Contrasymmachus
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/prudentius" aria-label="More works by Prudentius (IV)">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
2.1.1
Simon, quem vocitant Petrum,
2.1.2
summus discipulus Dei,
2.1.3
lucis forte sub exitu,
2.1.4
cum vesper croceus rubet,
2.1.5
curvam vulserat ancoram
2.1.6
captans flamina linteis
2.1.7
et transnare volens fretum,
2.1.8
nox ventum movet obvium
2.1.9
fundo qui mare misceat,
2.1.1
iactatam quatiat ratem.
2.1.11
clamor nauticus aethera
2.1.12
plangens atque ululans ferit
2.1.13
cum stridore rudentium,
2.1.14
nec quidquam suberat spei
2.1.15
mergendis prope naufragis,
2.1.16
cum Christum procul aspicit
2.1.17
pallens turba periculis
2.1.18
calcantem pedibus mare,
2.1.19
ac si per solidam viam
2.1.2
siccum litus obambulet.
2.1.21
Haec miracula ceteri
2.1.22
vectores pavidi stupent,
2.1.23
solus non trepidus Petrus
2.1.24
agnoscit Dominum poli
2.1.25
terraeque et maris invii,
2.1.26
cuius omnipotentiae est
2.1.27
plantis aequora subdere.
2.1.28
tendit suppliciter manus,
2.1.29
notum subsidium rogat.
2.1.3
ast ille placide adnuens
2.1.31
puppi ut desiliat iubet.
2.1.32
iussis obsequitur Petrus,
2.1.33
sed vestigia fluctibus
2.1.34
summis tingere coeperat
2.1.35
et lapsante gradu pedes
2.1.36
pessum mergere lubricos.
2.1.37
mortalem Deus increpat
2.1.38
quod sit non stabili fide
2.1.39
nec calcare fluentia
2.1.4
nec Christum valeat sequi.
2.1.41
tum dextra famulum levat
2.1.42
sistitque et docet ingredi
2.1.43
tergum per tumidum freti.
2.1.44
sic me tuta silentia
2.1.45
egressum dubiis loquax
2.1.46
infert lingua periculis,
2.1.47
non, ut discipulum Petrum,
2.1.48
fidentem et merito et fide,
2.1.49
sed quem culpa frequens levem
2.1.5
volvat per freta naufragum.
2.1.51
sum plane temerarius,
2.1.52
qui noctis mihi conscius
2.1.53
quam vitae in tenebris ago,
2.1.54
puppem credere fluctibus
2.1.55
tanti non timeam viri;
2.1.56
quo nunc nemo disertior
2.1.57
exultat, fremit, intonat,
2.1.58
ventisque eloquii tumet:
2.1.59
cui mersare facillimum est
2.1.6
tractandae indocilem ratis,
2.1.61
ni tu, Christe potens, manum
2.1.62
dextro numine porrigas,
2.1.63
facundi oris ut inpetus
2.1.64
non me fluctibus obruat,
2.1.65
sed sensim gradiens vadis
2.1.66
insistam fluitantibus.
2.2.1
Hactenus et veterum cunabula prima deorum
2.2.2
et causas quibus error hebes conflatus in orbe est
2.2.3
diximus, et nostro Romam iam credere Christo;
2.2.4
nunc obiecta legam, nunc dictis dicta refellam.
2.2.5
unde igitur coepisse ferunt aut ex quibus orsum,
2.2.6
quo mage sancta ducum corda inlice flecteret arte?
2.2.7
armorum dominos vernantes flore iuventae,
2.2.8
inter castra patris genitos, sub imagine avita
2.2.9
eductos, exempla domi congesta calentes,
2.2.1
orator catus instigat, ceu classica belli
2.2.11
clangeret, exacuitque animos et talia iactat:
2.2.12
‘ si vobis vel parta, viri, victoria cordi est
2.2.13
vel parienda dehinc, templum dea virgo sacratum
2.2.14
obtineat vobis regnantibus, ecquis amicus
2.2.15
hostibus hanc vestro sancte negat esse colendam
2.2.16
imperio, cui semper adest, quod laudibus inplet?’
2.2.17
haec ubi legatus, reddunt placidissima fratrum
2.2.18
ora ducum:‘ scimus quam sit victoria dulcis
2.2.19
fortibus, Ausoniae vir facundissime linguae,
2.2.2
sed quibus illa modis, qua sit ratione vocanda.
2.2.21
novimus; hac primum pueros pater imbuit arte,
2.2.22
hanc genitore suo didicit puer ipse magistro,
2.2.23
non aris, non farre molae victoria felix
2.2.24
exorata venit: labor inpiger, aspera virtus,
2.2.25
vis animi excellens, ardor, violentia, cura
2.2.26
hanc tribuunt, durum tractandis robur in armis,
2.2.27
quae si defuerint bellantibus, aurea quamvis
2.2.28
marmoreo in templo rutilas Victoria pinnas
2.2.29
explicet et multis surgat formata talentis,
2.2.3
non aderit, versisque offensa videbitur hastis.
2.2.31
quid, miles, propriis diffisus viribus aptas
2.2.32
inrita femineae tibimet solacia formae?
2.2.33
numquam pinnigeram legio ferrata puellam
2.2.34
vidit, anhelantum regeret quae tela virorum,
2.2.35
vincendi quaeris dominam? sua dextera cuique est,
2.2.36
et Deus omnipotens, non pexo crine virago
2.2.37
nec nudo suspensa pede strophioquc recincta
2.2.38
nec tumidas fluitante sinu vestita papillas.
2.2.39
aut vos pictorum docuit manus adsimulatis
2.2.4
iure poetarum numen conponere monstris,
2.2.41
aut lepida ex vestro sumpsit pictura sacello
2.2.42
quod variis imitata notis ceraque liquenti
2.2.43
duceret in faciem, sociique poematis arte
2.2.44
aucta coloratis auderet ludere fucis.
2.2.45
sic unum sectantur iter, sic inania rerum
2.2.46
somnia concipiunt et Homerus et acer Apelles
2.2.47
et Numa, cognatumque volunt pigmenta, Camenae,
2.2.48
idola, convaluit fallendi trina potestas.
2.2.49
haec si non ita sunt, edatur, cur sacra vobis
2.2.5
ex tabulis cerisque poetica fabula praestat?
2.2.51
cur Berecyntiacus perdit truncata sacerdos
2.2.52
inguina, cum pulchrum poesis castraverit Attin?
2.2.53
cur etiam templo Triviae lucisque sacratis
2.2.54
cornipedes arcentur equi, cum Musa pudicum
2.2.55
raptarit iuvenem volucri per litora curru,
2.2.56
idque etiam paries tibi versicolorus adumbret?
2.2.57
desine, si pudor est, gentilis ineptia, tandem
2.2.58
res incorporeas simulatis fingere membris,
2.2.59
desine terga hominis plumis obducere: frustra
2.2.6
fertur avis mulier magnusque eadem dea vultur.
2.2.61
vis decorare tuum, ditissima Roma, senatum?
2.2.62
suspende exuvias armis et sanguine captas,
2.2.63
congere caesorum victrix diademata regum,
2.2.64
frange repulsorum foeda ornamenta deorum:
2.2.65
tunc tibi non terris tantum victoria parta
2.2.66
sed super astra etiam media servabitur aede.’
2.2.67
talia principibus dicta interfantibus ille
2.2.68
prosequitur magnisque tubam concentibus inflat;
2.2.69
allegat morem veterem, nil dulcius esse
2.2.7
affirmat solitis populosque hominesque teneri
2.2.71
lege sua.‘ sicut variae nascentibus,’ inquit,
2.2.72
‘ contingunt pueris animae, sic urbibus adfert
2.2.73
hora diesque suus, cum primum moenia surgunt,
2.2.74
aut fatum aut genium, cuius moderamine regnent.’
2.2.75
addit et arcanum rerum verique latebras
2.2.76
prosperitate aliqua deprendi posse secundi
2.2.77
per documenta boni, si sint felicia quae quis
2.2.78
experiendo probet: cessisse parentibus omne
2.2.79
idolium semper feliciter et pede dextro,
2.2.8
enumerat longi vim temporis, excitat ipsam
2.2.81
crinibus albentem niveis et fronte vietam,
2.2.82
ore reposcentem querulo sua numina Romam.
2.2.83
‘ libera sum, liceat proprio mihi vivere more.
2.2.84
ecquis erit, qui mille meos reprehenderit annos?
2.2.85
uno omnes sub sole siti vegetamur eodem
2.2.86
aere, communis cunctis viventibus aura.
2.2.87
sed qui sit qualisque Deus, diversa secuti
2.2.88
quaerimus atque viis longe distantibus unum
2.2.89
imus ad occultum, suus est mos cuique genti,
2.2.9
per quod iter properans eat ad tam grande profundum.’
