Reader

EPISTOLA AD ROMANOS. CAPUT PRIMUM.

Paulus, id est pusillus et ultimus; ex Saulo Paulus, sicut ex Abram Abraham, ut etiam ipso vocabulo novus esset. Servus Jesu Christi. Sicut Isaias dicit: Magnum tibi est vocari servum meum. Vocatus apostolus. Jam in praescientia ad hoc vocatus et praedestinatus, ut esset apostolus. Segregatus. Sicut in Actibus apostolorum dicit: Segregate mihi Paulum et Barnabam ad opus ad quod elegi eos. In Evangelium Dei, quod ante promiserat. Evangelium bona annuntiatio dicitur, et quod majus bonum quam natum et passum resurrexisse Christum pro nobis? Per prophetas suos in Scripturis sanctis, de Filio suo, qui factus est ei. Ad nutriendam Judaeorum fidem, asserit se illum praedicare quem prophetae annuntiaverunt in Scripturis sanctis. Totus locus iste contra Manichaeos facit, qui alium Deum prophetarum, alium dicunt Novi Testamenti. Ex semine David. Ex Maria, quae de David stirpe venit, sicut Isaias dixit: Ecce Virgo in utero habebit, et pariet filium. Secundum carnem. Et Photinum exstinxit, et qui solitarium hominem dicit, non intelligens in Christo duas esse substantias. Qui praedestinatus est Filius Dei in virtute secundum spiritum sanctificationis ex resurrectione mortuorum Jesu Christi Domini nostri. Praedestinatus est, ut prior omnibus resurgeret et filiis Dei viam resurrectionis aperiret, ut quomodo caput, sic et corpus ejus resurgeret. Per quem accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus. Gratiam, ut credamus et baptizemur, et quia gratis et jam ipse justificatus est nullis meritis suis. Apostolatum vero accepit, quando directus est gentibus praedicare. Pro nomine ejus. Vice nominis ejus fungimur, sicut ipse dicit: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos; et, Legatione fungimur pro Christo. In quibus estis et vos vocati Jesu Christi. Et in vobis Romanis apostolatum accepimus, sicut et in omnibus gentibus. Omnibus qui sunt Romae dilectis Dei. Omnibus Dei fidelibus qui sunt Romae, vocatis sanctis. Vocatione Dei sanctificatis, et gratia, non meritis operum suorum. Gratia vobis. Talis est ubique salutatio ejus, ut et commemoret beneficia Dei, et ea optet in nobis integra permanere, quia gratis nobis peccata donata sunt, non meritis nostris. Et pax a Deo Patre nostro et Domino Jesu Christo. Sicut ad Colossenses dicit: Pacificavit omnia quae in coelo et quae in terra sunt, per sanguinem ejus, et quos redemit vult pacificos vivere. Primum quidem gratias ago Deo meo per Jesum Christum. Quia natura Deus omnium, merito et voluntate paucorum est, ideo dixit, Deo meo. Pro omnibus vobis. Non pro Judaeis solis. Quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Subtiliter laudat, ut provocet ad profectum. Et vere ubique fides clara est Romanorum. Fides, inquit, vestra, fidem dixit esse illorum, quae sine dubio Dei, et a Deo illis infusa est; sed consuetudo Scripturae hoc habet, sicut in Evangelio ait Dominus: Nonne scriptum est in lege vestra, Quia ego dixi, Dii estis? Vel illud: Sicut scriptum est in lege eorum, Quia odio habuerunt me gratis; et alibi: Nunquid lex nostra damnat aliquem inauditum? Ita ergo fides eorum dicitur, sicut lex eo um, cum nullus ignoret quod lex a Deo sit, sicut et fides. Testis enim mihi est Deus, cui servio in spiritu meo, in Evangelio Filii ejus. Hoc est, cui in toto corde meo prompta devotione et plena veritate deserv o. Quod sine intermissione memoriam vestri facio, semper in orationibus meis obsecrans. Hic ostendit se omnia cum dilectione dicturum, ut ab his libentius audiatur, et dat exemplum sine intermissione orandi. Si quomodo tandem aliquando prosperum iter habeam in voluntate Dei veniendi ad vos. Desidero enim videre vos, ut aliquid impert ar vobis gratiae spiritualis. Aliter etiam prosperum iter non habeo, nisi me voluntas Dei, quae omnia novit, et in bonis omnibus nos praevenit, et praecedit, et fovet, illo direxerit, ubi fructum aliquem habeam, sicut de apostolis legimus, eos alio ire volentes, alio destinatos, non eo isse quo volebant, sed quo eos Deus misisset, sciens quando et ad quos ire deberent. Ad confirmandos vos. Hic ostendit, qualiter eos superius laudaverit qui ad confirmandum adhuc gratiae indigent spiritalis. Id est, simul consolari in vobis per eam quae invicem est fidem vestram atque meam. Ut per communem fidem invicem consolemur, et de illuminatione sancti Spiritus invicem gratulemur. Nolo enim vos ignorare, fratres, quia saepe proposui venire ad vos. Per commeantes enim fratres audire potuistis dispositionem meam. Ex prohibitus sum usque adhuc. Id est occupatus, dum aliis provinciis praedico, vel revelatione prohibitus, vel forte, sicut alibi dicit: Impedivit nos Satanas. Ut aliquem fructum habeam in vobis. Mercedem laboris sui nominat fructum. Sicut et in caeteris gentibus, Graecis ac barbaris. Subauditur habeo. Sapientibus et insipientibus debitor sum. Sapientes Graecos dicit, apud quos omnis philosophia est; insipientes barbaros appellat. Ita quod in me promptum est. Paratum est in me. Et vobis qui Romae estis evangelizare. Aeque ut sapientibus Graecis. Non enim erubesco Evangelium. Hoc subtiliter ad taxationem pertinet paganorum, qui merito de incestatoribus diis suis deberent erubescere: nec tamen erubescunt Deum suum Jovem credere, et erubescendum putant, Dominum propter salutem imaginis suae credere, crucifixum cum in altero dedecus, in altero sit insigne virtutis. Et contra eos qui negant Christum in carne, et erubescunt nativitatem Domini et crucem, qui putant haec indigna Deo, non intelligentes nihil dignius Deo quam quod ad humanam salutem proficit. Nam si incredulis stultitia est, sed credentibus Dei virtus, et Dei sapientia. Virtus enim Dei est in salutem. Nulla major virtus est quam devicta morte, homini vitam perditam reddere, quamvis infirmitas, id est humanitas, in virtute, hoc est in divinitate, incredibilis videatur incredulis. Omni credenti, Judaeo primum et Graeco; justitia enim Dei in eo revelatur. Ut quomodo Abraham credens ex gentibus per fidem salvatus est, ita et caeteri credentes salventur. Ex fide in fidem, sicut scriptum est: Justus autem ex fide mea vivit. Ex fide Veteris Testamenti justificatur Judaeus, ex Novi, gentilis, dum Judaeus credit quod hoc ante prophetae praedixerint. Item aliter: Ex fide praesenti in futura, quia fides ad invisibilia pertinet, quae et sub Veteri Testamento, et in Novo dono Dei infusa est. Et ideo dicit: Justus autem ex fide mea vivit. Revelatur enim ira Dei de coelo. Contra partem gentium loquitur, dicitque Dei iram per Evangelium revelari. Noverant enim homines et beneficia et plagas exspectare de coelis. Super omnem impietatem et injustitiam hominum. Prima impietas in Deum, peccare est aut per blasphemiam, aut per contemptum. Alia in parentes, aut injuria, aut despectu. Tertia in extraneum, quia omne contrarium pietati impietas est. Quarta in semetipsos, sicut Sapientia dicit: Qui autem peccant in me, impie faciunt in suas animas. Sive omnem impietatem, quia diversae sunt idolorum culturae, ut impietas ad injuriam Dei, injustitia ad omnia peccata referatur. Eorum qui veritatem in justitia detinent. Qui veritatem nominis Dei in injustitia indignae materiae detinent idolorum. Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Omnis creatura ostendit se non esse Deum, sed esse alium qui eam fecerit, cui servitio parere necesse sit, naturaliter enim potest scire de Deo quod sit, et quod justus sit, et ipsa creatura non esse a semetipsa, quia major per omnia omnibus nulla est, quia omnes se alterutram vincunt, aliae magnitudine, ut coelum; aliae claritate ut sol, et luna, vel stellae praeclarae. Deus enim illis manifestavit. Virtutes ejus occultae ex iis quae palam sunt manifestantur. Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. Si enim ea quae videntur tam praeclara, ab illo facta sunt, ut quidam illa deos putarent, quanto magis factorem sempiternum intelligere potuerunt? Sempiterna quoque ejus virtus et divinitas, ut sint inexcusabiles. Ergo Christus sempiternus, quia Dei virtus et Dei sapientia est. Quia cum cognovissent Deum. Quomodo cognoverunt? sive ex conscientia per insitam sibi rationem, sive ex mundi factura, quia omnia mutabilia sunt, solus Deus incommutabilis. Non sicut Deum glorificaverunt. Non illum per suam magnitudinem venerati sunt, sed pro Deo idola coluerunt. Aut gratias egerunt. Quia rationabiles ab eo facti sunt. Sed evanuerunt in cogitationibus suis. Putantes se Dei magnitudinem posse comprehendere. Et obscuratum est insipiens cor eorum. Recedentes utique a limine veritatis, creaturam pro Creatore venerando, verum lumen, id est Dei sapientiam perdiderunt. Dicentes enim se esse sapientes. Quasi qui invenirent quomodo invisibilis Deus in simulacrum visibile coleretur. Stulti facti sunt. Non intelligentes Deum non esse, quem homo fecisset. Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucris et quadrupedum et serpentum. Hic Jovis cultores appellat, quem propter amores foedissimos toties asserunt transformatum, velut in cygnum, et taurum. Propter quod tradidit illos Deus in desideria cordis eorum. Tradere dicitur Deus, dum non retinet delinquentes justo judicio, propter arbitrii libertatem ad malum promptissimam. Derelinquit autem dereliquentes se, sicut dicit per Prophetam: Si autem reliqueritis eum, et ipse relinquet vos. Et illud: Dimisi eos secundum desideria cordis eorum, et ibunt in voluptatibus suis. In immunditiam. Quae est in turpibus mysteriis idolorum Ut contumeliis afficiant corpora sua. Dum sibi characteres et ustiones infligunt in consecrationibus idolorum. In semetipsis. Vitam quam amantes nec sibi parcant, ut etiam in hoc erroris sui coenam perferant. Qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium. Transtulerunt veri Dei culturam in mendacium idolorum, qui falso pro diis habentur, fallunt enim, dum hoc se mentiuntur esse quod non sunt. Et coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori. Non solum dixerunt, sed etiam servierunt, et quicunque alicujus creaturae cupiditate vincitur, ipsi servit; a quo enim quis vincitur, hujus et servus est, in tantum ut et venter sit Deus. Qui est benedictus in saecula. Cui si servissent, et ipsi benedicti in saecula fieri potuerunt. Maledicti ergo, et temporales effecti sunt, qui benedictum in saecula reliquerunt. De talibus enim dicitur: Similiter odio sunt impius, et impietas ejus. Amen. Vere, sive fideliter. Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Propter causas superius memoratas etiam in his flagitiis dimissi sunt, ut passio vitii jam poena peccati sit. Nam feminae eorum. Ideo ipsa crimina evidenter expressit, ut cognoscas eos rationem perdidisse naturae, qui tamen amentes effecti sunt, ut omnia perverterent, in Deum perversi; neque enim ordinem naturae servare possunt, qui auctorem naturae dereliquerunt. Immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam. Omnia perverterunt, sicut scriptum est. Infandorum enim idolorum cultura omnis mali caput est, et initium, et finis. Similiter autem et masculi, relicto naturali usu feminae. Quomodo enim ordinem naturae servassent, auctore naturae derelicto? Exarserunt in desideriis suis, invicem masculi in masculos turpitudinem operantes. Effrenata libido modum servare non novit. Et mercedem quam oportuit erroris sui in semetipsis recipientes. Sic currit ordo, ut qui Domini obliti fuerant, nec se ipsos cognoscerent. Et sicut non probaverunt Dominum. Non nescierunt, sed minime probaverunt. Ille enim Dominum probat habere se in notitia, qui semper tanquam praesentem timet, et peccare non audet. Tradidit eos Deus in reprobum sensum. Id est, relicti sunt in reprobum sensum. Ut faciant quae non convenit. Quae non conveniunt homini facere. Repletos omni iniquitate et malitia. Iniquitatem et malitiam principales causas ostendit esse vitiorum. Fornicatione, avaritia. Fornicationem et avaritiam simul junxit, quia utraeque passiones idololatriae comparantur, sicut dixit in Exodo: Fornicati sunt a Deo suo propter idoli sordem. Nam fornicatio est Christiano alicui rei adhaerere praeterquam Deo, et multis cupiditatibus corrumpi. Unde dicit Paulus, se uni viro nos virginem castam spopondisse. Nequitia. Ideo insatiabilis est avaritia, quia post Dei divitias quantumvis quis habeat, parum est. Plenos invidia, homicidio. Pulchre homicidium invidiae sociavit, quia prima hujus criminis ipsa materia est, quia primum homicidium et diaboli et Cain de invidia natum est. Contentione. Contentio est, ubi non ratione aliquid, sed animi pertinacia defenditur, et ubi non veritas quaeritur, sed animositas fatigatur. Primitus fraterni sceleris causa ex contentione evenit. Dolo, malignitate. Dolus est occulta malitia blandis sermonibus adornata. Susurrones. Murmuratores, non in facie, sed in aure loquentes, vel de quibus dicitur, Neque murmuraveritis. Detractores Deo odibiles. De ractores Deo odibiles, quia nihil tam odibile Deo quam idololatria, cui detractio comparatur, cum et idololatra et detractor eradicandi a Scriptura dicantur. Contumeliosos. Qui veloces sunt in verborum injuriis. Superbos. Qui vult supergredi quod est, superbus dicitur, sicut diabolus, qui prodidit hoc quod fuit. Et qui super alios vult esse, infra se fiet. Elatos, inventores malorum. Elatus est qui effertur supra mensuras suas. Parentibus non obedientes. Hoc loco et doctores intellig possunt, parentes animarum. Insipientes. Quia ab ipso fonte sapientiae recesserunt. Incompositos. Omnis insipiens inordinatus. Sine affectione, absque honore. Affectio est adimpletio charitatis. Sine misericordia. Quomodo poterant aliis misereri, qui in se misericordes esse noluerunt? Qui cum justitiam Dei cognovissent. Per hoc, quod eis naturaliter displicet malum, Dei justitiam cognoverunt. Non intellexerunt. Qui si intellexissent, timuissent; si timuissent, nunquam talia commisissent. Quoniam qui talia agunt, digni sunt morte. Judicii Dei, etsi non in praesentia, futuram tamen non effugient poenam. Non solum qui ea faciunt, sed et qui consentiunt facientibus. Consentiunt suscipiendo doctrinam, vel connivendo[ alias convivendo].

EPISTOLA AD ROMANOS. CAP. II.

