Contrasymmachus
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/prudentius" aria-label="More works by Prudentius (IV)">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
1.1.1
Paulus, praeco Dei, qui fera gentium
1.1.2
primus corda sacro perdomuit stilo,
1.1.3
Christum per populos ritibus asperis
1.1.4
inmanes placido dogmate seminans,
1.1.5
inmansueta suas ut cerimonias
1.1.6
gens pagana Deo sperneret agnito,
1.1.7
actus turbinibus forte nigerrimis
1.1.8
hibernum pelagus iam rate debili
1.1.9
et vim navifragi pertulerat noti.
1.1.1
sed cum caerulei proelia gurgitis
1.1.11
iussisset Domini dextra quiescere,
1.1.12
ad portum fluitans cumba relabitur
1.1.13
exponitque solo litoris uvidi
1.1.14
contractos pluvio frigore remiges,
1.1.15
tunc de litoreis saepibus algidi
1.1.16
arentum propere bracchia palmitum
1.1.17
convectant rapidos unde focos struant:
1.1.18
fascem quisque suum congerit ignibus
1.1.19
expectans calidi luxuriam rogi.
1.1.2
Paulus, dum fragiles cogere surculos
1.1.21
et densere foci congeriem studet,
1.1.22
incautam cumulis inseruit manum,
1.1.23
torpebat glacie pigra ubi vipera
1.1.24
sarmentis laqueos corporis inplicans.
1.1.25
quae postquam intepuit fomite fumeo
1.1.26
laxavitque ferox colla rigentia,
1.1.27
iam flecti facilis, rettulit ad manum
1.1.28
vibrato capite spicula dentium.
1.1.29
haerentem digiti vulnere mordicus
1.1.3
pendentemque gerens Paulus inhorruit.
1.1.31
exclamant alii, quod cute livida
1.1.32
virus mortiferum serpere crederent.
1.1.33
at non intrepidum terret apostolum
1.1.34
tristis tam subiti forma periculi.
1.1.35
adtollens oculos sidera suspicit
1.1.36
Christum sub tacito pectore murmurans,
1.1.37
excussumque procul discutit aspidem,
1.1.38
abiectus coluber verberat aëra
1.1.39
atque oris patuli solvit acumina.
1.1.4
mox omnis sanies deserit et dolor
1.1.41
ceu nullo laceram vulnere dexteram,
1.1.42
siccatusque perit vipereus liquor,
1.1.43
hydrum praecipitem dum rotat inpetus,
1.1.44
arsurum mediis intulit ignibus.
1.1.45
sic nunc post hiemem vimque trucis freti,
1.1.46
quo iactata ratis tunc Sapientiae est,
1.1.47
cum sub sacricolis territa regibus
1.1.48
vix panso poterat currere carbaso
1.1.49
adflictosque suos turbine saeculi
1.1.5
vectarat rabidis fluctibus innatans,
1.1.51
morsum vulnificum lex pia pertulit.
1.1.52
occultabat enim se prius abditum
1.1.53
virus nec gravidum protulerat caput,
1.1.54
contentum involucris atque cubilibus
1.1.55
subter conprimere clausa silentia.
1.1.56
sed, dum forte latens inpietas riget,
1.1.57
dextram Iustitiae pigra momorderat
1.1.58
succensi stomacho fellis inaestuans.
1.1.59
heu, quam catholicam nil prope profuit
1.1.6
puppem nasse sacri remigio stili
1.1.61
quem Paulus variis gentibus edidit!
1.1.62
vix portu placido tuta quieverat
1.1.63
victrix edomitis mille furoribus,
1.1.64
vix adstricta suis iam retinaculis
1.1.65
vectores stabili condiderat solo:
1.1.66
erumpit subito triste periculum,
1.1.67
nam dum praecalidos igniculos sibi
1.1.68
solvendis adolent et senio et gelu,
1.1.69
dum virgas steriles atque superfluas
1.1.7
flammis de fidei palmite concremant,
1.1.71
ut concreta vagis vinea crinibus
1.1.72
silvosi inluviem poneret idoli,
1.1.73
palpavit nimius perniciem tepor.
1.1.74
seps insueta subit serpere flexibus
1.1.75
et vibrare sagax eloquii caput:
1.1.76
sed dextra inpatiens vulneris inritos
1.1.77
oris rhetorici depulit halitus;
1.1.78
effusum ingenii virus inaniter
1.1.79
summa Christicolis in cute substitit.
1.1.8
Salvator generis Romulei, precor,
1.1.81
qui cunctis veniam das pereuntibus,
1.1.82
qui nullum statuis non operis tui
1.1.83
mortalem, facili quem releves manu,
1.1.84
huius, si potis est, iam miserescito
1.1.85
praeruptam in foveam praecipitis viri.
1.1.86
spirat sacrilegis flatibus inscius
1.1.87
erroresque suos indocilis fovet,
1.1.88
obtestor, iubeas ne citus inpetus
1.1.89
arsurum mediis inferat ignibus.
1.2.1
Credebam vitiis aegram gentilibus urbem
1.2.2
iam satis antiqui pepulisse pericula morbi
1.2.3
nec quidquam restare mali, postquam medicina
1.2.4
principis inmodicos sedarat in arce dolores,
1.2.5
sed quoniam renovata lues turbare salutem
1.2.6
temptat Romulidum, patris inploranda medella est,
1.2.7
ne sinat antiquo Romam squalere veterno
1.2.8
neve togas procerum fumoque et sanguine tingui.
1.2.9
inclitus ergo parens patriae, moderator et orbis,
1.2.1
nil egit prohibendo vagas ne pristinus error
1.2.11
crederet esse deum nigrante sub aere formas,
1.2.12
aut elementorum naturam, quae Patris ars est
1.2.13
omnigeni, summa pro maiestate sacraret,
1.2.14
vir solus cui cura fuit ne publica morum
1.2.15
plaga cicatricem summa leviter cute clausam
1.2.16
duceret, et latebram tabentis vulneris alte
1.2.17
inpressam penitusque putri de pure peresam
1.2.18
iuncta superficies medico fallente foveret,
1.2.19
sed studuit quo pars hominis generosior intus
1.2.2
viveret atque animam letali peste piatam
1.2.21
nosset ab interno tutam servare veneno?