2.2.91
his» tam magnificis tantaque fluentibus arte
2.2.92
respondit vel sola Fides doctissima primum
2.2.93
pandere vestibulum verae ad penetralia sectae,
2.2.94
nam cum divinis agimus de rebus et illum,
2.2.95
qui vel principio caruit vel fine carebit
2.2.96
quique chao anterior fuerit mundumque crearit,
2.2.97
coniectare animo contendimus, exigua est vis
2.2.98
humani ingenii tantoque angusta labori,
2.2.99
quippe minor natura aciem si intendere temptet
2.2.1
acrius ac penetrare Dei secreta supremi,
2.2.101
quis dubitet victo fragilem lassescere visu
2.2.102
vimque fatigatae mentis sub pectore parvo
2.2.103
turbari invalidisque hebetem subcumbcre curis?
2.2.104
sed facilis fidei via provocat omnipotentem
2.2.105
credere qui bona non tantum praesentia donat,
2.2.106
sed ventura etiam longisque intermina saeclis
2.2.107
promittit, ne totus eam resolutus inane
2.2.108
in nihilum pereamque brevem post luminis usum.
2.2.109
muneris auctorem ipso de munere pendas:
2.2.11
aeterna aeternus tribuit, mortalia confert
2.2.111
mortalis, divina Deus, peritura caducus.
2.2.112
omnia quae tempus peragit quaeque exitus aufert
2.2.113
vilia sunt brevitate sui, nec digna perenni
2.2.114
largitore, cui propria est opulentia numquam
2.2.115
desinere idque homini dare quod non desinat umquam.
2.2.116
nam si corruptum corrumpendumve Deus quid
2.2.117
praestat habetque nihil quod sit pretiosius istis,
2.2.118
pauper et infirmus et summo indignus honore
2.2.119
et non omnipotens sed inanis numinis umbra est.
2.2.12
hac ratione Fides sapienter conicit, immo
2.2.121
non dubitat verum esse Deum, qui quod sumus et quod
2.2.122
vivimus inlaesum semper fore, si mereamur,
2.2.123
nos sperare iubet.‘ caelestia si placet,’ inquit,
2.2.124
‘ scandere, terrenas animo depellite curas,
2.2.125
nam quantum subiecta situ tellus iacet infra
2.2.126
dividiturque ab humo convexi regia caeli,
2.2.127
tantum vestra meis distant mundana futuris,
2.2.128
dira bonis, scelerata piis, tenebrosa serenis.
2.2.129
quidquid obire potest fugiatis censeo, quidquid
2.2.13
naturae ratione capit vitium atque senescit
2.2.131
pro nihilo, in nihilum quia sunt reditura, putetis,
2.2.132
cuncta equidem quae gignit humus, quae continet, ipse
2.2.133
principio institui nitidoque insignia mundo
2.2.134
ornamenta dedi speciosaque semina finxi.
2.2.135
sed tamen esse modum volui parcisque fruenda
2.2.136
moribus indulsi, quantum moribundus et aeger
2.2.137
corporis ac vitae volucris sibi posceret usus;
2.2.138
non ut captus homo studiis et inaniter ardens
2.2.139
duceret omne bonum positum in dulcedine rerum
2.2.14
et specie tenui quas currere tempore iussi;
2.2.141
atque aevum statui, sub quo generosa probarem
2.2.142
pectora, ne torpens et non exercita virtus
2.2.143
robur enervatum gereret sine laude palaestrae.
2.2.144
inlecebrosus enim sapor est et pestifer horum,
2.2.145
quae, dum praetereunt, miro oblectamine mentes
2.2.146
inplicitas vinctasque tenent, vincenda voluptas,
2.2.147
elaqueanda animi constantia, ne retinaclis
2.2.148
mollibus ac lentis nexa et captiva prematur.
2.2.149
luctandum summis conatibus, inter acerba
2.2.15
sectandum virtutis iter, ne suavia fluxae
2.2.151
condicionis amet, nimium ne congerat aurum,
2.2.152
ne varios lapidum cupide spectare colores
2.2.153
ambitiosa velit, ne se popularibus auris
2.2.154
ostentet pulchroque inflata tumescat honore,
2.2.155
ne natale solum, patrii ne iugera ruris
2.2.156
tendat et externos animum diffundat in agros,
2.2.157
et ne corporeis addicat sensibus omne
2.2.158
quod vult aut quod agit, ne praeferat utile iusto,
2.2.159
spemque in me omnem statuat numquam peritura
2.2.16
quae dedero, longoque die mea dona trahenda.’
2.2.161
haec igitur spondente Deo quis fortis et acer
2.2.162
virtutisque capax breve quidque perennibus in se
2.2.163
praetulerit? vel quis sapiens potiora putarit
2.2.164
gaudia membrorum quam vivae praemia mentis?
2.2.165
nonne hominem ac pecudem distantia separat una,
2.2.166
quod bona quadrupedum ante oculos sita sunt, ego contra
2.2.167
spero quod extra aciem longum servatur in aevum?
2.2.168
nam si tota mihi cum corpore vita peribit
2.2.169
nec poterit superesse meum post funera quidquam,
2.2.17
quis mihi regnator caeli, quis conditor orbis,
2.2.171
quis Deus aut quae iam merito metuenda potestas?
2.2.172
ibo per inpuros fervente libidine luxus,
2.2.173
incestabo toros, sacrum calcabo pudorem,
2.2.174
infitiabor habens aliquod sine teste propinqui
2.2.175
depositum, tenues avidus spoliabo clientes,
2.2.176
longaevam perimam magico cantamine matrem
2.2.177
( tardat anus dominum dilata morte secundum)
2.2.178
nec formido malum, falluntur publica iura;
2.2.179
lex armata sedet, sed nescit crimen opertum;
2.2.18
aut, si res pateat, iudex corrumpitur auro.
2.2.181
rara reos iusta percellit poena securi,
2.2.182
sed quid ego haec meditor? revocat Deus ecce severa
2.2.183
maiestate minax, negat interitura meorum
2.2.184
per mortem monumenta operum.‘ non occidet,’ inquit,
2.2.185
‘ interior qui spirat homo; luet ille perennc
2.2.186
supplicium quod subiectos male rexerit artus,
2.2.187
nec mihi difficile est liquidam circumdare flammis
2.2.188
naturam; quamvis perflabilis illa feratur
2.2.189
more noti, capiam tamen et tormenta adhibebo
2.2.19
ipse incorporeus ac spirituum sator unus.
2.2.191
quin et corporibus parilis consortia poenae
2.2.192
decernam, possum quoniam renovare favillas
2.2.193
antiquam in faciem, nec desperanda potestas:
2.2.194
qui potui formare novum, reparabo peremptum.
2.2.195
non desunt exempla meae virtutis in ipsis
2.2.196
seminibus: natura docet revirescere cuncta
2.2.197
post obitum, siccantur enim pereunte vigore
2.2.198
quo vixere prius: tunc sicca et mortua sulcis
2.2.199
aut foveis mandata latent et more sepulcri
2.2.2
obruta de tumulis redivivo germine surgunt.
2.2.201
numquid nosse potes, vel coniectare, quis istud
2.2.202
tam sollers opifex struat aut quae vis agat intus?
2.2.203
nil vos, o miseri, physicorum dogmata fallant.
2.2.204
en ego gignendi Dominus ac restituendi
2.2.205
quod periit Auxitque potens, arentia quaeque
2.2.206
in veteres formas aut flore aut fronde reduco;
2.2.207
idque ipsum quandoque homini facturus, inani
2.2.208
surgat ut ex cinere structuraque pristina constet,
2.2.209
quae mihi pro meritis vel per tormenta rependat
2.2.21
crimina vel summae virtutis in arce coruscet
2.2.211
non peritura dehinc quacumque in sorte manebit,
2.2.212
interea, dum mixta viget substantia in unum,
2.2.213
sit memor auctoris proprii, veneretur et oret
2.2.214
artificem submissa suum. non condidit alter
2.2.215
halantis animae figmentum et corporis alter,
2.2.216
nec bona praesentis vitae numerosa gubernant
2.2.217
numina; non alius segetes et spicea farra
2.2.218
subpeditat deus ast alius dat musta racemis
2.2.219
purpureumque gravi fundit de palmite sucum,
2.2.22
ipse ego sum, virides oleas pinguescere bacis
2.2.221
qui facio, Graia quas Pallade fingitis ortas,
2.2.222
et qui Lucinas tribuo nascentibus horas,
2.2.223
duplex lege mea per mutua foedera sexus
2.2.224
gignere amat subolem generisque propagine gaudet;
2.2.225
quem vos lascivis violatis amoribus ignem
2.2.226
et stupra vestra deae veneris praetexitis umbra,
2.2.227
unus ego elementa rego, nec mole laboris,
2.2.228
ut miser infirmusve aliquis fragilisve, fatigor.