Propter quod inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas. In quo enim judicas alterum, teipsum condemnas; eadem enim agis quae judicas. Omnes qui hujusmodi judicabant, maxime tamen qui habent examinandi potestatem, non solum judices, sed et domini conveniuntur. Quia naturali judicio justam factis profert unusquisque sententiam. Omnesque norunt et innocentiam praemio, et malitiam dignam esse supplicio: et ideo inexcusabiles, quia Dei justitiam cognoverunt. Scimus enim quoniam judicium Dei est secundum veritatem in eos qui talia agunt. Utique secundum veritatem est judicium, quo judicabuntur hujusmodi, qui condemnare alios sapuerunt, quae per se committere non timebant. Si enim tu peccator peccatorem tui similem judicas, quanto magis Deus justus te judicabit injustum? Et ideo judicium Dei secundum veritatem est, quippe quem sine personarum acceptione nec amicis suis, nec angelis peccantibus legimus pepercisse. Humanum autem judicium multis modis corrumpitur. Nam et amore, vel odio, sed et avaritia ac timore, nonnunquam et misericordia depravatur. Existimas autem hoc, o homo, qui judicas eos qui talia agunt, et facis ea, quia tu effugies judicium Dei? Nunquid propterea tibi de impunitate blandiris, quia Deus in praesenti non reddit, et patientiam ejus contemnis? Non tardat, inquit, Dominus promissa, sed patienter agit propter vos, nolens aliquem perire, sed omnes ad poenitentiam converti; bonus est enim exspectando; justus est puniendo. An divitias bonitatis ejus. Abundantiam. Et patientiae et longanimitatis contemnis? ignorans quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? Multum se homines per patientiam Dei seducunt, quia non vult statim punire peccantes. Putant enim eum aut non curare res humanas, aut donare quod differt. Plerique etiam calumniantur, quare in praesenti non reddit? Miseri etiam in hoc ingrati, sicut in omnibus beneficiis Dei, qui ei imputant quod eorum dissimulatur interitus, non intelligentes, quia si statim redderet, nullus jam hominum remansisset, nec ex injustis fierent justi. Quid plura? Paulum quoque ipsum Ecclesia non haberet. Ideo autem hominibus videtur Deus diu exspectare peccantes, quia parvi temporis sumus, et centum annos pro infinito habemus. Ille autem apud quem mille anni tanquam una dies sunt, centum annos pro hora habet. Et ideo hoc parum est ante Dominum, cum et homines aliquantis diebus soleant exspectare peccantes. Humanum est nempe delinquere, humanum est pro delicto poenitere. Nemo periculosius peccat quam qui peccata defendit. Secundum autem duritiam tuam, et impoenitens cor thesaurizas tibi. Tu autem imprudens aeger ipso remedio ad majora abuteris vulnera, sicut dicit Job: Dedit ei Deus locum poenitentiae, et ille abutitur eo in superbiam. Non agnita enim pietas majus judicium parat, ut vindictam sentiat, qui misericordiam sentire despexit. Iram in die irae. Iram super iram ipse tibi apud Dominum recondis, quaediebus definitis et certis temporibus apparebit non ante diem, qui exspectaris( Sic). Et revelationis justi judicii Dei, qui reddit unicuique secundum opera ejus. Quia occultus est, etsi videtur modo per speculum in aenigmate, sive per velamen videtur. His quidem qui secundum patientiam boni operis. Boni operis merces per patientiam exspectatur: quia in praesenti vita non redditur. Per fidem enim ambulamus, et non per speciem, et tunc erit perfectum opus, si in finem usque duraverit. Gloriam. Gloriam illam praedicat, qua sancti fulgebunt ut sol, et honorem. Honorem filiorum Dei. Quid enim honoratius filiis Dei, qui etiam angelos judicabunt? Et incorruptionem. Incorruptionem, gloriam immortalitatis dicit. Quaerentibus vitam aeternam. Qui quaerit vitam aeternam, ista omnia consequetur, et qui habet hanc spem in eo, sanctificat se, sicut dicit: Sancti estote, sicut ille sanctus est. His autem qui ex contentione. Qui evangelicae veritati non credunt, et consentiunt iniquitati, qui relicto Creatore deserviunt creaturae, qui contra quod sciunt defendunt, contentiosi sunt. Timete contentionem, ne quae sequuntur patiamini. Et qui non acquiescunt veritati. Evangelicae. Credunt autem iniquitati. Quam norunt, qui credere voluerunt iniquitati: non enim aequum, derelicto Creatore omnium, creaturae servire. Ira et indignatio. Haec omnia peccatoribus in judicio praeparantur; tunc erit magna et infructuosa poenitentia. Tribulatio et angustia. Conscientiae et vanae poenitentiae, sicut scriptum est: Tunc dicent inter se poenitentes, et prae angustia spiritus gementes. In omnem animam hominis operantis malum. Quia anima prima peccat, ideo poenam principaliter sentit; sive anima pro homine integro ponitur, sicut dicit quod Jacob in 70 animabus intravit in Aegyptum. Judaei primum, et Graeci. Primi, quia primo Dominum agnoverunt, et primi in legem gravius praevaricati sunt. Vel primum pro quidem ponit, quia et ipse dicit: Non est personarum acceptio apud Deum, sic primum tempore, non honore. Gloria autem, et honor, et pax omni operanti bonum. Gloria contra iram, honor contra indignationem, pax contra tribulationem et angustiam, et quod superius incorruptionem, hic pacem nominavit. Judaeo primum, et Graeco. Quod ibi in anima dixit Judaei et Graeci, hic ipsum hominem posuit. Et, sicut dictum est, primum hic pro quidem ponit, sive primum, credulitatis tempore, non honore. Non est enim personarum acceptio apud Deum. Ne gentes se de ignorantia excusarent, quia lege naturae sunt praediti, nec Judaei de lege et circumcisione sibi blandiantur, quia non solum professio, sed et conversatio requirenda est. Quicunque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt, et quicunque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur. Lege litterae, et lege naturae, hoc est, mentis et conscientiae. Pejus enim videtur esse perire quam judicari. Sed cum hoc de gentibus et de Judaeis loquitur, quis audeat dicere, Judaeos qui in lege peccant, non esse perituros, cum in Christo non crediderint? quandoquidem sine fide Christi nemo liberari potest, ac pro hoc ita judicabuntur. Peribunt regno, sed supplicio non peribunt. Quis autem dubitat, sive gentes, sive Judaeos, si Christo non crediderint, perituros? Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur. Reddit rationem quare non sint a gentibus meliores, unde et nos timere debemus, ne audientes legem, et non facientes, cum gentibus pereamus. Nec dicat Judaeus: Sub lege vixi, gentili sum melior. Lex ergo auditores facit: gratia factores. Quis enim dicat non justificatos eos qui fuerunt ex fide legi obedientes? quando nisi justificarentur, non possunt esse obedientes. Sed dicimus lege fieri, ut Deus quid fieri velit audiatur: gratia vero fieri, ut legi obediatur, quia non auditores, sed factores legis justificabuntur. Cum enim gentes quae legem non habent. Ne si diceretur, qui legem litterae non habent, quomodo poterunt judicari? Naturaliter quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes. Sive de his dicit qui naturae legem custodiunt, qui quod sibi nolunt fieri, aliis non faciunt, sive quod naturaliter etiam gentes laudant bonos, et judicant malos, quod est opus legis; sive de his qui etiam nunc, dum boni aliquid operantur, a Deo accepisse se copiam qua placere Deo valeant, profitentur vitia puniendo. Ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis. Ostendit illos non fuisse sine lege, ut et gentes inexcusabiles faciat, et Judaeis de proprietate legis gloriam tollat. Nam omnis homo de peccato in conscientia erubescit, et de bono facto laetatur. Scriptum in cordibus suis, testimonium reddente illis conscientia. Naturae igitur legem in corde per testimonium conscientiae, sive conscientia testatur legem se habere dum peccat, et gaudere dum peccata superat. Et inter se invicem cogitationum accusantium aut etiam defendentium, in die cum judicabit Deus occulta hominum. Dicit altercationes cogitationum esse, cum quid aut faciendum, aut non faciendum, diu deliberantes dijudicamus, et secundum hoc nos in die Domini judicandos, quia bonum et malum non ignorasse probamur, sive conscientiae nostrae cogitationes erunt in die judicii ante oculos nostros tanquam historiae agnoscendae, et haec nos aut accusabunt, aut etiam excusabunt. Secundum Evangelium meum per Jesum Christum. Secundum quod annuntio per Jesum Christum, sive per Jesum Christum judicabit Deus occulta hominum. Si autem tu Judaeus. Postquam allocutus est gentium partes, nunc ad Judaeos convertitur, dicens, illum verum Judaeum probari, cujus bona magis sint occulta quam publica. Cognominaris. Nomine, non opere. Et requiescis in lege. Confidis, vel securus es. Et gloriaris in Deo. Gloriaris quia notus in Judaea tantum Deus, quod solus noveris Deum, vel solus intelligas voluntatem ejus. Et nosti voluntatem ejus. Subauditur Dei, unde beati sumus, si quae Deo placent, nobis nota sint, et faciamus quae jubet. Et probas utiliora instructus per legem. Legendo vel examinando, quia per naturam, licet infirmam, utilia multa probantur, per legem utiliora, quia per gratiam perfectiora. Iterum recapitulat expositionem: Qui in lege requiescis, quomodo transgredieris legem? Qui gloriaris in Deo, quare inhonoras Deum? Qui nosti voluntatem ejus, quare non facis eam? Qui probas utilia, quare sectaris inutilia et vana? Dux caecorum, quomodo viam non vides rectam? Si enim videres, per ipsam utique ambulares, lumen aliorum, quomodo non abjicis opera tenebrarum? eruditor insipientium, cur etiam timorem Domini, qui est initium sapientiae, reliquisti? Magister infantium, puer es sensu, qui habes formam scientiae et veritatis in lege, nec ipse sequeris, nec alios sequi malo exemplo permittis. Confidis teipsum ducem esse caecorum. Eorum utique qui viam sine luce fidei perdiderunt. Lumen eorum qui in tenebris sunt. In tenebris ignorantiae. Eruditorem insipientium. Qui Dei sapientiam non habent. Magistrum infantium. Sive aetate, sive sensu parvulorum. Habentem formam scientiae et veritatis in lege. Exemplum, quod illos putas sine lege vivere non posse, habes formam, ad quam semper respiciens errare non possis. Qui ergo alium doces. Quod gentili dixit: In quo alterum judicas, teipsum condemnas. Teipsum non doces. Quare non convenit vita tua doctrinae tuae, et opus tuum destruit fidem tuam, et ita fit ut lex non custodita non solum tibi nihil prosit, sed etiam majoris te criminis reum teneat, ut contemptorem suum. Qui praedicas non furandum, furaris. Quidam dicunt: Furaris Christum, id est, abscondis eum ab hominibus, vel sacras Scripturas, si possis, velis subtrahere. Qui dicis non moechandum, moecharis. Non est una moechatio, nam omne quod totum Deo debes, si alicui praeterquam Deo reddideris, moecharis, sive amorem, sive timorem, sive servitium, sive obedientiam, sive spem, et ideo gravius ab illo delinquitur, a quo perfectio praedicatur. Qui abominaris idola, sacrilegium facis. Sacrilegium est quod proprie in Deum committitur, quasi sacri violatio, vel praevaricatio mandatorum. Qui in lege gloriaris. Dicens te beatum quod Dei noveris voluntatem. Per praevaricationem legis Deum inhonoras. Exposuit sacrilegium, Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes, sicut scriptum est. Vae quorum malis operibus nomen Domini fuerit blasphematum, sicut scriptum est: Polluerunt nomen sanctum meum inter gentes, dum dicuntur populus Dei, qui inter gentes captivi, peccatis suis facientibus, demorantur, ut dicerent gentes, Dominum non posse populum suum defendere, se per idola sua exstitisse victores, non intelligentes quod Israel si Dominum tenuisset, semper illis fuerat dominaturus, et per hoc defensor. Circumcisio quidem prodest, si legem observes; si autem praevaricator legis sis, circumcisio tua praeputium facta est. Prodest tempore suo, sive quia vivere facit Judaeum, et non exterminari. Potest et ita intelligi: Circumcisio prodest, quia facit intelligi esse, quia perspecta, invenitur carnis circumcisione cessante veram cordis esse venturam. Praevaricator legis est, dum non sequitur quod ibi praedictum est. Signum prodest, si res adsit, caeterum signum sine re superfluum erit. Nam et signum quod Cain accepit, hoc significavit quod Judaeos circumcisio discerneret a reliquis. Et sicut ille vagus et profugus cum ipso signo usque ad mortem duravit, sic Judaei usque in finem cum ipso circumcisionis jam inani signo per orbem dispersi, pleni zelo et pavore discurrunt, et nullus eis aufert circumcisionem, sive sub paganis, sive sub Christianis principibus ipsum signum portant Christi homicidiae, sicut Cain fratricida portavit. Si igitur praeputium justitias legis custodiat. Visibilia indigent invisibilibus, invisibilia non indigent visibilibus, eo quod visibilia imagines sint invisibilium. Circumcisio carnis indiget cordis circumcisione, circumcisio autem cordis non indiget carnis circumcisione, quia imagine non indiget veritas, imago vero indiget veritate. Quare ergo data est circumcisio, si sola non prodest? Primum, ut cognosceretur Dei populus inter gentes vel in bello. Quod autem tali membro signantur, primum haec causa est, ne aliud membrum deturparetur, quod aspectu horreret; deinde propter gratiae promissionem, in qua erat per castitatem placendum, sive ut Christus significaretur ex circumcisione venturus, usque ad quem futura erat carnalis circumcisio, cujus typum gerens Jesus filius Nave secundo circumcidere jubetur filios Israel. Sed hoc figura fuit, in tantum ut diceretur: In novissimis diebus circumcidet Deus cor tuum. Et: Circumcidite praeputia cordis vestri. Et ut originale peccatum in eo membro ubi insertum fuerat, etiam legis tempore puniretur. Nonne praeputium illius in circumcisionem reputabitur? et judicabit quod ex natura est. Quia habet justitiam, cujus signum est circumcisio. Praeputium legem consummans. Implens. Te qui per litteram et circumcisionem praevaricator legis es? Dum litterae circumcisionem sectaris, spiritus accipere non mereris. Non enim qui in manifesto Judaeus est. Omnia quae ante circa exteriorem hominem gerebantur, figuram exterioris hominis praeferebant. Neque quae in manifesto in carne circumcisio, sed qui in abscondito Judaeus est. Ipse verus Judaeus est. Et circumcisio cordis in spiritu. De qua scriptum est in lege: In novissimis diebus circumcidet Deus cor tuum, et cor seminis tui. In spiritu, inquit, id est secundum novum testamentum, quod interiora quaerit, quae solus videat Deus, et haec est vera circumcisio. Non littera, cujus laus, non ex hominibus, sed ex Deo est. Littera occidit, spiritus autem vivificat. Lex litterae non est data justis, sed injustis, et ideo laudem hominum merebatur. Lex autem Christi jam non minatur gladium peccantibus, sed promittit praemium libere servientibus, et ideo laudem a Deo habet, qui solus videt cor, quia ex fide precatur.

EPISTOLA AD ROMANOS. CAP. III.

Quid ergo amplius est Judaeo? aut quae utilitas circumcisionis? Reddit rationem quod lex inanis non fuerit, sed quod carnalis circumcisionis praerogativa vana sit, nullis operibus fulta. Interrogat, Quid amplius habeat Judaeus. Respondet sive ex se, sive ex persona Judaeorum, Multum per omnem modum. Nam si ipsius est sensus, Multum per omnem modum; et, Omnis homo mendax, quomodo postea convenit dicens: Si autem iniquitas nostra, et caetera. Postremo, quomodo negat praecellere Judaeos multum per omnem modum? Multa illa utilitas erit, si eloquia, quae meruit accipere, studeat custodire. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei. Quod gentibus nulla. Quid enim si quidam illorum non crediderunt? Nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit. Nec enim credentibus praejudicat incredulitas transgressorum, et promissio Dei, quae ad Abraham facta est, si circa praevaricatores evacuatur, circa obedientes impletur, quia mentiri veritas nescit, sicut scriptum est: Est autem Deus verax, omnis vero homo mendax. Quia nemo sine peccato, praeter illum solum qui nec nascendo habuit, nec vivendo contraxit. Ideo solus verax, implens quae promisit quia in semine ejus benedicendae essent gentes, et benedicuntur in Christo, et per Christum, quia in ipso per ejus gratiam crediderunt; nam et si incredulis Judaeis evacuata est in eis, qui de populo ipso dono Domini crediderunt, et impleta est, et usque in finem quotidie plenius adimpletur, quia verax est qui promisit, et fallere nullatenus potest. Est autem Deus verax, omnis autem homo mendax: sicut scriptum est. Ut justus proberis, cum in peccatoribus vindicas: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Vincis cum judicaris, cum mihi peccata mea, me confitente et damnante, dimittis. Ut justificeris, inquit, in sermonibus tuis, est enim Deus verax; nam etsi vacuata est apostolatus benedictio in traditore Juda, sed in Petro, qui fidem conservavit, impleta est. Evacuata est promissio in populo, qui propter transgressiones periit in deserto; impleta est in eis qui in terram sanctam dono Domini, fide cooperante, perducti sunt. Adjicit etiam de psalmo L testimonium: Ut justificeris, inquit, in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. In psalmi ordine et locutio prophetae ita se habet: O Domine, pronuntiasti quidem sine personarum acceptione te in peccatores vindicaturum, et quidem nunc dum mihi remittis, patientiam tuam mendacium judicant, sed vincis cum judicaris, dum mihi peccata, me confitente et damnante, dimittis, quia non judicas bis in idipsum. Id est, dum homo ipse sui judex culpam in se lamentatione et contritione persequitur, injusta esse pietatis tuae indulgentia non probatur. Dum me immanis commissi reum arguis per prophetam, probas te habere de nostris operibus curam, et vincis eos qui te incuriosum humanorum actuum judicabant. Ideo de isto sensu Apostoli totam expositionem cujusdam sancti viri posui, ut plenius lectoris sollicitudo imbueretur, et ubicunque sic invenis, paginas plenas, pro instructione hoc posui. Ut justificeris, inquit, in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Videamus quomodo sibi hoc loco Apostoli sermo consentiat cum testimonio quod ex propheta, sermonem suum confirmaturus, assumpsit. Sententiam hanc evidenter illo sensu Apostolus ponit, quo dudum David sub poenitentiae voce protulerat, dicens: O Domine, de semine meo esse venturum Salvatorem humani generis promisisti: nunc dum me videt populus tuus duplici crimine vulneratum, blasphemare feci filios Israel, ut, dum in adulterio et homicidio perspiciunt reatum meum, te putent esse mentitum, et ideo precem satisfactionis agnosce, et tu remitte quod ipse condemno, ut cum me indulta propitiatione reparaveris, et dignum promissione tua feceris, in sermonibus tuis justus appareas, et vincas cum a reprehensoribus judicaris, et ita nunc hanc lineam Apostolus sequitur dicens: Licet transgressores Judaei fecerint nomen Domini blasphemari, quo dicatur: Haec erat illa gens sancta et populus electus, qui se nunc transgressione et inexpiabili sacrilegio et crimine impietatis involvit; ecce per scelus praevaricatorum Dei promissa vacuata sunt. Sed non ita est, nam si transgressores a gratia exciderunt, veridicam Domini sponsionem obedientia fidelium consequitur, ac sic confusis illis qui eloquia divina in irritum adducta jactabant, justificatur Dominus in sermonibus suis, et vincit cum judicatur, dum gratiam ab incredulis repudiatam credentibus confert. Quod vero dicit: Est autem Deus verax, omnis autem homo mendax, et iterum: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, infideles utrumque hoc testimonium in rationabili sensu accipiant. Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid iniquus Deus, qui infert iram? Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, iniquum est, inquit, si in illos vindicat, qui ideo peccaverunt ut justior appareret: qua enim justitia damnabit injustitiam, si secundum te humana iniquitate fit justior? Hoc loco magistro gentium disserente, duarum ratio vertitur personarum, id est, sub imperitia male interpretantis, et sub doctrina Apostoli refellentis, et tanquam si Apostolo pars diversa imprudenter credens ita diceret: O Apostole, magnum peccatis nostris solatium contulisti, dicendo quod justificetur Deus in nostrorum indulgentia delictorum, et quia veritatem Dei mendacia nostra commendant, et peccata nostra misericordiae materiam Deo ingerunt, ut per iniquitates nostras ejus bonitas exerceatur et gloria dilatetur, injuste peccata nostra puniuntur, quae ad manifestandam Dei patientiam benevolentiamque proficiunt, statim infert. Hucusque objectio adversa, hic respondet Apostolus illorum sensui: Iniquus est, inquit, Deus, si in illos vindicat per quorum peccata benignus apparet, et non debeo judicari, qui mentior, quia meo mendacio Dei veritas collecta praedicabilior invenitur. Et ideo quanto majora mala fecerimus, tanto majora bona ab illo pro cujus laude peccavimus, recipiemus. Hoc fortassis ideo imprudentes ita intelligi debere arbitrabantur, quia legimus: Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia, quasi quae peccati det meritum, dum clementiae Dei praestet augmentum. Sed longe aliter intelligenda est ista sententia. Et quod ita per satisfactionem et emendationem consumpta sit abundantia peccatorum, ut emendati non solum veniam, sed etiam praemia mererentur: ut justificeris, inquit, in sermonibus tuis. Hoc testimonium pars adversa ita proposuit quasi dixerit David: Propterea ego peccavi, ut dum me judicas, tu justus appareas, aut misericors, dum remittes; et ideo parcere mihi debes, quia iniquitas mea, aut misericordiam tuam, aut justitiam commendat. Hunc eorum errorem Apostolus retractat, et interjectis sententiis destruit dicens: Si, quemadmodum aiunt nos quidam dicere, iniquitas nostra justitiam Dei commendat, ergo iniquus est Deus, qui infert iram, cum iniquitas nostra ejus praedicet misericordiam. Secundum hominem dico. Absit. Id est secundum carnalem sensum tuum, vel secundum te, qui de superiori sententia tam imperite sentis et tam imprudenter intelligis. Qua enim justitia damnabit injustitiam, si juxta opinionem tuam humana iniquitate sit justior? Sed non ita est. Nam Deum nostrum non tam peccata quam bonorum operum gesta glorificant, et ideo in puniendis peccatis justus agnoscitur, qui sanctis operibus delectatur. Alioquin quomodo judicabit Deus hunc mundum, si non bonis bona, et malis mala retribuit, ut justis praemium pro justitia, et peccatoribus quod merentur tribuit? Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, quid? Id est, utquid judicor quasi malefaciens? et non sicut quidam nos dicunt dicere, ut quanto majora mala fecerimus, tanto ampliora bona recipiamus. Adhuc. Insuper. Et ego tanquam peccator. Homo qui mentior. Judicor. A Deo in die judicii. Iste est sensus, tanquam si diceret: O infidelis, ex verbis meis peccatorum tuorum asseris defensionem, dicendo quod justitiam Dei iniquitas nostra commendet, et veritas ejus ex nostris mendaciis crescat, et imbecillitati nostrae comparata, magis magisque major appareat. Sed dum ita malis tuis inimica severitate blandiris, justa damnatione puniendus es ab illo qui secundum uniuscujuscunque opera judicabit mundum. Unde hic locus ideo difficilior videtur, quia ab imperitis diversae partis quaestionibus obscuratur, sicut alio loco Apostolus irrationabilia objecta proponit et respuit: Quid enim dicimus, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Et paulo post: Quid ergo? peccabimus, quia non sumus sub lege, sed sub gratia? Absit. Ad extremum Apostolus sensu veritatis evacuans quaestionem ita dicit: Et non sicut blasphemamur, et sicut aiunt quidam nos dicere: Faciamus mala, ut eveniant bona. Et haec stultorum objectio est, quam subjungens destruit dicens: Quorum damnatio justa est. Quid enim justius quam ut aliquis poenam peccati sui sentiat? quam nos negare mentiti sunt, qui nihil magis quam justum Dei judicium praedicamus. Quid igitur? praecellimus eos? Nos Judaei, id est nullam unde alterutra pars praecellat causam invenio, quia omnes sub peccato esse judicamus, hoc enim ipsa ratio deprehendit, sub peccato esse Judaeos et gentes, ut etiam psalmi testimonio comprobatur. Nequaquam. Ipse respondit sibi. Causati enim sumus. Ratiocinati sumus. Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse. Atque gentiles. Sicut scriptum est: Quia non est justus. Psalmus unde hoc testimonium sumpsit, de insipiente loquitur, quod in adventu Christi impletum ostendit, quo tempore nullus justus invenus est. Quisquam. Nec Judaeus, nec Graecus. Non est intelligens, non est requirens Deum. Quia non intelligit, non requirit. Deus autem tunc quaeritur, cum ejus inquiritur voluntas et impletur. Omnes declinaverunt. Necesse est ut declinet qui requirere noluit firmamentum. Simul inutiles facti sunt. Ad opus ad quod fuerant procreati. Non est qui faciat bonum. Non ergo erat qui faceret bonum, cum Judaeos praevaricatio mandatorum, gentes vero naturae lex condemnaret. Cum ergo ex alterutra parte aliquis bonum fecerit, gratiae se debere noverit, non naturae, sicut propheta ad Dominum referens dicit: Apud quem nemo per se innocens est. Et Isaias in cantico dicit: Domine Deus noster, dabis pacem nobis: omnia enim opera nostra operatus es in nobis. Non est usque ad unum. Quidam dicunt, usque ad Christum. Sepulcrum patens est gutlur eorum Violentiam pestiferi odoris exaggerant fetore doctrinae. Omnis odor mortis procedit de ore eorum: hoc est verba pestifera et adulatoria quae interficiunt audientes. Ideo enim sepulcra clauduntur, ne in vita positis exhalatione sui generent pestem. Linguis suis dolose agebant. Aliud ore promentes, aliud corde meditantes. Venenum aspidum. Horum serpentum perniciosius caeteris esse fertur venenum. Sub labiis eorum. Id est in corde. Quorum os maledictione. Quidquid enim malo voto dicitur, sine dubio male dicitur. Et amaritudine plenum est. Amaritudo Antichristi contraria est dulcedini verbi Dei. Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Non ad liberandas animas, sed ad perdendas, sive interficientes animas, non illis annuntiando peccata sua, sed adulatione confirmando eas in ipsis. Unde Paulus dicit: Mundus sum a sanguine omnium. Contritio et infelicitas in viis eorum. Conteruntur et infelices efficiuntur animae in viis eorum, hoc est in doctrinis vel in exemplis conversationis eorum. Et viam pacis non cognoverunt. Doctrinam Patris, qua Deus hominibus pacaretur, non cognoverunt: quia pax nostra Christus est. Hoc egit a capite epistolae, ut ostenderet omnes indigere misericordia Dei, misericordia autem in potestate donantis est. Nemo enim potest dicere se amplius accipere debuisse. Non est timor Dei ante oculos eorum. In timore Dei conclusit: quia si timorem Dei semper ante oculos habuissent, utique non peccassent: neque enim servus audet Domino praesente peccare. Scimus autem quoniam quaecunque lex loquitur, his qui in lege sunt loquitur. Ne dicerent Judaei, hoc de gentibus dictum est: Quomodo Judaei dixerunt: Non est Deus, non utique verbo, sed opere. Dominum enim confitentur se nosse, factis autem negant. Ergo gentes hic non tangit, sed jam de gentibus prius dixerat, et de eorum sceleribus nemo dubitabat. Ne dicerent hoc de gentibus scriptum, ostendit omne quod in lege de gentibus dicitur, etiam ipsum de Judaeis dici, quia ipsorum principalis est causa. Ut omne os obstruatur. Non solum gentium, sed etiam Judaeorum: cum non habeant unde possint gloriari. Et subditus fiat omnis mundus Deo. Ut sciat se sine gratia Dei salvum esse non posse: vel certe in confessione peccati speret misericordiam, cognoscens se esse in peccatis. Quia ex operibus legis. Hoc contra Pelagianos facit, qui dicunt quod lex justificet. Opera autem legis circumcisionem dicit, et sabbatum, et reliqua. Non justificabitur omnis. Non justificabitur, quia nihil ad perfectum lex adduxit. Hinc contra eos incipit disputare, magno diuturnoque conflictu, qui gloriabantur in lege, et per legem se justificari credebant, et non per gratiam: docens per ordinem legem non potuisse auferre, sed potius auxisse peccatum, quod aufert gratia, quia lex jubere novit, cui succumbit infirmitas, sicut gratia juvare, qua infunditur charitas. Non dicimus nos justificatos eos fuisse qui fuerunt legi obedientes, sed nisi justificarentur, non essent obedientes. Caro. Homo. Coram illo. Non omnis justitia coram Domino justificat, sed ea quae ex mera Dei voluntate procedit, non illa cujus praeceptum humanam lactat infirmitatem: sicut istorum quibus tunc justitia Dei non poterat revelari, sed sola eis peccati cognitio demonstrata, quia suam quaerentes statuere, justitiae Dei non erant subjecti. Per legem enim cognitio peccati. Non remissio, non consumptio, sed cognitio, aut quia in oblivione erat lex naturae, aut quia ante legem litterae leviora quaeque non cognoscebantur esse peccata, sicut concupiscentia, et caetera quae non alteri nocebant, sed ipsi. Nunc autem sine lege justitia Dei. Quae nobis a Deo gratis donata est, non nostro labore quaesita. Manifesta est. Quae erat occulta. Testificata a lege et prophetis. Haec justitia legis oraculis praedicata est novissimis ventura temporibus. Justitia autem Dei per fidem Jesu Christi. Justitia haec, quae confertur per fidem, fides ipsa occulta inspiratione Dei gratiae dono infunditur, non labore humano, nec opere Veteris Testamenti acquiritur, quia, ut dictum est, ipsius donum est ut credamus. Super omnes qui credunt. Non super solos Judaeos. Ostendit illos ideo talem legem accepisse, quia non credebant, quapropter in praesenti sive peccati, sive justitiae meritum referebant. Non enim est distinctio. Omnes enim peccaverunt et egent gloria Dei. Id est, inter Judaeum et gentilem, quia utraque pars in incredulitate conclusa est, et egent gloria Redemptoris, quae in salutem credentium dilatatur. Nam Judaei legem litterae, gentiles naturae legem transgrediendo, pariter peccatores inventi sunt, et per originale peccatum, et per actuale. Justificati gratis. Sine ullis praecedentibus meritis, per baptismum justificati. Cum omnibus non merentibus gratis peccata donavit, audi gratis, et tace de meritis. Per gratiam ipsius. Quia quod non debebat pro nobis exsolvit, ut nos gratis redemptos salvaret. Per redemptionem quae est in Christo Jesu. De captivitate peccati redempti sumus, non natura, quia natura semper ipsius fuimus, quia qui redimit, suum docet fuisse quem redimit, sicut docet propheta: Gratis venundati estis, et sine pecunia redimemini. Christus ergo nos redemit, sicut dicit Petrus: Scientes quia non corruptibilibus argento et auro redempti estis de vana vestra conversatione, et reliqua; et Paulus: Empti enim estis pretio magno. Redempti ergo sumus de morte, cui per peccatum venditi fueramus, secundum Isaiam dicentem: Quis liber repudii? Peccatis enim vestris venundati estis. Quam mortem Christus evicit, qui peccatum non fecit, quia omnes debitores eramus morti per peccatum. Ille autem se tradidit morti, cui nihil debebat, ut nos suo sanguine a morte redimeret. Non emit, quia per naturam ipsius fueramus; sed redemit, quia captivi tenebamur. Quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius. In promptu posuit, quia gratis dat, ut nec desperet aliquis, nec de suis meritis extollatur, quia propitiatio et remissio peccatorum per sanguinem est Christi collata, in cujus typo etiam in Veteri Testamento pro peccatis populi victimarum sanguis offerebatur. Ad ostensionem justitiae suae. In hoc dicit ostendisse justitiam, quod indefensam tenuit pro emendationis nostrae exspectatione patientiam; ita nobis fit misericordia remissionis, dum ille patitur qui nihil peccavit, quia omnia Deus juste facit. Juste ergo diabolus perdidit debitorem, quia injuste occidit innocentem. Propter remissionem praecedentium delictorum. Quare praecedentium? nisi originalium debitorum. In sustentatione Dei. Sustentatio Dei ad majora peccata profecerat. Ad ostensionem justitiae ejus. Ut revelaret justitiam quae ex fide est, hoc est Christum, in hoc tempore novissimo. Ut ipse sit justus et justificans. Qui solus justus inventus est, et quae ipse justificaverit, quia peccatum nescivit, ideo peccata damnavit. Eum qui ex fide est Jesu. Ex fide, inquit, Jesu, quam ipse Jesus dedit, et non ex operibus legis aut naturae. Ubi est ergo gloriatio tua? Exclusa est. Ad Judaeos dicit. Ubi est elatio tua, in qua gloriabaris te meliorem esse per circumcisionem carnalem? Exclusa est gloriatio tua. Per quam legem? factorum? Non, sed per legem fidei. Sequitur: Nunquid per factorum, id est opera legis? et respondet: Non, sed legem fidei. Legem dicit fidei gratiam, per quam ad Christum accedimus, per quam fidem accipimus. Arbitramur enim justificari hominem per fidem. Definimus, certi sumus, hoc judicamus. Sine operibus legis. Addendo legis, ostendit esse et fidei opera. Quomodo ergo Jacobus ait: Fides sine operibus mortua est? Sed Paulus de operibus legis dicit, Jacobus autem de operibus quae fidelem hominem esse probant, sicut ipse in sequentibus exponit: Ostende mihi ex operibus fidem tuam. Opera sunt per quae fides agnoscitur. An Judaeorum Deus? Nonne omnes Deus fecit, et similiter de omnibus cura est ei? Non solum vobis, sed et gentibus venit Christus ex lege promissus, imo magis ipsis. Tantum. Quasi Judaei dicant: Sed gentes Deum dereliquerunt, et respondeatur eis: Et vos. illi peccaverunt, et vos. Sed nos convertimur, et illi. Nobis Christus venit promissus, et illis. Non ergo vester tantum est Deus, aut quasi vos nesciatis quod omnes ex Adam nati sunt, et quod scriptum sit, gentes Christo credituras, sicut dicit: Domus mea, domus orationis vocabitur omnibus gentibus. Et iterum: Audite vocem tubae, et dixerunt: Non audiemus. Propter hoc audient gentes. Nonne et gentium? Ex gentibus credentium, quia frequenter prophetae de eorum vocatione dixerunt. Imo et gentium. Id est multo magis et gentium, quia ante legem sancti Deo placuerunt. Optime autem modum servavit in verbis: imo dixit, ut ostenderet magis gentes, quia ante fuerunt sancti praeputiati quam circumcisi, et Abraham ante circumcisionem justificatus credidit. Quoniam quidem unus Deus qui justificat circumcisionem ex fide. Utramque gentem per fidem Christi salvandam esse denuntiat, hoc est, ex fide. Nam nec praeputium, nec circumcisio sine fide justificatur. Et praeputium per fidem. Sicut Abel, Noe; et caeteri. Legem ergo destruimus per fidem? Absit. Legem ergo per fidem destruimus, quae circumcisionem docuit? Absit. In tantum ut dicat Moysen propter circumcisum filium pene interfectum fuisse. Ne ergo illi dicerent: Legem ergo destruis, in qua omnes qui crediderunt justi circumcisi fuerunt ante legem incircumcisi, sed tamen nullus incircumcisus in lege. Non solus, ait, non destruo, sed confirmo, dum hanc praedico circumcisionem, quam ille praedixit: In novissimis, inquit, diebus circumcidet Dominus Deus cor tuum, et cor seminis tui, ad Deum tuum amandum. Haec est fides. Tunc destruerem legem, si illam mentitam dicerem, hoc est non cessaturam, cum illa se promiserit cessaturam, sicut dicit Jeremias: Dabo vobis testamentum novum. Et Isaias: Ex Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. Sed legem statuimus. Stare facimus, dum probamus verum esse quod dixit de antiquis justis et gentibus credituris, et spiritualem circumcisionem venturam, dum hoc efficit fides, quod lex jubet, quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa reos tenet, quae non impletur, nisi per charitatem, quam Spiritus sanctus infundit per gratiam suam.

