Pliny, the Elder
Naturalis Historia
Hist 3.1.p3166
Choose a text
More by Pliny, the Elder
—
Perseus Lat2
3.1.p3160
3.1.p3160
Hactenus de situ et miraculis terrae aquarumque et siderum ac ratione universitatis atque mensura
3.1.p3160
1
3.1.p3160
. nunc de partibus, quamquam infinitum id quoque existimatur nec temere sine aliqua reprehensione tractatum
3.1.p3160
2
3.1.p3160
, haut ullo in genere venia iustiore
3.1.p3160
3
3.1.p3160
, si modo minime mirum est hominem genitum non omnia humana novisse. quapropter auctorem neminem unum sequar, sed ut quemque verissimum in quaque parte arbitrabor, quoniam commune ferme
3.1.p3160
4
3.1.p3160
omnibus fuit, ut eos quisque
3.1.p3160
5
3.1.p3160
diligentissime situs diceret, in
3.1.p3160
6
3.1.p3160
quibus ipse prodebat
3.1.p3160
7
3.1.p3160
.
3.1.p3160
ideo
3.1.p3160
8
3.1.p3160
nec culpabo aut coarguam
3.1.p3160
quemquam. locorum nuda
3.1.p3160
9
3.1.p3160
nomina et quanta
3.1.p3160
10
3.1.p3160
dabitur brevitate ponentur, claritate
3.1.p3160
11
3.1.p3160
causisque dilatis in suas partes; nunc
3.1.p3160
12
3.1.p3160
enim
3.1.p3160
13
3.1.p3160
sermo de toto est. quare sic accipi velim, ut si vidua
3.1.p3160
14
3.1.p3160
fama sua nomina, qualia fuere primordio ante ullas res gestas, nuncupentur
3.1.p3160
15
3.1.p3160
et
3.1.p3160
16
3.1.p3160
sit quaedam
3.1.p3160
17
3.1.p3160
in his nomenclatura
3.1.p3160
18
3.1.p3160
quidem, sed mundi rerumque naturae.
3.1.p3161
3.1.p3161
1
3.1.p3161
Terrarum orbis universus in tres dividitur partes, Europam, Asiam, Africam. origo ab occasu solis et Gaditano freto, qua inrumpens oceanus Atlanticus in maria interiora diffunditur
3.1.p3161
2
3.1.p3161
. hinc
3.1.p3161
3
3.1.p3161
intranti dextera
3.1.p3161
4
3.1.p3161
Africa est, laeva Europa, inter has Asia
3.1.p3161
5
3.1.p3161
. termini
3.1.p3161
6
3.1.p3161
amnes Tanais et Nilus.
3.1.p3161
XV
3.1.p3161
p. in longitudinem
3.1.p3161
7
3.1.p3161
quas diximus fauces oceani patent, V??? in latitudinem, a vico Mellaria
3.1.p3161
8
3.1.p3161
Hispaniae ad promunturium Africae Album, auctore Turranio
3.1.p3161
9
3.1.p3161
Gracile
3.1.p3161
10
3.1.p3161
iuxta genito.
3.1.p3161
11
3.1.p3161
T
3.1.p3161
12
3.1.p3161
. Livius ac Nepos Cornelius latitudinis tradiderunt minus
3.1.p3161
13
3.1.p3161
VII
3.1.p3161
p., ubi vero plurumum, X: tam modico ore tam inmensa aequorum vastitas panditur. nec profunda altitudo miraculum minuit. frequentes quippe taeniae
3.1.p3161
14
3.1.p3161
candicantis
3.1.p3161
15
3.1.p3161
vadi carinas territant. qua de causa
3.1.p3161
limen interni maris multi eum locum appellavere. proximis
3.1.p3161
16
3.1.p3161
autem faucibus utrimque inpositi montes coercent claustra, Abila
3.1.p3161
17
3.1.p3161
Africae, Europae Calpe
3.1.p3161
18
3.1.p3161
, laborum Herculis metae, quam ob causam indigenae columnas eius dei vocant creduntque perfossas
3.1.p3161
19
3.1.p3161
exclusa antea admisisse maria et rerum naturae mutasse faciem.
