
18.30.p4606
2
18.30.p4606
ipsa alibi tribulis in area
18.30.p4606
3
18.30.p4606
,alibi equarum gressibus
18.30.p4606
4
18.30.p4606
exteritur, alibi perticis flagellatur. triticum quo serius metitur, copiosius invenitur; quo celerius vero, hoc
18.30.p4606
5
18.30.p4606
speciosius ac robustius. lex aptissima
18.30.p4606
6
18.30.p4606
: antequam granum indurescat et cum iam traxerit colorem; oracullum
18.30.p4606
vero: biduo celerius messem facere potius quam biduo
18.30.p4606
7
18.30.p4606
serius
18.30.p4606
8
18.30.p4606
. siliginis et tritici
18.30.p4606
eadem
18.30.p4606
9
18.30.p4606
ratio in area horreoque. far, quia difficulter excutitur, convenit cum palea sua condi, et stipula tantum et aristis liberatur. palea plures gentium pro feno utuntur.
18.30.p4606
10
18.30.p4606
melior ea
18.30.p4606
11
18.30.p4606
, quo tenuior minutiorque et pulveri propior; ideo optima
18.30.p4606
12
18.30.p4606
e milio, proxima ex hordeo, pessima ex tritico, praeterquam iumentis opere laborantibus. culmum saxosis locis, cum inaruit, baculo frangunt substrat
18.30.p4606
uri
18.30.p4606
13
18.30.p4606
animalibus
18.30.p4606
14
18.30.p4606
. si palea defecit
18.30.p4606
15
18.30.p4606
, et culmus teritur. ratio haec:
18.30.p4606
16
18.30.p4606
maturius desectus, muria dura sparsus
18.30.p4606
17
18.30.p4606
, dein siccatus
18.30.p4606
18
18.30.p4606
in manipulos convolvitur atque ita pro feno bubus datur. sunt qui accendant in arvo et stipulas, magno Vergili praeconio. summa autem eius ratio, ut herbarum semen exurant. ritus diversos
18.30.p4606
19
18.30.p4606
magnitudo facit messium et caritas
18.30.p4606
20
18.30.p4606
operarum
18.30.p4606
21
18.30.p4606
.
18.30.p4607
18.30.p4607
1
18.30.p4607
Conexa est ratio frumenti servandi.horrea operose
18.30.p4607
2
18.30.p4607
tripedali
18.30.p4607
3
18.30.p4607
crassitudine parietis
18.30.p4607
4
18.30.p4607
laterici
18.30.p4607
5
18.30.p4607
exaedificari
18.30.p4607
6
18.30.p4607
iubent aliqui, praeterea superne impleri nec adflatus admittere aut fenestras habere ullas; alii
18.30.p4607
7
18.30.p4607
ab exortu tantum aestivo aut septentrione, eaque sine calce construi, quoniam sit frumento inimicissima; nam quae de amurca praeciperentur
18.30.p4607
8
18.30.p4607
9
18.30.p4607
indicavimus.
18.30.p4607
10
18.30.p4607
alibi contra suspendunt granaria lignea co- 302 lumnis et perflari undique malunt, atque etiam
18.30.p4607
a
18.30.p4607
11
18.30.p4607
fundo. alii omnino pendente
18.30.p4607
12
18.30.p4607
tabulato extenuari granum arbitrantur et, si tegulis
18.30.p4607
13
18.30.p4607
subiaceat, confervescere. multi ventilare
18.30.p4607
14
18.30.p4607
quoque vetant; curculionem enim non descendere infra quattuor digitos, nec amplius periclitari.
18.30.p4607
15
18.30.p4607
Columella et favonium ventum confecto
18.30.p4607
16
18.30.p4607
frumento praedicit
18.30.p4607
17
18.30.p4607
, quod miror equidem, siccissimum alioqui. sunt qui rubeta rana
18.30.p4607
18
18.30.p4607
in limine horrei pede e longioribus suspensa
18.30.p4607
19
18.30.p4607
invehere iubeant. nobis referre plurimum tempestivitas condendi videbitur. nam si parum tostum atque robustum collectum sit aut calidum conditum, vitia
18.30.p4607
20
18.30.p4607
innasci necesse est.
18.30.p4608
18.30.p4608
1
18.30.p4608
Diuturnitatis causae plures: aut in ipsius grani corio, cum est numerosius, ut
18.30.p4608
2
18.30.p4608
milio, aut suci pinguedine, qui pro umore sufficiat
18.30.p4608
3
18.30.p4608
tantum, ut sesimae, aut amaritudine, ut lupino et cicerculis
18.30.p4608
4
18.30.p4608
. in tritico maxime nascuntur animalia , quoniam spissitate sua concalescit et furfure crasso vestitur
18.30.p4608
5
18.30.p4608
. tenuior hordeo palea, exilis et legumini; ideo non generant. faba crassioribus tunicis operitur; ob hoc effervescit.
18.30.p4608
6
18.30.p4608
quidam ipsum triticum diuturnitatis gratia adspergunt amurca, mille modios quadrantali, alii Chalcidica aut Carica creta aut etiam absinthio. est et Olynthi ac
18.30.p4608
C
18.30.p4608
erinthi
18.30.p4608
7
18.30.p4608
Euboeae terra, quae corrumpi non sinat.
18.30.p4608
nec fere condita in spica laeduntur, utilissime tamen
18.30.p4608
8
18.30.p4608
servantur in scrobibus, quos siros vocant, ut in Cappadocia ac
18.30.p4608
Threcia
18.30.p4608
9
18.30.p4608
et Hispania, Africa
18.30.p4608
10
18.30.p4608
, e
18.30.p4608
t
18.30.p4608
ante omnia ut sicco solo fiant curatur
18.30.p4608
11
18.30.p4608
, mox ut palea
18.30.p4608
12
18.30.p4608
substernantur; praeterea cum spica
18.30.p4608
13
18.30.p4608
sua conduntur ita frumenta. si nullus spiritus penetret , certum est nihil maleficum nasci.