EPISTOLA AD ROMANOS. CAP. IV.

Quid ergo dicimus invenisse Abraham patrem nostrum? Revocat illos ad caput circumcisionis, ut quod initio constiterit, id habeatur in toto. Circumcisio in carne est, fides autem in mente consistit. Abraham secundum fidem per praeputium pater est gentium, secundum carnem pater est circumcisionis. Fides autem qua pater est gentium, non in carne, sed in mente consistit. Secundum carnem. Id est secundum carnis circumcisionem. Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam. Quomodo ex operibus, cum et ipse ex gentibus venerit? Sed non apud Deum. Sed apud semetipsum habet, quia jussa perficit; aliter ergo nihil. Illi Deus donavit, sed ex se, sed ex operibus suis habuit gloriam. Sed quia illum fides a Deo donata sine operum praesumptione justificat, non sibi, sed Domino ex gratuita largitate dat gloriam. Dicit ergo beatum Abraham non ex operibus( quia ante legem fuit), sed ex fide( quia promissis Dei credidit) invenisse justitiam, et quia fides per gratiam Dei non solum peccatorem, sed et impium pro Dei bonitate justificat, dum non ex operibus habet fiduciam, sed per omnia se Deo intelligit debitorem, quia nihil invenit quod sibi arrogare possit ex meritis. Quid enim Scriptura dicit? Scripturam interrogemus. Credidit Abraham Deo. Probavit, et ideo apud Deum habet gloriam. Tam magna fuit dono Dei fides Abrahae, ut et pristina ei peccata donarentur, et sola ei pro omni justitia duceretur, accepto et tanto amore flagravit, ut deinceps semper Deo placeret. Et reputatum est illi ad justitiam. Compensatum sola fides. Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Exponit ipsum exemplum. Et quia lex opera requirit, per quae elatus fuerat Pharisaeus; cum ergo justificat impium divina miseratio, locum meriti non potest habere praesumptio. Debitor enim est antequam pareat praeceptis, et nisi paruerit, damnatus. Si autem fecerit, non habet gloriam, quia inutilis servus est, qui nihil amplius operatur. Si vero qui non operatur. De circumcisione dicit, et caeteris hujusmodi. Credenti autem in eum, qui justificat impium. Impium per solam fidem justificat, non opera, quae non habuit; si enim secundum opera, puniendus est, non liberandus. Simul attendendum non peccatorem justificari per fidem, sed impium. Reputatur fides ejus ad justitiam, secundum propositum gratiae Dei: sicut et David dicit. Sicut Abrahae; et nostra filiorum ejus per gratiam. Beatitudinem hominis. Magna beatitudo est, sine labore legis, vel poenitentiae fidem per solam gratiam promereri, secundum propositum Dei, quo proposuit gratis peccata dimittere. Cui Deus accepto fert justitiam sine operibus. Illi accepto fertur justitiam sine operibus, qui per fidem, qua primum Deo credidit, et de praeterito absolvitur, et de praesenti justificatur, et ad futura fidei opera praeparatur. Probare vult et in ipsa lege praedici, justitiam sine operibus prodesse, nec se hoc suo defendere, sed prophetae exemplo firmare. Quod remittitur, non est, quod tegitur non patet, et ideo nec imputatur. Beati quorum remissae sunt iniquitates. Contra Judaei arrogantiam, quia beatitudo et remissio peccatorum credulitatis opus est, non laboris. Quidam dicunt remitti peccata per baptismum, tegi lacrymis poenitentiae, non imputari ulla peccata in martyrio. Quamvis totum in fide baptismi possit intelligi, tamen cum remissa fuerint delicta, diligitur Deus. Cui enim plus dimittitur, plus diligit, et ideo charitas operit multitudinem peccatorum, ut superet dilectio pristinum contemptum. Non autem imputat, dum bonis ejus deinceps operibus, quae per charitatem fiunt, delectatur, nec reminiscitur ejus ante factorum. Et quorum tecta sunt peccata. Charitate. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum. Ne rememoratur. Beatitudo ergo haec in circumcisione, an etiam in praeputio? Volunt aliqui istam beatitudinem tribus temporibus assignare, Naturae, Circumcisioni et Christianitati, sed ut eos a gloria privilegii excludat, ipse dicit, non in circumcisione, sed in praeputio. Dicimus enim quia reputata est Abrahae fides ad justitiam. Quia utrique confitemur justificatum; quia ergo de Abraham tractamus, quod de ipso inveniret ratio, hoc in omnibus accipiamus, hoc omnes indubitanter teneamus, quia fides haec non soli Abrahae profuerit, sed omnibus qui credulitatis suae sequuntur exemplum, sicut in sequentibus legimus, ut reputetur illi ad justitiam. Quomodo ergo reputata est, in circumcisione, an in praeputio? Videamus utrum propterea justus, quia circumcisus; an ideo circumcisus, quia justus inventus est: utrum circumcisio de justitia, an justitia de circumcisione sit nata. Non in circumcisione, sed in praeputio. Ante justificatus est quam circumcideretur. Non ergo propter circumcisionem justificatus est. Et signum accepit circumcisionis. Ne dicerent: Quid ergo circumcisus est, si non indigebat circumcisione? Signum est, inquit, justitiae, non augmentum. Item aliter: Ut ostenderet quam justus et fidelis esset, qui dolorem sibi ex mandato Dei non dubitavit inferre, non putans superfluum, quod ab scientiarum Domino jubebatur, sicut nec parricidium impium, quod fons praeceperat pietatis. Signaculum justitiae fidei. Ut significaret justitiam Christi, quae ex fide est, quae nunc est in praeputio, sive quae ei in praeputio est nata. Item aliter: Tam perfecta fuit fides cujus, ut signaculum mereretur, semper res plena signatur et magna. Quae est in praeputio. Nunc in his quae ex gentibus credunt. Ut sit pater omnium credentium per praeputium. Ut omnes qui ex gentibus credunt, secundum fidem filii sint Abrahae: dum et illis sola fides ad justitiam reputatur, etiam et ipsi circumcisi non carne, sed corde: sive quia ante circumcisionem justus esset praeputiatorum pater justorum. Ut reputetur et illis ad justitiam, et sit pater circumcisionis. Cum justificati fuerint, circumcisi sunt: quia praeputiatus si justus est, praeputium ejus in circumcisione reputabitur. Modo enim signo non est opus, per quod ab hominibus cognoscatur. Non enim una gens est Dei, sed ex omnibus congregatio: quia jam venit exspectatio gentium Christus. Non his tantum qui sunt ex circumcisione fideles, sed et his qui sectantur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae. Si illum imitantur. Non enim per legem. Non per legem, sed ante legem: quia in lege quidem de fide et promissione Abrahae creditum est: sed Moyses, qui scripsit legem, postea fuit. Deinde ipse ad Galatas dicit: Quia post quadringentos et triginta annos facta est lex quae non irritum facit ad evacuandam promissionem. Promissio Abrahae, aut semini ejus, ut haeres esset mundi. Non per circumcisionem. Sed per justitiam fidei. Ut in semine Abrahae, id est Christo, benedicerentur omnes gentes, cui datae sunt a Patre gentes in haereditatem; sive ut cum eo requiescant gentes, sicut dicit Salvator: Venient ab Oriente et Occidente, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Si enim qui ex lege haeredes sunt. Si ex circumcisione, secundum vos: si illi soli, ut vos vultis, haeredes, non reddidit Deus Abrahae quod promisit per justitiam ut pater esset multarum gentium, et videtur sine causa credidisse. Sed non ita est: nam implevit Deus Abrahae promissionem, quia ex omni parte mundi gentes credunt in Christo. Exinanita est fides, abolita est promissio. Ergo nemo justificatur ex fide, nec ipse Abraham. Sed quoniam fides exinaniri non potest, nec promissio aboleri, superest ut non sit ex lege haereditas, sed per justitiam fidei. Lex enim peccata non donat, sed indicat[ Alias vinditat sive judicat]. Et ideo non potest filios facere Abrahae, quia secundum quod omnes sub peccato inventi sunt, omnes erant puniendi. Ideo ergo ex fide, ut dimissis per gratiam peccatis, fiant filii Abrahae. Lex enim iram operatur. Quae injustis est posita, quae magis gravavit peccantes, non absolvit, quia injustis est posita: in praesenti enim poenam transgressoribus inferebat. Lex enim quid aliud quam sola littera est eis qui eam legere noverunt, et implere non possunt? quae talibus littera est, quia non est adjutrix legentium, sed testis peccantium. Ideo quippe lex iram operatur, ut territo atque converso ad justitiam legis implendam Dei misericordia gratiam largiatur per Jesum Christum Dominum nostrum, qui est Dei sapientia; de quo scriptum est: Legem et misericordiam in lingua portat. Legem, quae terreat, misericordiam, qua subveniat. Cognitio itaque legis facit superbum praevaricatorem: per donum autem charitatis delectat legis esse factorem. Lex, inquit, iram operatur, hoc ideo, quia ira Dei major est in praevaricatorem, qui per legem cognoscit peccatum et tamen facit. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Quae propter transgressionem posita est: ubi enim venit ex lege praeceptio, abundavit et praevaricationis occasio. Ideo ex fide. Haeredes ex fide, non ex lege. Ut secundum gratiam. Diligenter adverte, quia secundum gratiam dixit, ut cesset praesumptio, quae sibi blanditur de meritis. Firma sit promissio omni semini. Non ei qui ex lege est solum, sed et ei qui ex fide est Abrahae. Quia omnes gentes credunt, et completur promissio Abrahae. Qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est. Pater et praeputiatorum et circumcisorum. Hoc loco ubi Abraham multarum gentium pater dicitur, Judaeorum superbia confunditur, quia Judaeorum per carnem, gentium per fidem est pater. Quia patrem multarum gentium posui te ante Deum, cui credidisti. Quia per se nec unius filii poterat pater esse. Qui vivificat mortuos. Ad generandum mortuos dicit, ut et praesertim Saram, ut praesertim clausae conveniat: quia fructum sobolis, quem aetas non obtinuerat, fides perfecta promeruit. Et vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt. Quamvis in principio vocaverit ea quae non erant, et ad nutum jubentis statim esse coeperunt, tamen hic de filii desperata conceptione significat. Qui contra spem. Contra spem naturae erat ut vetula pareret, et semen suum sicut stellas coeli futurum: In spem credidit. In spe potentiae Dei. Ut fieret pater multarum gentium. Quia adhuc unius filii pater erat. Secundum quod dictum est: Sic erit semen tuum sicut stellae coeli et arena maris. Quia scientibus legem loquebatur Apostolus, in arena Judaeos, in stellis gentes, quae credunt significavit: illos terrenos, istos coelestes intellige; quia etiam de ipso genere Judaeorum primitivorum Ecclesia, quae credidit, coelo et stellis merito comparatur. Et non est infirmatus fide, nec consideravit corpus suum emortuum, cum fere centum annorum esset, et emortuam vulvam Sarae. Nihil naturae considerat fides: quia in his quae promittit Deus, facile natura suo servit auctori. Quaeritur quomodo Abraham postea de Cethura filios generaverit, qui de Sara ante non potuit. Idcirco de Sara non genuit, quia anus erat et sterilis. De illa vero quae in aetatis juventute posita erat, facile valuit procreari. In repromissione autem Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo. Nec de senectutis impossibilitate, nec de promissionis magnitudine dubitavit: quia non ad annos suos, sed ad Omnipotentis promissa respexit, dans gloriam Deo, tanquam de percepto gratias agens. Plenissime sciens quia quaecunque promisit Deus, potens est et facere. Id est, certissime. Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est facere quod promisit. Ipse ergo operatur in cordibus nostris fidem miro et ineffabili modo ut credamus. Ideo et reputatum est illi ad justitiam. Non est autem scriptum tantum propter ipsum, quia reputatum est illi. Quia si credidit. Et aliter, Advertendum quia apud Deum non solum devotio operis habet meritum, sed etiam firma et perfecta credulitas. Sed et propter nos, quibus reputabitur. Non ut sciremus tantum qualis fuerit, sed ut nobis omnibus exemplo sit, ut filiis pater: sicut omnia exempla sanctorum, sive tentationes, ut se ipsi scirent, et nos eorum exempla sequeremur. Ideo tentantur sancti, ut ipsi se agnoscant: ideo probati justificantur, ut nos eorum vestigia subsequamur. Credentibus in eum, qui suscitavit Jesum Christum Dominum nostrum a mortuis. Videamus quo ordine hoc loco ad Christi transierit resurrectionem: id est, et nobis reputabitur, si tam perfecte crediderimus Christum a mortuis resurrexisse, quomodo ille credidit corpus Sarae emortuum posse ad concipiendum vivificari. Qui traditus est propter delicta nostra. In traditione misericordia, in resurrectione potentia demonstrata est: et ut novae ex resurrectione vitae, quae est justificatio nostra, nobis daretur exemplum; ut peccata nostra portaret, mortuus est: resurrexit ut per resurrectionem suam gloriam nostrae justificationis ostenderet. Et resurrexit propter justificationem nostram. Ideo mortuus est, ut vitam mortuis redderet. Ideo in ipso corpore quo est crucifixus apparuit, ut fidem atque justitiam credentium confirmaret, cum in plenitudine promissionis fructum sive credulitatis agnosceret.

EPISTOLA AD ROMANOS. CAP. V.