3.1.p3162
3.1.p3162
1
3.1.p3162
Primum ergo de Europa, altrice victoris omnium gentium populi longeque terrarum pulcherrima, quam plerique merito non tertiam portionem fecere, verum aequam, in duas partes ab amne Tanai ad Gaditanum fretum universo orbe diviso. oceanus a
3.1.p3162
2
3.1.p3162
quo
3.1.p3162
3
3.1.p3162
dictum est
3.1.p3162
4
3.1.p3162
spatio Atlanticum mare infundens et avido meatu terras, quaecunque
3.1.p3162
5
3.1.p3162
venientem expavere, demergens resistentes quoque flexuoso litorum anfractu
3.1.p3162
6
3.1.p3162
lambit, Europam vel maxime recessibus crebris excavans
3.1.p3162
7
3.1.p3162
, sed in quattuor prae
3.1.p3162
8
3.1.p3162
- cipuos sinus, quorum primus a Calpe Hispaniae extimo
3.1.p3162
9
3.1.p3162
, ut dictum est, monte Locros, Bruttium
3.1.p3162
10
3.1.p3162
usque promunturium,
3.1.p3162
11
3.1.p3162
inmenso ambitu flectitur.
3.1.p3163
3.1.p3163
1
3.1.p3163
In eo prima Hispania terrarum est, ulterior appellata, eadem Baetica, mox a fine
3.1.p3163
M
3.1.p3163
urgitano
3.1.p3163
2
3.1.p3163
citerior eademque Tarraconensis ad Pyrenaei
3.1.p3163
3
3.1.p3163
iuga. ulterior in duas
3.1.p3163
4
3.1.p3163
per longitudinem provincias dividitur, si quidem Baeticae latere septentrionali
3.1.p3163
5
3.1.p3163
praetenditur
3.1.p3163
6
3.1.p3163
Lusitania, amne Ana
3.1.p3163
discreta. ortus hic
3.1.p3163
7
3.1.p3163
in Laminitano
3.1.p3163
8
3.1.p3163
agro citerioris Hispaniae et modo in stagna se fundens
3.1.p3163
9
3.1.p3163
, modo in angustias
3.1.p3163
10
3.1.p3163
resorbens
3.1.p3163
11
3.1.p3163
aut in totum cuniculis condens et
3.1.p3163
12
3.1.p3163
saepius nasci gaudens in Atlanticum oceanum effunditur. Tarraconensis autem
3.1.p3163
13
3.1.p3163
, adfixa Pyrenaeo totoque eius a
3.1.p3163
14
3.1.p3163
latere decurrens et simul ad Gallicum oceanum Hiberico a
3.1.p3163
15
3.1.p3163
mari transversa se pandens , Solorio monte et Oretanis iugis Carpetanisque
3.1.p3163
16
3.1.p3163
et Asturum a Baetica atque Lusitania distinguitur.
3.1.p3164
3.1.p3164
1
3.1.p3164
Baetica, a flumine mediam
3.1.p3164
2
3.1.p3164
secante cognominata, cunctas provinciarum diviti
3.1.p3164
3
3.1.p3164
cultu et quodam fertili ac peculiari nitore praecedit. iuridici conventus ei
3.1.p3164
4
3.1.p3164
IIII, Gaditanus, Cordubensis
3.1.p3164
5
3.1.p3164
, Astigitanus
3.1.p3164
6
3.1.p3164
, Hispalensis. oppida omnia
3.1.p3164
7
3.1.p3164
numero CLXXV, in iis coloniae VIIII
3.1.p3164
8
3.1.p3164
, municipia c. R. X
3.1.p3164
9
3.1.p3164
, Latio antiquitus donata XXVII
3.1.p3164
10
3.1.p3164
, libertate VI, foedere III, stipendiaria CXX. ex his digna memoratu aut Latio
3.1.p3164
11
3.1.p3164
sermone dictu facilia, a flumine Ana litore oceani oppidum Ossonoba
3.1.p3164
12
3.1.p3164
, Aestu
3.1.p3164
13
3.1.p3164
- aria cognominatum, inter
3.1.p3164
con
3.1.p3164
fluentes
3.1.p3164
14
3.1.p3164
Luxiam
3.1.p3164
15
3.1.p3164
et Vrium, Hareni
3.1.p3164
16
3.1.p3164
montes, Baetis fluvius, litus Curense
3.1.p3164
17
3.1.p3164
inflexo sinu,
3.1.p3164
cuius ex adverso Gadis
3.1.p3164
18
3.1.p3164
inter insulas dicenda
3.1.p3164
19
3.1.p3164
, promunturium lunonis, portus Baesippo
3.1.p3164
20
3.1.p3164
, oppidum Baelo
3.1.p3164
21
3.1.p3164
, Mellaria, fretum ex Atlantico mari, Carteia, Tartesos
3.1.p3164
22
3.1.p3164
a Graecis dicta, mons Calpe.