1.2.22
illa tyrannorum fuerat medicina, videre
1.2.23
quis status ante oculos praesentibus ac perituris
1.2.24
conpeteret rebus, nec curam adhibere futuris.
1.2.25
heu, male de populo meriti, male patribus ipsis
1.2.26
blanditi, quos praecipites in Tartara mergi
1.2.27
cum Iove siverunt multa et cum plebe deorum!
1.2.28
ast hic imperium protendit latius aevo
1.2.29
posteriore suis cupiens sancire salutem.
1.2.3
nimirum pulchre quidam doctissimus‘ esset
1.2.31
publica res,’ inquit,‘ tunc fortunata satis, si
1.2.32
vel reges saperent vel regnarent sapientes.’
1.2.33
estne ille e numero paucorum qui diadema
1.2.34
sortiti aetheriae coluerunt dogma sophiae?
1.2.35
contigit ecce hominum generi gentique togatae
1.2.36
dux sapiens, felix nostrae res publica Romae
1.2.37
iustitia regnante viget. parete magistro
1.2.38
sceptra gubernanti. monet ut deterrimus error
1.2.39
utque superstitio veterum procul absit avorum,
1.2.4
nec putet esse deum, nisi qui super omnia summus
1.2.41
emineat magnique inmensa creaverit orbis.
1.2.42
num melius Saturnus avos rexisse Latinos
1.2.43
creditur, edictis qui talibus informavit
1.2.44
agrestes animos et barbara corda virorum?
1.2.45
‘ sum deus. advenio fugiens, praebete latebras,
1.2.46
occultate senem nati feritate tyranni
1.2.47
deiectum solio, placet hic fugitivus et exul
1.2.48
ut lateam, genti atque loco Latium dabo nomen,
1.2.49
vitibus incurvum, si qua est ea cura, putandis
1.2.5
procudam chalybem, necnon et moenia vestri
1.2.51
fluminis in ripa statuam Saturnia vobis.
1.2.52
vos nemus adpositasque meo sub honore sacrantes
1.2.53
( sum quianam Caelo genitus) celebrabitis aras.’
1.2.54
inde deos, quorum patria spectata sepulcra
1.2.55
scimus, in aere hebetes informavere minores,
1.2.56
advena quos profugus gignens et equina libido
1.2.57
intulit Italiae: Tuscis namque ille puellis
1.2.58
primus adhinnivit simulato numine moechus.
1.2.59
mox patre deterior silvosi habitator Olympi
1.2.6
Iuppiter incesta spurcavit labe Lacaenas,
1.2.61
nunc bove subvectam rapiens ad crimen amatam,
1.2.62
nunc tener ac pluma levior blandosque susurros
1.2.63
in morem recinens suave inmorientis oloris,
1.2.64
capta quibus volucrem virguncula ferret amorem,
1.2.65
nunc foribus surdis, sera quas vel pessulus artis
1.2.66
firmarat cuneis, per tectum dives amator
1.2.67
imbricibus ruptis undantis desuper auri
1.2.68
infundens pluviam gremio excipientis amicae,
1.2.69
armigero modo sordidulam curante rapinam
1.2.7
conpressu inmundo miserum adficiens catamitum,
1.2.71
pelice iam puero magis indignante sorore,
1.2.72
haec causa est et origo mali, quod saecla vetusto
1.2.73
hospite regnante crudus stupor aurea finxit,
1.2.74
quodque novo ingenio versutus Iuppiter astus
1.2.75
multiplices variosque dolos texebat, ut illum,
1.2.76
vertere cum vellet pellem faciemque, putarent
1.2.77
esse bovem, praedari aquilam, concumbere cycnum,
1.2.78
et nummos fieri et gremium penetrare puellae,
1.2.79
nam quid rusticitas non crederet indomitorum
1.2.8
stulta virum, pecudes inter ritusque ferinos
1.2.81
dedere sueta animum diae rationis egenum?
1.2.82
in quamcumque fidem nebulonis callida traxit
1.2.83
nequitia, infelix facilem gens praebuit aurem.
1.2.84
successit Iovis imperio corruptior aetas,
1.2.85
quae docuit rigidos vitiis servire colonos.
1.2.86
expertes furandi homines hac inbuit arte
1.2.87
Mercurius, Maia genitus; nunc magnus habetur
1.2.88
ille deus, cuius dedit experientia fures,
1.2.89
necnon Thessalicae doctissimus ille magiae
1.2.9
traditur extinctas sumptae moderamine virgae
1.2.91
in lucem revocasse animas, Cocytia leti
1.2.92
iura resignasse sursum revolantibus umbris,
1.2.93
ast alias damnasse neci penitusque latenti
1.2.94
inmersisse chao. facit hoc ad utrumque peritus
1.2.95
ut fuerit geminoque armarit crimine vitam;
1.2.96
murmure nam magico tenues excire figuras
1.2.97
atque sepulcrales scite incantare favillas,
1.2.98
vita itidem spoliare alios ars noxia novit,
1.2.99
artificem scelerum simplex mirata vetustas
1.2.1
supra hominem coluit, simulans per nubila ferri
1.2.101
aligerisque leves pedibus transcurrere ventos.
1.2.102
ecce deum in numero formatus et aeneus adstat
1.2.103
Graius homo augustaque Numae praefulget in arce.
1.2.104
strenuus exculti dominus quidam fuit agri
1.2.105
hortorumque opibus memorabilis; hic tamen idem
1.2.106
scortator nimius multaque libidine suetus
1.2.107
rusticolas vexare lupas interque salicta
1.2.108
et densas saepes obscena cubilia inire;
1.2.109
indomitum intendens animum semperque paratum
1.2.11
ad facinus nunquam calidis dabat otia venis.