18.30.p4608
14
18.30.p4608
Varro auctor est,sic conditum triticum durare annis L, milium vero C, fabam et legumina in oleariis cadis oblita cinere longo tempore servari. idem
18.30.p4608
15
18.30.p4608
fabam
18.30.p4608
16
18.30.p4608
a Pyrr
18.30.p4608
h
18.30.p4608
i regis aetate ins quodam specu Ambraciae usque ad piraticum Pompei Magni bellum durasse annis circiter
18.30.p4608
c
18.30.p4608
CXX
18.30.p4608
17
18.30.p4608
.
18.30.p4608
18
18.30.p4608
ciceri tantum nullae bestiolae in horreis innascuntur. sunt qui urceis cinere
18.30.p4608
19
18.30.p4608
substratis et inlitis
18.30.p4608
20
18.30.p4608
, acetum habentibus, leguminum acervos superingerant, ita non nasci maleficia
18.30.p4608
21
18.30.p4608
credentes, alii
18.30.p4608
22
18.30.p4608
qui
18.30.p4608
in salsamentariis cadis gypso inlinant
18.30.p4608
23
18.30.p4608
, alii qui
18.30.p4608
24
18.30.p4608
lentem aceto laserpiciato
18.30.p4608
25
18.30.p4608
respergant siccatamque oleo unguant
18.30.p4608
26
18.30.p4608
. sed brevissima observatio, quod vitiis carere velis, interlunio legere. quare plurimum refert, condere quis malit an vendere. crescente enim luna frumenta grandescunt .
18.31.p4609
18.31.p4609
1
18.31.p4609
Sequitur ex divisione temporum autumnus a fidiculae occasu ad aequinoctium ac deinde vergiliarum occasum initiumque hiemis. in
18.31.p4609
2
18.31.p4609
his intervallis significant prid. id. Aug. Atticae equus
18.31.p4609
3
18.31.p4609
oriens vespera
18.31.p4609
4
18.31.p4609
, Aegypto et Caesari delphinus occidens. XI kal. Sept. Caesari et Assyriae stella, quae vindemitor
18.31.p4609
5
18.31.p4609
appellatur, exoriri mane
18.31.p4609
incipit vindemiae maturitatem promittens. eius argumentum erunt acini colore mutati. Assyriae v kal. et sagitta occidit et etesiae
18.31.p4609
6
18.31.p4609
desinunt.
18.31.p4609
vindemitor
18.31.p4609
7
18.31.p4609
Aegypto nonis exoritur , Atticae arcturus matutino, et sagitta occidit mane. v id. Sept. Caesari capella
18.31.p4609
8
18.31.p4609
oritur vesperi, arcturus vero medius
18.31.p4609
9
18.31.p4609
prid. id. vehementissimo significatu terra marique per dies quinque.
18.31.p4609
ratio eius haec traditur: si delphino occidente imbres fuerint, non futuros
18.31.p4609
10
18.31.p4609
per arcturum. signum orientis eius sideris servetur hirundinum abitus
18.31.p4609
11
18.31.p4609
; namque deprehensae intereunt. XVI kal. Oct. Aegypto spica, quam tenet virgo, exoritur matutino etesiaeque desinunt. hoc idem Caesari XIIII kal., XII Assyriae significant, et
18.31.p4609
12
18.31.p4609
XI kal. Caesari commissura piscium occidens ipsumque aequinocti sidus VIII kal. Oct.
18.31.p4609
13
18.31.p4609
dein consentiunt, quod est rarum, Philippus, Callippus, Dositheus, Parmeniscus , Conon, Criton, Democritus, Eudoxus IV
18.31.p4609
14
18.31.p4609
kal. Oct. capellam matutino exoriri et III kal. haedos. VI non. Oct. Atticae corona exoritur mane, Asiae et Caesari V
18.31.p4609
15
18.31.p4609
heniochus
18.31.p4609
16
18.31.p4609
occidit matutino. IV
18.31.p4609
17
18.31.p4609
Caesari corona exoriri incipit, et postridie
18.31.p4609
18
18.31.p4609
occidunt haedi vespere.
18.31.p4609
VIII id. Oct. Caesari fulgens in corona stella exoritur, et
18.31.p4609
V
18.31.p4609
I
18.31.p4609
19
18.31.p4609
id. vergiliae vesperi, idibus corona tota. XVI
18.31.p4609
I
18.31.p4609
20
18.31.p4609
kal. Nov. suculae vesperi exoriuntur. prid. kal. Caesari arcturus
18.31.p4609
occidit et suculae exoriuntur cum sole. IIII non. arcturus occidit vesperi. V id
18.31.p4609
21
18.31.p4609
. Nov. gladius Orionis occidere incipit. dein III id. vergiliae occidunt.
18.31.p4610
18.31.p4610
1
18.31.p4610
In his temporum intervallis opera rustica: rapa, napos
18.31.p4610
2
18.31.p4610
serere quibus diximus diebus. vulgus agreste rapa post
18.31.p4610
3
18.31.p4610
ciconiae discessum male seri putat, nos omnino post Vulcanalia, et praecocia cum panico, a fidiculae autem occasu viciam
18.31.p4610
4
18.31.p4610
, passiolos
18.31.p4610
5
18.31.p4610
, pabulum. hoc silente
18.31.p4610
6
18.31.p4610
luna seri iubent. et frondis praeparandae tempus hoc est. unus frondator quattuor frondarias fiscinas complere in die iustum habet. si decrescente luna praeparetur, non putrescit . aridam colligi non oportet.
18.31.p4611
18.31.p4611
1
18.31.p4611
Vindemiam antiqui numquam existimavere maturam ante aequinoctium; iam passim rapi cerno. quamobrem et huius tempora notis argumentisque signentur. leges ita se habent: uvam caldam
18.31.p4611
2
18.31.p4611
ne
18.31.p4611
3
18.31.p4611
legito, hoc est nimia
18.31.p4611
4
18.31.p4611
siccitate ac nisi imber intervenerit. uvam
18.31.p4611
5
18.31.p4611
rorulentam ne
18.31.p4611
6
18.31.p4611
legito, hoc est si ros nocturnus fuerit nec prius quam sole discutiatur.
18.31.p4611
vindemiare incipito, cum ad palmitem pampinus procumbere coep
18.31.p4611
er
18.31.p4611
it
18.31.p4611
7
18.31.p4611
aut cum exempto acino ex densitate intervallum non
18.31.p4611
8
18.31.p4611
conpleri
18.31.p4611
9
18.31.p4611
apparuerit ac
18.31.p4611
10
18.31.p4611
iam non augeri acinos
18.31.p4611
11
18.31.p4611
. plurimum
18.31.p4611
r
18.31.p4611
efert
18.31.p4611
12
18.31.p4611
, si contingat crescente luna vindemiare.