3.1.p3164
23
3.1.p3164
dein litore interno oppida
3.1.p3164
24
3.1.p3164
Barbesula cum fluvio, item Salduba, oppidum Suel
3.1.p3164
25
3.1.p3164
, Malaca cum fluvio foederatorum
3.1.p3164
26
3.1.p3164
. dein Maenuba
3.1.p3164
27
3.1.p3164
cum fluvio, Sexi
3.1.p3164
28
3.1.p3164
cognomine
3.1.p3164
29
3.1.p3164
Firmum Iulium, Sel
3.1.p3164
30
3.1.p3164
, Abdara
3.1.p3164
31
3.1.p3164
, Murgi
3.1.p3164
32
3.1.p3164
, Baeticae finis. oram eam in
3.1.p3164
33
3.1.p3164
universum
3.1.p3164
34
3.1.p3164
originis Poenorum existimavit M. Agrippa; ab Ana autem Atlantico oceano obversa Bastulorum
3.1.p3164
35
3.1.p3164
Tur
3.1.p3164
36
3.1.p3164
- dulorumque est. in universam Hispaniam M. Varro pervenisse Hiberos
3.1.p3164
37
3.1.p3164
et Persas et Phoenicas
3.1.p3164
38
3.1.p3164
Celtasque et Poenos tradit. lusum
3.1.p3164
39
3.1.p3164
enim Liberi patris aut lyssam
3.1.p3164
40
3.1.p3164
cum eo bac
3.1.p3164
41
3.1.p3164
- chantium nomen dedisse Lusitaniae et Pana praefectum eius universae
3.1.p3164
42
3.1.p3164
. at quae
3.1.p3164
43
3.1.p3164
de Hercule ac Pyrene
3.1.p3164
44
3.1.p3164
vel Saturno traduntur fabulosa in primis arbitror.
3.1.p3165
3.1.p3165
Baetis, in Tarraconensis
3.1.p3165
1
3.1.p3165
provinciae non, ut aliqui
3.1.p3165
2
3.1.p3165
dixere, Mentesa
3.1.p3165
3
3.1.p3165
oppido, sed Tugiensi
3.1.p3165
4
3.1.p3165
exoriens saltu— iuxta quem Tader
3.1.p3165
5
3.1.p3165
fluvius, qui Carthaginiensem agrum rigat
3.1.p3165
—, Ilorci refugit Scipionis rogum versusque in occasum oceanum Atlanticum, provinciam adoptans, petit, modicus primo, sed multorum fluminum capax, quibus ipse famam aquasque aufert
3.1.p3165
6
3.1.p3165
. Baeticae primum ab Ossigitania
3.1.p3165
7
3.1.p3165
infusus, amoeno blandus alveo, crebris dextra laevaque accolitur oppidis.
3.1.p3166
3.1.p3166
Celeberrima inter hunc et oceani oram in mediterraneo Segida
3.1.p3166
1
3.1.p3166
quae Augurina cognominatur, Vlia
3.1.p3166
2
3.1.p3166
quae Fiden
3.1.p3166
3
3.1.p3166
- tia, Vrgao quae Alba, Ebora
3.1.p3166
4
3.1.p3166
quae Cerialis, Iliberri
3.1.p3166
5
3.1.p3166
quod
3.1.p3166
F
3.1.p3166
l
3.1.p3166
o
3.1.p3166
re
3.1.p3166
nt
3.1.p3166
ini
3.1.p3166
6
3.1.p3166
, Ilipula
3.1.p3166
7
3.1.p3166
quae Laus
3.1.p3166
8
3.1.p3166
, Artigi quod Iulienses, Vesci quod Faventia, Singili
3.1.p3166
9
3.1.p3166
, Ategua, Arialdunum, Agla
3.1.p3166
10
3.1.p3166
Minor, Baebro
3.1.p3166
11
3.1.p3166
, Castra Vinaria, Cisimbrium
3.1.p3166
12
3.1.p3166
, Hippo
3.1.p3166
13
3.1.p3166
Nova
3.1.p3166
14
3.1.p3166
, Ilurco
3.1.p3166
15
3.1.p3166
, Osca, Oscua
3.1.p3166
16
3.1.p3166
, Sucaelo
3.1.p3166
17
3.1.p3166
, Vnditanum, Tucci
3.1.p3166
18
3.1.p3166
Vetus, omnia
3.1.p3166
19
3.1.p3166
Baste
3.1.p3166
20
3.1.p3166
- taniae