1.2.111
hic deus e patrio praenobilis Hellesponto
1.2.112
venit ad usque Italos sacris cum turpibus hortos;
1.2.113
sinum lactis et haec votorum liba quotannis
1.2.114
accipit ac ruris servat vineta Sabini,
1.2.115
turpiter adfixo pudeat quem visere ramo.
1.2.116
Herculeus mollis pueri famosus amore
1.2.117
ardor et in transtris iactata efferbuit Argo,
1.2.118
nec maris erubuit Nemea sub pelle fovere
1.2.119
concubitus et Hylan pereuntem quaerere caelebs.
1.2.12
nunc Saliis cantuque domus Pinaria templum
1.2.121
collis Aventini convexa in sede frequentat.
1.2.122
Thebanus iuvenis superatis fit deus Indis,
1.2.123
successu dum victor ovans lascivit et aurum
1.2.124
captivae gentis revehit spoliisque superbus
1.2.125
diffluit in luxum cum semiviro comitatu
1.2.126
atque avidus vini multo se proluit haustu,
1.2.127
gemmantis paterae spumis mustoque Falerno
1.2.128
perfundens biiugum rorantia terga ferarum,
1.2.129
his nunc pro meritis Baccho caper omnibus aris
1.2.13
caeditur et virides discindunt ore chelydros
1.2.131
qui Bromium placare volunt, quod et ebria iam tunc
1.2.132
ante oculos regis satyrorum insania fecit,
1.2.133
et fecisse reor stimulis furialibus ipsas
1.2.134
maenadas inflammante mero in scelus omne rotatas.
1.2.135
hoc circumsaltante choro temulentus adulter
1.2.136
invenit expositum secreti in litoris acta
1.2.137
corporis egregii scortum, quod perfidus illic
1.2.138
liquerat incesto iuvenis satiatus amore.
1.2.139
hanc iubet adsumptam fervens post vina Neaeram
1.2.14
secum in deliciis fluitantis stare triumphi,
1.2.141
regalemque decus capitis gestare coronam.
1.2.142
mox Ariadnaeus stellis caelestibus ignis
1.2.143
additur: hoc pretium noctis persolvit honore
1.2.144
Liber, ut aetherium meretrix inluminet axem.
1.2.145
tantum posse omnes illo sub tempore reges
1.2.146
indocilis fatui ducebat ineptia vulgi,
1.2.147
ut transire suis cum sordibus induperator
1.2.148
posset in aeternum caeli super ardua regnum,
1.2.149
regia tunc omnis vim maiestatis et omnis,
1.2.15
parva licet, caeli imperium retinere potestas
1.2.151
credita: ture etiam ducibus parvoque sacello
1.2.152
inpertitus honos, quem dum metus aut amor aut spes
1.2.153
adcumulant, longum miseris processit in aevum
1.2.154
mos patrius: coepit falsae pietatis imago
1.2.155
ire per ignaros nebuloso errore nepotes;
1.2.156
tum quia, quae vivis veneratio regibus ante
1.2.157
contigerat, functis eadem iam munere lucis
1.2.158
cessit et ad nigras altaria transtulit urnas.
1.2.159
inde puellarum ludibria, pignera, partus,
1.2.16
et furtivus amor iuvenum et deprensa iugalis
1.2.161
corruptela tori, quoniam regalibus aula
1.2.162
fervere tunc vitiis solita est, nec perdita luxu
1.2.163
divorum suboles sancti meminisse pudoris.
1.2.164
atque ut, Roma, tuos caelesti ex sede parentes,
1.2.165
quis te semideam iactant auctoribus ortam,
1.2.166
praestringam breviter, Gradivum vel Cytheream,
1.2.167
ille sacerdotem violat, contra illa marito
1.2.168
subcumbit Phrygio, coitus fuit inpar utrique:
1.2.169
nec terrestre deam decuit mortalis obire
1.2.17
coniugium, nec caelicolam descendere ephebum
1.2.171
virginis ad vitium furtivoque igne calere,
1.2.172
sed venus augusto de sanguine femina vili
1.2.173
privatoque viro vetitum per dedecus haesit;
1.2.174
et, si Rhea sacram lascivi Martis amore
1.2.175
lusa pudicitiam fluviali amisit in ulva,
1.2.176
crediderim generosae aliquem stirpis, sed eundem
1.2.177
moribus infamem, conpressa virgine per vim
1.2.178
se dixisse deum, ne stuprum numinis ullus
1.2.179
obicere auderet turpi miseraeque puellae,
1.2.18
haec Italos induxit avos vel fama vel error,
1.2.181
Martia Romuleo celebrarent ut sacra campo,
1.2.182
utque Palatinis Capitolia condita saxis
1.2.183
signarent titulo proavi Iovis atque Pelasgae
1.2.184
Palladis et Libyca Iunonem ex arce vocarent,
1.2.185
cognatos de Marte deos, Veneris quoque nudum
1.2.186
accirent proceres Erycino e vertice signum,
1.2.187
utque deum mater Phrygia veheretur ad Ida,
1.2.188
Bacchica de viridi peterentur ut orgia Naxo.
1.2.189
facta est terrigenae domus unica maiestatis,
1.2.19
et tot templa deum Romae quot in orbe sepulcra
1.2.191
heroum numerare licet; quos fabula manes
1.2.192
nobilitat, noster populus veneratus adorat.
1.2.193
hos habuere deos Ancus, Numitor, Numa, Tullus,
1.2.194
talia Pergameas fugerunt numina flammas,
1.2.195
sic Vesta est, sic Palladium, sic umbra penatum,
1.2.196
talis et antiquum servavit terror asylum.