2.2.229
lux inmensa mihi est et non resolubilis aetas
2.2.23
sensibus et vestris haud intellecta vetustas.
2.2.231
inde ministeriis ad tot moderamina mundi
2.2.232
non egeo, nec participes sociosve requiro,
2.2.233
porro autem angelicas legiones, quas mea fecit
2.2.234
dextera, nosse meum est, et quae natura creatis
2.2.235
subsistat qualesque mihi serventur ad usus.
2.2.236
tu me praeterito meditaris numina mille,
2.2.237
quae simules parere meis virtutibus, ut me
2.2.238
per varias partes minuas, cui nulla recidi
2.2.239
pars aut forma potest, quia sum substantia simplex,
2.2.24
nec pars esse queo. solis divisio rebus
2.2.241
conpositis factisque subest; me nemo creavit,
2.2.242
ut scindi valeam cunctorum conditor unus.
2.2.243
crede, quod ex nihilo formavi, pars mea non est.
2.2.244
quare age, mortalis, soli mihi construe templum,
2.2.245
meque unum venerare Deum. caementa remitto,
2.2.246
et quae saxa Paros secat et quae Punica rupis,
2.2.247
quae viridis Lacedaemon habet maculosaque Synna;
2.2.248
nativum nemo scopuli mihi dedicet ostrum,
2.2.249
templum mentis amo, non marmoris: aurea in illo
2.2.25
fundamenta manent fidei; structura nivali
2.2.251
consurgit pietate nitens, tegit ardua culmen
2.2.252
iustitia, interius spargit sola picta rubenti
2.2.253
flore pudicitiae pudor almus et atria servat,
2.2.254
haec domus apta mihi est, haec me pulcherrima sedes
2.2.255
accipit, aeterno caelestique hospite digna.
2.2.256
nec novus hic locus est; fluxit mea gloria in artus
2.2.257
et lux vera Dei. Deus inlustravit alumnam
2.2.258
materiem, corpusque parens habitabile fecit
2.2.259
ipse sibi, placito ut posset requiescere templo,
2.2.26
condideram perfectum hominem; spectare superna
2.2.261
mandaram totis conversum sensibus in me
2.2.262
recto habitu celsoque situ et sublime tuentem;
2.2.263
sed despexit humum seque inclinavit ad orbis
2.2.264
divitias pepulitque meum de pectore numen,
2.2.265
restituendus erat mihimet; summissus in illum
2.2.266
Spiritus ipse meus descendit et edita limo
2.2.267
viscera divinis virtutibus informavit,
2.2.268
iamque hominem adsumptum summus Deus in deitatem
2.2.269
transtulit ac nostro docuit recalescere cultu.’
2.2.27
scire velim praecepta Patris quibus auribus haec tu
2.2.271
accipias, Italae censor doctissime gentis.
2.2.272
an veterem tantum morem ratione relicta
2.2.273
eligis et dici id patitur sapientis acumen
2.2.274
ingeniumque viri?‘ potior mihi pristinus est mos
2.2.275
quam via iustitiae, pietas quam prodita caelo,
2.2.276
quamque fides veri, rectae quam regula sectae.’
2.2.277
si, quidquid rudibus mundi nascentis in annis
2.2.278
mos habuit, sancte colere ac servare necesse est,
2.2.279
omne revolvamus sua per vestigia saeclum
2.2.28
usque ad principium, placeat damnare gradatim
2.2.281
quidquid posterius successor repperit usus.
2.2.282
orbe novo nulli subigebant arva coloni:
2.2.283
quid sibi aratra volunt? quid cura superflua rastri?
2.2.284
ilignis melius saturatur glandibus alvus,
2.2.285
primi homines cuneis scindebant fissile lignum:
2.2.286
decoquat in massam fervens strictura secures
2.2.287
rursus et ad proprium restillet vena metallum.
2.2.288
induvias caesae pecudes et frigida parvas
2.2.289
praebebat spelunca domos: redeamus ad antra,
2.2.29
pellibus insutis hirtos sumamus amictus.
2.2.291
inmanes quondam populi feritate subacta
2.2.292
edomiti iam triste fremant iterumque ferinos
2.2.293
in mores redeant atque ad sua prisca recurrant.
2.2.294
praecipitet Scythica iuvenis pietate vietum
2.2.295
votivo de ponte patrem( sic mos fuit olim),
2.2.296
caedibus infantum fument Saturnia sacra
2.2.297
flebilibusque truces resonent vagitibus arae.
2.2.298
ipsa casas fragili texat gens Romula culmo:
2.2.299
sic tradunt habitasse Remum, regalia faeno
2.2.3
fulcra supersternant aut pelle Libystidis ursae
2.2.301
conpositam chlamydem villoso corpore gestent.
2.2.302
talia Trinacrius ductor vel Tuscus habebant.
2.2.303
Roma antiqua sibi non constat versa per aevum
2.2.304
et mutata sacris, ornatu, legibus, armis.
2.2.305
multa colit quae non coluit sub rege Quirino;
2.2.306
instituit quaedam melius, nonnulla refugit,
2.2.307
et morem variare suum non destitit, et quae
2.2.308
pridem condiderat iura in contraria vertit.
2.2.309
quid mihi tu ritus solitos, Romane senator,
2.2.31
obiectas cum scita patrum populique frequenter
2.2.311
instabilis placiti sententia nexa novarit?
2.2.312
nunc etiam quotiens solitis decedere prodest
2.2.313
praeteritosque habitus cultu damnare recenti,
2.2.314
gaudemus conpertum aliquid tandemque retectum,
2.2.315
quod latuit; tardis semper processibus aucta
2.2.316
crescit vita hominis et longo proficit usu.
2.2.317
sic aevi mortalis habet se mobilis ordo,
2.2.318
sic variat natura vices: infantia repit,
2.2.319
infirmus titubat pueri gressusque animusque,
2.2.32
sanguine praecalido fervet nervosa iuventa,
2.2.321
mox stabilita venit maturi roboris aetas;
2.2.322
ultima consiliis melior, sed viribus aegra,
2.2.323
corpore subcumbit mentem purgata senectus.
2.2.324
his genus humanum per dissona tempora duxit
2.2.325
curriculis aevum mutabile, sic hebes inter
2.2.326
primitias mersumque solo ceu quadrupes egit;
2.2.327
mox tenerum docili ingenio iamque artibus aptum
2.2.328
noscendis varia rerum novitate politum est;
2.2.329
inde tumens vitiis calidos adolevit in annos,
2.2.33
donec decocto solidaret robore vires.
2.2.331
tempus adest ut iam sapiat divina, serenae
2.2.332
mentis consilio vivacius abdita sollers
2.2.333
quaerere et aeternae tandem invigilare saluti,
2.2.334
quamquam, si tantus amor est et cura vetusti
2.2.335
moris et a prisco placet haud discedere ritu,
2.2.336
exstat in antiquis exemplum nobile libris,
2.2.337
iam tunc diluvii sub tempore vel prius uni
2.2.338
inservisse Deo gentem quae prima recentes
2.2.339
incoluit terras vacuoque habitavit in orbe;
2.2.34
unde genus ducit nostrae porrecta propago
2.2.341
stirpis et indigenae pietatis iura reformat,
2.2.342
sed quia Romanis loquimur de cultibus, ipsum
2.2.343
sanguinis Hectorei populum probo tempore longo
2.2.344
non multos coluisse deos rarisque sacellis
2.2.345
contentum paucas posuisse in collibus aras.
2.2.346
innumeros post deinde deos virtute subactis
2.2.347
urbibus et claris peperit sibi Roma triumphis;
2.2.348
inter fumantes templorum armata ruinas
2.2.349
dextera victoris simulacra hostilia cepit
2.2.35
et captiva domum venerans ceu numina vexit,
2.2.351
hoc signum rapuit bimaris de strage Corinthi,
2.2.352
illud ab incensis in praedam sumpsit Athenis,
2.2.353
quasdam victa dedit capitis Cleopatra canini
2.2.354
effigies, quasdam domitis Hammonis harenis
2.2.355
Syrtica cornutas facies habuere tropaea.
2.2.356
Roma triumphantis quotiens ducis inclyta currum
2.2.357
plausibus excepit, totiens altaria divum
2.2.358
addidit et spoliis sibimet nova numina fecit—
2.2.359
numina, quae patriis cum moenibus eruta nullum
2.2.36
praesidium potuere suis adferre sacellis!