3.1.p3166
21
3.1.p3166
vergentis ad mare. conventus vero Cordubensis circa flumen ipsum Ossigi quod cognominatur Latonium
3.1.p3166
22
3.1.p3166
, Iliturgi
3.1.p3166
23
3.1.p3166
quod Forum Iulium, Ipra
3.1.p3166
24
3.1.p3166
, Isturgi quod Triumphales
3.1.p3166
25
3.1.p3166
, Vcia et
3.1.p3166
XIIII
3.1.p3166
26
3.1.p3166
p. remotum in mediterraneo Obulco
3.1.p3166
27
3.1.p3166
quod Ponti
3.1.p3166
28
3.1.p3166
-
3.1.p3166
ficense appellatur, mox Ripa, Epora
3.1.p3166
29
3.1.p3166
foederatorum, Sacili
3.1.p3166
30
3.1.p3166
Martialium, Onuba
3.1.p3166
31
3.1.p3166
et dextra Corduba colonia Patricia
3.1.p3166
32
3.1.p3166
cognomine , inde primum navigabili Baete oppida Carbula, Detumo
3.1.p3166
33
3.1.p3166
, fluvius Singilis
3.1.p3166
34
3.1.p3166
, eodem Baetis latere incidens.
3.1.p3167
3.1.p3167
Oppida Hispalensis conventus Celti
3.1.p3167
1
3.1.p3167
, Axati
3.1.p3167
2
3.1.p3167
, Arua, Ca
3.1.p3167
3
3.1.p3167
- nama,
3.1.p3167
N
3.1.p3167
aeva
3.1.p3167
4
3.1.p3167
, Ilipa cognomine Ilpa
3.1.p3167
5
3.1.p3167
, Italica et a laeva Hispal
3.1.p3167
6
3.1.p3167
colonia cognomine Romulensis
3.1.p3167
7
3.1.p3167
, ex adverso oppidum Osset quod cognominatur Iulia Constantia, Lucurgentum
3.1.p3167
8
3.1.p3167
quod luli Genius
3.1.p3167
9
3.1.p3167
, Orippo, Caura, Siarum, fluvius Maenuba
3.1.p3167
10
3.1.p3167
,
3.1.p3167
Baeti
3.1.p3167
11
3.1.p3167
et ipse a dextro latere infusus. at inter aestuaria Baetis oppida
3.1.p3167
12
3.1.p3167
Nabrissa
3.1.p3167
13
3.1.p3167
cognomine Veneria et Colobana
3.1.p3167
14
3.1.p3167
, coloniae
3.1.p3167
15
3.1.p3167
Hasta
3.1.p3167
16
3.1.p3167
quae Regia dicitur et in mediterraneo Asido quae Caesarina.
3.1.p3168
3.1.p3168
Singilis
3.1.p3168
1
3.1.p3168
fluvius, in Baetim
3.1.p3168
2
3.1.p3168
quo dictum est ordine inrumpens , Astigitanam coloniam adluit, cognomine Augustam
3.1.p3168
3
3.1.p3168
Firmam, ab ea navigabilis. huius conventus sunt reliquae coloniae
3.1.p3168
4
3.1.p3168
inmunes
3.1.p3168
5
3.1.p3168
Tucci quae cognominatur Augusta Gemella,
3.1.p3168
Ituci
3.1.p3168
6
3.1.p3168
quae Virtus Iulia, Vcubi
3.1.p3168
7
3.1.p3168
quae Claritas Iulia, Vrso quae Gen
3.1.p3168
eti
3.1.p3168
va
3.1.p3168
8
3.1.p3168
Vrbanorum, inter quae fuit Munda, cum Pompeio
3.1.p3168
9
3.1.p3168
filio rapta
3.1.p3168
10
3.1.p3168
; oppida libera Astigi
3.1.p3168
11
3.1.p3168
vetus, Ostippo
3.1.p3168
12
3.1.p3168
; stipendiaria Callet, Callicula
3.1.p3168
13
3.1.p3168
, Castra Gemina, Ilipula Minor, Marruca, Sacrana
3.1.p3168
14
3.1.p3168
, Obulcula, Oningi
3.1.p3168
15
3.1.p3168
, Sabora, Ventippo. Maenubam
3.1.p3168
16
3.1.p3168
5 amnem, et ipsum navigabilem, haut procul accolunt Olontigi
3.1.p3168
17
3.1.p3168
,
3.1.p3168
L
3.1.p3168
aelia, Lastigi.