18.31.p4611
pressura
18.31.p4611
13
18.31.p4611
una culleos XX implere debet. hic est pes iustus. ad totidem culleos et lacus XX iugeribus
18.31.p4611
unum sufficit torculum. premunt aliqui singulis, utilius binis, licet magna sit vastitas singulis. longitudo in his refert, non crassitudo. spa
18.31.p4611
t
18.31.p4611
iosa
18.31.p4611
14
18.31.p4611
melius premunt. antiqui funibus vittisque loreis ea detrahebant et vectibus. intra c annos inventa Graecanica, mali rugis per coclea
18.31.p4611
m
18.31.p4611
15
18.31.p4611
ambulantibus
18.31.p4611
16
18.31.p4611
, ab
18.31.p4611
17
18.31.p4611
aliis adfixa arboris
18.31.p4611
18
18.31.p4611
stella, aliis
18.31.p4611
19
18.31.p4611
areas
18.31.p4611
20
18.31.p4611
lapidum adtollente secum arbore, quod maxime probatur. intra XXII hos annos inventum parvis prelis et minore torculario
18.31.p4611
21
18.31.p4611
aedificio, breviore malo in media
18.31.p4611
22
18.31.p4611
derecto
18.31.p4611
23
18.31.p4611
, tympana inposita vinaceis superne toto pondere urguere et super prela construere congeriem.
18.31.p4611
hoc et poma colligendi tempus, observato
18.31.p4611
24
18.31.p4611
cum aliquod maturitate, non tempestate , deciderit; hoc et faeces exprimendi, hoc et defrutum coquendi silente luna noctu aut, si interdiu, plena, ceteris diebus aut ante exortum lunae aut post occasum, nec de novella vite aut palustri, nec nisi e matura
18.31.p4611
25
18.31.p4611
uva. si
18.31.p4611
26
18.31.p4611
27
18.31.p4611
ligno contingatur vas, adustum et fumosum fieri putant.
18.31.p4611
28
18.31.p4611
iustum vindemiae tempus ab aequinoctio ad vergiliarum occasum dies XLIIII. ab eo die oraculum occurrit frigidum picari pro nihilo ducentium. sed iam et kal. Ian. defectu vasorum vindemiantes vidi piscinisque musta condi aut vina effundi priora, ut dubia reciperentur
18.31.p4611
29
18.31.p4611
.
18.31.p4611
hoc non tam saepe proventu nimio evenit quam segnitia
18.31.p4611
30
18.31.p4611
aut avari
18.31.p4611
t
18.31.p4611
ia
18.31.p4611
31
18.31.p4611
insidiantium caritati
18.31.p4611
32
18.31.p4611
. civilis
18.31.p4611
33
18.31.p4611
34
18.31.p4611
, aequi
18.31.p4611
35
18.31.p4611
patrisfamilias modus est annona
18.31.p4611
36
18.31.p4611
cuiusque anni uti. id peraeque etiam lucrosissimum
18.31.p4611
. reliqua
18.31.p4611
37
18.31.p4611
de vinis
18.31.p4611
38
18.31.p4611
adfatim dicta sunt, item
18.31.p4611
39
18.31.p4611
vindemia facta olivam esse rapiendam et quae ad oleum pertinent quaeque a vergiliarum occasu agi debent.
18.32.p4612
18.32.p4612
1
18.32.p4612
His quae sunt necessaria adicientur de luna ventisque et praesagiis, ut sit tota sideralis ratio perfecta. namque Vergilius etiam in numeros lunae digerenda quaedam putavit Democriti secutus ostentationem; nos legum utilitas, quae in toto opere, in hac quoque movet parte.
18.32.p4613
18.32.p4613
Omnia, quae caeduntur, carpuntur, tondentur
18.32.p4613
1
18.32.p4613
, innocentius decrescente luna quam crescente fiunt.
18.32.p4613
2
18.32.p4613
stercus nisi decrescente luna ne tangito, maxime autem
18.32.p4613
3
18.32.p4613
intermenstrua dimidiaque stercorato, verres, iuvencos, arietes, haedos decrescente luna castrato. ova luna nova supponito. scrobes luna plena noctu facito
18.32.p4613
4
18.32.p4613
. arborum radices luna plena operito. umidis locis interlunio serito et circa interlunium quadriduo
18.32.p4613
5
18.32.p4613
. ventilari quoque frumenta ac legumina et condi circa extremam lunam iubent, seminaria, cum luna supra terrain sit
18.32.p4613
6
18.32.p4613
, fieri
18.32.p4613
7
18.32.p4613
, calcari musta, cum luna sub terra, item materias
18.32.p4613
8
18.32.p4613
caedi quaeque alia suis locis diximus.
18.32.p4613
neque est facilior observatio ac iam dicta nobis secundo volumine, sed quod intellegere vel rustici
18.32.p4613
9
18.32.p4613
possint: quotiens ab occidente sole cernetur
18.32.p4613
10
18.32.p4613
prioribusque horis noctis lucebit, crescens erit et oculis dimidiata iudicabitur ; cum vero occidente sole orietur ex adverso, ita ut
18.32.p4613
11
18.32.p4613
pariter aspiciantur
18.32.p4613
12
18.32.p4613
, tum erit plenilunium. quotiens ab ortu solis orietur prioribusque noctis horis
18.32.p4613
13
18.32.p4613
detrahet lumen
18.32.p4613
et in diurnas extendet
18.32.p4613
14
18.32.p4613
, decrescens erit iterumque dimidia ; in coitu vero, quod interlunium vocant, cum apparere desierit.
18.32.p4613
supra terras autem erit, quamdiu et sol, interlunio et prima toto
18.32.p4613
15
18.32.p4613
die, secunda horae
18.32.p4613
16
18.32.p4613
noctis unius de
18.32.p4613
x
18.32.p4613
- tante
18.32.p4613
17
18.32.p4613
si
18.32.p4613
ci
18.32.p4613
lico
18.32.p4613
18
18.32.p4613
, ac deinde tertia et usque XV multiplicatis horarum isdem portionibus. XV tota supra terras noct
18.32.p4613
e
18.32.p4613
19
18.32.p4613
erit eademque
18.32.p4613
20
18.32.p4613
sub terris toto
18.32.p4613
21
18.32.p4613
die.