Justificati igitur. Cum Judaei et gentes inter se disceptarent, et illi de antiquae legis operibus, hi de nova Christi vocatione praesumerent, pertractata causa quia nemo eorum est ex merito suo justificatus, sed omnes per gratiam, quae fidem infundit, et veritatem ostendit; et quod nec genus, nec circumcisio, sed fides faciat filios Abrahae, qui ante circumcisionem ex sola credulitate justificatus est: qua ratione conclusa pacem eos habere hortatur ad Deum, quia nemo suis meritis, sed omnes Dei gratia et misericordia sunt salvati. Ex fide. Quae ex Deo est, ut credamus; sicut et ad Galatas dicit: At ubi venit fides, jam non sumus sub paedagogo. Et ad Hebraeos: Aspicientes in auctorem et consummatorem fidei Jesum Christum. Pacem habeamus ad Deum. Vel subjecti simus Deo: vel pacem Dei, non saeculi habeamus. Per Dominum nostrum Jesum Christum. Non ex operibus, per quem habemus accessum per fidem in gratiam istam. Per quem accessimus prope, qui eramus longe. In qua stamus. Quia ante gratiam jacebamus. Et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. In hoc quod incredibile videtur, nos per fidem gloriamur filiorum Dei sperare nos adoptionem, tantumque est quod speramus, quantum ex se praesumere nullus auderet, quia in sola Dei virtute est, ut homo in filiorum Dei numero possit ascendere; ostendit et nos habere unde recte et sine periculo gloriemur. Magna enim gloria est per fidem ac spem in numero filiorum Dei adscisci. In spe gloriae filiorum Dei illud nobis promittitur, quod, sicut dictum est, sperare nullus audebat: quod si forte in mentem alicujus incidisset, poterat aestimare se in blasphemiam incurrisse: quod adeo magnum est, ut a multis pro ipsa magnitudine incredibile videatur: eo quod speramus gloriam filiorum Dei nos consecuturos. Non solum autem, sed etiam gloriamur in tribulationibus. Ideo in tribulationibus gloriatur, quia per eas patientiae virtus ostenditur, et de patientia fidei approbatio nascitur: spes vero de invicti animi probatione nutritur. Gloriantur ergo sancti de tolerantia tribulationis sine periculo vanitatis. Non solum enim in gloria spei, sed etiam in saluberrimis nobis tribulationibus gloriamur, scientes quantam habeat remunerationem, sicut ait Jacobus: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes varias incideritis. Et illud: Beatus vir qui suffert tentationem: quia cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae. De tribulatione enim gloriosa permittitur nobis ut gloriemur: quod et si fecerimus, tale est quale si quis, nummo aeneo aut plumbeo contempto, gemmam regiam consequatur. Quanquam non sit digna comparatio: quia hic, quamvis pretium distet, manet tamen utriusque corruptio: ibi derogant parvis magna, et caducis succedunt aeterna. Scientes quod tribulatio. Sciri jam dicitur, quod firmissime creditur. Patientiam operatur. In tribulatione apparet patientia sive augetur. Optant fideles aliquid pati pro nomine Domini, ut acquirant de tribulatione finienda praemia sine fine mansura. Patientia autem probationem: probatio vero spem. Qui in omnibus patiens fuerit, probatus est. Vasa enim figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis. Spes autem non confundit. Spes futurorum omnem confusionem expellit praesentium, unde probatur non habere spem, qui praeceptis Christi confunditur. Quia charitas Dei. Quomodo nos Deus diligat ex hoc cognoscimus, quia non solum nobis per mortem Filii sui peccata dimisit, sed etiam donum in nobis sancti Spiritus contulit, qui purgat et illuminat occulta cordium, et jam nunc revelat gloriam futurorum. Diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Magnitudo beneficiorum excitat in se magnitudinem charitatis, quae perfecta timere non novit, neque confunditur: quae tamen in nobis non per proprium meritum, sed per Spiritum sanctum donatur: quia ipsa charitas plenitudo legis esse cognoscitur. Et ideo nemo in se, sed in Deo, cujus donum est, glorietur: nec dicat: Ego naturali legi credidi, et sic accepi Spiritum sanctum: quia nemo praevenit Deum, sed illius semper misericordia praevenimur. Utquid enim Christus cum adhuc infirmi essemus. Vult hinc ostendere, quia pro impiis mortuus est, et beneficiorum ejus magnitudinem commendare, ut indebite ab eo tantum dilecti, quantum eum diligere debeamus, videamus, aut si tam sancto et tanto beneficio aliquid praeponendum sit, cum ille nobis impiis nec vitam suam praeposuerit, nec denegaverit mortem. Secundum tempus pro impiis mortuus est. Sive quia in ultimo saeculi passus est Christus, sive ad praesens, vel ad tridui tempus, ut praedicabatur, est mortuus. Qui ergo pro impiis mortuus est dicens, ostendit, quod pium Dominum usque ad mortem diligere debeamus, quem pro impiis servis cruciatum mortis excepisse cognoscimus: simulque notandum, quod ait, pro impiis, ut praesumptio humana reprimatur, ne suis meritis aliquid tribuat. Vix enim pro justo quis moritur. Hoc contra Pelagium facit qui negat originale peccatum, quod si hominem non obligasset, mors Christi non fuisset necessaria. Dignum autem est ut homo pro confessione boni Domini vitam incunctanter effundat, qui non pro justis, sed pro impiis mortuus est, et vel sic de nobis praesumere desinamus. Nam si vix pro justo quis moritur, quis pro iniquo et impio, nisi ille qui venerat salvum facere quod perierat: cui nullus prior dedit, sed ab illo accepit, ut crederet? Nam pro bono forsitan quis audeat mori. Tam facile: nam bonum hoc est quod justum, secundum illud mandatum, justum et bonum. Commendat autem suam charitatem. Quando indebite aliquid redditur, tunc charitas commendatur. Quid ergo tam indebitum quam ut sine peccato Dominus pius pro servo impio moreretur? Deus in nobis. Quantum nos diligat ex morte sua cognoscimus. Quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est. Multo igitur magis justificati nunc in sanguine ipsius, salvi erimus. Si peccatores tantum dilexit, quanto magis jam quos justos fecit custodiet? et si pro extraneis intercessit, multo magis suos perire non patitur. Si semetipsum dedit pro impio, quomodo sua poterit denegare? Non jam per animalium cruorem, sicut in lege; sed per sanguinem Filii Dei debitores esse nos admonet. Et ut intelligamus quantum diligat receptos, qui reconciliavit inimicos. Ab ira. Iram judicii. Per ipsum. Per ipsum salvabimur, non per nos: hoc est, si membrum ejus fuerimus: cum enim omnia ardebunt, solum corpus salvabitur judicantis. Si enim cum inimici essemus. Inimici eramus ante donum gratiae ipsius, et ante baptismi sacramentum; sed et illi inimici esse noscuntur, qui post baptismum flagitiis et sceleribus se involvunt, nec poenitentia volunt emendare errores, sicut dicit Jacobus: Amicitia hujus mundi inimicitia est Dei. Inimici ergo non natura, sed contraria voluntate. Reconciliati sumus. Quia alienati et inimici facti fueramus per transgressionem. Nemo enim reconciliatur, nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos primi parentis transgressio fecit. Per mortem Filii ejus: multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. Si per mortem Christi salvati sumus, quanto magis in vita ipsius glorificabimur, si et vitam ejus imitemur et mortem, et in praeceptorum ejus adjutorio ipsius studuerimus permanere custodia. custodia. Non solum autem, sed et gloriamur in Deo. Non solum nobis vita dabitur Christi in illa resurrectionis immutatione, sed et gloria, sicut dicit Joannes Apostolus: Nondum apparuit quid erimus: scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus. Per Dominum nostrum Jesum Christum. Ut per ipsius gratiam similitudinem ejus mereamur, et simus in gloria Dei Patris. Per quem nunc reconciliationem accepimus. Nunc reconciliationem, tunc gloriam. Propterea sicut per unum hominem in hunc mundum. Hinc ostendere vult propterea Christum passum, ut qui a Deo per Adam discesseramus, per Christum reconciliaremur. Peccatum intravit. Traduce et exemplo: quomodo enim cum non esset peccatum, per Adam advenit, ita et cum jam apud nullum esset justitia, per Christum revocata est; et quomodo per illius peccatum mors, ita per hujus justitiam vita. Et per peccatum. In hoc loco contra abruptum Pelagianae impietatis errorem mortem studet ostendere non a Deo factam, sed per culpam transgressionis illatam: quia sicut per primi Adae peccatum salus amissa est, ita per secundi justitiam reparata est. Hic Apostolus hoc intendit asserere, quia magna fuit Adae transgressio, sed ditior est Christi redemptio; et inde dixit: Et non sicut per unum hominem peccatum, ita et donum. Ex uno peccato ille intulit mortem: hic ex multorum abolitione reddidit vitam. Et ideo plus praevaluit justitia in vivificando, quam peccatum in occidendo. Mors. Illa de qua dicit: Cum mortui essetis in peccatis, convivificavit vos Christo. Mors a morsu serpentis nomen accepit. Et ita. Quomodo in illo. In omnes homines mors pertransiit. Mors tam animae quam corporis pertransit ex originali peccato et in Abraham, et in Isaac, et in Jacob, sed Dei sunt vivificati gratia, de quibus dicitur: Non est Deus mortuorum; sicut et Apostolus dicit etiam in eos qui non peccaverunt: id est, capitale peccatum sic in homines pertransiit, quia non solum ille mortuus est qui transgressus est, sed etiam illi qui ex transgressoribus sunt procreati, per naturae vinculum tenentur obnoxii, id est per omnes ramos vitium suum radix corrupta transmisit. Adam occidit, Christus vivificavit. In quo omnes peccaverunt. Sive peccato inobedientiae, sive in Adam omnium peccantium poena praemonstrata est. Usque ad legem enim peccatum erat in mundo. Requirendum est quod peccatum: id est, illud solum peccatum usque ad legem viguit, quod praevaricatio primi parentis invexit. Cessabat enim transgressionis delictum ante legis adventum. In primo saeculo peccatores libertate praesentis vitae securius fruebantur. Erat quidem ante legem ex operatione peccatum, sed non ita imputabatur, quia jam pene oblitterata fuerat scientia naturalis, cujus intellectus quasi mortuus revixit ex lege. Lex vindex peccati advenit. Peccatum autem non imputabatur, cum lex non esset. Erat: sed agrestibus hominibus non imputabatur, nec ab aliis credebatur esse peccatum. Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen. Id est, mors ex originali malo veniens usque ad legem sola regnavit. Ideo dixit: Regnavit, quia totum mundum generaliter occupaverat. Alia vero peccata nequaquam regnare videbantur, quia non per universos generaliter regnabat iniquitas. Naturalis enim aliquantula justitia vigebat in plurimis, sicut in multis philosophis: et caetera delicta quamvis ex vitiata natura, tamen voluntaria erant. Secutum est aliud novum, id est praevaricationis contempta lege delictum. Ergo obligatio sola primi hominis usque ad Moysen per se mortem operata regnavit. A legis autem tempore genus aliud delictorum in reatum neglectae legis accessit, quod ante ejus promulgationem non poterat imputari. Ac sic introeuntibus novis praeceptis iniquitas multiplicata est. Lex enim non ut tolleret peccatum, sed ut demonstraret, vel judicaret, advenit: et ideo hic abundantiam gratiae Apostoli doctrina commendat, quia non tantum Adae debitum, quod solum usque ad legem, velut tyrannica dominatione regnaverat; sed etiam innumeras offensas praevaricationis et reprobae conversationis Redemptoris bonitas redonavit. Propterea dixit: Nam judicium quidem ex uno in condemnationem. Quod autem dicit: usque ad Moysen, id est usque ad finem legis et initium gratiae debitum naturale regnavit: sicut dicimus, verbi gratia: Fuerunt Hunni usque ad Attilam. Non utique principium regni ejus, sed finem designamus: sic et usque ad Moysen, id est usque ad finem legis, et principium gratiae. Reliqua delicta, quae non intelligebantur peccata esse usque ad principium legis, quousque diceret lex: Non concupisces, per legem revixerunt. Nam originale hodieque usque ad baptismum regnat, sed fenoris sui perdidit usum, postquam Christi sanguis chirographum originale delevit. Sed dicet aliquis: Quare adhuc in multis gentibus regnat originis malum? Cui respondet: Tunc vere pestis late diffusa regnabat, quando medicus deerat, quando mortalitas generalis omnes vastabat. Ubi vero portam paradisi remissio de coelis missa patefacit, mors perdidit potestatem: ac sic non regnat, quia regnum ejus destructum est per gratiam Christi. Etiam in eos qui non peccaverunt, in similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri. Forma futuri, forma e contrario; quomodo ille peccati, ita hic justitiae: sive ille in anima vivente, iste in spiritu vivificante. Christi forma Adam fuit: quia sicut Adam sine commercio conjugali Dei manibus est factus, ita et Christus ex virgine, Deo operante, processit. Sed non sicut delictum, ita et donum. Si enim unius delicto multi mortui sunt: multo magis gratia Dei, et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in plures abundavit. Et non sicut per unum peccatum, ita et donum. Id est, plus praevaluit justitia in vivificando, quam peccatum in occidendo: quia Adae peccatum et se et suos posteros interfecit: Christus autem et quos in corpore invenit, et suum hominem, et posteros salvavit. Sed forte dicit aliquis: Caro, quae ex transgressore venit, juste trahit originale peccatum; anima vero, quae innocens nascitur, unde trahit originale peccatum, ut si non baptizatus infans moriatur, in aeternum damnetur? Audiat et agnoscat quia magis anima primum in Adam pro appetitu divinitatis suam caro peccavit. Isto vero loco omnino cavenda est opinio quae dicit: Sicut caro ex carne Adae, ita anima nostra ex anima Adae occulta Dei operatione creatur.

Sicut quidam dixit: Lege latenti fundet opus natura suum, quae nisi hic fuerit liberata per gratiam, perpetua poena in aeternum damnabitur. Nam judicium. Subauditur mortis. Ex uno in condemnationem. Subauditur, peccante sive peccato primum. Gratia autem ex multis delictis in justificationem. Ac si prima obligatio veteris offensae usque ad Christum dominata est. Alia vero delicta ante interdictum legis non videbantur vel non intelligebantur esse tam gravia: adveniens ergo gratia, non solum originale debitum, sed et actuale donavit per baptismum. Et ideo ex multis delictis justificavit. Si enim unius delicto mors regnavit per unum. Id est per Adae transgressionem. Multo magis abundantiam gratiae. Major est redemptio Salvatoris quam perditio transgressoris: quia per Christum omnia peccata dimissa sunt, non solum originalia, verum etiam et actualia. Et donationis, et justitiae accipientes in vitam regnabunt per unum Jesum Chritum. Quia et ut juste vivamus, et ut cum ipso regnemus, muneris ipsius largitate donatum est. Donationes audimus: de nostris meritis taceamus. Igitur sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic et per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae. Mors regnavit, subaudiendum. Qui ergo ex hac condemnatione liberatur, gratiam diligat; qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo aequitas intelligitur: nusquam enim esse apud Deum iniquitas invenitur. Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius obeditionem justi constituuntur multi. Sicut exemplo inobedientiae Adae peccaverunt multi, ita et Christi obeditione justificantur multi. Grande crimen inobedientiae, quam qui habuerit Christianus, quodcunque boni fecerit evacuat. Obedientiam, inquit, malo quam sacrificium. Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Ne dicerent nobis: Lex peccata dimisit: Non, inquit, venit dimittere, sed monstrare: qua contempta, incoepit abundare delictum per scientiam: quasi diceret: Ut video, lex peccata non minuit, sed adjecit, non tamen suo vitio, sed illorum. Lex, inquit, subintravit, ut abundaret delictum: quod supervenientis gratiae largitate vacuatum est. Aperte ergo ex hoc testimonio advertimus, Apostolum de duobus loqui generibus peccatorum, quae vel ex naturali legis transgressione veniebant, ubi causam explicuit naturalem, legalem subdidit, dicens: Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia. Ubi autem abundavit peccatum Totus hic sensus est: Vetus Adam per unum delictum intulit mortem; novus Adam ex innumerabilium delictorum indulgentia donavit salutem. Ubi, inquit, abundavit peccatum: quia accepta lege peccatum non cum ignorantia, sed cum scientia perpetratur. Ideo incipit abundare delictum. Superabundavit gratia. Ut sicut regnavit peccatum in mortem. Quomodo dicit Salvator: Cui plus dimittitur, plus diligit. Manifestata est quantitas peccati, ut scirent magnitudinem gratiae, et redderent magnitudinem charitatis, et ex indulgentia remissionis cresceret debitum charitatis. Ita et gratia regnet per justitiam in vitam aeternam per Jesum Christum Dominum nostrum. Manifestantur beneficia dum econtrario indignorum meritis comparantur: mors enim per Adam regnavit, vita per Christum. Ut sicut confirmatum est regnum peccati per legem contemptam, quae abstulit excusationem ignorantiae, ita et regnum gratiae confirmetur per multorum remissa peccatorum.

EPISTOLA AD ROMANOS. CAP. VI.

Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Illorum hic infertur objectio, qui adhuc parum intelligentes dicere poterant: Si gratia crescet in magnitudine delictorum, peccare debemus, ut gratia abundet, ut possit magis ac magis munificentia ejus in peccatoribus abundare. Absit. Absit. Illi tam imperite loquuntur, qui adhuc infirmi inveniuntur. Nos vero persuasionem hujus ignorantiae respuamus, qui jam mortui sumus peccato, ut gratiae viveremus. Qui enim mortui sumus peccato, quomodo adhuc vivemus in illo? Vult tam firmum esse baptizatum, tamque perfectum, quasi qui ad capitalia committenda mortuo quodammodo comparetur: ut jam peccare non debeat, id est, crimen admittere. An ignoratis quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu. Aut nunquid sacramentum ipsius baptismatis ignoratis? In Scripturis baptismatum sunt genera tria: aquae, ut Joannes; Spiritus, qui et ignis, ut in Actibus apostolorum. Descendit Spiritus sanctus quasi ignis, de cujus deitate alio loco demonstrat: Deus, inquit, noster ignis consumens est. Tertium genus est baptismi in sanguine, quo martyres baptizantur. Unde ipse Dominus jam baptizatus in Evangelio protestatur: Baptismo habeo baptizari quod vos nescitis. Sicut in Joannis apostoli epistola legimus: Tria sunt quae perhibent testimonium: aqua, sanguis, Spiritus. Unum in ministerio, non in natura. Aqua per figuram testis est dominicae sepulturae; sanguis testis est mortis; Spiritus testis est resurrectionis: quia Spiritus auctor est vitae. In morte ipsius baptizati sumus. In morte Christi baptizamur, ut in ipsius morte credentes, quasi mortui viveremus. Quippe quibus nihil esset cum hoc mundo commune. Et quibus totus mundus erat auctoris exemplo moriturus, sicut multi sancti vel fecerunt vel faciunt: quia Christus pro omnibus mortuus est. Ergo omnes mortui sunt, ut et qui vivunt jam non sibi vivant, sed ei qui pro illis mortuus est. Vivo autem non jam ego: vivit vero in me Christus. Et, Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Fieri enim non potest, nisi ut mortuo capite, omnia membra commoriantur. Caput enim pro omnibus membris pertulit poenas, ut omnia in eum membra morerentur, et ita peccato mortua viverent Deo. Quomodo enim mortuus peccare non potest, ita et nos, qui Christo sumus commortui, implicari peccatis capitalibus non debemus. Qui crucifixus est, nihil aliud facit, nisi quod horam mortis exspectat, et in manus Patris commendat spiritum suum. Plenius requirendum est quid intelligi debeat, in morte ipsius baptizati sumus. Praecipit Apostolus ut quia propter nos Christus crucifixus, mortuus et sepultus est, et resurrexit, nos quoque ad passionis suae similitudinem voluntates et cupiditates nostras crucifigamus, et in baptismatis mysterio mortis, sepulturae ac resurrectionis ejus exemplum imitemur, ut si passionum socii fuerimus, simus etiam consolationum. Sed requirendum quomodo possit in vita positus mori, et nondum mortuus sepeliri; et nondum sepultus, quomodo valeat suscitari. Hoc utique modo dum de filiis perditionis filii adoptionis efficimur, priori naturae secunda nativitate praemorimur; et dum sub cognato terrae elemento submergimur, sepelimur; dum e sinu fontis assurgimus, suscitamur: et ex hoc maximum baptismatis sacramentum est. Et ideo dixit: Consepulti sumus cum illo per baptismum in mortem. Et in consequenti: Si, inquit, mortui sumus cum Christo, credimus quia simul etiam vivimus cum Christo. Elaborandum est itaque ut nihil de sordibus veteris hominis agnoscatur in nobis. Unde si quis nostrum forte praevenitur dono Domini per poenitentiam diluatur. Si ergo fuerimus novi, et immutati in conversatione, similiter novi et immutati efficiemur in gloria. Scientes quia vetus homo noster simul crucifixus est. Vetus homo dicitur qui veterem et terrenum Adam aut deposuisse nondum videtur, aut eumdem, in coenum prioris vitae relapsus, imitatur. Sicut autem redemptor ille innoxium corpus appendit, ita nos noxium suspendamus a vitiis. In quo mysterio crucis Moyses serpentem aereum in dorso suspendit, ut destruatur corpus peccati. Hoc est, ut non ex parte, sed omne vitium destruatur. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem. In exemplo Christi ad cum imitandum consepelimur in baptismo, ut mortui veteribus criminibus renuntiemus diabolo et pompis ejus. Ostendit nos ita baptizari ut consepeliamur Christo. Ut quomodo surrexit Christus a mortuis per gloriam Patris. Ut quomodo glorificatur Pater per resurrectionem Filii, ita et per conversationis nostrae novitatem glorificetur. Ita et nos in novitate vitae ambulemus. Ostendit quomodo viventes mortui esse possimus, nec aliquid velle aut cupere debeamus, quod volunt aut cupiunt ii qui novi non sunt. Si enim complantati facti sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus. Si consepulti sumus, et resurrectionis erimus participes. Si complantati non sumus, nec conresurgemus: et si fuerimus novi in vita, erimus in gloria. Si similitudinem mortis habuerimus, et resurrectionis habebimus. Hoc scientes, quia vetus homo noster simul crucifixus est. Qui veterem hominem et terrenum imitando peccabant. Nam vetus homo Adam intelligitur, sicut novus Christus. Ut destruatur corpus peccati. Unum vitium membrum est peccati: corpus vero universitas delictorum, quorum principium originale peccatum. Christus autem non ex parte, sed integer est crucifixus, ut nos ex toto moriamur peccato, et vivamus Deo; sive ut corpus nostrum destruatur a servitute peccati, et fiat justitiae mancipium, quod solebat esse delicti. Ut ultra non serviamus peccato. Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati. Qui enim mortuus est justificatus est a peccato. Hoc est, alienatus est a peccato, jam non potest peccare: crucifixus enim, omnibus membris dolore occupatis, peccare non potest; sed concupiscentiis et passionibus contradicit. Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quia simul etiam vivemus cum Christo. Sicut et alibi dicit: Si commortui sumus, et convivemus. Scientes quod Christus surgens a mortuis, jam non moritur. Sic et nos, si mortui fuerimus vitiis, mortem secundam non timebimus. Aut certe ita: sicut jam pro vobis non potest, si criminose vixeritis, Christus iterum crucifigi, ita et vos non potestis iterum baptizari, sicut alibi dicit: Impossibile est eos qui semel sunt illuminati, et participes sunt effecti, renovari rursus ad poenitentiam, rursus crucifigentes in se Filium Dei; quibus non poenitentiam, sed innovationem, id est iterationem baptismatis interdicit. Mors illi ultra non dominabitur. Si ultra non dominabitur, ergo jam dominata est, contra Manichaeos, quia negant Christum veram carnem habuisse. Quod enim mortuus est peccato. Sive quod pro peccato generis humani, sive quod morti ipsi, quae in eum ultra locum non potuerit habere, sit mortuus. Mortuus est semel. Id est sicut caput vestrum semel est mortuum, sic et vos membra illius effecti, vitae ejus exempla sectamini, ut nihil morti ulterius debeatis, hoc est, ut in vobis locum mors secunda non habeat. Nam qui credit baptismum posse iterare, credit Christum posse iterum crucifigi. Quod autem vivit, vivit Deo. Vivit in deitate, ipse homo Deus. Ita et vos existimate vos. Quasi filii vel membra ejus vos intelligite. Mortuos quidem esse peccato. Sicut imitator ejus dicebat: Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus. Viventes autem. Hoc est, ejus vitam sequentes, in nobis nondum vivimus, sed jam in Christo vivimus omnes. Mortui enim sumus, et vita nostra abscondita est cum Christo in Deo. Deo in Christo Jesu. Ille autem vivit Deo, qui Christi vestigia humilitate, sanctificatione, pietate sectatur. Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus. Ostendit quomodo regnet. Ille enim regnat, cui omnes obediunt. Quomodo in corpore peccatum regnet exposuit, id est, si vitiatae naturae praebeamus obedientiam et consentiamus. Non dixit: Non sit, quia jam ibi est; sed: Non regnet, id est, non fiat quod jubet. Surgit ira: noli dare irae linguam ad maledicendum, non manum ad feriendum, non membra libidini: quae non surgeret, nisi peccatum esset in membris nostris. Inest quidem peccatum in membris; sed non regnat, si non obediatur desideriis ejus. Et ideo dum quod non vult, agit, id est, non vult concupiscere, concupiscit, consentit legi, quoniam bona est: hoc enim vult et ipse quod lex, quia vult ipse non concupiscere, et lex dixit: Non concupisces. Sed neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato. Unumquodque membrum si officium suum in malos usus converterit, arma iniquitatis efficitur ad justitiam expugnandam: si manus ad furtum, lingua ad mendacium vel blasphemiam; si oculus concupiscentiae serviat ad pudicitiam expugnandam, et caetera. Sed exhibete vos Deo tanquam ex mortuis viventes. Tanquam jam resurrexeritis: post resurrectionem autem non carnaliter vivitur, nec peccatur. Et membra vestra arma justitiae Deo. Ut oculus qui ante videbat ad peccandum, nunc videat ad boni operis ministerium; qui ante videbat ad exspoliandum, nunc videat ad vestiendum: sic etiam de reliquis membris adverte, ut de iniquitate ad misericordiam commutentur. Peccatum enim nobis non dominabitur. Non vos vincat peccatum: non enim estis parvuli, sed perfecti; quasi paedagogus puero dicat: Noli facere vitium sermonis, non enim adhuc audis grammaticum, sed oratorem. Sive non dominabitur, non habet dominari. Non enim sub lege estis, sed sub gratia. Id est, sub benevolentia Redemptoris, qui pugnandi atque vincendi et conatus dedit, et doctrinam praebuit; sed et exemplum insuper, et virtutem per consolationem Spiritus sancti donavit, per quam liberamur a dominatione peccati. Quid ergo? peccabimus quia non sumus sub lege? Qui sub lege est premitur a lege, dum non implet legem; non est sub lege, sed cum lege. Sed sub gratia? Absit. An nescitis quoniam cui exhibetis vos servos ad obediendum, servi estis ejus cui obedistis, sive peccati ad mortem, sive obeditionis ad justitiam? Ne indocti et in fide rudes objicerent: Ergo cessante vindicta legis, impune peccabimus. Absit. Gratia quae et donavit quomodo vincamus, non vult nos omnino peccare: si volueritis peccare, dominabitur vobis legis sententia, quae vindicat in peccantes. Si autem justitiae servieritis, non estis sub lege, sed sub gratia. Non enim, inquit, potestis duobus servire. Hic quod dixit, peccabimus, criminalia et capitalia peccata intelligamus, non minuta, sine quibus esse non possumus. Hoc et ubique intellige, ubi prohibemur peccare; quia et de ipsis peccatis loquebatur, quae et lex damnare consueverat, secundum illud: Si dixerimus quia peccatum non habemus, etc. Gratias autem Deo quod fuistis servi peccati. Gratias Deo, quia fuistis, sed ipso liberante et adjuvante jam non estis: quia obeditis, quia resistitis adjutore Deo. Obedistis autem. Ut dono et exemplo Christi vivatis, qui non solum peccata, sed occasiones auferre donavit et docuit delictorum. Imitatores, inquit, mei estote, sicut et ego Christi ex corde, ex fide. In eam formam doctrinae in qua traditi estis. Novi Testamenti. Liberati autem a peccato. Liberi facti. Servi facti estis justitiae. Per gratiam Dei. Humanum dico. Quia non potestis adhuc audire divinum. Sive sic: humanitate dignum est quod dico, quod etiam apud homines rationem habet, et facile intelligi potest. Hoc est: Majora quidem exigere a vobis pro divinae servitutis retributione deberem; sed condescendens et temperans infirmitati vestrae, humana et possibilia praedico atque persuadeo: ut sicut prompti fuistis ad sectanda noxia atque contraria, ita alacres sitis ad ea quae utilia et saluti amica sunt peragenda. Propter infirmitatem carnis vestrae. Corpus quod corrumpitur aggravat animam, quia quidquid anima carnaliter fecerit, carni deputatur; et quando anima coelestia agit, totus homo spiritalis est. Carnalis si vincitur a concupiscentiis; spiritalis, cum dono Dei vincit concupiscentias. Sicut enim exhibuistis membra vestra servire, ita nunc voluntate mutata exhibeamus nos servire justitiae, non sicut Manichaei, qui dicunt naturam corporis ita in se per conditionem insertum habere peccatum, ut illud superare non possit; sed per gratiam renovati non exhibeamus membra nostra ad malum: nam non est ex se corpus malum, sed voluntates quas mutare jubemur, quae per transgressoris reatum vitio naturae inesse noscuntur, non conditione. Immunditiae et iniquitati. Luxuriae sive idololatriae. Ad iniquitatem. Ad iniquitatem faciendam. Ita nunc exhibete membra vestra servire justitiae. Ut quomodo perfecti fuistis in malo, ex originali peccato, ita perfecti sitis in bono, gratiae dono; ut manus quae antea rapiebat, modo porrigat misericordiam; et pedes qui antea ad malum currebant, modo ad visitandos infirmos, et in carcerem ad opus bonum currant; oculi qui antea videbant ad concupiscendum, ad invadendum, videant modo ad miserandum, ad largiendum. Ecce sic mutentur membra nostra. In sanctificationem. Ut recipiatis sanctificationem, sive possideatis. Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. Hoc est, in nullo servistis justitiae. Ita et nunc liberi estote a peccato, ut in nullo ei serviatis. Ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse, nisi alia libertate servire. Liberi ergo a justitia non sunt, nisi arbitrio voluntatis. Liberati autem a peccato non fiunt, nisi gratia Salvatoris. Liberos dixit justitiae, non liberatos; a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed liberatos: id est, si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Quem ergo fructum habuistis tunc, in quibus nunc erubescitis? Qualem fructum in actione illius habuistis, in cujus etiam recordatione verecundia est? Quicunque se cognoverit bonum, erubescit se fuisse malum. Et quicunque se erubescit bonum, malus est, quia nec in praesenti fructum habet, et finem mortem. Nam finis illorum, malorum scilicet, mors est. Poena perpetua. Nunc vero liberati a peccato. Attende quia liberati dixit, ut non nobis, sed Deo demus gloriam. Servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam. In Dei servitio permanere, hoc ipsum jam fructus est quod vivitis, sanctificati per baptismum. Servus autem Dei vicem inimicis non reddit sicut Joseph, qui dixit fratribus: Nolite timere, servus enim Dei ego sum. Dei autem servi in praesenti fructum habent donum Spiritus sancti, et finem vitam aeternam, sive sanctificationem bonae vitae. Ergo in ista vita adhuc ex qua parte servi sumus Deo, liberi sumus peccato; ex qua parte adhuc servimus legi, peccati adhuc servi sumus. Et ideo dixit: Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem. Ecce unde liberi, unde condelectamur legi Dei? Libertas enim delectat: nam quandiu timore facis quod justum est, non Deus te delectat. Stipendia enim peccati mors. Remuneratio dicitur stipendium. Merito ergo stipendium, quia malitiae diabolicae mors aeterna, tanquam debitum redditur. Qui militat peccato, mercedem accipit mortem. Gratia autem Dei vita aeterna, in Christo Jesu Domino nostro. Gratia sub qua estis. Simulque notandum quia non dixit stipendia justitiae, quia non illam habemus ex nobis. Ergo quamvis nostra non sit, sed gratiae, tamen custodita Dei adjutorio vitam dat aeternam, transacta vita temporali.

EPISTOLA AD ROMANOS. CAP. VII.

An ignoratis, fratres, scientibus enim legem loquor. Hinc incipit difficultatem legis ostendere, ut illos hortetur sine timore sub gratia vivere: quia modo actu cessante, lex nobis non vivit, sed sibi; et vivit in Novo Testamento, per quod reformatur. Quia lex in homine dominatur quanto tempore vivit. Nam quae suo viro est mulier, vivente viro alligata est legi. Si autem mortuus fuerit vir, soluta est a lege viri. Comparationem inducit: mandatum legis dicit virum: plebem autem, vel animam, mulierem, ut ostendat legem, quae iram operatur, sine effectu, quasi mortuam, nobis jam mortificatis, impedire non posse quominus ejus esse possimus, qui a mortuis resurrexit: quae merito nobis viveret, si inveniret quod puniret in nobis. Tandiu enim dicit esse sub lege hominem, quandiu vivit in peccato. Hoc autem peccatum intelligendum est, quod accessit ex lege. Ubi enim non est gratia liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Igitur vivente viro vocabitur adultera si fuerit cum alio viro: si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Quandiu vivit vir, tandiu ei secundum ejus necesse est vivere voluntatem. Si autem dormierit vir, et mulier alii fuerit juncta viro, jam non ei secundum prioris viri consuetudinem est vivendum. Itaque fratres mei et vos mortificati estis legi. Juxta corpus noluit dicere, mortificata est vobis lex; sed reliquit intellectui, sicut in multis locis. Juxta comparationem debuit dicere, magis illis legem mortuam quam ipsos legi, sed quod inter Judaeos dicere adhuc intractabile videbatur, intellectui derelinquit: satis evidenter ostendens, legem non potuisse auferre, sed potius auxisse peccatum, quod aufert gratia: quoniam lex jubere novit, cui succumbit infirmitas, non juvare, quod facit gratia Christi. Ab hoc loco, et tota ista lectione, usque: Quis liberabit me de corpore mortis hujus, videt Apostolus transfiguratum esse in se hominem sub lege positum, cujus verbis ex persona sua loquitur, et qui dixerat: Evacuati sumus a lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Per haec verba videtur legem reprehendisse, sed non ita est, quia subjecit: Lex peccatum est? Absit, et reliqua. Haec vero auricula est non mendax. Crucifixa carne, per quam nobis dominabatur damnando peccatum, jam actum non habet. Ante erant imitatores Moysi: nunc vero Christi; sic dictum est: Mortui estis legi, ac si diceretur, Mortui estis supplicio legis. Cur mortui sumus legi per corpus Christi, si bona est lex? Quia mortui sumus legi dominanti: liberati ab eo effectu quem lex punit et damnat. Usitatius enim vocatur lex, quando minatur et terret, ac vindicat. Itaque idem praeceptum timentibus lex est, amantibus gratia est. Per corpus Christi, commoriendo Christo, qui damnavit peccatum in carne. Ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit. Subaudiendum alterius viri. Ut fructificetis Deo. Fructificat cujus exemplo populus Dei crescit, sicut dicit: Ut aliquem fructum habeamus in vobis. Cum enim essemus in carne. Cum essemus in carnali conversatione, passio concupiscentiae operabatur in oculis et caeteris membris, quae tamen per legem ostendebantur esse peccata, ut fructificarent morti peccati. In carne, inquit: id est carnalibus desideriis obstricti teneremur. Passiones peccatorum, quae per legem erant, operabamur in membris nostris. Is passionibus moritur, qui jam mente servit legi Dei, quamvis passiones ipsae necdum mortuae sint. Auctam dicit concupiscentiam, cum lex prohibet. Augmentum concupiscentiae de inhibitione, et reatum poenae de praevaricatione. Hoc est, quia per bonum operatum est mortem. Ut fructificarent morti. Id est, ut nos in iisdem passionibus positos legis severitas interficeret, et fructum morti de nostra perditione praeberet, quia fructus peccati mors est. Fructificamus morti, dum prohibita facimus. Nunc autem soluti sumus a lege morientes. Lex mortis, quae occidit peccatores, id est criminosos; sed et lex peccati ideo dicitur, non quia ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam mortis dicitur, quia stipendium peccati mors, aculeus autem mortis peccatum: virtus vero peccati lex. In qua detinebamur. Detinebamur per peccatum. Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Spiritatis gratiae praeceptis obedientes, non litteram legis sequentes. Quid ergo dicemus, lex peccatum est? Quia dixerat, quod passiones per legem morti fructificarent, ideo sibi objicit, lex peccatum est? et respondet: Absit. Hoc facit contra Manichaeos, qui Vetus Testamentum negant. Quod si dixerint: Ideo hic propter Judaeos asserit legem, quia timuit scandalum, respondendum est: Ergo semper timuit scandalum, quia nunquam contra legem locutus est. Cum ergo multis locis opera legis destruxerit, nunc merito in hoc eam laudat, in quo spiritalis est, et Manichaeos ejus insinuatione confundit. Absit. Ne quis enim propter haec testimonia vituperet legem, et malam esse contendat, praevidit Apostolus male intelligentibus quid possit occurrere, eamdem sibi ipse proposuit quaestionem. Quid ergo dicimus, inquit: lex peccatum est? Absit. Sed peccatum non cognovi, nisi per legem. Hoc jam superius dixerat, per legem cognitio peccati. Non ergo ablatio, sed cognitio est. Quae ideo data est, non ut peccatum tolleret neque ut exstirparetur, sed tantum ut demonstraretur, ut quia peccatum sine gratia Dei vinci non potest, ipsa reatus sollicitudo cogat ad gratiam convolare. Sed peccatum non cognovi, nisi per legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: Non concupisces. Hinc incipit Apostolus quasi de se dicere, et de se dare exemplum, qui sub lege vixerat, quae per se non salvat, sed ostendat peccatum; nam nec tollit, nec justificat, sed in transgressoribus vindicat. Non ait, peccatum non feci, nisi per legem; sed, peccatum non cognovi, nisi per legem, quae ostendit peccatum esse concupiscentiam: quod ego nesciebam esse peccatum. Concupiscentiam, inquit, nesciebam. Non dixit: Non habebam, aut non faciebam, sed nesciebam esse peccatum. Unde apparet concupiscentiam per legem non insitam, sed demonstratam, quae docet quid quisque facere debeat, vel vitare. Sed verus homo adhuc trahitur consuetudine delinquendi: concupiscentia enim nostrae naturae est, accedens per peccatum, non Dei conditio. Et ideo malum ipsum non Dei disjunctione separandum, sed Dei miseratione sanandum est. Occasione autem accepta. Hinc Apostolus praeteritam vitam suam, quando sub lege vivebat, et adolescentiae suae pugnam commemorat. Et quod ait: Ego autem vivebam sine lege, primam suam aetatem insinuat: Adveniente, inquit, mandato, peccatum revixit. Ego autem mortuus sum: jam se praecepti capacem, sed non efficacem fuisse testatur. Et ideo ut praevaricatorem se legis ostenderet, in quibus interioribus talem se fuisse sciebat Apostolus ante gratiam Dei, quae per Jesum Christum Dominum nostrum est. Et ad Ephesios hoc apertissime confitetur: In quibus, inquit, ut nos omnes conversati sumus, in desideriis carnis et cogitationum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri, et reliqua. Et ad Titum: Fuimus et nos, inquit, aliquando stulti et increduli, errantes, et reliqua quae ibi sequuntur. Talis ante gratiam fuit. Peccatum per mandatum operatum est. Sicut qui invidet, tunc magis occasionem nocendi accipit, quando ei cui nocere vult, aliquid creditur. In me omnem concupiscentiam. Omnem quae scripta est in lege: Non concupisces uxorem, neque agrum, neque quidquam proximi tui, et reliqua. Habet hoc per transgressionem humanae mentis infirmitas, ut difficilius observari possint prohibita. Sine lege enim peccatum mortuum erat: id est, latebat, non apparebat, ignorabatur, mihi mortuum videbatur: vel in oblivionem erat naturalis lex, quae ostendebat quid esset peccatum. Ideo et lex data est litterae, quae commemoraret legem naturae. Ego autem vivebam aliquando. Quasi justus et liber a peccato vivere mihi videbar. Sine lege. Unde manifestat, non ex persona sua proprie, sed generaliter ex persona hominis loqui. Sed cum venisset mandatum: id est, in oblivionem venerat esse peccatum; at ubi venit mandatum, recognitum est peccatum, ut omnis qui illud fecerit, mortuum se esse cognoscat. Revixit. Id est, enituit et apparuit. Revixit, ait: non vixit; vixerat enim aliquando in Paradiso, quando contra datum praeceptum satis apparebat admissum. Peccatum revixit, ego autem mortuus sum. Hoc est, apparuit quod fuerat occultum, quia vixerat per scientiam naturalem, et mortuum fuerat per oblivionem: quia praevaricatus sum jam sciens, et mortuum me esse peccati manifestatione perspexi: quia jam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit sive titillatione, sive delectatione, etsi non consensione: vel quia reatus praevaricationis certum mortis supplicium comminatur. Et inventum est mihi mandatum. Quod custoditum proficiebat ad vitam, hoc neglectum perduxit ad mortem: quia sciens illud non custodivi. Hoc totum ideo, ut ostendat legem quidem datam ad vitam, sed quia non dedit adjutorium, quomodo possimus salvari, ut nos deducat ad gratiam, quae totum habet, et misericordiam, et adjutorium, et exemplum. Quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Si vis ad vitam venire, serva mandata. Custoditum mandatum vitam tribuit: non custoditum, mortem, quae transgressio est. Nam peccatum occasione accepta. Si quid contra legem videtur dicere, eis imputat, qui perfectiora accipere non valuerunt. Ideo occasionem dixit fuisse peccati. Per mandatum. Quia suasio delinquendi ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio: et non solum peccatorem, sed et transgressorem facit. Quia ergo ab hominibus nondum spiritalem gratiam accipientibus suavius admittitur quod vetatur, fallit peccatum falsa dulcedine: quia vero accidit reatus praevaricationis, et occidit: quia pretium mortiferae voluptatis amplectitur dulcedinem illam qua fallitur, et delectatur etiam contra legem facere: et tanto magis libet, quanto minus licet. Seduxit me, et per illud occidit. Neque enim nullum peccatum, nisi concupiscendo committitur. Proinde quae hoc prohibet, bona et laudabilis lex est. Sed ubi sanctus adjuvat Spiritus, inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est charitatem diffundens in cordibus nostris, profecto illa lex quamvis bona auget prohibendo desiderium malum. Sicut aquae impetus si in eam partem non cesset fluere, vehementior fit obice opposito, cujus molem cum evicerit majori cumulo praecipitatus violentius per prona provolvitur. Nescio quo enim modo hoc ipsum quod concupiscitur, fit jucundius dum vetatur. Et hoc est quod fallit peccatum per mandatum, et per illud occidit: Cum accidit etiam praevaricatio, quae nulla est. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum et justum. Contra impugnatores legis, et contra eos qui justitiam a bonitate secernunt, lex et sancta et bona dicitur, et gratia justa. Nisi enim abundaverit justitia vestra, et reliqua. Sed et Deus in Veteri Testamento nonnunquam bonus, et in Novo dicitur justus: ut est illud, Pater juste. Et hoc contra Marcionistas: tamen nihil ex ea recte fit sine gratia, quia non est data quae possit vivificare, sed praevaricationis causa posita est: ut convictos concluderet sub peccato, non justificandis impiis, sed convincendis superbis praevaricationis causa posita. Et contra Manichaeos est, quia laudatur; et contra Pelagianos, quia nemo ex lege justificatur; et ideo vivificandis eis quos littera occidit, spiritus gratiae gratis opitulatur. Nam nihil ex ea recte fit, sicut dictum est, sine gratia: quia non est data quae possit vivificare. Et bonum. Custodientibus. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Non mihi mandatum per se causa mortis exstitit; sed ego mihi facio qui peccando morte digna committo. In male utente quippe vitium est, non in mandato ipso, quod bonum est, quoniam bona est lex. Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Per legem apparot peccatum, et per ipsam punitur. Ergo per bonum, id est, per legem, quae bona est, si quis ea legitime utatur, mihi operatur mortem, cum ejus transgressor efficior. Ut fiat supra modum peccans peccatum per mandatum. Iniquitatis exigit magnitudo ut homo jam non peccator, sed peccatum vocetur. Ante legem modum habebat peccati appetitus per ignorantiam: supra modum est quod scienter admittitur. Scimus enim. Id est, quod lex ardua, sed spiritalia praecipit, sed ego cum juxta carnalem consuetudinem titillor, ab ejus perfectione dissentio, perfecta perimit imperfectum. Quod lex spiritalis est. Expositum est hoc. Mandat quae spiritus sunt opera: unde ostendit non posse impleri legem, nisi ab spiritali. Ego autem carnalis sum. Qui legem accipio, consuevi carnaliter vivere: id est, carni consentiens, nondum spirituali gratia liberatus. Bonum est enim non concupiscere: et hoc bonum vult justus, qui ex fide vivit, et tamen facit quod odit, quia concupiscit, quamvis post concupiscentias suas non eat. Quod si fecerit, tunc vere ipse facit, ut cedat, ut consentiat, ut desiderio peccati obediat. Venundatus sub peccato. Id est pretium temporalis voluptatis. Inter vendentem autem et ementem hoc loco istud probatur esse commercium. Proponit inimicus iniquitatis consilium, et accipit voluntatis assensum. Accipio ergo amissae innocentiae pretium, ipsam peccandi voluptatem ac mortiferam de iniqua suavitate dulcedinem. Venundati, inquit, estis peccatis vestris, ne quisquam eum nondum redemptum Christi sanguine existimet; sed redemptionem, id est immortalitatem exspectat. Vel venundatum sub peccato in prima transgressione praecepti, ut haberet corpus corruptibile, quod aggravat animam. Nunc vero, tanquam emptum mancipium, cogitur servire libidini. Quod enim operor non intelligo. Nunquid non intelligo malum esse quod invitus admitto? quomodo non intelligit qui hoc agit quod non vult, et quod odit, illud facit? Non parvum intelligentiae indicium est, odisse delictum: ergo quod operor non intelligo, id est, non consentio, non approbo, non facio, et quamlibet victus contrarium esse decerno: et rectum non esse evidenter intelligo, non agnosco esse in praeceptis veritatis. Non enim quod volo bonum, hoc ago. Huc usque sunt verba hominis, ut aliqui putant, sub lege constituti, nondum sub gratia: ut aliquis etiamsi nolit peccare, vincitur a peccato, invaluit enim consuetudo carnalis, et naturale vinculum mortalitatis. Ne forte ex his verbis quispiam consentire carnis concupiscentiae ad opera mala S. Apostolum suspicetur, sed consideret quod adjunxit: Si autem quod nolo, hoc facio, consentio legi, quoniam bona est: magis enim se dicit legi consentire, quam carnis concupiscentiae: hanc enim peccati nomine appellat. Facere ergo se dixit, non affectu consentiendi et implendi, sed ipso motu concupiscendi. Sed quod odio malum, illud facio. Bonum est enim non concupiscere: et hoc bonum vult justus, qui ex fide vivit, et tamen facit quod odit, quia concupiscit, quamvis post concupiscentias non eat: quod si fecerit, tunc vere ipse facit ut cedat, ut consentiat, ut desiderio peccati obediat. Si autem quod odio, illud facio. Id est, dum nolo facere quod committo, utique cum lege concordo, quae mala et non vult, et prohibet; ideoque ei mente consentio, opere contradico, atque ita aliud in me conscientia, aliud infirmitas agit, quae jugo peccati, judicio contradicente, succumbit; facere ergo se dixit, et operari, non affectu consentiendi et implendi, sed ipso motu concupiscendi. Consentio legi, quoniam bona est. Quia nolo quod non vult, conscientiae lege ei consentio: quia quod nolo facio. Nunc autem. Nunc jam sub gratia, quae me liberavit a consensione. Jam non ego operor illud. Id est, non consentio. Nam si et concupiscit et consentit, et agit, quomodo non ipse illud operatur? etiamsi se ipse operari doleat, et vinci graviter ingemiscat. Non ego operor: hoc est, non interior mens: nec consentio exhibere membra mea arma iniquitatis. Antequam lex prohiberet, libens ipse faciebam; sed postquam lex venit, invitus pecco, quia consuetudine vincor. Sed quod habitat in me peccatum. Habitat quasi hospes, et dominatur, et quasi aliud in alio non quasi unum habitat in me adhuc carnalis affectus. Scio enim quia jam non habitat in me. Ex eo quod scit, consentit legi: ex eo quod facit, cedit peccato: ut in me ita praevaleat, quasi innatum videatur: quod quidem non a Deo conditum, sed ex vitiata natura procedit. Hic incipit dicere, quod ipse titillationem carnis habuit. Notandum etiam quod titillationem ipsam Apostolus se sensisse testetur. Hoc est in carne mea bonum. Non dixit: Caro mea non est bona: sed bonum in carne mea non habitat, quam peccati deprimit consuetudo, quod vincere nequeo: quia dum de opere legis confido, gratiae adjutorium non requiro. Hoc autem quod inhabitat, ex traduce mortalitatis per transgressorem in omnes homines venit. Nam velle adjacet mihi. Est quidem in me voluntas a Deo praeparata atque donata, sed non est effectus: quia carnalis consuetudo voluntati ipsi resistit, adhuc in ista vita mortali. Aliqui aestimant quod voces istae sint hominis sub lege constituti, nondum sub gratia. Perficere autem bonum non invenio. Sine adminiculo gratiae non invenio bonae voluntatis effectum. Nam ut velle sit, jam voluntas a Deo praeparata est: quia ipse est qui in nobis operatur et velle. Et hoc notandum, quod non dixit: Facere bonum non invenio, sed perficere: quae est enim perfectio boni, nisi exstinctio mali? Perfectio boni est, non concupiscere: quid enim facilius homini sub lege constituto, quam velle bonum, et facere malum? Nam hoc est perficere bonum, ut nec concupiscat homo. Imperfectum est bonum, quando concupiscit: etiamsi concupiscentiae non consentit ad malum. Non invenio, id est non possum. Non enim quod volo bonum hoc facio: sed quod nolo malum, hoc ago. Vincente consuetudine quod nolo facio: sicut si quis jurare consuevit, quando non putat incurrit. Si autem quod nolo, illud facio. Facere ergo se dixit, et operari, non affectu consentiendi et implendi: sed ipso motu concupiscendi. Non jam ego operor illud. Non ego, quia invitus; sed ego, quia ipse mihi hanc per vim consuetudinis imposui necessitatem. Sed quod habitat in me peccatum. Habitat in me consuetudo peccati, quae mihi per transgressionem primi parentis ex vitiata natura transfusa est. Invenio igitur legem volenti mihi facere bonum. Mente invenio legem bonum facere contra malum, quod est in carne mea. Legem consentaneam habeo interioris hominis ut excludatur malum, quod mihi per vitiatam naturam inest: sed sine gratia Dei fieri non potest. Ideo dico: Quis me liberabit de corpore mortis hujus? Quoniam mihi malum adjacet. Id est, desideria mala, vel consilia inimici, vel bella carnis, quibus inveterato consensu obtemperare consuevi. Adjacet autem malum ex concupiscentia, cui non consentit, qui dixit: Jam non ego operor illud. Condelector enim legi Dei. Hic duas leges ponit: legem spiritus, et legem carnis, quae resistit legi mentis: id est, vel conscientiae naturali, vel legi divinae, quae in mente consistit. Libertas enim delectat: nam quandiu timore facis quod justum est, non Deus te delectat: quandiu non te delectat, adhuc servus facis. Delectet te, et liberes. Delectat me lex, delectat quod lex jubet, delectat me ipsa justitia. Secundum interiorem hominem. Secundum mentem. Video autem aliam legem in membris meis. Haec est, quae remansit infirmitas. Repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia. Video autem aliam legem in membris meis: desideria carnis et motiones vitiatae naturae: id est, concupiscentiam. Sed ista concupiscentia si vocatur peccatum, ideo, quia a peccato facta est, sic vocatur: sicut scriptura manus cujusque dicitur, quod manus eam fecerit: peccata autem sunt quae secundum carnis concupiscentiam illicite fiunt. Legem appellat in membris suis, onus ipsum mortalitatis, in quo ingemiscimus gravati. Corpus quod corrumpitur, aggravat animam: per quod fit etiam saepe, ut invite delectet quod non licet: quam sarcinam ideo legem appellat, quia jure supplicii imposita est. Repugnantem legi mentis meae. Quae alibi mortificari jubet in membris. Mortificate, inquit, membra vestra. Legi, inquit, Dei: quae in mente est et captivantem me. Captivum se esse deplorat: quia sentit in se desideria surgere puritati mentis contraria: contra quae gratiam liberatoris implorat. Et hoc potest intelligi, quod captivitatem dixerit carne, non mente; occasione, non consensione; et ideo captivantem, quia et in ipsa carne non est aliena natura, sed nostra. Potest etiam videri Apostolus eum describere qui sub lege adhuc vivit, nondum sub gratia. Quod dicit captivantem me, hoc est, carnem meam: legi peccati, quae est in membris meis. Sed etsi de ipso accipitur, non quod ipse immoderata libidine pollutus fuerit, sed a consensione prava liber: de concupiscentia tamen carnis, quam moderando frenabat, tanta humilitate et pietate gemuisse, ut optaret eam non habere potius quam domare. In lege peccati, quae est in membris meis. Quae damnat peccatum, sive malam consuetudinem, quae in membris est: quasi diceret, et captivantem me in lege sua. Ideo captivus, quia non facit quae vult. Quandiu caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Infelix ego homo, quis me liberabit? Qui sic tentor. Verba sunt hominis sub gratia constituti, cujus actio habet quidem reluctantem mortalitatem carnis, sed non vincentem ad consensionem peccati. Quis neget Apostolum, cum haec diceret, adhuc fuisse in corpore mortis hujus? a quo utique vel impii non liberantur, quibus eadem corpora ad tormenta aeterna redduntur. Liberari ergo est a corpore mortis hujus, omni sanato languore carnis concupiscentiae non ad poenam corpus recipere, sed ad gloriam: sicut et alibi dicit: Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri. Liberari enim se a vitiis corporalibus et mortiferis deprecatur. Si nos, inquit, Filius liberaverit, vere liberi eritis. De corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. Corpus mortis est littera occidens. Corpus mortis est mortifera voluptas, et carnalis delectatio, et corporalis infirmitas, et violentia consuetudinis, quae ad mortem trahit. De qua consuetudine non lex, sed gratia liberat, per Dominum nostrum Jesum Christum. Ante legem nulla pugna erat cum voluptatibus hujus saeculi, quia totum licebat: sub lege vero pugnatur, sed vincimur: sub gratia autem pugnamus, et Deo adjuvante vincimus, quia non timore, sed dilectione servimus. De quo corpore mortis non omnis liberatur, qui finit hanc vitam, sed qui in hac vita susceperit gratiam, et ne inaniter suscipiat, bonis operibus egerit et fuerit cooperatus. Aliud est enim exire de hoc corpore, aliud est liberari de corpore mortis hujus: quod sola Dei gratia impartit. Igitur ego ipse. Recapitulat aut concludit. Mente servio legi Dei. Quandiu carnalis sum, duplex sum. Carne autem. Carne servit legi peccati concupiscendo; mente legi Dei, eidem concupiscentiae non consentiendo. Homo geminae et duplicis voluntatis: id est, aut carnalis, aut spiritualis, quodammodo in semetipso divisus juxta operum qualitatem. Lex quidem una est, sed duo sunt genera mandatorum: unum quod docet bonum, aliud quod prohibet malum. Quod docet bonum, Dei est; quod prohibet malum, nostrum vitium est, quibus lex opus sit dari, qui peccamus. Legi peccati. Consuetudini, vel vitiatae naturae, tandiu quandiu languor obluctatur saluti, et caro concupiscit adversus spiritum.