3.1.p3169
3.1.p3169
Quae autem regio a Baete ad fluvium Anam tendit extra praedicta, Baeturia appellatur, in duas
3.1.p3169
1
3.1.p3169
divisa
3.1.p3169
2
3.1.p3169
partes totidemque gentes: Celticos, qui Lusitaniam attingunt, Hispalensis conventus, Turdulos, qui Lusitaniam et Tarraconensem accolunt, iura Cordubam petunt. Celticos a Celtiberis ex Lusitania advenisse manifestum est sacris, lingua, oppidorum vocabulis, quae cognominibus in Baetica distinguntur:
3.1.p3169
Seriae adicitur Fama Iulia, Nertobrigae Concordia Iulia, Segidae Restituta lulia, Contributa
3.1.p3169
3
3.1.p3169
Iulia Vgultunia
3.1.p3169
e
3.1.p3169
4
3.1.p3169
, cum qua
3.1.p3169
5
3.1.p3169
et
3.1.p3169
6
3.1.p3169
Curiga nunc est, Lacimurgae
3.1.p3169
7
3.1.p3169
Constantia lulia, Stere
3.1.p3169
8
3.1.p3169
- sibus Fortunales et Callensibus Aeneanici
3.1.p3169
9
3.1.p3169
. praeter haec in
3.1.p3169
10
3.1.p3169
Celtica Acinippo
3.1.p3169
11
3.1.p3169
, Arunda, Arunci
3.1.p3169
12
3.1.p3169
, Turobriga
3.1.p3169
13
3.1.p3169
, Lastigi, Salpesa
3.1.p3169
14
3.1.p3169
, Saepone, Serippo. altera
3.1.p3169
Ba
3.1.p3169
eturia
3.1.p3169
15
3.1.p3169
, quam diximus Turdulorum et conventus Cordubensis, habet oppida non ignobilia Arsam, Mellariam, Mirobrigam
3.1.p3169
16
3.1.p3169
Regina
3.1.p3169
m
3.1.p3169
, Sosintigi
3.1.p3169
17
3.1.p3169
, Sisaponem
3.1.p3169
18
3.1.p3169
.
3.1.p3169
19
3.1.p3169
Gaditani conventus civium Romanorum Regina, Latinorum L
3.1.p3169
a
3.1.p3169
epia Regia
3.1.p3169
20
3.1.p3169
, Carisa cognomine Aurelia, Vrgia
3.1.p3169
21
3.1.p3169
cognominata Castrum Iulium, item Caesaris Salutariensis; stipendiaria Besaro, Belippo, Barbesula
3.1.p3169
22
3.1.p3169
,
3.1.p3169
B
3.1.p3169
lacippo
3.1.p3169
23
3.1.p3169
, Ba
3.1.p3169
e
3.1.p3169
sip
3.1.p3169
p
3.1.p3169
o
3.1.p3169
24
3.1.p3169
, Callet
3.1.p3169
25
3.1.p3169
, Cappa cum
3.1.p3169
26
3.1.p3169
Oleastro, I
3.1.p3169
p
3.1.p3169
tuci
3.1.p3169
27
3.1.p3169
,
3.1.p3169
I
3.1.p3169
brona
3.1.p3169
28
3.1.p3169
, Lascu
3.1.p3169
t
3.1.p3169
a
3.1.p3169
29
3.1.p3169
, Saguntia, Saudo, Vsaepo
3.1.p3169
30
3.1.p3169
.
3.1.p3170
3.1.p3170
1
3.1.p3170
Longitudinem universam eius prodidit M. Agrippa
3.1.p3170
CCCCLXXV
3.1.p3170
2
3.1.p3170
p., latitudinem
3.1.p3170
CCLVIII
3.1.p3170
3
3.1.p3170
, sed cum termini Carthaginem usque procederent: quae causa magnos errores conputatione mensurae saepius parit, alibi mutato provinciarum modo, alibi itinerum, auctisque
3.1.p3170
4
3.1.p3170
aut deminutis
3.1.p3170
5
3.1.p3170
passibus . incubuere maria tam longo aevo, alibi processere
3.1.p3170
litora, torsere se
3.1.p3170
6
3.1.p3170
fluminum aut correxere flexus. praeterea aliunde aliis exordium mensurae est et alia meatus. ita fit ut nulli duo concinant
3.1.p3170
7
3.1.p3170
.
3.1.p3170
8
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).