2.2.361
cernis ut antiqui semper vestigia moris
2.2.362
gressibus incertis varie titubasse probentur
2.2.363
adsciscendo deos maioribus inconpertos,
2.2.364
seque peregrina sub religione dicasse,
2.2.365
nec ritus servasse suos? quodcumque sacrorum est
2.2.366
exulat externumque inimicam venit in urbem,
2.2.367
frustra igitur solitis, prava observatio, inhaeres:
2.2.368
non est mos patrius, quem diligis, inproba, non est.
2.2.369
sed sollers orator ait fataliter urbem
2.2.37
sortitam quonam genio proprium exigat aevum.
2.2.371
‘ cunctis nam populis seu moenibus inditur,’ inquit,
2.2.372
‘ aut fatum aut genius nostrarum more animarum,
2.2.373
quae sub disparili subeunt nova corpora sorte.’
2.2.374
iam primum qui sit genius vel qui status illi
2.2.375
conpetat ignoro, quid possit et unde oriatur,
2.2.376
spiritus informis sine corpore formave et ulla
2.2.377
sit species, et quid sapiat, quae munera curet,
2.2.378
contra animas hominum venis vitalibus intus
2.2.379
sic interfusas intellego, sanguis ut ex his
2.2.38
accipiat motumque levem tenerumque vaporem,
2.2.381
unde pererratis vegetet praecordia membris,
2.2.382
frigida succcndat, riget arida, dura relaxet.
2.2.383
sic hominis vitam sibi temperat atque gubernat
2.2.384
vivida mens, quam tu ficto conponere temptas
2.2.385
murorum genio, qui nusquam est nec fuit umquam,
2.2.386
quin et corporibus versat mens viva regendis
2.2.387
summum consilium, fida ut tutacula nudis
2.2.388
invalidisque paret, metuenda pericula vitet,
2.2.389
utile prospiciat, varias agitetur ad artes,
2.2.39
consultet cui se domino submittat et orbis
2.2.391
quem putet auctorem, quem rerum summa sequatur,
2.2.392
at tuus hic urbis genius, dicas volo, quando
2.2.393
coepit adhuc parvae primum se infundere Romae?
2.2.394
fluxit ab uberibus nemorosa in valle lupinis
2.2.395
infantesque aluit, dum nascitur ipse, gemellos?
2.2.396
an cum vulturibus volitans ignota per auras
2.2.397
umbra repentinam traxit de nube figuram?
2.2.398
culminibus summis sedet, an penetralia servat?
2.2.399
instituit mores et iura forensia condit,
2.2.4
an castrorum etiam fossis intervenit, acres
2.2.401
cogit ad arma viros, lituis ciet, urget in hostem?
2.2.402
quae quis non videat sapientum digna cachinno?
2.2.403
fingamus tamen esse aliquam, quae talia curet,
2.2.404
umbram sive animam, per quam respublica fatum
2.2.405
hauserit et calidis animetur tota medullis.
2.2.406
cur non haec eadem de religione colenda
2.2.407
consultat? cur non suspectat libera caelum?
2.2.408
cur sibi praescriptum non commutabile fatum
2.2.409
ut captiva putat? genesis cur vincula fingit?
2.2.41
cui iam nolle licet quod tunc voluisse licebat,
2.2.411
erroresque abolere suos ac flectere sensus.
2.2.412
sic septingentis erravit circiter annis
2.2.413
lubricaque et semper dubitans quae forma placeret
2.2.414
imperii, quae regnandi foret aequa potestas.
2.2.415
regius exortam iam tunc habuit status urbem
2.2.416
non sine grandaevis curarum in parte locatis.
2.2.417
mox proceres de stirpe senum tractasse videmus.
2.2.418
clavum consilii; plebeias inde catervas
2.2.419
conlatas patribus mixtim dicionibus aequis
2.2.42
imperitasse diu belloque et pace regendis.
2.2.421
consule nobilitas viguit, plebs fisa tribuno est.
2.2.422
displicet hic subito status et bis quina creantur
2.2.423
summorum procerum fastigia, quos duodeni
2.2.424
circumstant fasces simul et sua quemque securis.
2.2.425
rursus se geminis reddit ductoribus omnis
2.2.426
publica res et consulibus dat condere fastos.
2.2.427
ultima sanguineus turbavit saecla triumvir.
2.2.428
fluctibus his olim fatum geniusve animusve
2.2.429
publicus erravit; tandem deprendere rectum
2.2.43
doctus iter caput augustum diademate cinxit
2.2.431
appellans patrem patriae, populi atque senatus
2.2.432
rectorem, qui militiae sit ductor et idem
2.2.433
dictator censorque bonus morumque magister,
2.2.434
tutor opum, vindex scelerum, largitor honorum.
2.2.435
quod si tot rerum gradibus totiens variatis
2.2.436
consiliis aegre tandem pervenit ad illud
2.2.437
quod probet ac sancto reverentia publica servet
2.2.438
foedere, quid dubitat divina agnoscere iura
2.2.439
ignorata prius sibimet tandemque refecta?
2.2.44
gratemur, iam non dubitat; nam subdita Christo
2.2.441
servit Roma Deo cultus exosa priores.
2.2.442
Romam dico viros, quos mentem credimus urbis,
2.2.443
non genium, cuius frustra simulatur imago,
2.2.444
quamquam cur genium Romae mihi fingitis unum,
2.2.445
cum portis, domibus, thermis, stabulis soleatis
2.2.446
adsignare suos genios perque omnia membra
2.2.447
urbis perque locos geniorum milia multa
2.2.448
fingere, ne propria vacet angulus ullus ab umbra?
2.2.449
restat ut et fatum similis dementia cunctis
2.2.45
aedibus inponat, paries ut quisque sub astro
2.2.451
fundatus structusque suo, qua sorte maneret,
2.2.452
quando autem rueret, primis acceperit horis,
2.2.453
adscribunt saxis Lachesis male fortia fila,
2.2.454
tectorumque trabes fusis pendere rotatis
2.2.455
credunt, atque ipsis tribuunt decreta tigillis,
2.2.456
ceu distet cuius stellae sit fraxinus ortu
2.2.457
eruta, quae summum conscenderet ardua culmen,
2.2.458
denique nulla hominum res est, nulla actio mundi,
2.2.459
cui non fatalem memorent incumbere sortem.
2.2.46
quae quia constituunt, dicant cur condita sit lex
2.2.461
bis sex in tabulis aut cur rubrica minetur,
2.2.462
quae prohibet peccare reos, quos ferrea fata
2.2.463
cogunt ad facinus et inevitabile mergunt.
2.2.464
quin et velle adigunt pravum insinuantia votum,
2.2.465
ne liceat miseris vetitum committere nolle.
2.2.466
cedite, si pudor est, gladiumque retundite vestrum,
2.2.467
aspera nil meritos poenis plectentia iura;
2.2.468
antrum carcereum dissolvite, corpora sub quo
2.2.469
agminis innocui fato peccante tenetis.
2.2.47
nemo nocens, si fata regunt quod vivitur ac fit:
2.2.471
immo nocens quicumque volens quod non licet audet,
2.2.472
alterutrum quia velle suum est nec fata reatum
2.2.473
inponunt homini, sed fit reus ipse suopte
2.2.474
arbitrio, placitumque nefas et facta rependit
2.2.475
inpia suppliciis merito non sorte peremptus.
2.2.476
quisque putat fato esse locum, sciat omniparentem
2.2.477
nosse Deum nulli vetitum fatalibus astris,
2.2.478
nec mathesis praescripto aliquo pia vota repelli.
2.2.479
spirat enim maiora animus seque altius effert
2.2.48
sideribus transitque vias et nubila fati,
2.2.481
et momenta premit pedibus, quaecumque putantur
2.2.482
figere propositam natali tempore sortem,
2.2.483
huc ades, omne hominum genus, huc concurrite et urbes:
2.2.484
lux inmensa vocat, factorem noscite vestrum!
2.2.485
libera secta patet: nil sunt fatalia: vel si
2.2.486
sunt aliqua, opposito vanescunt irrita Christo.
2.2.487
sed multi duxere dei per prospera Romam,
2.2.488
quos colit ob meritum magnis donata triumphis,
2.2.489
ergo age, bellatrix, quae vis subiecerit, ede,
2.2.49
Europam Libyamque tibi; dic nomina divum.
2.2.491
Iuppiter ut Cretae domineris, Pallas ut Argis,
2.2.492
Cynthius ut Delphis, tribuerunt omine dextro.