18.32.p4613
XVI ad primae horae nocturnae dextantem
18.32.p4613
22
18.32.p4613
si
18.32.p4613
ci
18.32.p4613
licum
18.32.p4613
23
18.32.p4613
sub terra aget easdemque portiones horarum per singulos dies adiciet usque ad interlunium , et quantum primis partibus noctis detraxerit, quod
18.32.p4613
24
18.32.p4613
sub terris ag
18.32.p4613
e
18.32.p4613
t
18.32.p4613
25
18.32.p4613
, tantundem novissimis ex die adiciet
18.32.p4613
26
18.32.p4613
supra terram. alternis autem mensibus XXX implebit numeros , alternis vero detrahet singulos. haec erit ratio lunaris; ventorum paulo scrupulosior.
18.33.p4614
18.33.p4614
Observato
18.33.p4614
1
18.33.p4614
solis ortu quocumque die libeat stantibus hora diei sexta sic, ut ortum eum a sinistro umero habeant, contra mediam faciem meridies
18.33.p4614
2
18.33.p4614
et a vertice septentrio erit. qui ita limes per agrum curret
18.33.p4614
3
18.33.p4614
, cardo appellabitur
18.33.p4614
4
18.33.p4614
. circumagi deinde melius est, ut umbram suam quisque cernat;
18.33.p4614
alioquin post hominem erit. ergo permutatis lateribus, ut ortus illius diei ab dextro umero fiat, occasus a sinistro, tune erit hora sexta, cum minima umbra contra medium fiet hominem. per huius mediam longitudinem duci sarculo sulcum vel
18.33.p4614
cultro
18.33.p4614
5
18.33.p4614
liniam verbi gratia pedum XX conveniat
18.33.p4614
6
18.33.p4614
mediamque mensuram, hoc est in decimo pede
18.33.p4614
7
18.33.p4614
, circumscribi circulo parvo, qui vocetur umbilicus .
18.33.p4614
8
18.33.p4614
quae pars fuerit a vertice umbrae, haec erit venti
18.33.p4614
9
18.33.p4614
septentrionis
18.33.p4614
10
18.33.p4614
. illo tibi, putator, arborum plagae ne spectent , neve arbusta vineaeve
18.33.p4614
11
18.33.p4614
nisi in Africa, Cyrenis, Aegypto. illinc flante ne arato
18.33.p4614
12
18.33.p4614
,quaeque alia praecipiemus
18.33.p4614
13
18.33.p4614
.quae
18.33.p4614
14
18.33.p4614
pars liniae fuerit a pedibus umbrae meridiem spectans, haec ventum austrum dabit, quem a Graecis notum diximus
18.33.p4614
15
18.33.p4614
vocari.
18.33.p4614
16
18.33.p4614
illinc flatu veniente materiam vinumque
18.33.p4614
17
18.33.p4614
, agricola, ne tractes. umidus aut aestuosus
18.33.p4614
18
18.33.p4614
Italiae est
18.33.p4614
19
18.33.p4614
, Africae quidem incendia cum serenitate adfert
18.33.p4614
20
18.33.p4614
. in hunc Italiae palmites spectent
18.33.p4614
21
18.33.p4614
, sed non plagae arborum vitiumve. hic
18.33.p4614
22
18.33.p4614
oleae timeatur vergiliarum quadriduo, hunc caveat insitor calamis gemmisque inoculator.
18.33.p4614
23
18.33.p4614
de ipsa regionis eius hora praemonuisse conveniat
18.33.p4614
24
18.33.p4614
. frondem medio
18.33.p4614
25
18.33.p4614
die, arborator, ne caedito. cum meridiem adesse senties
18.33.p4614
26
18.33.p4614
, pastor, [aestate]
18.33.p4614
27
18.33.p4614
contrahente se umbra
18.33.p4614
28
18.33.p4614
, pecudes a
18.33.p4614
29
18.33.p4614
sole
18.33.p4614
30
18.33.p4614
in opaca cogito. cum aestate pasces, in occidentem spectent
18.33.p4614
31
18.33.p4614
ante meridiem, post meridiem in orientem
18.33.p4614
32
18.33.p4614
; aliter noxium, sicut hieme et vere
18.33.p4614
33
18.33.p4614
in rorulentum
18.33.p4614
34
18.33.p4614
educere
18.33.p4614
35
18.33.p4614
: [nec
18.33.p4614
36
18.33.p4614
contra septentrionem paveris
18.33.p4614
37
18.33.p4614
supra dictum] clud
18.33.p4614
u
18.33.p4614
ntur
18.33.p4614
38
18.33.p4614
ita lippiuntque
18.33.p4614
39
18.33.p4614
ab adflatu
18.33.p4614
et alvo cita pereunt. qui feminas concipi voles, in hunc ventum spectantes iniri cogito.
18.34.p4615
18.34.p4615
Diximus ut in media linia designaretur
18.34.p4615
1
18.34.p4615
umbilicus. per hunc medium transversa currat alia. haec erit ab exortu aequinoctiali ad occasum aequinoctialem, et limes, qui ita secabit agrum, decumanus vocabitur. ducantur deinde aliae duae liniae in decussis
18.34.p4615
2
18.34.p4615
obliquae, ita ut ab
18.34.p4615
3
18.34.p4615
septentrionis dextra
18.34.p4615
4
18.34.p4615
laevaque ad austri dextram ac laevam descendant
18.34.p4615
5
18.34.p4615
.
18.34.p4615
omnes
18.34.p4615
6
18.34.p4615
per eundem currant umbilicum , omnes inter se pares sint, omnium intervalla paria. quae ratio semel in quoque agro ineunda erit vel, si saepius libeat uti, e
18.34.p4615
7
18.34.p4615
ligno facienda, regulis paribus in tympanum exiguum, sed circinatum adactis. ratione, qua doceo occurrendum ingeniis quoque
18.34.p4615
8
18.34.p4615
inperitorum es
18.34.p4615
se
18.34.p4615
9
18.34.p4615
,
18.34.p4615
10
18.34.p4615
meridiem excuti
18.34.p4615
11
18.34.p4615
placet, quoniam semper idem est, sol autem cotidie ex alio caeli momento
18.34.p4615
12
18.34.p4615
quam pridie oritur, ne quis forte ad exortum capiendam
18.34.p4615
13
18.34.p4615
putet liniam.