1.2.197
ut semel obsedit gentilia pectora patrum
1.2.198
vana superstitio, non interrupta cucurrit
1.2.199
aetatum per mille gradus, tener horruit heres
1.2.2
et coluit quidquid sibimet venerabile cani
1.2.201
monstrarant atavi; puerorum infantia primo
1.2.202
errorem cum lacte bibit, gustaverat inter
1.2.203
vagitus de farre molae, saxa inlita ceris
1.2.204
viderat unguentoque lares umescere nigros.
1.2.205
formatum Fortunae habitum cum divite cornu
1.2.206
sacratumque domi lapidem consistere parvus
1.2.207
spectarat matremque illic pallere precantem,
1.2.208
mox umeris positus nutricis trivit et ipse
1.2.209
inpressis silicem labris, puerilia vota
1.2.21
fudit opesque sibi caeca de rupe poposcit,
1.2.211
persuasumque habuit, quod quis velit, inde petendum.
1.2.212
numquam oculos animumque levans rationis ad arcem
1.2.213
rettulit, insulsum tenuit sed credulus usum,
1.2.214
privatos celebrans agnorum sanguine divos,
1.2.215
iamque domo egrediens, ut publica festa diesque
1.2.216
et ludos stupuit celsa et Capitolia vidit
1.2.217
laurigerosque deum templis adstare ministros
1.2.218
ac Sacram resonare Viam mugitibus ante
1.2.219
delubrum Romae( colitur nam sanguine et ipsa
1.2.22
more deae, nomenque loci ceu numen habetur,
1.2.221
atque urbis Venerisque pari se culmine tollunt
1.2.222
templa, simul geminis adolentur tura deabus),
1.2.223
vera ratus quaecumque fiant auctore senatu,
1.2.224
contulit ad simulacra fidem dominosque putavit
1.2.225
aetheris, horrifico qui stant ex ordine vultu.
1.2.226
illic Alcides, spoliatis Gadibus hospes
1.2.227
Arcadiae, fulvo aere riget, gemini quoque fratres
1.2.228
corrupta de matre nothi, Ledeia proles
1.2.229
nocturnique equites, celsae duo numina Romae,
1.2.23
inpendent retinente veru, magnique triumphi
1.2.231
nuntia suffuso figunt vestigia plumbo,
1.2.232
adsistunt etiam priscorum insignia regum,
1.2.233
ros, Italus, Ianusque bifrons, genitorque Sabinus,
1.2.234
Saturnusque senex, maculoso et corpore Picus,
1.2.235
coniugis epotum sparsus per membra venenum.
1.2.236
omnibus ante pedes posita est sua cuique vetusta
1.2.237
arula. Iano etiam celebri de mense litatur
1.2.238
auspiciis epulisque sacris, quas inveterato,
1.2.239
heu miseri, sub honore agitant, et gaudia ducunt
1.2.24
festa Kalendarum, sic observatio crevit
1.2.241
ex atavis quondam male coepta, deinde secutis
1.2.242
tradita temporibus serisque nepotibus aucta,
1.2.243
traxerunt longam corda inconsulta catenam,
1.2.244
mosque tenebrosus vitiosa in saecula fluxit.
1.2.245
hunc morem veterum docili iam aetate secuta
1.2.246
posteritas mense atque adytis et flamine et aris
1.2.247
Augustum coluit, vitulo placavit et agno,
1.2.248
strata ad pulvinar iacuit, responsa poposcit.
1.2.249
testantur tituli, produnt consulta senatus
1.2.25
Caesareum Iovis ad speciem statuentia templum.
1.2.251
adiecere sacrum fieret quo Livia Iuno,
1.2.252
non minus infamis thalami sortita cubile
1.2.253
quam cum fraterno caluit Saturnia lecto,
1.2.254
nondum maternam partu vacuaverat alvum
1.2.255
conceptamque viri subolem paritura gerebat.
1.2.256
pronuba iam gravidae fulcrum et geniale parantur;
1.2.257
iam sponsus saliente utero nubentis amicos
1.2.258
advocat, haud sterilem certus fore iam sibi pactam.
1.2.259
vitricus antevenit tardum praefervidus ortum
1.2.26
privigni nondum geniti; mox editur inter
1.2.261
Fescennina novo proles aliena marito,
1.2.262
idque deum sortes, id Apollinis antra dederunt
1.2.263
consilium: nunquam melius nam cedere taedas
1.2.264
responsum est, quam cum praegnans nova nupta iugatur.
1.2.265
hanc tibi, Roma, deam titulis et honore sacratam
1.2.266
perpetuo Floras inter Veneresque creasti!
1.2.267
nec mirum: quis enim sapiens dubitaverat illas
1.2.268
mortali de stirpe satas vixisse, et easdem
1.2.269
laude venustatis claras in amoribus usque
1.2.27
ad famae excidium formae nituisse decore?
1.2.271
quid loquar Antinoum caelesti in sede locatum,
1.2.272
illum delicias nunc divi principis, illum
1.2.273
purpureo in gremio spoliatum sorte virili,
1.2.274
Hadrianique dei Ganymedem, non cyathos dis
1.2.275
porgere sed medio recubantem cum Iove fulcro
1.2.276
nectaris ambrosii sacrum potare Lyaeum,
1.2.277
umque suo in templis vota exaudire marito?
1.2.278
ergo his auspicibus Traianus, Nerva, Severus
1.2.279
et Titus et fortes gesserunt bella Nerones,
1.2.28
quos terrena viros inlustres gloria fecit
1.2.281
et virtus fragilis provexit in ardua famae,
1.2.282
adscita e terris sub religione iacentes!
1.2.283
quam pudet hoc illis persuasum talibus, ut se
1.2.284
Romanasque acies censerent Martis amore
1.2.285
posse regi, dum se Paphiae male blandus adulter
1.2.286
venditat Aeneadasque suos successibus auget!
1.2.287
felices, si cuncta Deo sua prospera Christo
1.2.288
principe disposita scissent, qui currere regna
1.2.289
certis ducta modis Romanorumque triumphos
1.2.29
crescere et inpletis voluit se infundere saeclis!