2.2.493
Isis Nilicolas, Rhodios Cytherea reliquit,
2.2.494
venatrix Ephesum virgo, Mars dedidit Hebrum,
2.2.495
destituit Thebas Bromius, concessit et ipsa
2.2.496
Iuno suos Phrygiis servire nepotibus Afros,
2.2.497
et quam subiectis dominam dea gentibus esse,
2.2.498
si qua fata sinant, iam tum tenditque fovetque
2.2.499
iussit Romuleis addictam vivere frenis.
2.2.5
perfidiane deum indigenum cecidere tot urbes,
2.2.501
destructaeque iacent ipsis prodentibus arae?
2.2.502
o pietas, o sancta fides! traduxit alumnos
2.2.503
maiestas infida locos, et creditur istis
2.2.504
numinibus quae transfugio meruere sacrari!
2.2.505
an voluit servare suos luctataque multum
2.2.506
religio infestas temptavit pellere turmas
2.2.507
Romanis obnixa globis, sed fortior illam
2.2.508
virtus luctifico camporum in pulvere fregit?
2.2.509
immo ita est, armis et viribus indiga veri
2.2.51
victa superstitio est et inanem gloria fugit.
2.2.511
sed nec difficilis fuit aut satis ardua genti
2.2.512
natae ad procinctus victoria frangere inertes
2.2.513
molliaque omnigenum colla inclinare deorum.
2.2.514
num cum Dictaeis bellum Corybantibus asper
2.2.515
Samnitis Marsusque levi sudore gerebat?
2.2.516
num mastigophoris oleoque et gymnadis arte
2.2.517
unctis pugilibus miles pugnabat Etruscus?
2.2.518
nec petaso insignis poterat Lacedaemone capta
2.2.519
Mercurius servare suas de clade palaestras.
2.2.52
Appenninicolam peditem Cybeleius hostis
2.2.521
congressu excipiens Asiam defendere et Idam
2.2.522
qui potuit cogente acies in proelia Gallo?
2.2.523
Idalias nisi forte rosas, laurum citharoedi
2.2.524
vatis, silvicolae calamos arcumque puellae
2.2.525
dedere servitio calcataque sacra domare
2.2.526
difficilis operis fuit inmensique laboris.
2.2.527
fluctibus Actiacis signum symphonia belli
2.2.528
Aegypto dederat, clangebat bucina contra.
2.2.529
institerant tenues cumbae fragilesque phaseli
2.2.53
inter turritas Memphitica rostra Liburnas:
2.2.531
nil potuit Serapis deus et latrator Anubis.
2.2.532
stirpis Iuleae ductore exercitus ardens
2.2.533
praevaluit, gelido quem miserat Algidus axe.
2.2.534
non armata Venus, non tunc clipeata Minerva
2.2.535
venere auxilio, non divum degener ordo
2.2.536
et patria extorris Romanis adfuit armis,
2.2.537
victus et ipse prius inimica nec agmina iuvit,
2.2.538
si tamen antiquum norat retinere dolorem.
2.2.539
sed dicis legisse deos ubi sanctior usus
2.2.54
templorum cultu celebri sine fine maneret,
2.2.541
Aeneadumque ultro victricia signa virorum
2.2.542
regis amore Numae nullo cogente secutos.
2.2.543
num Diomedis item tentoria et acris Ulixi
2.2.544
castra volens Pallas caesis custodibus arcis
2.2.545
legit, ubi umenti sudaret maesta sigillo?
2.2.546
aut quotiens ductor Macetum fortissimus altos
2.2.547
templorum cineres victis cumulavit Amyclis,
2.2.548
optarunt praedis domini se numina capta
2.2.549
misceri Assyriaeque vehi Babylonis ad arcem?
2.2.55
non fero Romanum nomen sudataque bella
2.2.551
et titulos tanto quaesitos sanguine carpi,
2.2.552
detrahit invictis legionibus et sua Romae
2.2.553
praemia deminuit, qui, quidquid fortiter actum est,
2.2.554
adscribit veneri, palmam victoribus aufert.
2.2.555
frustra igitur currus summo miramur in arcu
2.2.556
quadriiugos stantesque duces in curribus altis
2.2.557
Fabricios, Curios, hinc Drusos, inde Camillos,
2.2.558
sub pedibusque ducum captivos poplite flexo
2.2.559
ad iuga depressos manibusque in terga retortis
2.2.56
et suspensa gravi telorum fragmina trunco,
2.2.561
si Brennum, Antiochum, Persen, Pyrrhum, Mithridatem
2.2.562
Flora, Matuta, Ceres et Larentina subegit.
2.2.563
‘ his tamen auspicibus successus dextra dederunt
2.2.564
omina laetificos et felix adfuit ales.’
2.2.565
quid sibi vult virtus, quid gloria, si Corvinum
2.2.566
corvus Apollineus pinna vel gutture iuvit?
2.2.567
sed tamen hic corvus cur defuit exitiali
2.2.568
forte die, infaustas tegerent cum funera Cannas
2.2.569
oppeteretque super congesta cadavera consul?
2.2.57
cur Cremerae in campis cornice vel oscine parra
2.2.571
nemo deum monuit perituros Marte sinistro
2.2.572
tercentum Fabios vix stirpe superstite in uno?
2.2.573
nullane tristificis Tritonia noctua Carrhis
2.2.574
advolitans praesto esse deam praenuntia Crasso
2.2.575
prodidit, aut Paphiam niveae vexere columbae,
2.2.576
cuius inauratum tremeret gens Persica limbum?
2.2.577
sed video quae te moveant exempla vetustae
2.2.578
virtutis: dicis domitum terraque marique
2.2.579
orbem, res laetas et prospera quaeque retexis,
2.2.58
mille triumphorum memoras ex ordine pompas
2.2.581
ductaque per mediam spoliorum fercula Romam,
2.2.582
vis dicam quae causa tuos, Romane, labores
2.2.583
in tantum extulerit, quis gloria fotibus aucta
2.2.584
sic cluat inpositis ut mundum frenet habenis?
2.2.585
discordes linguis populos et dissona cultu
2.2.586
regna volens sociare Deus subiungier uni
2.2.587
imperio, quidquid tractabile moribus esset,
2.2.588
concordique iugo retinacula mollia ferre
2.2.589
constituit, quo corda hominum coniuncta teneret
2.2.59
religionis amor; nec enim fit copula Christo
2.2.591
digna, nisi inplicitas societ mens unica gentes.
2.2.592
sola Deum novit concordia, sola benignum
2.2.593
rite colit tranquilla Patrem: placidissimus illum
2.2.594
foederis humani consensus prosperat orbi,
2.2.595
seditione fugat, saevis exasperat armis,
2.2.596
munere pacis alit, retinet pietate quieta.
2.2.597
omnibus in terris quas continet occidualis
2.2.598
oceanus roseoque Aurora inluminat ortu,
2.2.599
miscebat Bellona furens mortalia cuncta
2.2.6
armabatque feras in vulnera mutua dextras.
2.2.601
hanc frenaturus rabiem Deus undique gentes
2.2.602
inclinare caput docuit sub legibus isdem
2.2.603
Romanosque omnes fieri, quos Rhenus et Hister,
2.2.604
quos Tagus aurifluus, quos magnus inundat Hiberus,
2.2.605
corniger Hesperidum quos interlabitur et quos
2.2.606
Ganges alit tepidique lavant septem ostia Nili.
2.2.607
ius fecit commune pares et nomine eodem
2.2.608
nexuit et domitos fraterna in vincla redegit.
2.2.609
vivitur omnigenis in partibus haud secus ac si
2.2.61
cives congenitos concludat moenibus unis
2.2.611
urbs patria atque omnes lare conciliemur avito.
2.2.612
distantes regione plagae divisaque ponto
2.2.613
litora conveniunt nunc per vadimonia ad unum
2.2.614
et commune forum, nunc per commercia et artes
2.2.615
ad coetum celebrem, nunc per genialia fulcra
2.2.616
externi ad ius conubii; nam sanguine mixto
2.2.617
texitur alternis ex gentibus una propago.
2.2.618
hoc actum est tantis successibus atque triumphis
2.2.619
Romani imperii: Christo iam tunc venienti,
2.2.62
crede, parata via est, quam dudum publica nostrae
2.2.621
pacis amicitia struxit moderamine Romae.
2.2.622
nam locus esse Deo quis posset in orbe feroci
2.2.623
pectoribusque hominum discordibus et sua iura
2.2.624
dissimili ratione tuentibus, ut fuit olim?
2.2.625
sic inconpositos humano in pectore sensus
2.2.626
disiunctasque animi turbato foedere partes
2.2.627
nec liquida invisit sapientia nec Deus intrat.
2.2.628
at si mentis apex regnandi iure potitus
2.2.629
pugnacis stomachi pulsus fibrasque rebelles
2.2.63
frenet et omne iecur ratione coerceat una,
2.2.631
fit stabilis vitae status, et sententia certa
2.2.632
haurit corde Deum domino et subiungitur uni.