18.34.p4616
18.34.p4616
Ita caeli exacta parte quod fuerit lin
18.34.p4616
i
18.34.p4616
ae
18.34.p4616
1
18.34.p4616
caput septentrioni
18.34.p4616
2
18.34.p4616
proximum a parte exortiva, solstitialem habebit exortum , hoc est longissimi diei, ventumque aquilonem, borean Graecis dictum.
18.34.p4616
3
18.34.p4616
in hunc ponito arbores vitesque. sed hoc flante ne arato, frugem ne serito, semen ne iacito. praestringit
18.34.p4616
a
18.34.p4616
nim
18.34.p4616
am
18.34.p4616
4
18.34.p4616
atque praegelat
18.34.p4616
5
18.34.p4616
hic radicibus
18.34.p4616
6
18.34.p4616
arborum , quas positurus adferes. praed
18.34.p4616
o
18.34.p4616
ctus
18.34.p4616
7
18.34.p4616
esto: alia robustis
18.34.p4616
prosunt, alia infantibus.
18.34.p4616
8
18.34.p4616
—(Nec sum oblitus in hac parte ventum Graecis poni, quem ca
18.34.p4616
e
18.34.p4616
cian
18.34.p4616
9
18.34.p4616
vocant. sed idem Aristoteles, vir inmensae subtilitatis, qu
18.34.p4616
i
18.34.p4616
id
18.34.p4616
10
18.34.p4616
ipsum fecit , rationem convexitatis mundi reddit
18.34.p4616
11
18.34.p4616
, qua contrarius aquilo Africo flat).—nec tamen eum toto anno in praedictis timeto
18.34.p4616
12
18.34.p4616
agricola. mollitur sidere
18.34.p4616
13
18.34.p4616
aestate media mutatque
18.34.p4616
14
18.34.p4616
nomen—etesias vocatur—; ergo cum frigidum senties, caveto, ad qu
18.34.p4616
a
18.34.p4616
ecumque
18.34.p4616
15
18.34.p4616
aquilo praedic
18.34.p4616
e
18.34.p4616
tur
18.34.p4616
16
18.34.p4616
: tanto perniciosior septentrio
18.34.p4616
ne
18.34.p4616
17
18.34.p4616
est.
18.34.p4616
18
18.34.p4616
in hunc Asiae, Graeciae,Hispaniae, maritimae Italiae, Campaniae, Apuliae
18.34.p4616
19
18.34.p4616
arbusta vineaeque spectent. qui mares concipi voles, in hunc pascito, ut sic ineuntem ineat. ex adverso aquilonis ab occasu brumali Africus flabit
18.34.p4616
20
18.34.p4616
, quem Graeci liba vocant. in hunc ad coitum
18.34.p4616
21
18.34.p4616
cum se pecus circumegerit, feminas conceptas esse scito.
18.34.p4617
18.34.p4617
1
18.34.p4617
<2> Tertia a septentrione linia, quam per latitudinem umbrae duximus
18.34.p4617
2
18.34.p4617
et
18.34.p4617
3
18.34.p4617
decumanam vocavimus, exortum habebit aequinoctialem ventumque subsolanum, Graecis aphelioten
18.34.p4617
4
18.34.p4617
dictum. in hunc salubribus locis villae vineaeque spectent
18.34.p4617
5
18.34.p4617
. ipse leniter pluvius tamen est, siccior favonius, ex adverso eius ab aequinoctiali occasu, zephyrus Graecis nominatus. in hunc spectare oliveta Cato iussit. hic ver inchoat aperitque terras tenui frigore saluber, hic vites putandi frugesque curandi, arbores serendi, poma inserendi
18.34.p4617
, oleas tractandi ius dabit adflatuque nutricium exercebit .
18.34.p4617
6
18.34.p4617
quarta a septentrione linia, eadem austro ab exortiva parte proxima, brumalem habebit exortum ventumque volturnum, e
18.34.p4617
u
18.34.p4617
rum
18.34.p4617
7
18.34.p4617
Graecis dictum, sicciorem et ipsum tepidioremque
18.34.p4617
8
18.34.p4617
. in hunc apiaria
18.34.p4617
9
18.34.p4617
et vineae Italiae Galliarumque spectare debent
18.34.p4617
10
18.34.p4617
. ex adverso volturni flabit
18.34.p4617
11
18.34.p4617
corus, ab occasu solstitiali et occasu lateris
18.34.p4617
12
18.34.p4617
septentrionis, Graecis dictus argestes, ex frigidissimis et ipse, sicut omnes qui a septentrionis parte spirant.
18.34.p4617
13
18.34.p4617
hic et grandines infert, cavendus et ipse non secus ac septentrio. volturnus si a serena caeli parte coeperit flare, non durabit
18.34.p4617
14
18.34.p4617
in noctem
18.34.p4617
15
18.34.p4617
, at
18.34.p4617
16
18.34.p4617
subsolanus
18.34.p4617
17
18.34.p4617
in maiorem partem noctis extenditur
18.34.p4617
18
18.34.p4617
. quisquis erit ventus, si fervidus sentietur, pluribus diebus permanebit . aquilonem praenuntiat terra siccescens
18.34.p4617
19
18.34.p4617
repente, austrum umescens
18.34.p4617
20
18.34.p4617
rore
18.34.p4617
21
18.34.p4617
occulto
18.34.p4617
22
18.34.p4617
.
18.35.p4618
18.35.p4618
1
18.35.p4618
2
18.35.p4618
Etenim
18.35.p4618
3
18.35.p4618
praedicta ventorum ratione
18.35.p4618
4
18.35.p4618
, ne
18.35.p4618
5
18.35.p4618
saepius eadem dicantur, transire convenit ad reliqua tempestatum praesagia, quoniam et hoc placuisse Vergilio magno opere video, siquidem in
18.35.p4618
6
18.35.p4618
ipsa messe saepe concurrere proelia ventorum damnosa imperitis refert.