1.2.291
sed caligantes animas et luce carentes
1.2.292
in Iovis Augustique adytis templisque duarum
1.2.293
Iunonum Martisque etiam venerisque sacellis
1.2.294
mactatas taetro leti inmersere barathro,
1.2.295
supremum regimen crassis in partibus orbis
1.2.296
esse rati mersoque poli consistere fundo.
1.2.297
quidquid humus, quidquid pelagus mirabile gignunt,
1.2.298
id duxere deos. colles, freta, flumina, flammas,
1.2.299
haec sibi per varias formata elementa figuras
1.2.3
constituere patres, hominumque vocabula mutis
1.2.301
scripserunt statuis, vel Neptunum vocitantes
1.2.302
oceanum, vel Cyaneas cava flumina Nymphas,
1.2.303
vel silvas Dryadas, vel devia rura Napaeas.
1.2.304
ipse ignis, nostrum factus qui servit ad usum,
1.2.305
Vulcanus perhibetur et in virtute superna
1.2.306
fingitur ac delubra, deus et nomine et ore
1.2.307
adsimilatus, habet, necnon regnare caminis
1.2.308
fertur et Aeoliae summus faber esse vel Aetnae
1.2.309
est qui conspicuis superos quaesivit in astris,
1.2.31
ausus habere deum solem; cui tramite certo
1.2.311
condicio inposita est vigilem tolerare laborem
1.2.312
visibus obiectum mortalibus, orbe rotundo
1.2.313
praecipitem teretique globo per inane volantem
1.2.314
et, quod nemo negat, mundo caeloque minorem,
1.2.315
area maior enim quam qui percurrit in illa,
1.2.316
et longe campi spatium diffusius in quo
1.2.317
emicat ac volucri fervens rota volvitur axe.
1.2.318
quamvis nonnullis placeat terram breviorem
1.2.319
dicere circuitu quam sit pulcherrimus ille
1.2.32
circulus, et flammas inmensi sideris ultra
1.2.321
telluris normam porrecto extendere gyro,
1.2.322
numne etiam caeli minor et contractior orbis,
1.2.323
cuius planitiem longo transmittere tractu
1.2.324
circinus excurrens meta interiore laborat?
1.2.325
ille Deus verus, quo non est grandior ulla
1.2.326
materies, qui fine caret, qui praesidet omni
1.2.327
naturae, qui cuncta simul concludit et inplet.
1.2.328
solem certa tenet regio, plaga certa coërcet,
1.2.329
temporibus variis distinguitur: aut subit ortu
1.2.33
aut ruit occasu, latet aut sub nocte recurrens;
1.2.331
nec torquere facem potis est ad signa trionum
1.2.332
orbe nec obliquo portas aquilonis adire
1.2.333
nec solitum conversus iter revocare retrorsum,
1.2.334
hic erit ergo deus, praescriptis lege sub una
1.2.335
deditus officiis? libertas laxior ipsi
1.2.336
concessa est homini, formam cui flectere vitae
1.2.337
atque voluntatis licitum est, seu tramite dextro
1.2.338
scandere seu laevo malit decurrere campo,
1.2.339
sumere seu requiem seu continuare laborem,
1.2.34
seu parere Deo sive in contraria verti.
1.2.341
ista ministranti regimen solemne dierum
1.2.342
haudquaquam soli datur a factore potestas,
1.2.343
sed famulus subiectus agit quodcumque necesse est.
1.2.344
hoc sidus currum rapidasque agitare quadrigas
1.2.345
commenti et radios capitis et verbera dextrae,
1.2.346
et frenos phalerasque et equorum pectora anhela
1.2.347
aeris inaurati vel marmoris aut orichalci
1.2.348
iusserunt nitido fulgere polita metallo.
1.2.349
post trabeas et eburnam aquilam sellamque curulem
1.2.35
cernuat ora senex barbatus et oscula figit
1.2.351
cruribus aenipedum, si fas est credere, equorum,
1.2.352
inmotasque rotas et flecti nescia lora
1.2.353
aut ornat redimita rosis aut ture vaporat.
1.2.354
hoc tamen utcumque est tolerabile, quid,
1.2.355
quod et ipsae
1.2.356
dant tibi, Roma, deos inferni gurgitis umbrae?
1.2.357
Eumenidum domina Stygio caput exerit antro
1.2.358
rapta ad tartarei thalamum Proserpina regis,
1.2.359
et, si quando suos dignatur adire Quirites,
1.2.36
placatur vaccae sterilis cervice resecta,
1.2.361
et regnare simul caeloque Ereboque putatur,
1.2.362
nunc bigas frenare boves, nunc saeva sororum
1.2.363
agmina vipereo superis inmittere flagro,
1.2.364
nunc etiam volucres caprearum in terga sagittas
1.2.365
spargere, terque suas eadem variare figuras,
1.2.366
denique cum Luna est, sublustri splendet amictu;
1.2.367
cum succincta iacit calamos, Latonia virgo est;
1.2.368
cum subnixa sedet solio, Plutonia coniunx
1.2.369
imperitat Furiis et dictat iura Megaerae.
1.2.37
si verum quaeris, Triviae sub nomine daemon
1.2.371
tartareus colitur, qui te modo raptat ad aethram
1.2.372
sidereoque deum venerandum suadet in astro,
1.2.373
per silvas modo mortiferi discurrere mundi
1.2.374
erroresque sequi subigit nemorumque putare
1.2.375
esse deam, quae corda hominum pavitantia figat
1.2.376
quaeque feras perimat letali vulnere mentes,
1.2.377
depressos modo subter humum formidine sensus
1.2.378
obruit, inplorent ut numina lucis egena
1.2.379
seque potestati committant noctis opertae.
1.2.38
respice terrifici scelerata sacraria Ditis,
1.2.381
cui cadit infausta fusus gladiator harena,
1.2.382
heu, male lustratae Phlegethontia victima Romae!