2.2.633
en ades, Omnipotens, concordibus influe terris:
2.2.634
iam mundus te, Christe, capit, quem congrege nexu
2.2.635
pax et Roma tenent, capita haec et culmina rerum
2.2.636
esse iubes, nec Roma tibi sine pace probatur,
2.2.637
et pax ut placeat facit excellentia Romae,
2.2.638
quae motus varios simul et dicione coercet
2.2.639
et terrore premit; nec enim spoliata prioris
2.2.64
robore virtutis senuit nec saecula sensit,
2.2.641
nec tremulis, cum bella vocant, capit arma lacertis,
2.2.642
nec tam degeneri venerandis supplicat ore
2.2.643
principibus, quam vult praenobilis ille senator
2.2.644
orandi arte potens et callida fingere doctus
2.2.645
mentitumque gravis personae inducere pondus,
2.2.646
ut tragicus cantor ligno tegit ora cavato,
2.2.647
grande aliquod cuius per hiatum crimen anhelet.
2.2.648
si vocem simulare licet, nempe aptior ista
2.2.649
vox Romae est, quam nunc eius sub nomine promam.
2.2.65
quae quia turpe putat templorum flere repulsam
2.2.651
aegidaque in dubiis pro se pugnasse periclis
2.2.652
dicere seque gravem senio inclinante fateri,
2.2.653
ductores conplexa suos sic laeta profatur:
2.2.654
‘ O clari salvete duces, generosa propago
2.2.655
principis invicti, sub quo senium omne renascens
2.2.656
deposui vidique meam flavescere rursus
2.2.657
canitiem: nam cum mortalia cuncta vetustas
2.2.658
inminuat, mihi longa dies aliud parit aevum,
2.2.659
quae vivendo diu didici contemnere finem.
2.2.66
nunc, nunc iusta meis reverentia conpetit annis,
2.2.661
nunc merito dicor venerabilis et caput orbis,
2.2.662
cum galeam sub fronde oleae cristasque rubentes
2.2.663
concutio viridi velans fera cingula serto
2.2.664
atque armata Deum sine crimine caedis adoro.
2.2.665
crimen enim, piget heu, crimen persuaserat atrox
2.2.666
Iuppiter, ut sacro iustorum sanguine tincta
2.2.667
adsuetum bellis scelerarem funere ferrum,
2.2.668
illius instinctu primus Nero matre perempta
2.2.669
sanguinem apostolicum bibit ac me strage piorum
2.2.67
polluit et proprium facinus mihi saevus inussit.
2.2.671
post hunc et Decius iugulis bacchatus apertis
2.2.672
insanam pavit rabiem; mox et sitis arsit
2.2.673
multorum similis, per vulnera tristia flagrans
2.2.674
extrahere insignes animas ac ludere poenis
2.2.675
undantesque meum in gremium defundere mortes
2.2.676
et sub iure fori non noxia colla secare.
2.2.677
hac me labe ream modo tempora vestra piarunt.
2.2.678
vivo pie vobis auctoribus, inpia pridem
2.2.679
arte Iovis, fateor; quid enim non ille cruentum
2.2.68
tradidit? aut quid mite sibi placidumve poposcit?
2.2.681
qui, dum praemetuit cultus inolescere Christi,
2.2.682
saeviit ac miserum foedavit sanguine saeclum.
2.2.683
et sunt qui nobis bella exprobrare sinistra
2.2.684
non dubitent, postquam templorum sprevimus aras,
2.2.685
adfirmentque Libyn Collinae a cardine portae
2.2.686
Hannibalem Iovis imperio Martisque repulsum,
2.2.687
victores Senonas Capitoli ex arce fugatos
2.2.688
cum super e celso pugnarent numina saxo!
2.2.689
qui mihi praeteritam cladem veteresque dolores
2.2.69
inculcant iterum, videant me tempore vestro
2.2.691
iam nil tale pati: nullus mea barbarus hostis
2.2.692
cuspide claustra quatit, non armis, veste comisque
2.2.693
ignotus capta passim vagus errat in urbe
2.2.694
transalpina meam rapiens in vincula pubem.
2.2.695
temptavit Geticus nuper delere tyrannus
2.2.696
Italiam patrio veniens iuratus ab Histro
2.2.697
has arces aequare solo, tecta aurea flammis
2.2.698
solvere, mastrucis proceres vestire togatos;
2.2.699
iamque ruens Venetos turmis protriverat agros
2.2.7
et Ligurum vastarat opes et amoena profundi
2.2.701
rura Padi Tuscumque solum victo amne premebat,
2.2.702
depulit hos nimbos equitum non pervigil anser,
2.2.703
proditor occulti tenebrosa nocte pericli,
2.2.704
sed vis cruda virum perfractaque congredientum
2.2.705
pectora nec trepidans animus subcumbere leto
2.2.706
pro patria et pulchram per vulnera quaerere laudem,
2.2.707
numquid et ille dies Iove contulit auspice tantum
2.2.708
virtutis pretium? dux agminis imperiique
2.2.709
Christipotens nobis iuvenis fuit, et comes eius
2.2.71
atque parens Stilicho, Deus unus Christus utrique,
2.2.711
huius adoratis altaribus et cruce fronti
2.2.712
inscripta cecinere tubae: prima hasta dracones
2.2.713
praecurrit, quae Christi apicem sublimior effert.
2.2.714
illic ter denis gens exitiabilis annis
2.2.715
Pannoniae poenas tandem deleta pependit.
2.2.716
corpora famosis olim ditata rapinis
2.2.717
in cumulos congesta iacent; mirabere seris,
2.2.718
posteritas, saeclis inhumata cadavera late,
2.2.719
quae Pollentinos texerunt ossibus agros.
2.2.72
si potui manibus Gallorum excisa levare
2.2.721
de cinerum squalore caput, redeunte Camillo
2.2.722
signa renidenti fumans si fronte recepi,
2.2.723
si potui miseras sertis redimire ruinas
2.2.724
et male pendentes lauro praecingere turres,
2.2.725
quo te suscipiam gremio, fortissime princeps?
2.2.726
quos spargam flores? quibus insertabo coronis
2.2.727
atria? quae festis suspendam pallia portis,
2.2.728
inmunis tanti belli ac te stante sub armis
2.2.729
libera et aure tenus Geticos experta tumultus?
2.2.73
scande triumphalem currum, spoliisque receptis
2.2.731
huc Christo comitante veni. date, vincula demam
2.2.732
captivis gregibus; manicas deponite longo
2.2.733
tritas servitio, matrum iuvenumque catervae.
2.2.734
dediscat servire senex laris exul aviti,
2.2.735
discat et ad patrium limen genetrice reversa
2.2.736
ingenuum se nosse puer. timor omnis abesto;
2.2.737
vicimus, exultare libet, quid tale repulso
2.2.738
Poenorum quondam duce contigit? ille petitae
2.2.739
postquam perculerat tremefacta repagula portae,
2.2.74
Baianis resolutus aquis durissima luxu
2.2.741
robora destituit ferrumque libidine fregit.
2.2.742
at noster Stilicho congressus comminus ipsa
2.2.743
ex acie ferrata virum dare terga coegit.
2.2.744
hic Christus nobis Deus adfuit et mera virtus,
2.2.745
illic lascivum, Campania fertilis, hostem
2.2.746
deliciae vicere tuae; non Iuppiter acrem
2.2.747
protexit Fabium, sed iuvit amoena Tarentus,
2.2.748
quae dedit inlecebris domitum calcare tyrannum.
2.2.749
his ego pro meritis quae praemia digna rependam,
2.2.75
non habeo: membra statuis effingere vile est;
2.2.751
virtutem nil vile decet; nam vile, quod aetas
2.2.752
eripit: aera cadunt aut fulvum defluit aurum
2.2.753
aut candor perit argenti si defuit usus,
2.2.754
et fuscata situ corrumpit vena colorem.
2.2.755
viva tibi, princeps, debetur gloria, vivum
2.2.756
virtutis pretium decus inmortale secuto.
2.2.757
regnator mundi Christo sociabere in aevum,
2.2.758
quo ductore meum trahis ad caelestia regnum.
2.2.759
nil te permoveat magni vox rhetoris, oro,
2.2.76
qui sub legati specie sacra mortua plorans
2.2.761
ingenii telis et fandi viribus audet,
2.2.762
heu, nostram temptare fidem nec te videt ac me
2.2.763
devotos, Auguste, Deo, cui sordida templa
2.2.764
clausimus et madidas sanie deiecimus aras.
2.2.765
unus nostra regat servetque palatia Christus;
2.2.766
ne quis Romuleas daemon iam noverit arces,
2.2.767
sed soli pacis Domino mea serviat aula.’