18.35.p4618
tradunt eundem Democritum metente fratre eius Damaso ardentissimo aestu orasse, ut reliquae segeti parceret raperetque desecta sub tectum, paucis mox horis s
18.35.p4618
a
18.35.p4618
evo imbre
18.35.p4618
7
18.35.p4618
vaticinatione
18.35.p4618
adprobata. quin immo et harundinem
18.35.p4618
8
18.35.p4618
non nisi inpendente pluvia
18.35.p4618
9
18.35.p4618
seri iubent et fruges insecuturo imbre. quamobrem et haec breviter atting
18.35.p4618
e
18.35.p4618
mus
18.35.p4618
10
18.35.p4618
, scrutati
18.35.p4618
11
18.35.p4618
maxime
18.35.p4618
12
18.35.p4618
pertinentia, primumque a sole capiemus praesagia.
18.35.p4619
18.35.p4619
1
18.35.p4619
Purus oriens atque non fervens serenum diem nuntiat , at
18.35.p4619
2
18.35.p4619
hibernam
18.35.p4619
3
18.35.p4619
pallidus grandinem
18.35.p4619
4
18.35.p4619
. si et occidit pridie serenus
18.35.p4619
5
18.35.p4619
[et oritur], tanto certior fides serenitatis. concavus oriens pluvias praedicit; idem ventos
18.35.p4619
6
18.35.p4619
, cum ante exorientem
18.35.p4619
7
18.35.p4619
eum nubes rubescunt; quod si et nigrae rubentibus intervenerint, et pluvias; cum occidentis aut orientis
18.35.p4619
8
18.35.p4619
radii videntur coire
18.35.p4619
9
18.35.p4619
, pluvias.
18.35.p4619
si circa occidentem rubesc
18.35.p4619
e
18.35.p4619
nt
18.35.p4619
10
18.35.p4619
nubes, serenitatem et
18.35.p4619
11
18.35.p4619
futuri diei spondent. si in exortu spargentur
18.35.p4619
12
18.35.p4619
partim ad austrum, partim ad aquilonem , pura circa eum serenitas sit licet, pluviam tamen ventosque
18.35.p4619
13
18.35.p4619
significabunt; si in ortu aut in occasu contracti cernentur
18.35.p4619
14
18.35.p4619
radii, imbrem. si in occasu
18.35.p4619
15
18.35.p4619
eius pluet aut radii nubem in se trahent, asperam in proximum diem tempestatem significabunt.
18.35.p4619
cum oriente radii non inlustres eminebunt, quamvis circumdatae nubes non sint, pluviam portendent
18.35.p4619
16
18.35.p4619
. si ante exortum nubes globabuntur, hiemem asperam denuntiabunt; si ab ortu repellentur et ad occasum abibunt
18.35.p4619
17
18.35.p4619
, serenitatem. si nubes solem circumcludent
18.35.p4619
18
18.35.p4619
,
18.35.p4619
quanto minus luminis relinquent
18.35.p4619
19
18.35.p4619
, tanto turbidior tempestas erit; si vero etiam duplex orbis fuerit, eo
18.35.p4619
20
18.35.p4619
atrocior.
18.35.p4619
21
18.35.p4619
quod si in exortu aut in occasu fiet
18.35.p4619
22
18.35.p4619
, ita ut
18.35.p4619
23
18.35.p4619
rubescant nubes, maxima
18.35.p4619
24
18.35.p4619
ostendetur tempestas. si non ambibunt
18.35.p4619
25
18.35.p4619
, sed incumbent, a quocumque vento fuerint, eum portendent ; si a meridie, et imbrem. si oriens cingetur
18.35.p4619
26
18.35.p4619
orbe, ex qua parte is se ruperit
18.35.p4619
27
18.35.p4619
, expectetur ventus. si totus defluxerit aequaliter, serenitatem dabit.
18.35.p4619
si in exortu longe radios per nubes porriget
18.35.p4619
28
18.35.p4619
et medius erit inanis
18.35.p4619
29
18.35.p4619
, pluviam significabit
18.35.p4619
30
18.35.p4619
; si ante ortum radii se ostendent
18.35.p4619
31
18.35.p4619
, aquam et ventum; si circa occidentem candidus circulus erit, noctis lenem
18.35.p4619
32
18.35.p4619
tempestatem; si nebula, vehementiorem; si candente sole, ventum; si ater
18.35.p4619
33
18.35.p4619
circulus fuerit, ex qua regione is ruperit se
18.35.p4619
34
18.35.p4619
, ventum magnum.
18.35.p4620
18.35.p4620
1
18.35.p4620
Proxima sint iure lunae praesagia. quartam eam maxime observat Aegyptus. si splendens exorta puro nitore fulsit, serenitatem; si rubicunda, ventos; si nigra, pluvias
18.35.p4620
2
18.35.p4620
portendere creditur in XV
18.35.p4620
3
18.35.p4620
. cornua eius obtusa pluviam, erecta et infesta ventos semper significant, quarta tamen maxime. cornu
18.35.p4620
super
18.35.p4620
ius
18.35.p4620
4
18.35.p4620
acuminatum septentrionale
18.35.p4620
m
18.35.p4620
5
18.35.p4620
atque rigidum illum praesagit ventum, inferius
18.35.p4620
austrum, utraque
18.35.p4620
6
18.35.p4620
e
18.35.p4620
recta
18.35.p4620
7
18.35.p4620
noctem ventosam
18.35.p4620
8
18.35.p4620
. si quartam orbis rutilus cinget, et
18.35.p4620
9
18.35.p4620
ventos et imbres praemonebit.
18.35.p4620
apud Varronem ita est: Si quarto die luna erit directa, magnam tempestatem in mari praesagiet
18.35.p4620
10
18.35.p4620
, nisi si
18.35.p4620
11
18.35.p4620
coronam circa se habebit et eam sinceram, quoniam illo modo non ante plenam lunam hiematurum ostendit. si plenilunio per dimidium pura erit, dies serenos significabit; si rutila, ventos; nigrescens imbres.