1.2.383
nam quid vesani sibi vult ars inpia ludi?
1.2.384
quid mortes iuvenum? quid sanguine pasta voluptas?
1.2.385
quid pulvis caveae semper funebris, et illa
1.2.386
amphitheatralis spectacula tristia pompae?
1.2.387
nempe Charon iugulis miserorum se duce dignas
1.2.388
accipit inferias placatus crimine sacro,
1.2.389
hae sunt deliciae Iovis infernalis, in istis
1.2.39
arbiter obscuri placidus requiescit Averni.
1.2.391
nonne pudet regem populum sceptrisque potentem
1.2.392
talia pro patriae censere litanda salute,
1.2.393
religionis opem subternis poscere ab antris?
1.2.394
evocat, heu, poenis tenebrosa ex sede ministrum
1.2.395
interitus, speciosa hominum cui funera donet.
1.2.396
incassum arguere iam Taurica sacra solemus:
1.2.397
funditur humanus Latiari in munere sanguis,
1.2.398
consessusque ille spectantum solvit ad aram
1.2.399
Plutonis fera vota sui. quid sanctius ara
1.2.4
quae bibit egestum per mystica tela cruorem?
1.2.401
anne fides dubia est tibi sub caligine caeca
1.2.402
esse deum, quem tu tacitis rimeris in umbris?
1.2.403
ecce, deos manes cur infitiaris haberi?
1.2.404
ipsa patrum monumenta probant: Dis Manibus illic
1.2.405
marmora secta lego, quacumque Latina vetustos
1.2.406
custodit cineres densisque Salaria bustis.
1.2.407
dic, quibus hunc scribis titulum, nisi quod trucis Orci
1.2.408
imperium verae ceu maiestatis adoras?
1.2.409
en quibus inplicita squalebat regia summi
1.2.41
imperii fractis maiorum ab origine sacris,
1.2.411
cum princeps gemini bis victor caede tyranni
1.2.412
pulchra triumphali respexit moenia vultu.
1.2.413
nubibus obsessam nigrantibus aspicit urbem
1.2.414
noctis obumbratae caligine; turbidus aer
1.2.415
arcebat liquidum septena ex arce serenum,
1.2.416
ingemuit miserans et sic ait:‘ exue tristes,
1.2.417
fida parens, habitus! equidem praedivite cultu
1.2.418
inlustrata cluis spoliisque insigne superbis
1.2.419
attollis caput et multo circumfluis auro;
1.2.42
sed nebulis propter volitantibus obsitus alti
1.2.421
verticis horret apex, ipsas quoque livida gemmas
1.2.422
lux hebetat spissusque dies, et fumus ob ora
1.2.423
subfusus rutilum frontis diadema retundit.
1.2.424
obscuras video tibi circumferrier umbras
1.2.425
caeruleasque animas atque idola nigra volare,
1.2.426
censeo sublimem tollas super aëra vultum
1.2.427
sub pedibusque tuis nimbosa elementa relinquas,
1.2.428
omne quod ex mundo est tibi subiacet; hoc Deus ipse
1.2.429
constituit, cuius nutu dominaris et orbi
1.2.43
imperitas et cuncta potens mortalia calcas.
1.2.431
non decet ut submissa oculos regina caducum
1.2.432
contemplere solum maiestatemque requiras
1.2.433
circa humiles rerum partes, quibus ipsa superstas.
1.2.434
non patiar veteres teneas ut me duce nugas,
1.2.435
ut cariosorum venereris monstra deorum.
1.2.436
si lapis est, senio dissolvitur aut crepat ictu
1.2.437
percussus tenui; mollis si brattea gypsum
1.2.438
texerat, infido rarescit glutine sensim;
1.2.439
si formam statuae lamnis conmisit aënis
1.2.44
lima terens, aut in partem cava membra gravato
1.2.441
pondere curvantur, scabra aut aerugo peresam
1.2.442
conficit effigiem crebroque foramine rumpit.
1.2.443
nec tibi terra deus, caeli nec sit deus astrum,
1.2.444
nec deus oceanus, nec vis quae subter operta est
1.2.445
infernis triste ob meritum damnata tenebris,
1.2.446
sed nec virtutes hominum deus aut animarum
1.2.447
spirituumve vagae tenui sub imagine formae,
1.2.448
absit ut umbra deus tibi sit geniusve locusve,
1.2.449
aut deus aërias volitans phantasma per auras,
1.2.45
sint haec barbaricis gentilia numina pagis,
1.2.451
quos penes omne sacrum est, quidquid formido tremendum
1.2.452
suaserit; horrificos quos prodigialia cogunt
1.2.453
credere monstra deos, quos sanguinolentus edendi
1.2.454
mos iuvat, ut pinguis luco lanietur in alto
1.2.455
victima visceribus multa inter vina vorandis.
1.2.456
at te, quae domitis leges ac iura dedisti
1.2.457
gentibus, instituens, magnus qua tenditur orbis,
1.2.458
armorum morumque feros mansuescere ritus,
1.2.459
indignum ac miserum est in religione tenenda
1.2.46
hoc sapere, inmanes populi de more ferino
1.2.461
quod sapiunt nullaque rudes ratione sequuntur.
1.2.462
seu nos procinctus maneat, seu pace quietas
1.2.463
dictemus leges, seu debellata duorum
1.2.464
colla tyrannorum media calcemus in urbe,
1.2.465
agnoscas, regina, libens mea signa necesse est,
1.2.466
in quibus effigies crucis aut gemmata refulget
1.2.467
aut longis solido ex auro praefertur in hastis.
1.2.468
hoc signo invictus transmissis Alpibus ultor
1.2.469
servitium solvit miserabile Constantinus,
1.2.47
cum te pestifera premeret Maxentius aula.