EPISTOLA AD ROMANOS. CAP. VIII.

Nihil ergo nunc damnationis est iis qui sunt in Christo Jesu. Non enim damnatur, nisi qui concupiscentiae carnis consentit ad malum: nam carne mortua, nihil habet in se quod damnari possit. Qui non secundum carnem ambulant. Qui a Christo didicerunt carnem crucifigere, et non carnaliter vivunt. Lex enim spiritus vitae in Christo Jesu liberavit me. Advertendum quia gratiam, legem appellat. Gratia Novi Testamenti liberat nos a consuetudine peccati et mortis: auferendo etiam occasiones, et dando adjutorium et exemplum vivendi, ne scilicet consensionem meam concupiscentia sibi vindicet carnis. A lege peccati et mortis. Quae occidit, et mortificat peccatores: id est, lege litterae, sive ab illa lege quam supra in membris dixerat dominari. Nam quod impossibile erat legi. Quia nihil ad perfectum lex adducit, impossibile erat legi ut homines carnales faceret fidei custodire justitiam: sed hoc Christus et praecepto, et exemplo, et adjutorio fecit esse possibile. Impossibile est enim legem implere per carnem, qua superbi, ignorantes Dei justitiam, id est quae ex Deo est homini ut sit justus, et suam volentes constituere, tanquam per eorum non adjutum divinitus arbitrium lex possit impleri, justitiae Dei non sunt subjecti: ideo justitia legis in eis impletur, qui non secundum carnem ambulant: id est, secundum hominem ignorantem Dei justitiam, sed ambulant secundum spiritum. In quo infirmabatur per carnem. Infirmabatur per concupiscentias, id est per desideria carnalia: ideo non implebatur lex, quia ipsius justitiae nondum erat charitas, quae interiore delectatione teneret mentem, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem: id est, non efficiebat justos deditos carni. Deus Filium suum mittens in similitudinem. Similem carnem suscepit caeteris hominibus sine peccato: quia nec de concupiscentia, nec de coitu, sed de virgine nata est. Facit hoc contra Photinum, qui negat Filium ante partum fuisse virginis. Carnis peccati. Non caro peccati erat, quae non carnali delectatione nata erat: tamen inerat similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat. Et de peccato damnavit peccatum. Et de carne, quae in nobis ante serviebat peccato, vicit peccatum non peccando: quomodo si quis de barbaris vincat barbaros. Hostiae quas offerebant pro peccato in lege, peccati nomine vocabantur, cum ipsae peccatum nescirent: Sic et peccati caro, quae pro peccatis nostris oblata est, peccati nomen accepit. Quidam dicunt de peccato Judaeorum, qui occiderunt Dominum, peccatum diaboli quo hominem implicuerit, condemnavit: sicut ad Haebraeos scriptum est, ut per mortem destrueret eum, qui habebat mortis imperium. Et recte mors peccatum dicitur, quam de peccato constat esse generatam. Quidam dicunt de peccato Judaeorum, qui eum crucifixerant, factum est, ut sanguinem suum in remissionem funderet peccatorum. In carne. In ipsa carne vicit peccatum, ut naturam, quae fuerat bona per conditionem, et per transgressionem est vitiata, per suam gratiam reformaret, ut ejus adjutorio vincere possit peccatum: quae prius sic fuerat facta, ut possit non peccare si velit. Sed ante transgressionem hoc, ut dixi: nam modo per gratiam Dei potest peccatum aut declinare, aut vincere: sic tamen, ut Dominum semper adjutorem imploret. Ut justificatio legis impleretur in nobis. Hic aut ipsam gratiam legem vocat, aut certe illam justificationem legis, quae spiritu intra litteram latente est manifestata: ut quoniam in illis viva et repugnante carne, justificatio legis impleri non potuit, in nobis impleatur, qui Christi adjutorio carnem mortificamus cum vitiis. Praecepta legis implentur per charitatem, quae per timorem non poterant impleri. Qui non secundum carnem ambulamus. Conversamur. Sed secundum spiritum. Caro de terra facta est, spiritus autem a Deo datus est. Utraque ergo illa desiderant unde sunt: caro terrena, spiritus coelestia. Si igitur spiritus carnem superaverit, operantur coelestia; si autem consenserit, terrena praevalebunt. Quis autem ambulat secundum spiritum, nisi qui agitur Dei Spiritu? Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, ii filii Dei sunt. Qui enim. Unus homo ex spiritu constat et carne: quando ergo secundum carnem ambulat, caro est; quando secundum spiritum, spiritus est. Secundum carnem sunt. Manifesta sunt opera carnis. Quae carnis sunt sapiunt. Terrena et carnalia bona pro summis bonis concupiscunt. Qui vero secundum spiritum, quae sunt spiritus sentiunt. Id est divina. Deus enim spiritus est: quisquis non resistit voluntati Dei, quae sunt spiritus sentit. Nam prudentia carnis mors est. Prudentia a providendo dicitur. Ipse alibi dicit, prudentiam humanam esse, malo vicem referre. Talis ergo prudentia mortem parat transgrediendo praeceptum. Ergo prudentia carnis est, ut unusquisque velit se vindicare. Prudentia vero spiritus, non reddere malum pro malo. Anima cum inferiora appetit, prudentiam carnis habere dicitur; cum superiora, prudentiam spiritus. Non quia prudentia carnis substantia est, qua anima induitur aut exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superiora converterit. Prudentia autem spiritus, vita et pax. Prudentia spiritus et in praesenti pacem habet, non reddendo malum pro malo; et in aeternum vitam aeternam meretur, propter obedientiam et pacem, dum per suam patientiam non sinit crescere peccatum. Quoniam sapientia carnis. Non caro, sed carnalis actus, Inimicitia est in Deum. Omne enim quod non est subjectum Deo inimicum est: et quicunque se vult vindicare, excedit modum etiam veteris legis: non quia Deo quid nocere potest, sed sibi nocet. Legi enim Dei non subjicitur, nec enim potest. Impossibile penitus dixit, ut vel sic illos a carnis illecebris et luxuria revocaret: velut si dicamus, injustitia esse non potest justa: tanquam si diceretur: Nix non calefacit, nec enim potest: quandiu enim nix est, non calefacit; sed resolvi potest, potest et fervere ut calefaciat, sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum mundana pro coelestibus concupiscit: sed cum coelestia desiderare incoeperit, desinit esse carnalis prudentia. Qui autem in carne sunt. Hinc probatur, quia non de substantia dixerit carnis. Deo placere non possunt. Quia fieri non potest ut non peccent qui carnaliter vivunt, et carnis voluntatibus acquiescunt. Vos autem in carne non estis. Hoc est, in carnalibus desideriis, sed in spiritualibus. Sed in spiritu. In spiritali actu illi spiritualiter vivunt qui Spiritum Dei habent: in illos Spiritus Dei est, in quos apparuerit fructus ejus, sicut ad Galatas ait, fructus Spiritus. Si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Qui inimicos diligit, intelliget sanctum Spiritum sicut ex Patris, ita etiam ex Filii substantia procedere: quia unius est atque ejusdem substantiae, qui ejus Spiritum habet. Et ideo sicut Patris, ita et Filii appellatur. Et ideo dixit in Evangelio, de meo accipiet. Si quis, inquit, Spiritum Dei non habet: hoc est, ut oret pro persequentibus, ut diligat inimicos, ut in omnibus eum imitetur, sicut dicit Petrus apostolus: Christus passus pro vobis, reliquit vobis exemplum, etc. Dicit enim ipse discipulis: Nescitis cujus spiritus sitis, hi spiritus ejus erant, quia in fide, et spe, et charitate, vivebant. Si autem Christus. Si Christum semper imitamini. Corpus quasi mortuum, etsi resistit, non vincit, sicut David dicit: Ego autem sicut surdus non audiebam: et tu exaudies me, Domine Deus meus. In vobis est. Per gratiam suam. Corpus quidem. Spiritus vivit et vivificat, ut justitiam faciamus; caro autem mortua est, ne ab ea vincamur. Non hoc solum quaeritur, ut caro moriatur, sed etiam ut spiritus vivificetur. Simul adverte quod vita animae justitia sit: oportet ergo ut non solum a carnalibus cessemus, sed etiam spiritualia faciamus. Mortuum est propter peccatum. Mortuum corpus dicit quandiu tale est, ut indigentia rerum corporalium molestet animam, et quibusdam motibus sollicitet et inquietet. Nam peccatum ideo concupiscentia nuncupatur, quia merito peccati contigit: sicut scriptura manus cujusque dicitur, quod manus eam fecerit. Spiritus vero vivit propter justificationem. Ille homo hic describitur, qui sub gratia vivit, et nondum habet perfectam pacem, quae corporis resurrectione et immutatione futura est. Nam quandiu in hac vita sumus, non deest aut titillatio, aut delectatio: quamvis enim non cedat qui sub gratia vivit, et mente servit legi Dei, carne autem legi peccati. Quod si Spiritus ejus, qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis, qui suscitavit Jesum Christum a mortuis. Si vos ita exhibeatis ut digni sitis in quibus Spiritus sanctus habitet, non patietur templum sui Spiritus interire Deus: sed quomodo suscitavit Jesum a mortuis, ita et nos vivificavit. Vivificabit mortalia corpora vestra, propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis. Vivificatis igitur mortalibus corporibus vestris, non solum ad peccandum consensio nulla erit, sed nec ipsa cui consentiatur, carnis concupiscentia. Ergo, fratres, debitores sumus. Hoc totum facit, ut ostendat legem veterem fidelibus non necessariam, quae carnalibus et peccatoribus data est. Non carni, ut secundum carnem vivamus. Id est, jam non sumus subjecti carnali consuetudini. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Si secundum rationem supra expositam, quod carnales homines justitiam custodire non possunt. Si autem Spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Exposuit quid supra dixerit carnem, hoc est, spiritualibus actibus carnalia opera subjeceritis. Quicunque enim Spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei. Quicunque gratia Dei et Spiritu sancto gubernantur. Tunc bene agis, si ab eo agaris: econtra filii diaboli spiritu ejus aguntur, qui ab initio peccat. Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Judaei acceperunt spiritum in timore, qui illos ad servitutem cogeret: quia qui timet, servus est; qui autem diligit, filius: sicut scriptum est: Servus timet dominum, et filius diligit patrem suum. Si pater sum, ubi est honor meus? Si dominus, ubi est timor meus? Illi ergo, quia operari propter amorem nolebant, timore et necessitate coguntur; nos vero omnia voluntarie propter dilectionem facere debemus, quasi filii. Sed accepistis spiritum adoptionis filiorum Dei. Tunc adoptamur, quando per baptismum renascimur: nam ante filii irae; et si filii irae, ubi est fides naturae? In quo clamamus, Abba Pater. Qui vocat patrem, ostendit se esse filium. In omnibus ergo debet imitari patrem, ne pro nomine indigne usurpato, majori subjaceat poenae. Clamantem, id est clamare nos facientem. Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii. Testimonium est adoptionis, quod habemus spiritum, per quem sic oramus. Tantum donum accipere nemo poterat, nisi Filii gratia, quae est arrha, hoc est donum Spiritus sancti. Si autem filii et haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi. Qui per gratiam efficitur filius, merebitur esse haeres, et cohaeres vero Filio fieri. Si tamen compatimur, ut et glorificemur. Si compatimur, patientia est, et etiam perseverantia: quia si dona Dei ante oculos nostros ponimus, quae ille pro nobis impiis pertulit, tali adjutore, non debemus timere pati pro illo, ut conglorificemur, sicut dicit sanctus Joannes: Nunc filii Dei sumus; cum apparuerit, similes ei erimus. Existimo enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis, ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Quid potest homo dignum pati gloria coelesti, etiamsi esset illa vita, qualis nunc est ista? quidquid passus fuerit a morte, plus non est quam etiam pro peccatis suis antea merebatur. Nunc autem et peccata donantur, et tunc vita aeterna dabitur, et splendor solis, etc. Ostendit praemium, quo facilius etiam mors contemnatur, quo ad illum possit tutius perveniri. Nam scimus homines, quod pejus est, propter aurum se ultro ad bestias subrepsisse. Quod nos Deo adjutore facere debemus in tribulationibus propter Dominum: quae cum sint temporales, aeternam salutem tribuunt. Si hoc ille dicit, quid nos? Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Vanitati enim subjecta est creatura. Quidam de Adam et Eva volunt sentire creatura, quos serpens spe divinitatis subjecerit vanitati, et corruptioni fecerit deservire non volentes: hoc est, non ex semetipsis, quia peccantes justo judicio sunt addicti; quia et ipsi( inquiunt) liberabuntur a servitute corruptionis. Omnem autem creaturam, dicunt, omnes homines, quia usque ad adventum Christi fuerunt justi, quia et ipsi nondum acceperunt, sed exspectant in spe. Non solum autem illi, sed et nos ipsi, in quibus completa sunt, adhuc speramus, quibus dictum est: Multi prophetae et justi cupierunt videre quae videtis, et non viderunt. Ideo dicit: Revelationem filiorum Dei exspectant; tandiu omnia sic erunt quandiu erit resurrectio, postea ab actu cessabunt, et mutabuntur, secundum Scripturas. Vanitati enim subjecta: id est hominibus, qui evanuerunt, quibus alii homines ministrant. Quidquid finem habet, vanum est ad comparationem aeternae vitae. Vanitas( inquit) vanitatum, omnia vanitas. Nec putes ipsam tibi aliquid praestitisse, cum etiam peritura et mundana donaverit. Non volens, sed propter eum qui subjecit eam in spe. Non sua sponte. Alii dicunt angelos, quia et ipsi creatura sunt, exspectare ut homines in angelorum dignitatem mutentur. Quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei. Qui de mundi creatura hoc volunt accipere, hoc dicunt: Quando glorificandi sunt filii Dei, tunc et ipsa creatura libera fiet a servitute: quia et ipsa laborem sentit, sicut et terra jugiter seminata sterilis efficitur. Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc. Illa quae possunt ingemiscere, propter nimium laborem ingemiscunt: quia plus ab illis exigitur quam possunt. Quae autem sensum non habent, quomodo gemunt? nisi forte propter nostras iniquitates ingemiscant, sicut in passione Domini sol fugit, quia impietatem Judaeorum videre non poterat. Non solum autem illa, sed et nos ipsi, primitias spiritus habentes, et ipsi intra nos gemimus, adoptionem exspectantes. Non solum creatura, quae receptaculum spiritus non habet, vel carnales homines; sed et nos qui novimus laetitiam temporis futuri, dolemus nos hic diutius laborare. Item aliter: Non solum angeli, qui nobis benigniores sunt, dolent de iis qui perseverant in delictis; sed etiam nos qui Spiritum sanctum habemus, de talibus ingemiscimus. Redemptionem corporis nostri. Resurrectio Christi est redemptio corporis nostri. Vel exspectamus glorificationem in resurrectionem futuram corporis nostri: ut corruptum hoc induatur incorruptione. Hoc capitulum obscurum est, inquit Augustinus, quia non satis apparet quam nunc vocet creaturam. Dicitur autem secundum catholicam disciplinam creatura, quidquid fecit et condidit Deus Pater, per unigenitum Filium suum, in unitate Spiritus sancti. Ergo non solum corpora, sed et animae nostrae, id est spiritus nomine creaturae continentur. Sic autem dictum est, ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatum. Item dicit: Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit et dolet usque adhuc. Non solum illa, sed et nos ipsi, tanquam nos aliud simus, aliud omnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. Existimo enim( inquit) quod non sint condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Hoc manifestum est: dixerat enim superius: Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Quod fieri non potest sine molestia, cui patientia necessaria est. Quo pertinet, et quod paulo ante ait: Si tamen compatimur, ut et conglorificemur. Quod itaque ait: Nam et exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat, hoc eum puto dicere: Nam et hoc ipsum quod in nobis dolet, cum facta carnis mortificamus, id est, cum esurimus, vel sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem; cum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus; dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris, pro fructu matris Ecclesiae laboramus: quidquid in nobis in hac atque hujusmodi attritione dolet, creatura est, dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspectat revelationem filiorum Dei, id est exspectat quando appareat quod vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest dici creatura, quandoquidem per ipsum facta sunt omnia quae Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam gloriam evidentem; et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur. Nam ille unigenitus natura filius est. Ergo, exspectatio creaturae, id est exspectatio nostra, revelationem filiorum Dei exspectat, hoc est, exspectat quando appareat quod promissum est, quando reipsa manifestandum sit, quod nunc spe sumus; filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Scimus enim quia cum apparuerit, similes ei erimus: quia videbimus eum sicuti est. Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae. Nam quod creatura revelationem exspectat alterius naturae, quia non sit creatura, sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est. Tanquam si diceretur: Opere ante pictorem posito, subjectis sibi coloribus, et ad opus ejus paratis, exspectatio colorum revelationem imaginis exspectat, et manifestationem: non quia tunc alii erunt, aut non colores erunt, sed tantum quod aliam dignitatem tunc habebunt. Vanitati enim subjecta est creatura: hoc est illud: Vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Quae abundantia homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole: cui est dictum: In labore manducabis panem? Vanitati enim creatura subjecta est non sponte. Bene additum est: Non sponte; homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, contra praeceptum facere veritatis, peccati autem poena, subjici fallaciae. Non ergo sponte vanitati creatura subjecta est, sed propter eum qui subjecit eam in spe, id est propter justitiam atque clementiam: qui neque peccatum impunitum reliquit, nec insanabilem voluit esse peccantem. Quia et ipsa creatura, id est ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantum creatura, ipsa itaque creatura, id est ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi et ipsa quemadmodum nos: id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura: quia et ipsi creatura sunt, et liberabuntur a servitute interitus, sicut et nos, qui jam filii Dei sumus, quamvis nondum apparuerit quid erimus. Liberabitur ergo a servitute interitus in libertatem gloriae filiorum Dei: id est, erunt ipsi ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur: non quia in eo sint omnes angeli, et supereminentes virtutes ac potestates, coelum, terra et mare, et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritalis est, partim animalis, partim corporalis: sicut in Evangelio dicit: Praedicate Evangelium omni creaturae. Et ad Colossenses: In spe Evangelii, quod praedicatum est in universa creatura quae sub coelo est. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca ostenditur: animalis autem vivificat corporalia: animalis regit, et tunc bene regit cum ipsa regendam se subjicit Deo. Cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. Qui ergo vivit corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis, quia et ipse non se subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam corpus, quod facere non potest, nisi Dominum habeat et ipse rectorem: quoniam sicut non potest caput mulieris vir esse, ita caput viri Christus est, vocatur spiritalis, quia et vita cum aliqua molestia nunc agitur: post autem nullam patietur. Et quoniam summi angeli spiritualiter vivunt, infimi vero animaliter, bestiae vero et omnia pecora carnaliter, corpus autem non vivit, sed vivificatur, omnis creatura in homine est, quia et intelligit spiritu, et sentit animo, et localiter corpore movetur. Omnis itaque creatura in homine ingemiscit et dolet: non enim totam, sed omnem ait, tanquam si quis dicat quod solem omnes homines vident qui sunt incolumes, sed non toti vident, quia tantum oculis vident. Ita in homine omnis creatura est, qui et intelligit, et vivit, et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et angeli, qui intelligant, et vivant, et sint; et pecora, quae vivunt et sunt, et corpora, quae tantummodo sunt: cum ipsum vivere magis sit quam non vivere; et ipsum intelligere magis sit quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo ingemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet. Usque adhuc autem recte dixit, quia etiamsi sunt aliqua jam in sinu Abrahae, et latro ille in paradiso constitutus, illo die quo credidit, dolere destiterit: tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in illis qui nondum liberati sunt, omnis est per spiritum et corpus et animam. Non solum autem, inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, sed et nos ipsi. Id est, non solum in homine corpus, et anima, et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis; sed et nos ipsi exceptis corporibus in nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit: Primitias habentes spiritus: id est, quorum jam spiritus tanquam sacrificium oblati sunt Deo, et in divino charitatis igne comprehensi sunt. Haec sunt primitiae hominis, quia veritas primum spiritum nostrum obtinet, ut per hunc caetera comprehendantur; vel quia primi spiritum ipso adventu redemptionis accepimus. Jam ergo habet primitias oblatas Deo, qui dicit: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Et qui dicit: Deus cui sermo in spiritu meo. Et de quo dicitur: Spiritus quidem promptus, caro autem infirma. Sed quoniam adhuc dicit: Infelix ego homo, quis me liberabit a corpore mortis hujus? et adhuc alibi dicitur: Vivificavit et mortalia corpora vestra, et propter Spiritum ejus manentem in vobis: nondum est holocaustum; erit autem, cum absorbebitur mors in victoria, cum ei dicetur: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Nunc ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore; sed nos ipsi primitias Spiritus habentes, id est, nos animae quia primitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemiscimus: id est, praeter corpus adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri: id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum qua vocati sumus, totos nos liberatos transactis molestiis omnibus ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res, quae nunc est spes, cum apparuerit quid erimus similes illi, quoniam videbimus eum sicuti est. Hoc capitulum si hoc modo, ut tractatum est, aperitur, non incidemus in illas molestias quibus homines plerique dicere coguntur, omnes angelos, sublimesque virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur: quia dictum est: Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui unicum Filium suum dignatus est pro nobis mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque ille sit de numero nostro Lazarus, qui jam in Abrahae sinu requiescit: praesertim quia dixit, eamdem creaturam, quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam: quod de summis et excellentibus virtutum potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberari eam dixit a servitute interitus, quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, et pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt: ne forte cum gemiscit et dolet, et vanitati subjecta est, possit aliquo alio modo intelligi, ut de summis angelis, quandiu nostrae infirmitati jussu Domini non opitulantur, non impie possit existimari. Sed sive illa, quam exsecuti sumus, sive alia hujus capituli expositio proferatur, id tantum est cavendum, ne violet aut vulneret catholicam fidem: scio enim vanos multos haereticos multa impie et inepte jactitasse. Spe enim salvi facti sumus. Spe, inquit, non reipsa salus speratur adhuc, sicut ad Corinthios: Per fidem ambulamus, non per speciem; credimus quod futuri sumus, adhuc tamen non sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Nam quod videt quis, quid sperat? Quod videtur non speratur, quia tenetur. Si autem quod non videmus speramus. Ideo patientia per fidem magnam habet mercedem, quia sperat quod non videt; et sic securi sumus, quasi jam acceperimus quod nondum accepimus. Per patientiam exspectamus. Spes sine patientia esse non potest. Similiter autem et spiritus adjuvat. Secundum eamdem exspectationem adjuvat spiritus infirmitatem orationis, ut quae Dei sunt oremus, et propter spem quae placita sunt Deo postulemus. Infirmitatem nostram. Infirma est oratio nostra, nisi a Spiritu sancto non solum adjuvetur, sed etiam inspiretur. Nam quid oremus? Frequenter quae putamus prospera, obsunt: ideo non conceduntur, Deo melius providente: sicut Paulus ter Dominum rogavit. Sicut oportet nescimus. Quia nunc per speculum videmus, sicut ad Corinthios ait: Si quis existimat se scire, nondum scivit quemadmodum oporteat eum scire. Sed ipse Spiritus postulat pro nobis. Quomodo nos tentat ut sciat, hoc est, ut scire nos faciat; sicut dicitur: Ille aedificavit domum, cujus jussu fit, sic et Spiritus sanctus postulat, id est postulare nos facit quae Dei sunt, inspirando, vel praestando, aut operando in nobis. Gemitibus inenarrabilibus. Gemere nos facit altis gemitibus mutis: quia quantum ore petere non possumus, tantum gemitibus deprecamur. Qui autem scrutatur corda scit quid desiderat spiritus. Hic gratiam spiritus nominavit Spiritum sanctum, sicut ibi: Si oravero lingua, spiritus meus orat: ubi genus linguae vel locutio intellecta accipitur. Quia secundum Deum. Quia coelestia et divina desiderat. Postulat pro sanctis. Pro sanctis rebus, non humanis, neque terrenis. Scimus autem quomodo diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum. Quaecunque fecerimus, vel fuerimus passi propter dilectionem, omnia nobis ad mercedem concurrunt: sive cooperantur, hoc est crescunt; sive adjuvante Deo contraria vertuntur in prosperum, secundum illud: Omnia quaecunque feceris, prosperabuntur. His qui secundum. Sicut et nos dicit ante mundi constitutionem electos. Propositum vocati sunt sancti. Propositum Dei est, ut sine operibus legis, vel quibuscunque aliis meritis per fidem solum justificaret impios, quae fides non ex natura, sed Dei donum est: fructus spiritus est inter caetera et fides. Non enim omnes vocati, secundum propositum sunt vocati; quoniam multi vocati, pauci electi. Ipsi ergo secundum propositum vocati, qui et electi ante constitutionem mundi. Nam quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui. Praedestinavit, ut qui dono ejus conformis esset in vita, esset conformis in gloria: qui transformavit corpus humilitatis nostrae conforme corpori claritatis suae. Unde et Joannes: Similes ei erimus. Ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Primogenitus ex mortuis, quia habet multos praeter se. Quos autem praedestinavit. Hic praedestinatio in temporibus intelligitur, non in hujus temporis hominibus: id est, et ante legem, sub lege et sub gratia. Sed quicunque tunc salvati sunt, Dei gratia sunt salvati, dicente Apostolo: Habentes autem eumdem spiritum fidei. Hos et vocavit. Homines in hoc tempore ad fidem vocavit, quia apud eum antequam mundus esset, erant vocati. Vocantur autem per fidei inspirationem, et per exhortationem, et divina operatione, justificantur per baptismum, glorificantur per praemium, sive in praesenti per virtutem; sed haec omnia sunt dona Dei: quia dicit alibi: Ut dignetur vos vocatione sua. Et illud: Qui vos vocavit in gratia Dei, justificati gratis, qui operatur omnia in omnibus: quia ipse nos eripuit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum dilectionis suae: non ipsius, sed Filii. Et quos vocavit, hos et justificavit; quos autem justificavit, illos et magnificavit. Manum est tibi vocari servum meum; quos post resurrectionem glorificaturus est. Illa omnia jam facta sunt, praescivit, praedestinavit, vocavit, et justificavit. Quoniam et omnes jam praesciti et praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati. Quod autem ait: Illos et glorificavit, illa gloria intelligenda est hic, de qua idem dicit: Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria. Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Si Deus nos adjuvat, quis nobis nocebit? Si Deus gratis nos vult justificare, quis dicit: Non potest fieri? Vult ostendere multum esse quod accepimus, et quod nemo praevaleat impedire voluntatem Dei, qui quod vult facit. Qui etiam proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum: quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit? Non pepercit permittendo tradi, ut et tradentibus libertas permaneret arbitrii ad peccandum, et nobis patientiae monstraret exemplum. Nam Christo quid habet charius quod nobis neget, qui pro nobis proprio Filio non pepercit? Non solum autem a Patre est traditus, sed a semetipso, sicuti alibi dicit: Qui tradidit semetipsum oblationem et odorem Deo in odorem suavitatis. Quis accusabit electos Dei? Quis accusabit quos Deus elegit, et fecit credentes in se? Deus signis et virtutibus jam esse justos probat, contra eos qui dicunt: Non sunt justi, nisi quos lex justificaverit: cum tunc omnia fueraut sub peccato conclusa. Si quasi confirmans pronunties, quanta perversitas oriatur? Sic ergo pronuntiandum est, ac si diceretur: Deusne quid justificat? ut subaudiatur: Non utique. Deus qui justificat. Subaudiendo: Nunquid Deus qui per eos signa et mirabilia facit, qui eos gratis justificavit? Quis est qui condemnet? Quasi interrogat: Quis est qui condemnet? aut dimittet? Intelligendum est: Nunquid Christus? Et respondet: Qui mortuus est pro nobis, ipse nos condemnat? Absit. Imo qui et resurrexit, et est in beatitudine Patris. Qui sicut per servi formam rogat pro nobis Patrem, et etiam nos exaudit cum Patre, nunquid ipse nos accusabit aut condemnabit? Christus Jesus qui mortuus est: imo qui resurrexit. Ille nos tantum dilexit, ut etiam moreretur pro nobis. Qui est ad dexteram Dei. Ubi ille est, et nos venturi sumus; secundum hominem tractat, secundum quem mortuus est, et primogenitus factus ex mortuis. Qui etiam interpellat pro nobis. Solent Ariani dicere: Minor est qui interpellat. Respondendum est, Dominum oblivionem non pati, ut pro illis semper commoneatur quos ipse justificavit. Sed in hoc interpellare dicitur, dum semper hominem, quem suscepit glorificatum, quasi nostrum pignus Patri ostendit et offert, ut verus et aeternus Sacerdos. Per quem hominem et minor dicitur: sicut anima et corpus ex diversa substantia unus est homo, ita Deus et homo, ex diversa substantia unus est Christus. Ac per hoc cum sit ipse unus ex diversa substantia, ipse se quodam modo petit, ipse quodammodo pro nobis exaudit. Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio, an angustia, an fames, an persecutio, an nuditas, an periculum, an gladius? sicut scriptum est. Judaei illos separare volebant a Christo, volentes eos ad legis custodiam revocare. Post tanta et tam praeclara beneficia et promissa, quis nobis tale aliquid dabit aut promittet, ut a Christo merito recedamus, qui etiam animam suam posuit pro nobis? Quia propter te mortificamur tota die, existimati sumus ut oves occisionis. Beati estis cum vos persequuntur propter me. Et, propter te, ait, non propter aliquod crimen morte afficimur: et propter te mortem sustinemus cum vicem referre possimus. In nobis maxime impletur hoc testimonium, quibus nec resistere licet, exemplum magistri et domini sequentibus, qui velut ovis ad occisionem ductus est. Sed in his omnibus superamus, propter eum qui dilexit nos. Has omnes tribulationes ad nihilum ducimus propter eum qui etiam nos tantum dilexit, ut pro nobis moreretur: et quando pro ejus nomine morimur, tunc maxime triumphamus. Certus sum enim, quod neque mors, neque vita. Certus sum: quia nec si mihi quis mortem minetur, nec si vitam promittat aeternam. Neque angeli. Nec si se angelum a Deo dicat directum: sicut ipse ad Galatas ait. Neque principatus, neque instantia. Nec si in praesenti honorem conferat. Neque futura. Neque si praesentia bona, et in futuro gloriam promittat. Neque fortitudo. Neque si virtutes operetur. Neque altitudo. Regni coelorum vel sapientiae. Neque profundum. Neque profunditas scientiae, vel infernus. Neque creatura alia poterit nos separare. Omnem pene creaturam nominavit, et non fuit his contentus, et addidit: Etiamsi sit alia creatura, non poterit nos separare a charitate Christi. Unde considerandum qua fide crediderit Christo. A charitate Dei quae est in Christo Jesu Domino nostro. Charitas Christi non in hoc tantum constat, si quis dicat eum se diligere, sed etiam quaecunque sanctis ejus fiunt, sibi fieri ipse testatur, dicens: Qui vos recipit, me recipit, etc. Et Joannes ait: Si fratrem tuum, quem vides, non diligis, Dominum, quem non vides, quomodo potes diligere? Imo dilectionem Dei in fratribus voluit ostendi. Quoniam, inquit, Deus dilectio est, et caetera. Et Dominus: In hoc, ait, cognoscetur, quia discipuli mei estis, si vos invicem dilexeritis. Si diligitis me, mandata mea servate. Et: Qui audit verba mea, et facit ea, hic est qui me diligit.

EPISTOLA AD ROMANOS. CAP. IX.