18.35.p4620
si caligo orbi
18.35.p4620
sve
18.35.p4620
12
18.35.p4620
nub
18.35.p4620
iu
18.35.p4620
m
18.35.p4620
13
18.35.p4620
incluserit , ventos, qua
18.35.p4620
14
18.35.p4620
se ruperit; si gemini orbes
18.35.p4620
15
18.35.p4620
cinxerint, maiorem tempestatem, et magis
18.35.p4620
16
18.35.p4620
, si tres erunt aut nigri, interrupti atque distracti. nascens luna si cornu superiore obatrato
18.35.p4620
17
18.35.p4620
surget, pluvias decrescens dabit; si inferiore, ante plenilunium ; si in media nigritia illa fuerit, imbrem in plenilunio. si plena circa se habebit orbem, ex qua parte is maxime splendebit, ex ea ventum ostendet; si in ortu cornua crassiora fuerint, horridam tempestatem. si ante quartam non apparuerit vento favonio flante, hiemalis toto mense erit. si XVI vehementius flammea apparuerit, asperas tempestates praesagiet.
18.35.p4620
sunt et ipsius lunae VIII
18.35.p4620
18
18.35.p4620
articuli, quotiens in angulos solis incidat
18.35.p4620
19
18.35.p4620
, plerisque inter
18.35.p4620
20
18.35.p4620
eos tantum observantibus praesagia eius, hoc est III, VII, XI, XV, XVII, XXIII, XXVII et interlunium.
18.35.p4621
18.35.p4621
1
18.35.p4621
Tertio loco
18.35.p4621
2
18.35.p4621
stellarum observationem esse oportet. discurrere hae videntur interdum, ventique protinus sequuntur , in quorum
18.35.p4621
3
18.35.p4621
parte ita
18.35.p4621
4
18.35.p4621
praesagiere
18.35.p4621
5
18.35.p4621
. caelum cum aequaliter totum erit splendidum articulis temporum, quos proposuimus, autumnum serenum praestabit
18.35.p4621
6
18.35.p4621
et frigidum.
18.35.p4621
7
18.35.p4621
si ver et aestas non sine refrigerio
18.35.p4621
8
18.35.p4621
aliquo transierint
18.35.p4621
9
18.35.p4621
, autumnum serenum ac densum
18.35.p4621
10
18.35.p4621
minusque ventosum facient. autumni serenitas ventosam hiemem facit.
18.35.p4621
11
18.35.p4621
cum repente stellarum fulgor obscuratur
18.35.p4621
e
18.35.p4621
t id
18.35.p4621
12
18.35.p4621
neque nubilo nec caligine
18.35.p4621
13
18.35.p4621
,
18.35.p4621
p
18.35.p4621
luvia
18.35.p4621
aut
18.35.p4621
14
18.35.p4621
graves denuntiantur tempestates. si volitare plures stellae videbuntur, quo ferentur albescentes, ventos ex is partibus nuntiabunt [aut
18.35.p4621
15
18.35.p4621
]. si c
18.35.p4621
o
18.35.p4621
r
18.35.p4621
usc
18.35.p4621
abunt
18.35.p4621
16
18.35.p4621
, certos, si id in pluribus partibus fiet, inconstantes ventos et undique
18.35.p4621
17
18.35.p4621
. si stellarum
18.35.p4621
18
18.35.p4621
errantium aliquam
18.35.p4621
19
18.35.p4621
orbis
18.35.p4621
20
18.35.p4621
incluserit
18.35.p4621
21
18.35.p4621
, imbrem
18.35.p4621
22
18.35.p4621
.
18.35.p4621
sunt in signo cancri duae stellae parvae aselli appellatae, exiguum inter illas spatium obtinente nubecula, quam praesepia appellant. haec cum caelo sereno
18.35.p4621
apparere desiit
18.35.p4621
23
18.35.p4621
, atrox hiems sequitur. si
18.35.p4621
vero
18.35.p4621
24
18.35.p4621
alteram earum, aquiloniam, caligo abstulit, auster saevit; si austrinam, aquilo. arcus cum sunt duplices, pluvias nuntiant , a pluviis serenitatem non perinde certam; circulus
18.35.p4621
25
18.35.p4621
nubis
18.35.p4621
26
18.35.p4621
circa sidera aliqua pluviam.
18.35.p4622
18.35.p4622
1
18.35.p4622
Cum aestate vehementius tonuit quam fulsit, ventos ex ea parte denuntiat, contra si minus tonuit, imbrem. cum sereno caelo fulgetrae
18.35.p4622
2
18.35.p4622
erunt et tonitrua
18.35.p4622
3
18.35.p4622
, hiemabit
18.35.p4622
4
18.35.p4622
, atrocissime autem, cum ex omnibus quattuor partibus caeli fulgurabit
18.35.p4622
5
18.35.p4622
; cum ab aquilone tantum, in posterum diem aquam portendet; cum a septentrione, ventum eum. cum ab austro vel coro aut favonio nocte serena fulgurabit
18.35.p4622
6
18.35.p4622
, ventum et imbrem ex isdem regionibus demonstrabit. tonitrua matutina ventum significant, imbrem meridiana.
18.35.p4623
18.35.p4623
Nubes cum sereno in caelum ferentur
18.35.p4623
1
18.35.p4623
, ex
18.35.p4623
2
18.35.p4623
quacumque parte id fiet, venti expectentur. si eodem loco globabuntur adpropinquanteque
18.35.p4623
3
18.35.p4623
sole
18.35.p4623
4
18.35.p4623
discutientur et hoc ab aquilone fiet
18.35.p4623
5
18.35.p4623
, ventos; si ab austro, imbres portendent. sole occidente si ex utraque parte eius caelum petent
18.35.p4623
6
18.35.p4623
, tempestatem significabunt. vehementius atrae ab oriente in noctem aquam minantur, ab occidente in posterum diem.
18.35.p4623
7
18.35.p4623
si nubes ut vellera lanae spargentur
18.35.p4623
8
18.35.p4623
multae ab oriente, aquam
18.35.p4623
in triduum praesagient. cum in cacuminibus montium nubes consident, hiemabit. si cacumina pura fient
18.35.p4623
9
18.35.p4623
, disserenabit
18.35.p4623
10
18.35.p4623
. nube gravida candicante, quod vocant tempestatem albam, grando imminebit. caelo quamvis sereno nubecula quamvis
18.35.p4623
11
18.35.p4623
parva flatum procellosum dabit.
18.35.p4624
18.35.p4624
1
18.35.p4624
Nebulae montibus descendentes aut caelo cadentes vel in vallibus sidentes
18.35.p4624
2
18.35.p4624
serenitatem promittent
18.35.p4624
3
18.35.p4624
.