2.2.768
sic adfata pios Roma exoravit alumnos
2.2.769
spernere legatum non admittenda petentem,
2.2.77
legatum Iovis ex adytis ab haruspice missum,
2.2.771
at non a patria; patriae sua gloria Christus,
2.2.772
persistit tamen adfirmans iter esse viandi
2.2.773
multifidum variumque, Deus cum quaeritur unus;
2.2.774
hinc alios, ast inde alios properare seorsum,
2.2.775
quemque per anfractus proprios; sed conpeta eodem
2.2.776
fine coartari simul et concurrere in unum;
2.2.777
quin etiam caelum atque solum, ventos, mare, nubes
2.2.778
omnibus in commune dari, vel qui colimus te,
2.2.779
Christe, vel exta litant sculptis qui tabida saxis.
2.2.78
non nego communem cunctis viventibus usum
2.2.781
aeris, astrorum, pelagi, telluris et imbris.
2.2.782
immo etiam iniustus pariter iustusque sub uno
2.2.783
axe habitant, unas capit inpius et pius auras,
2.2.784
castus et incestus, meretrix et nupta, nec alter
2.2.785
ore sacerdotis quam myrmillonis anhelat i
2.2.786
spiritus, aërio vitam qui temperat haustu. I
2.2.787
nubis verna pluit zephyro inpellente, sed aeque I
2.2.788
furis et innocui fecundat rura coloni.
2.2.789
gurgitis aestivi sic pura fluenta viator,
2.2.79
ut latro, fessus adit; sic piratis mare servit
2.2.791
ut mercatori, nec fluctus secius hosti
2.2.792
obsequitur, quam cum licitae fert transtra carinae.
2.2.793
ergo capax utriusque rei natura creandis
2.2.794
se praebet populis, nec habet discernere dispar
2.2.795
viventum meritum, quos tantum pascere iussa est.
2.2.796
servit enim mundus, non iudicat; hoc sibi summus
2.2.797
naturae Dominus praescripta in tempora servat,
2.2.798
nune adsunt homini data munera legibus isdem
2.2.799
quis concessa semel: fons liquitur, amnis inundat,
2.2.8
velivolum ratibus mare finditur, influit imber,
2.2.801
aura volat tenuis, vegetatur mobilis aer,
2.2.802
et res naturae fit publica promptaque cunctis,
2.2.803
dum servant elementa suum famulantia cursum,
2.2.804
sic probus atque reus capitalis criminis isdem
2.2.805
sideribus facilisque poli bonitate fruuntur.
2.2.806
vivere commune est, sed non commune mereri,
2.2.807
denique Romanus, Daha, Sarmata, Vandalus, Hunnus,
2.2.808
Gaetulus, Garamans, Alamannus, Saxo, Galaula,
2.2.809
una omnes gradiuntur humo, caelum omnibus unum,
2.2.81
est,' unus et oceanus, nostrum qui continet orbem.
2.2.811
addo aliud: nostros potant animalia fontes;
2.2.812
ipso rore mihi seges est, quo gramen onagris,
2.2.813
spurca suis nostro amne natat, nostra intrat et ipsos
2.2.814
aura canes animatque levi fera corpora flatu.
2.2.815
sed tantum distant Romana et barbara, quantum
2.2.816
quadrupes abiuneta est bipedi vel muta loquenti;
2.2.817
tantum etiam qui rite Dei praecepta sequuntur,
2.2.818
cultibus a stolidis et eorum erroribus absunt,
2.2.819
non facit ergo pares in religione tenenda
2.2.82
aëris et caeli communio; corpora tantum
2.2.821
gignit, alit, reparat, recidivaque semina servat.
2.2.822
nec refert, cuius generis cuiusve figurae
2.2.823
aut cuius meriti: modo sint ut corpora terra
2.2.824
edita terrenis quibus est vigor ex elementis;
2.2.825
artificis quia Patris opus discrimine nullo
2.2.826
influit in medium nec avaro munere currit,
2.2.827
ante datum quam primus homo sordesceret Adam..
2.2.828
nec vitio utentum restrictum deficit aut se
2.2.829
subtrahit indignis, nec foeda et turpia vitat.
2.2.83
haud aliter solis radius, cum luminat omnes
2.2.831
diffuso splendore locos, ferit aurea tecta,
2.2.832
sed ferit et nigro sordentia culmina fumo.
2.2.833
intrat marmoribus Capitolia clara, sed intrat
2.2.834
carceris et rimas et taetra foramina clausi
2.2.835
stercoris et spurcam redolenti in fornice cellam.
2.2.836
sed non illud erunt obscura ergastula, quod sunt
2.2.837
regia gemmato laquearia fulva metallo.
2.2.838
nempe magis non illud erunt, qui numen in urnis
2.2.839
quaerunt ac tumulis et larvas sanguine placant,
2.2.84
quod sunt qui summum caeli Dominum venerantur
2.2.841
iustitiamque litant et templum pectoris ornant.
2.2.842
secretum sed grande nequit rationis opertae
2.2.843
quaeri aliter quam si sparsis via multiplicetur
2.2.844
tramitibus, et centenos terat orbita calles
2.2.845
quaesitura Deum variata indage latentem.
2.2.846
longe aliud verum est; nam multa amba go viarum
2.2.847
anfractus dubios habet et perplexius errat;
2.2.848
sola errore caret simplex via, nescia flecti
2.2.849
in diverticulum, biviis nec pluribus anceps.
2.2.85
Non tamen infitior duplex occurrere nobis
2.2.851
semper iter, geminis mortalia partibus ire,
2.2.852
cum dubitant quonam ferat ignorantia gressum,
2.2.853
altera multifida est, at simplex altera et una;
2.2.854
una Deum sequitur, divos colit altera plures,
2.2.855
et tot sunt eius divortia quot templorum
2.2.856
signa, quot aereis volitant phantasmata monstris,
2.2.857
aut hos thyrsigeri rapit ad Dionysia Bacchi,
2.2.858
inlicit aut alios ad Saturnalia festa,
2.2.859
aut docet occultus quae sacra Diespiter infans
2.2.86
inter tinnitus solvi sibi poscat aenos.
2.2.861
iamque Lupercales ferulae nudique petuntur
2.2.862
discursus iuvenum; Megalesius hinc spado diris
2.2.863
incensus furiis caeca ad responsa vocatur,
2.2.864
sunt qui quadriviis brevioribus ire parati
2.2.865
vilia Niliacis venerantur holuscula in hortis,
2.2.866
porrum et caepe deos inponere nubibus ausi,
2.2.867
albaque et senapin caeli super astra locare.
2.2.868
Isis enim et Serapis et grandi simia cauda
2.2.869
et crocodilus idem quod Iuno, Laverna, Priapus.
2.2.87
hos tu, Nile, colis, illos tu, Thybris, adoras:
2.2.871
una superstitio est, quamvis non concolor error,
2.2.872
hinc alia exoritur tenebrosis tecta frutectis
2.2.873
semita, quam pecudes et muta animalia carpunt
2.2.874
uaeque latent silvis: operitur nescia caeli
2.2.875
mens hominum saevo vivens captiva tyranno,
2.2.876
haec putat esse Deum nullum, namque omnia verti
2.2.877
casibus, et nullo sub praeside saecla rotari.
2.2.878
hoc iter haudquaquam magno discrimine distat
2.2.879
hisce viis quas vos teritis, qui numina multa
2.2.88
et portenta deum summum numerosa putatis,
2.2.881
simplicis ergo viae dux est Deus, ille per unam
2.2.882
ire iubet mortale genus, quam dirigit ipse
2.2.883
sublimem dextro celsa ad fastigia clivo,
2.2.884
prima viae facies inculta, subhorrida, tristis,
2.2.885
difficilis, sed fine sui pulcherrima et amplis
2.2.886
praedita divitiis et abundans luce perenni,
2.2.887
et quae praeteritos possit pensare labores,
2.2.888
multiplici dux daemon adest, qui parte sinistra
2.2.889
centifidum confundit iter; trahit inde sophistas
2.2.89
barbatos, trahit hinc opibus vel honore potentes;
2.2.891
inlicit et volucrum linguis et haruspice fallit,
2.2.892
instigat bacchantis anus ambage Sibyllae,
2.2.893
involvit mathesi, magicas inpellit in artes,
2.2.894
omine sollicitat, capit augure, territat extis.
2.2.895
cernis ut una via est multis anfractibus errans,
2.2.896
talem passa ducem qui non sinat ire salutis
2.2.897
ad Dominum, sed mortis iter per devia monstrat,
2.2.898
devia picta bonis brevibus, sed fine sub ipso
2.2.899
tristia et in subitam praeceps inmersa Charybdem?