Veritatem dico. Quidam dicunt, quod rem incredibilem dicturus, id est, quod se vellet esse anathema a Christo pro Israel, primum quadam testatione satisfaciat. Satisfacit Judaeis se illos non odisse, sed eorum causa plurimum contristari quod Christo credere nollent, qui eis fuerit promissus. In Christo non mentior. Quicunque ergo baptizatus est, aut veritatem dicit, aut mendacium, quidquid facit, in Christo facit, cujus est membrum. Et quicunque in baptismo peccat, in Christo peccat, sicut ait: Sic autem peccantes in fratres, et percutientes conscientias eorum infirmas, in Christo peccatis. Testimonium mihi perhibente conscientia mea. Ille verum loquitur, cujus conscientia testimonium perhibet, et non illum arguit in mendacio. In Spiritu sancto. Non ficto. Quoniam tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo. Eo quod viderim eos non credere Deo. Optabam ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem. Optabam aliquando, non nunc optarem. Sciebam enim quod ipsorum erant omnia, sed cum cognovi veritatem, conversus sum qui tam infidelis fui, et illi non convertuntur. Qui sunt Israelitae, quorum adoptio est filiorum, et gloria, et testamenta, et legislatio, et obsequium, et promissa. Refert et quid dimiserit, ut cognoscas quae vis sit quae eum potuit ab illis separare. Quorum patres. Abraham, Isaac, et Jacob. Et ex quibus Christus secundum carnem: qui est super omnia Deus. Contra Arianum, Manichaeum, et Photinum, sed et contra Nestorium, qui negat secundum carnem Dominum Christum. Benedictus in saecula. Amen. Et Thomas ait, Deus meus, et Dominus meus, quod ille confirmat dicens: Quia vidisti, ideo credidisti. Non autem quod exciderit verbum Dei. Quia superius dixerat, dolere se, quod genus Israel suo vitio excluderetur a regno, quorum haec omnia fuerant, hic ostendit, illos, qui non credunt, non esse filios Abrahae, ne omnibus Judaeis praedicare putaretur et diceretur: Ergo Deus mentitus est Abrahae? Absit. Hinc incipit ratiocinari, cur alto et justo Dei judicio, repulsis Judaeis gentes sunt intromissae. Non enim omnes qui ex Israel, ii sunt filii Israel, neque qui semen sunt Abrahae, omnes filii. Si non omnes, tamen aliquanti, qui inde electi sunt, et facti credentes; si non omnes qui ex Israel, ii sunt Israel, ergo econtrario multi qui non sunt ex Israel, ii sunt Israel. Dicit Salvator: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. In quo ergo dolus est, non est vere Israelita. Sed in Isaac vocabitur tibi semen. In Isaac tunc etiam vocati sunt filii Abrahae, non in Ismael, cum et ipse semen ejus esset. Id est, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed qui filii sunt repromissionis, aestimantur in semine: promissionis enim hoc verbum est. Et Ismael enim secundum consuetudinem natus est ex ancilla, Isaac vero plus habuit quam natura dabat, qui jam de senibus per repromissionem natus est. Ita et nunc Christianos promissio facit filios Abrahae, non caro et imitatio fidei ejus, per quam justificatus est, et meruit ut in semine ejus benedicantur omnes tribus terrae, non circumcisio. Secundum hoc tempus veniam, et erit Sarae filius. Non Agar ancillae, ut ostendat posteriorem populum esse repromissionis, sic et in Isaac. Non solum autem illa, sed et Rebecca. Non solum Ismael et Isaac, qui quamvis ex uno Abraham, tamen diversis matribus nati sunt, non fuere unum apud Dominum, sed etiam Jacob et Esau, qui ex uno sunt de Rebecca nati concubitu, antequam nascerentur, apud Deum per ejus praescientiam sunt ad invicem separati, ut propositum Dei in praescientia sua maneret, qua repudiaturus erat Judaeos incredulos, et gentibus sine ullis meritis erat misericordiam donaturus. Hoc totum agit, ut ostendat, apud Deum praerogativam generis non valere, nec eum personam alicujus accipere, quod his vult firmare exemplis, quae illi poterant in calumniam vertere, de his ipsis ostensurus, Deum quod velit facere, neminem ei posse contradicere, si voluit generi eorum aliquid proprie dare, et nunc quos voluit eligere. Ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Cum enim nondum nati fuissent aut aliquid egissent boni aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret. Ex uno duos, quae intelligitur prima geminos edidisse, in eo quod quasi novum sibi aliquid accidisset, perterrita Dominum interrogat. Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei: Major serviet minori. Non in Jacob et Esau est impletum, sed in figura dictum est populi Christiani, qui praelatus est seniori populo Judaeorum, sicut et Ephraim et Manasses praefiguraverunt populum juniorem, id est Christianum, qui sunt mutatis manibus benedicti. Sicut scriptum est: Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Quod in Genesi dictum est. Hoc Propheta non de ipsis, sed de filiis eorum refert impletum, quod testimonium Apostolus sumens curiositatem et calumniam repressit, asserens quod nulla sit iniquitas apud Deum, sed quidquid agit, aut misericorditer, aut judicialiter agit. Quid ergo dicemus? Nunquid iniquitas apud Deum? Absit. Adhuc ratiocinatur, et proponit sibi quasi contradicentis personam, et testimoniis superat, quod voluntati Domini nemo valeat contraire, ipso Moysi dicente: Miserebor cui misereor, id est: Si ego bonus, oculus tuus quare nequam? Nunquid tibi tollo quod alii dono? In praescientia mea decrevi in olivam oleastrum inserere, quid ad te? Moysi enim dicit: Miserebor cui misereor, et misericordiam praestabo cui miserebor. Quia cui miseretur Deus, vocat eum et inspirat ut credat, et cui misericors fuerit ut credat, misericordiam praestat, hoc est, faciet eum misericordem, ut etiam bene operetur. Unde evidenter constat, omnia bona esse a Deo ipso, qui est Salvator omnium, maxime fidelium. Sed dicit aliquis: Quare illum sic, et alium non sic, et cur non omnes aequaliter? Nunquid personarum est acceptor Deus? Acceptio personarum ibi recte dicitur, ubi ille qui judicat, relinquens causae meritum de qua judicat, alteri contra alterum suffragatur, qui invenit aliquid in persona quod honore vel misericordia sit dignum. Si autem quispiam duos habeat debitores, et alteri velit debitum dimittere, et alterum exigere, cui vult donat, sed neminem fraudat, nec acceptio personarum dicenda est, quando iniquitas nulla est. Alioquin eis qui parum intelligunt, potest acceptio personarum videri, ubi vineae dominus operariis, qui una hora illius opus fecerunt, tantum dedit quantum illis qui pertulerunt pondus diei et aestus, aequales faciens in mercede, quorum tam magna distantia fuerat in labore. Sed quid respondit de hac velut acceptione personarum murmurantibus? Amice, non facio tibi injuriam, etc. Nempe hic tota justitia est, hoc volo tibi reddi, huic donavi, neque tibi aliquid abstuli, aut quod debebam vel minui, vel negavi. An non licet mihi quod volo facere? etc. Sicut ergo hic nulla est acceptio personarum, quia sic alius gratis honoratur, ut alius debito non fraudetur: sic cum secundum propositum Dei vocatur alius et alius non vocatur; vocato datur gratuitum bonum, cujus boni est vocatio ipsa principium; non vocato redditur debitum malum, quia omnes rei sunt per unum, per quem peccatum intravit in mundum. Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Concludit disputationem, et objicit testimonia de Pharaone, ut Dei judicia contremiscamus potius quam discutiamus, quia plerumque sunt occulta, nunquam tamen sunt injusta, quia verum est quod et currentium cursum ipse dirigit, et sine illius gratia nullius cursus suum sortiatur effectum, sicut dicit Ecclesiastes: Non est velocium cursus, nec fortium praelium; et David: Nisi Dominus aedificarit domum, in vanum laborarunt, qui aedificant eam. Ipsius ergo auxilium implorandum est, qui operatur omnia in omnibus. Debet ergo currere Christianus, et nunquam praesumere de suis viribus, currere debet et Dei praecepta implere, sed arrogare sibi nihil debet, secundum illud: Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc contra illos qui de suis meritis ac viribus praesumebant. Nam et ipse currebat, quando est veritus ire Bithyniam, sicut in Actibus apostolorum legimus. Credo quia inanis ejus cursus erat futurus, sed illuc a Spiritu sancto directus est, ubi praedicatio ejus proficeret. Nam et David clamabat ad Dominum: Gressus meos dirige secundum eloquium tuum. Sine dubio inanis est cursus noster, nisi gressus nostri a Domino dirigantur. Nam et equus potest currere, sed si non habeat rectorem, infrenis et praeceps praevolitat, et rectum iter non ambulat. Ita et nos sine Deo et gratia ejus. Quis autem hominum habet potestatem tali visu attingere mentem suam, qua ejus voluntas moveatur ad fidem? Quis autem animo amplectitur, quod eum non delectat? Aut quis habet in potestate, ut ei vel occurrat, quod eum delectare possit, vel delectet cum occurrerit? Cum ergo ea nos delectant, quibus proficiamus, a Deo inspiratur hoc, et gratia Dei praebetur hoc, non nutu nostro, vel industria, aut operum meritis comparatur, quia ut sit motus voluntatis, ut sit industria studii, ut sint opera charitate ferventia, ille tribuit, ille largitur. Petere enim jubemur, ut accipiamus, et quaerere, ut inveniamus, pulsare, ut aperiatur nobis. Nonne aliquando ipsa oratio nostra sic tepida est, vel potius frigida, et pene nulla, imo omnino interdum ita nulla, ut neque hoc in nobis cum dolore advertamus, quia si vel hoc dolemus, jam oramus? Quid aliud ostenditur nobis, nisi quia et petere, et quaerere, et pulsare ille concedit, qui haec ut faciamus jubet? Igitur non volentis, nec currentis, sed miserentis est Dei. Quandoquidem nec velle, nec currere, nisi eo movente atque excitante poterimus. Dicit enim Scriptura Pharaoni: Quia in hoc ipsum excitavi te ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Unusquisque modo et fine peccatorum completo punitur. Aliquoties etiam in praesenti, sicut Sodomitae et Gomorrhaei. Pharao ergo jam excesserat modum, et quoniam dignus erat perditione, voluit Deus illius exemplo omnibus timorem incutere, et ut agnosceret populus ejus, qui exiturus erat de Aegypto, virtutem ipsius et justitiam, ne ipsi similiter peccarent, aut timerent adversarios suos, voluit eos tali ultione non solum ab imminenti periculo liberare, sed etiam ad cavendum iniquitatem in posterum terrore suae potentiae praemunire. De Pharaone et sic intelligi potest, ut dicatur per Dei misericordiam induratus, quoniam quando Moyse orante cessavit plaga, ille indurabatur, et quamvis sciret eum ita esse induratum ut non posset converti, tamen bonitatem suam ostendit. Nam quod dixit, Excitavi: id est, prodidi, non feci: quomodo si aliquis duo vasa plena, unum cum balsamo, et alterum cum stercore, ventilet, odorem sive fetorem prodit, non generat. Ergo cujus vult miseretur, et quem vult indurat. Miseretur magna bonitate, et, obdurat nulla iniquitate: miseretur bona tribuendo, obdurat digna retribuendo: tanquam si diceret: Ergo sic intelligitis, si cui vult miseretur, et quem vult indurat, sequitur intellectum vestrum, ut dicatis: Quid adhuc redarguimur? quod vult ipse, hoc facimus. Sensit Apostolus quid moveret carnalem intellectum eorum, et sibi verba contradicentis, quae apostolica auctoritate coerceret, opposuit. Ait enim: Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur?[ Infra in eodem textu quaeritur.] nam voluntati ejus quis resistit? Respondit que ista dicenti: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei, qui se finxit, quare me fecisti sic? Deinde secutus tam magnum abditumque secretum, quantum aperiendum esset hominibus judicavit, et aperuit dicens: Si autem volens Deus ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditione, ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Hoc est gratiae Dei non solum adjutorium, verum etiam documentum. Adjutorium scilicet in vasis misericordiae; in vasis autem irae documentum. In eis enim ostendit iram, et demonstrat potentiam suam, quia tam potens est bonitas ut bene utatur etiam malis, et in eis notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae: quoniam quod ab irae vasis exigit justitia punientis, hoc vasis misericordiae dimittit gratia liberantis: nec beneficium quod nonnullis gratis tribuitur, appareret, nisi Deus aliis ex eadem massa pariter reis justo judicio condemnatis, quid utrisque deberetur ostenderet. Audi etiam integram loci istius interpretationem beatissimi Patris Augustini, nam de Pharaone ita respondetur: Prioribus meritis, quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet: ex eadem ergo massa, id est, peccatorum, et vasa misericordiae protulit, quibus subveniret, cum eum deprecarentur filii Israel, et vasa irae, quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus: quia quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent; aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, sub quorum injustis oneribus gemuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso, quo ait: In multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit, tum vindicare: quando de eorum vindicta subveniendum erat iis qui liberabantur: ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloria. Hic fortasse conturbatus ad illam quaestionem rediisti: Si cui vult miseretur, et quem vult obdurat, quid adhuc conqueritur? voluntati ejus quis resistit? Prorsus ita est, vis non vis, cui vult miseretur, et quem vult obdurat. Sed velle Dei quis impius dicat injustum, cui etiam ipse Pharao clamat: Justus est Deus: ego autem et populus meus injusti, quia haec voluntas Dei injusta esse non potest. Venit enim de occultissimis meritis, quae ipsos peccatores discernunt. Nam cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen nulla est inter illos diversitas; quia sunt multi peccatores naturaliter moderate viventes, per quod quamvis nondum sint justificati, digni tamen efficiantur justificatione: et non praecedet in aliis peccatoribus proprio vitio, ut digni sint obtunsione, habentes eumdem apostolum alibi dicentem: Quoniam non probaverunt Deum habere in notitiam, dedit illos Deus in reprobum sensum. Hoc est quod obduravit cor Pharaoni. Quod autem illi non probaverunt Deum habere in notitiam, hoc est quod digni exstiterunt dari in reprobum sensum: tamen verum est, quia non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia si pro eo levioribus quisque peccatis, aut certe gravioribus et multis, tamen magno gemitu et dolore poenitendi misericordia Dei dignus fuerit, non ipsius est, qui si relinqueretur, interiret, sed miserentis Dei, qui ejus precibus doloribusque subvenit. Parum est enim velle, quamvis etiam ut velimus voluntas a Domino praeparatur, tamen( ut dixi) parum est velle, nisi Dominus misereatur. Sed Deus non miseretur, qui ad pacem vocat, nisi voluntas jam quidem sanata praecesserit: quia pax hominibus bonae voluntatis. Et quomodo nec velle quisquam potest, nisi admonitus et vocatus, sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia, efficitur ut etiam ipsum velle Deus operetur in nobis. Ad illam enim coenam, quam Dominus dicit in Evangelio praeparatam, nec omnes qui vocati sunt venire voluerunt, neque illi qui venerunt, venire possent, nisi vocarentur. Nec illi debent sibi tribuere qui venerunt, quia vocati venerunt: nec illi qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi: quoniam ut venirent vocati erant in libera potestate: vocari ergo ante meritum voluntatem operatur: propterea et si quisquam tribuit quod venit vocatus, non sibi potest tribuere quod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habet meritum praemii, ut vocaretur, sic incidet in meritum supplicii, qui vocatus venire neglexit. Ita erunt illa duo: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. Ad misericordiam pertinet vocatio, ad judicium pertinet beatitudo eorum qui venerunt vocati: et supplicium eorum qui venire noluerunt. Nunquid ergo latebat Pharaonem quantum boni consecuturae illae terrae per adventum Joseph fuerint? Illius ergo rei gestae cognitio vocatio ejus fit, ut populum Israel misericorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, et exercuit crudelitatem in eis, quibus humanitas et misericordia debebatur; meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet, quo possit ejus supplicio sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis erudiri populus, ut sibi afflictione illa[ F. leg. afflictionem illam] et occultae obtunsionis, et manifestae submersionis inobedientiae merito compararet. Haec autem vocatio, quae sive in singulis hominibus, sive in populis, atque in ipso humano genere per temporum opportunitates operatur, aliae et profundae ordinationis est: quo pertinet etiam illud: In utero sanctificavi te: et cum esses in renibus patris tui, vidi te. Et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui, cum dictum sit antequam nasceretur: nec comprehendi potest, nisi forte ab eis qui diligunt Dominum Deum suum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente sua, et proximum tanquam semetipsos. Tanta enim charitate fundati, possunt jam, si fortasse cum sanctis, comprehendere longitudinem, latitudinem et profundum. Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam, quae non Deo debeat id quod est. Quia Deo debetur omne decus, et pulchritudo, et congruentia partium: quam si penitus persecutus fueris, et usque ad omnes reliquias de rebus detraxeris, remanet nihil. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et si misericordia Dei remota, nihil aliud peccantibus nisi poena aeterna debeatur, quid sibi vult homo de massa perditionis natus, ut Deo respondeat, et dicat: Quare sic me fecisti? si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus. Non autem quod tu cupis, antequam credant, datur hominibus divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum comparatur. Ipsa autem gratia, quae data est per fidem, nullis nostris meritis praecedentibus data est. Quod enim meritum peccatoris et impii? Christus autem pro peccatoribus et pro impiis mortuus est, ut ad credendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur et a peccatis credendo purgantur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint: quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant, manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit; tunc demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis et de gratia vel justitia secreta omnipotentis Dei. Fidem etiam, ut credas, ille dat, a quo est omne datum bonum; quid enim habes quod non accepisti? Dicis itaque mihi: Quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit? Verum est quod non resistitur: quia ipsa voluntas Dei bona et justa esse a nullo dubitatur Christiano. O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Et hoc contradicentis est, etiamsi sic esset, ut dicis, tu quis eras, qui responderes Deo? qui debes tacere, et quod tibi jubetur facere; si te bonum jubet facere, debes intelligere quia et ipse bonus est, cui malum non placet, et a quo te prohibet. Nunquid dixit: O homo, falsum est quod dixisti? sed dixit: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? et reliqua. Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quid me fecisti sic? Annon habet potestatem figulus luti? Non dicit, quia non potest, nec debet; vult nos sic mutos esse apud Dominum, sicut lutum ad figulum: cum enim non intelligimus, non debemus mala sentire de Deo, scientes quod in Deo vitium cadere non potest, quia judicia ejus occulta sunt, injusta non sunt. Ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam? De illa massa dicit populi peccatoris, qua ex Adam omnes creati sumus. Quod si volens Deus ostendere iram, et notam facere potentiam suam. Voluntas Dei misericors est, et justa, et non vult nisi quod bonum, pium et justum est. Sustinuit in multa patientia. Qui illum diu sustinuit blasphemantem, et populum suum duris operibus affligentem. Vasa irae apta in interitum, ut ostenderet divitias gloriae suae. Implendo peccata vasa irae digna fuerant effecta, aptata a semetipsis in interitum, non solum per originale peccatum, sed per actuale. Ira quippe non redditur, nisi debita, ne sit iniquitas apud Deum. Et hinc intelligunt vasa misericordiae quam gratuita illis misericordia praebeatur, quod irae vasis, cum quibus eis est perditionis causa, et massa communis, ira debita et justa rependitur, et istis misericordia indebita condonatur. In vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam, quos et vocavit. Quia ipse eis voluit misereri, et facere eos vasa misericordiae de vasis irae. Non solum ex Judaeis. Si personaliter vocasset, solos Judaeos vocasset; sed invenimus eum nec Judaeis peccantibus pepercisse, nec gentes salvari prohibuisse. Sed etiam ex gentibus, sicut Osee dicit. Quia et tunc Aegyptii aliquanti exierant cum illis. Vocavi non plebem meam, plebem meam, et non dilectam, dilectam. Per prophetam ostendit praedictum, gentes esse transituras ad Christum. Et non misericordiam consecutam, misericordiam consecutam. Et erit in loco, ubi dictum est eis: Non plebs mea vos: ibi vocabuntur filii Dei vivi. In tantum quo vult vocat, ut etiam gentes impias eligeret, et quae nunquam boni aliquid fuerant operatae. Si enim merita eligeret, solus Israel, qui semper Deo servivit, debuerat hoc mereri, sed omnes gratis salvat, et nullum meritis suis, quia sicut dicit: Omnia sub peccato inclusit, ut omnibus misereretur. Isaias autem clamat pro Israel: Si fuerit numerus filiorum Israel tanquam arena maris. Pro ipsis est, si credant, quod illis comminatur. Reliquiae salvae fient. Judaeorum autem paucitatem credituram ostendit Isaias, quae sunt vasa in honorem: nam reliqua multitudo vasa in contumeliam. Verbum consummans et brevians in aequitate. Secundum historiam sic intelligitur; sicut ego verbum abbrevio, et finio, sic illud cito Deus faciet. Secundum allegoriam autem, Novum Testamentum accipit verbum abbreviatum, quia omnia in eo breviter comprehensa sunt, ut est: Credo in Deum Patrem omnipotentem, et in Filium ejus Jesum Christum, et in Spiritum sanctum, et reliqua quae sequuntur in symbolo. Vel illud: Quod vobis fieri non vultis alii ne feceritis. Id est, ut compendio fidei, per gratiam salvos faciat credentes, non per innumeras observationes, quibus illa multitudo serviliter onerata premebatur. Per gratiam quippe nobis verbum consummans et brevians fecit super terram, dicens: Jugum meum suave est et onus meum leve. Vel illud: Diliges Deum et proximum; in his praeceptis tota lex pendet et prophetae. Quia verbum breviatum faciet Dominus super terram. Contraxit et abbreviavit Dominus populum Israel. Et sicut praedixit Isaias: Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorrha similes fuissemus. Quia non est passus omnes perire cum impiis, sed inde vel paucos justos effecit, et semen Abrahae venit, qui salvaret quae perierant; nisi voluisset vel paucos salvare, omnes pariter perissemus, sed ut quod promiserat Abrahae impleret. Cur autem iste accipiat ille non accipiat, cum ambo non mereantur accipere, et quisquis acceperit indebite accipiat, vires suas metiantur, et fortiora se non scrutentur, sufficiat eis scire, quod non sit iniquitas apud Deum. Quid ergo dicemus, quod gentes, quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam? Si non ita est ut dicimus, quia non est volentis, neque currentis, quomodo gentes, quae nunquam justitiam quaesierunt, invenerunt justitiam? et Israel, qui semper justitiam sectatus est, in legem justitiae non potuit pervenire? Respondit: Quia illi crediderunt, isti vero noluerunt, sed in operibus gloriati sunt, quae nec custodierunt. Quid ergo dicimus contra haec, quae nobis objici possunt, hoc est, quod gentes non sectantes apprehenderunt, Israel vero non apprehendit? sed contremiscamus judicia Dei, quae, ut dixi, occulta sunt: injusta autem nunquam sunt. Justitiam autem quae ex fide est: Israel vero sectans legem justitiae, in legem justitiae non pervenit. Quam Dominus dedit vocatis ut crederent. Quare? quia non ex fide, sed quasi ex operibus. Quasi, quia non vere. Offenderunt. Offendunt ad lapidem offensionis, velut argute legem defendendo, et naturam et liberum arbitrium praecipitando: quemadmodum philosophi mundi. In lapidem offensionis. Qui videt lapidem, lapis salutis est illi qui in eum non offendit: qui autem caecus est, offendit in lapidem. Ita et Judaei, quos excaecavit malitia sua, ne Christum agnoscerent, offenderunt in eum, faciendo illi injuriam, in quo gentes credentes apprehenderunt justitiam. Ideo lapis offensionis et petra scandali praedictus est Christus, quia multi in passione ejus et nativitate scandalizantur, sicut scriptum est: Quia scandalizabantur in eo. Et ipse Paulus ad Corinthios: Christum crucifixum Judaeis scandalum, gentibus autem stultitiam: ipsis autem vocatis Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam. Unde et hic sequitur: Qui credit in eum, non confundetur. Petrus quoque dicit, quod credentibus lapis electus sit et angularis, incredulis vero offensionis. Sicut scriptum est: Ecce ponam in Sion lapidem offensionis, et petram scandali. In propheta Isaia hoc dixit. Et omnis qui credit in eum, non confundetur. Quia intelligit Dei virtutem et Dei sapientiam.