1.2.471
lugebas longo damnatos carcere centum,
1.2.472
ut scis ipsa, patres, aut sponsus foedera pactae
1.2.473
intercepta gemens diroque satellite rapta inmersus
1.2.474
tenebris dura inter vincla luebat;
1.2.475
aut si nupta torum regis conscendere iussa
1.2.476
coeperat inpurum domini obiectare furorem,
1.2.477
morte maritalis dabat indignatio poenas,
1.2.478
plena puellarum patribus ergastula saevi
1.2.479
principis; abducta genitor si virgine mussans
1.2.48
tristius ingemuit, non ille inpune dolorem
1.2.481
prodidit aut confessa nimis suspiria traxit.
1.2.482
testis Christicolae ducis adventantis ad urbem
1.2.483
Mulvius exceptum Tiberina in stagna tyrannum
1.2.484
praecipitans, quanam victricia viderit arma
1.2.485
maiestate regi, quod signum dextera vindex
1.2.486
praetulerit, quali radiarint stemmate pila.
1.2.487
Christus purpureum gemmanti textus in auro
1.2.488
signabat labarum, clipeorum insignia Christus
1.2.489
scripserat, ardebat summis crux addita cristis,
1.2.49
ipse senatorum meminit clarissimus ordo,
1.2.491
qui tunc concrete processit crine catenis
1.2.492
squalens carcereis aut nexus conpede vasta,
1.2.493
conplexusque pedes victoris ad inclyta flendo
1.2.494
procubuit vexilla iacens, tunc ille senatus
1.2.495
militiae ultricis titulum Christique verendum
1.2.496
nomen adoravit, quod conlucebat in armis.
1.2.497
ergo cave, egregium caput orbis, inania post haec
1.2.498
prodigia et larvas stolido tibi fingere cultu,
1.2.499
atque experta Dei virtutem spernere veri.
1.2.5
deponas iam festa velim pueritia, ritus
1.2.501
ridiculos tantoque indigna sacraria regno.
1.2.502
marmora tabenti respergine tincta lavate,
1.2.503
o proceres: liceat statuas consistere puras,
1.2.504
artificum magnorum opera: haec pulcherrima nostrae
1.2.505
ornamenta fuant patriae, nec decolor usus
1.2.506
in vitium versae monumenta coinquinet artis.’
1.2.507
talibus edictis urbs informata refugit
1.2.508
errores veteres et turbida ab ore vieto
1.2.509
nubila discussit, iam nobilitate parata
1.2.51
aeternas temptare vias Christumque vocante
1.2.511
magnanimo ductore sequi et spem mittere in aevum.
1.2.512
tunc primum senio docilis sua saecula Roma
1.2.513
erubuit; pudet exacti iam temporis, odit
1.2.514
praeteritos foedis cum religionibus annos,
1.2.515
mox ubi, contiguos fossis muralibus agros
1.2.516
sanguine iustorum innocuo maduisse recordans,
1.2.517
invidiosa videt tumulorum millia circum,
1.2.518
tristis iudicii mage paenitet ac dicionis
1.2.519
effrenis nimiaeque sacris pro turpibus irae.
1.2.52
conpensare cupit taeterrima vulnera laesae
1.2.521
iustitiae sero obsequio veniaque petenda;
1.2.522
ne tanto imperio maneat pietate repulsa
1.2.523
crimen saevitiae, monstrata piacula quaerit,
1.2.524
inque fidem Christi pleno transfertur amore.
1.2.525
laurea victoris Marii minus utilis urbi,
1.2.526
cum traheret Numidam populo plaudente Iugurtham,
1.2.527
nec tantum Arpinas consul tibi, Roma, medellae
1.2.528
contulit extincto iusta inter vincla Cethego,
1.2.529
quantum praecipuus nostro sub tempore princeps
1.2.53
prospexit tribuitque boni. multos Catilinas
1.2.531
ille domo pepulit, non saeva incendia tectis
1.2.532
aut sicas patribus, sed Tartara nigra animabus
1.2.533
internoque hominum statui tormenta parantes.
1.2.534
errabant hostes per templa, per atria passim,
1.2.535
Romanumque forum et Capitolia celsa tenebant,
1.2.536
qui coniuratas ipsa ad vitalia plebis
1.2.537
moliti insidias intus serpente veneno
1.2.538
consuerant tacitis pestem miscere medullis.
1.2.539
ergo triumphator latitante ex hoste togatus
1.2.54
clara tropaea refert sine sanguine, remque Quirini
1.2.541
adsuescit supero pollere in saecula regno.
1.2.542
denique nec metas statuit nec tempora ponit:
1.2.543
imperium sine fine docet, ne Romula virtus
1.2.544
iam sit anus, norit ne gloria parta senectam.
1.2.545
exultare patres videas, pulcherrima mundi
1.2.546
lumina conciliumque senum gestire Catonum
1.2.547
candidiore toga niveum pietatis amictum
1.2.548
sumere et exuvias deponere pontificales.
1.2.549
iamque ruit, paucis Tarpeia in rupe relictis,
1.2.55
ad sincera virum penetralia Nazareorum
1.2.551
atque ad apostolicos Evandria curia fontes,
1.2.552
Anniadum suboles et pignera clara Proborum.
1.2.553
fertur enim ante alios generosus Anicius urbis
1.2.554
inlustrasse caput: sic se Roma inclyta iactat,
1.2.555
quin et Olybriaci generisque et nominis heres,
1.2.556
adiectus fastis, palmata insignis abolla,
1.2.557
martyris ante fores Bruti submittere fasces
1.2.558
ambit et Ausoniam Christo inclinare securem,
1.2.559
non Paulinorum, non Bassorum dubitavit
1.2.56
prompta fides dare se Christo stirpemque superbam
1.2.561
gentis patriciae venturo attollere saeclo.
1.2.562
iam quid plebicolas percurram carmine Gracchos,
1.2.563
iure potestatis fultos et in arce senatus
1.2.564
praecipuos, simulacra deum iussisse revelli
1.2.565
cumque suis pariter lictoribus omnipotenti
1.2.566
suppliciter Christo se consecrasse regendos?