18.35.p4625
18.35.p4625
Ab his terreni ignes proxime significant. pallidi namque murmurantesque tempestatum nuntii sentiuntur, pluviae
18.35.p4625
1
18.35.p4625
etiam
18.35.p4625
2
18.35.p4625
, si in
18.35.p4625
3
18.35.p4625
lucernis fungi, si flexuose volitet flamma.
18.35.p4625
4
18.35.p4625
ventum
18.35.p4625
nuntiant
18.35.p4625
5
18.35.p4625
lumina, cum ex sese flammas elidunt aut vix accenduntur; item cum in aëno
18.35.p4625
6
18.35.p4625
pendente
18.35.p4625
7
18.35.p4625
scintillae coacervantur, vel cum tollentibus ollas carbo adhaerescit , aut cum contectus
18.35.p4625
8
18.35.p4625
ignis e s
18.35.p4625
e
18.35.p4625
9
18.35.p4625
favillam discutit scintillamve emittit, vel cum cinis in foco concrescit et cum carbo vehementer perlucet.
18.35.p4626
18.35.p4626
1
18.35.p4626
Est et aquarum significatio: mare si tranquillum in portu cursitabit
18.35.p4626
2
18.35.p4626
murmurabitve
18.35.p4626
3
18.35.p4626
intra se, ventum praedic
18.35.p4626
e
18.35.p4626
t
18.35.p4626
4
18.35.p4626
; si id
18.35.p4626
5
18.35.p4626
hieme
18.35.p4626
6
18.35.p4626
, et imbrem; litora ripaeque si resonabunt
18.35.p4626
7
18.35.p4626
tranquillo
18.35.p4626
8
18.35.p4626
, asperam tempestatem, item maris ipsius
18.35.p4626
tranquillo
18.35.p4626
9
18.35.p4626
sonitus spumaeve dispersae aut aquae bullantes. pulmones
18.35.p4626
10
18.35.p4626
marini in pelago plurium
18.35.p4626
11
18.35.p4626
dierum hiemem portendunt . saepe et silentio intumescit inflatumque
18.35.p4626
12
18.35.p4626
altius solito
18.35.p4626
13
18.35.p4626
iam intra se esse ventos fatetur.
18.35.p4627
18.35.p4627
1
18.35.p4627
Et quidam
18.35.p4627
2
18.35.p4627
et montium sonitus nemorumque mugitus praedicunt et sine
18.35.p4627
3
18.35.p4627
aura, quae sentiatur, folia ludentia , lanugo populi aut spinae volitans aquisque plumae
18.35.p4627
4
18.35.p4627
innatantes
18.35.p4627
5
18.35.p4627
, atque etiam in campanis
18.35.p4627
6
18.35.p4627
venturam tempestatem praecedens suus fragor. caeli quidem murmur non dubiam significationem habet.
18.35.p4628
18.35.p4628
1
18.35.p4628
Praesagiunt et animalia
18.35.p4628
2
18.35.p4628
: delphini tranquillo mari lascivientes flatum, ex qua venient
18.35.p4628
3
18.35.p4628
parte, item spargentes aquam, iidem
18.35.p4628
4
18.35.p4628
turbato tranquillitatem
18.35.p4628
5
18.35.p4628
. lolligo volitans, conchae adhaerescentes, echini adfigentes sese aut harena saburrantes tempestatis signa sunt. ranae quoque ultra solitum
18.35.p4628
6
18.35.p4628
vocales et fulicae matutino clangore
18.35.p4628
7
18.35.p4628
,
18.35.p4628
8
18.35.p4628
item mergi anatesque pinnas rostro purgantes ventum, ceteraeque aquaticae aves concursantes, grues in mediterranea festinantes, mergi,
18.35.p4628
g
18.35.p4628
aviae
18.35.p4628
9
18.35.p4628
maria aut stagna fugientes
18.35.p4628
10
18.35.p4628
. grues silentio per sublime volantes serenitatem, sicut
18.35.p4628
11
18.35.p4628
noctua in imbre
18.35.p4628
garrula—at
18.35.p4628
12
18.35.p4628
sereno tempestatem—, corvique singultu quodam latrantes seque concutientes, si continuabunt, serenum
18.35.p4628
13
18.35.p4628
diem;
18.35.p4628
si vero carptim vocem resorbebunt, ventosum imbrem.
18.35.p4628
14
18.35.p4628
graculi sero a pabulo
18.35.p4628
15
18.35.p4628
recedentes hiemem, et albae aves cum congregabuntur et cum terrestres volucres contra aquam clangores dabunt perfundentque
18.35.p4628
16
18.35.p4628
sese, sed maxime cornix, hirundo tam iuxta aquam volitans, ut pinna
18.35.p4628
17
18.35.p4628
saepe percutiat, quaeque in arboribus habitant, fugitantes in nid
18.35.p4628
o
18.35.p4628
s suos
18.35.p4628
18
18.35.p4628
, et anseres continuo clangore intempestivi , ardea in mediis harenis tristis.
18.35.p4629
18.35.p4629
1
18.35.p4629
Nec mirum aquaticas aut in totum volucres praesagia aëris sentire: pecora exultantia et indecora lascivia
18.35.p4629
2
18.35.p4629
ludentia easdem significationes habent, et boves caelum olfactantes seque lambentes contra pilum
18.35.p4629
3
18.35.p4629
, turpesque porci alienos sibi manipulos faeni lacerantes,
18.35.p4629
et apes operantes
18.35.p4629
4
18.35.p4629
segniter ve
18.35.p4629
l
18.35.p4629
5
18.35.p4629
contra industriam suam absconditae
18.35.p4629
6
18.35.p4629
, vel
18.35.p4629
7
18.35.p4629
formicae concursantes aut ova progerentes, item vermes terreni erumpentes.
18.35.p4630
18.35.p4630
Trifolium quoque inhorrescere et folia contra tempestatem subrigere certum est.
18.35.p4630
nec non et in cibis
18.35.p4630
1
18.35.p4630
mensisque nostris vasa, quibus esculentum additur, sudorem repositoriis
18.35.p4630
2
18.35.p4630
relinquentia diras tempestates praenuntiant .