1.2.567
sescentas numerare domos de sanguine prisco
1.2.568
nobilium licet ad Christi signacula versas
1.2.569
turpis ab idolii vasto emersisse profundo,
1.2.57
si persona aliqua est aut si status urbis, in his est;
1.2.571
si formam patriae facit excellentior ordo,
1.2.572
hi faciunt iuncta est quotiens sententia plebis
1.2.573
atque unum sapiunt plures simul et potiores,
1.2.574
respice ad inlustrem, lux est ubi publica, cellam:
1.2.575
vix pauca invenies gentilibus obsita nugis
1.2.576
ingenia, obtritos aegre retinentia cultus,
1.2.577
et quibus exactas placeat servare tenebras
1.2.578
splendentemque die medio non cernere solem,
1.2.579
posthinc ad populum converte oculos, quota pars est
1.2.58
quae Iovis infectam sanie non despuat aram?
1.2.581
omnis qui celsa scandit cenacula vulgus
1.2.582
quique terit silicem variis discursibus atram
1.2.583
et quem panis alit gradibus dispensus ab altis,
1.2.584
aut Vaticano tumulum sub monte frequentat,
1.2.585
quo cinis ille latet genitoris amabilis obses,
1.2.586
coetibus aut magnis Lateranas currit ad aedes,
1.2.587
unde sacrum referat regali chrismate signum.
1.2.588
et dubitamus adhuc Romam tibi, Christe, dicatam
1.2.589
in leges transisse tuas omnique volentem
1.2.59
cum populo et summis cum civibus ardua magni
1.2.591
iam super astra poli terrenum extendere regnum?
1.2.592
nec moveor quod pars hominum rarissima clausos
1.2.593
non aperit sub luce oculos et gressibus errat.
1.2.594
quamlibet inlustres meritis et sanguine clari
1.2.595
praemia virtutum titulis et honoribus aucti
1.2.596
ardua rettulerint fastorumque arce potiti
1.2.597
annales proprio signarint nomine chartas,
1.2.598
atque inter veteres cera numerentur et aere,
1.2.599
attamen in paucis, iam deficiente caterva,
1.2.6
nec persona sita est patriae nec curia constat;
1.2.601
et quodcumque fovent studii privata voluntas
1.2.602
ac iam rara tenet, sed publica vota reclamant
1.2.603
dissensu celebri trepidum damnantia murmur,
1.2.604
si consulta patrum subsistere conscriptorum
1.2.605
non aliter licitum prisco sub tempore, quam si
1.2.606
ter centum sensisse senes legerentur in unum,
1.2.607
servemus leges patrias: infirma minoris
1.2.608
vox cedat numeri parvaque in parte silescat.
1.2.609
aspice quam pleno subsellia nostra senatu
1.2.61
decernant infame Iovis pulvinar et omne
1.2.611
idolium longe purgata ex urbe fugandum.
1.2.612
qua vocat egregii sententia principis, illuc
1.2.613
libera cum pedibus tum corde frequentia transit,
1.2.614
nec locus invidiae est, nullum vis aspera terret;
1.2.615
ante oculos sic velle patet cunctique probatum,
1.2.616
non iussum, sola capti ratione sequuntur.
1.2.617
denique pro meritis terrestribus aequa rependens
1.2.618
munera sacricolis summos inpertit honores
1.2.619
dux bonus et certare sinit cum laude suorum,
1.2.62
nec pago inplicitos per debita culmina mundi
1.2.621
ire viros prohibet, quoniam caelestia numquam
1.2.622
terrenis solitum per iter gradientibus obstant.
1.2.623
ipse magistratum tibi consulis, ipse tribunal
1.2.624
ontulit auratumque togae donavit amictum,
1.2.625
cuius religio tibi displicet, o pereuntum
1.2.626
adsertor divum, solus qui restituendos
1.2.627
Vulcani Martisque dolos venerisque peroras
1.2.628
Saturnique senis lapides Phoebique furores,
1.2.629
Iliacae matris Megalesia, Bacchica Nysi,
1.2.63
Isidis amissum semper plangentis Osirim
1.2.631
mimica ridendaque suis sollemnia calvis,
1.2.632
et quascumque solent Capitolia claudere larvas.
1.2.633
O linguam miro verborum fonte fluentem,
1.2.634
Romani decus eloquii, cui cedat et ipse
1.2.635
Tullius! has fundit dives facundia gemmas!
1.2.636
os dignum aeterno tinctum quod fulgeat auro
1.2.637
si mallet laudare Deum! cui sordida monstra
1.2.638
praetulit et liquidam temeravit crimine vocem,
1.2.639
haud aliter quam, si rastris quis temptet eburnis
1.2.64
caenosum versare solum, limoque madentes
1.2.641
excolere aureolis si forte ligonibus ulvas,
1.2.642
splendorem dentis nitidi scrobis inquinat atra,
1.2.643
et pretiosa acies squalenti sordet in arvo.
1.2.644
non vereor ne me nimium confidere quisquam
1.2.645
arguat ingeniique putet luctamen inire,
1.2.646
sum memor ipse mei, satis et mea frivola novi;
1.2.647
non ausim conferre pedem nec spicula tantae
1.2.648
indocilis fandi coniecta lacessere linguae.
1.2.649
inlaesus maneat liber excellensque volumen
1.2.65
obtineat partam dicendi fulmine famam,
1.2.651
sed liceat tectum servare a vulnere pectus
1.2.652
oppositaque volans iaculum depellere parma,
1.2.653
nam si nostra fides, saeclo iam tuta quieto,
1.2.654
viribus infestis hostilique arte petita est,
1.2.655
cur mihi fas non sit lateris sinuamine flexi
1.2.656
ludere ventosas iactu pereunte sagittas?
1.2.657
sed iam tempus iter longi cohibere libelli,
1.2.658
ne tractum sine fine. ferat fastidia carmen.