2.2.9
ite procul, gentes! consortia nulla viarum
2.2.901
sunt vobis cum plebe Dei; discedite longe
2.2.902
et vestrum penetrate chaos, quo vos vocat ille
2.2.903
praevius infernae perplexa per avia noctis!
2.2.904
at nobis vitae Dominum quaerentibus unum
2.2.905
lux iter est et clara dies et gratia simplex.
2.2.906
spem sequimur gradimurque fide fruimurque futuris,
2.2.907
ad quae non veniunt praesentis gaudia vitae,
2.2.908
nec currunt pariter capta et capienda voluptas.
2.2.909
ultima legati defleta dolore querella est
2.2.91
Palladiis quod farra focis, vel quod stipis ipsis
2.2.911
virginibus castisque choris alimenta negentur,
2.2.912
Vestales solitis fraudentur sumptibus ignes,
2.2.913
hinc ait et steriles frugescere rarius agros
2.2.914
et tristem saevire famem, totumque per orbem
2.2.915
mortales pallere inopes ac panis egenos,
2.2.916
quae tanta extiterit praesenti tempore tamque
2.2.917
invidiosa fames, quam Triptolemi Cererisque
2.2.918
moverit ira penu pro virginis ulciscendo,
2.2.919
non memini nec tale aliquid vel fama susurrat.
2.2.92
audio per Pharios Nilum discurrere campos
2.2.921
more suo viridisque sata stagnare Canopi.
2.2.922
aut veniat sicco qui flumine nuntius adfert
2.2.923
ieiunam squalere siti sub pulvere Memphim.
2.2.924
nec Pelusiacae limum sudare paludis.
2.2.925
num fons arcano naturae tectus operto
2.2.926
aruit, et tenuem vix stillat vena liquorem?
2.2.927
num refugus nostras odit praestringere ripas
2.2.928
amnis et exustos cursum deflectit ad Indos?
2.2.929
num tractu in medio bibulus vorat alveus undam
2.2.93
fluminis et subito stagna absorbentur hiatu,
2.2.931
ne sulcos operire vadis neve arida possint
2.2.932
Aegypti per plana trahi glebasque rigentes
2.2.933
infusis ad pingue lutum mollire fluentis,
2.2.934
unde seges late crinitis fluctuet agris,
2.2.935
densius et gravidis se vestiat aequor aristis?
2.2.936
respice, num Libyci desistat ruris arator
2.2.937
frumentis onerare rates et ad ostia Thybris
2.2.938
mittere triticeos in pastum plebis acervos,
2.2.939
numne Leontini sulcator solvere campi
2.2.94
cesset frugiferas Lilybeo ex litore cumbas,
2.2.941
nec det vela fretis Romana nec horrea rumpat
2.2.942
Sardorum congesta vehens granaria classis.
2.2.943
ergo piris mensas silvestribus inplet arator
2.2.944
Poenus et evulsas Siculus depascitur herbas,
2.2.945
iamque Remi populo quernas Sardinia glandes
2.2.946
subpeditat, iam coma cibus lapidosa Quintum?
2.2.947
quis venit esuriens magni ad spectacula circi?
2.2.948
quae regio gradibus vacuis ieiunia dira
2.2.949
sustinet? aut quae Ianiculi mola muta quiescit?
2.2.95
quantos quaeque ferat fructus provincia quamque
2.2.951
ubere fecundo large fluat orbis opimus,
2.2.952
indicio est annona, tuae quae publica plebi,
2.2.953
Roma, datur tantaeque manus longa otia pascit.
2.2.954
sit fortasse aliquis paulo infecundior annus:
2.2.955
nil mirum nec in orbe novum, didicere priores
2.2.956
perpessi plerumque famem, si tabidus aër
2.2.957
siccavit tenues ardenti sidere nubes
2.2.958
nec vernas infudit aquas creberrimus imber
2.2.959
fruge nova et viridi, si messis adulta priusquam
2.2.96
conceptas tenero solidaret lacte medullas,
2.2.961
adflatum calido sucum contraxit ab euro
2.2.962
ieiunosque tulit calamos atque inrita vota
2.2.963
agricolae sterilis stipularum silva fefellit.
2.2.964
his, ni fallor, ager vitiis corruptus et ante
2.2.965
subiacuit quam Palladium, quam Vesta penates
2.2.966
sub lare Pergameo servarent igne reposto,
2.2.967
quam Priami genitor conductis moenia fabris
2.2.968
extrueret, quam virgo suas fundaret Athenas
2.2.969
Pallas; in his quoniam vestalis origo favillae
2.2.97
urbibus, ut memorant, primo de fomite sumpta est
2.2.971
sacraruntque focos aut Phryx aut Graius alumnos.
2.2.972
antiquis elementa labant erroribus, ac de
2.2.973
legitimo discussa modo plerumque feruntur
2.2.974
in casus alios quam lex habet aut iter anni.
2.2.975
nunc consumit edax segetem rubigo maligni
2.2.976
aeris ex vitio, nunc culpam vere tepenti
2.2.977
post zephyros gelidi glacies aquilonis inurit
2.2.978
ambustumque caput culmi fuligine tinguit;
2.2.979
seminis aut teneri turgens dum germinat herba,
2.2.98
continuis nimiisque perit constricta pruinis
2.2.981
nec potis est tenuem telluri adfigere fibram;
2.2.982
mox eiecta solo glacie sidente superfit
2.2.983
nudaque subducto radix avellitur arvo.
2.2.984
ancipites tribuli subeunt et carduus horrens;
2.2.985
hos fert sicca sitis, hunc ebrius educat umor.
2.2.986
temperies effusa minus vel plus agit istos
2.2.987
terrarum morbos et mundum vulnerat aegrum.
2.2.988
non aliter nostri corruptus corporis usus
2.2.989
in vitium plerumque cadit nec in ordine recto
2.2.99
perstat et excessu moderaminis adficit artus;
2.2.991
unus enim status est mundique et corporis huius
2.2.992
quod gerimus; natura eadem sustentat utrumque.
2.2.993
edita de nihilo crescunt, nihilumque futura
2.2.994
aut titubant morbis aut tempore victa senescunt,
2.2.995
nec natura caret vitio, cui terminus instat.
2.2.996
semper, crede, polus variis proventibus annos
2.2.997
texuit: hos multa ditavit fruge fluentes,
2.2.998
quosdam infelices astris damnavit iniquis,
2.2.999
spe cassa et sterili curam frustratus agrestem.
2.2.1
sed si vestales ulciscitur ista puellas
2.2.1001
pestis, ab infido quae gignitur inproba mundo,.
2.2.1002
cur non Christicolum tantum populatur agellos,
2.2.1003
per quos virginibus vestris stata dona negantur?
2.2.1004
utimur et ruris reditu et ratione colendi,
2.2.1005
exercere manum non paenitet: et lapis illic
2.2.1006
si stetit, antiquus quem cingere sueverat error
2.2.1007
fasceolis vel gallinae pulmone rogare,
2.2.1008
frangitur et nullis violatur Terminus extis,
2.2.1009
et quae fumificas arbor vittata lucernas
2.2.101
servabat, cadit ultrici succisa bipenni.
2.2.1011
nec tamen idcirco minor est aut fructus agelli
2.2.1012
aut tempestatis clementia laeta serenae,
2.2.1013
temperet aut pluvius qui culta novalia ventus.
2.2.1014
sed nec magno opus est frugi viventibus, et eum
2.2.1015
maxima proveniunt non amplo in gaudia censu
2.2.1016
solvimur inque lucrum studio exultamus avaro.
2.2.1017
nam quibus aeternum spes informatur in aevum,
2.2.1018
omne bonum tenue est quod praesens ingerit aetas.
2.2.1019
o felix nimium, sapiens et rusticus idem,
2.2.102
qui terras animumque colens inpendit utrisque
2.2.1021
curam pervigilem, quales quos inbuit auctor
2.2.1022
Christus, et adsumptis dedit haec praecepta colonis:
2.2.1023
‘ semina cum sulcis committitis, arva cavete
2.2.1024
dura lapillorum macie, ne decidat illic
2.2.1025
quod seritur, primo quoniam praefertile germen
2.2.1026
luxuriat, suco mox deficiente sub aestu
2.2.1027
sideris igniferi sitiens torretur et aret;
2.2.1028
neve in spinosos incurrant semina vepres,
2.2.1029
aspera nam segetem surgentem vincula texunt
2.2.103
ac fragiles calamos nodis rubus artat acutis;
2.2.1031
et ne iacta viae spargantur in aggere grana,
2.2.1032
haec avibus quia nuda patent passimque vorantur
2.2.1033
inmundisque iacent foeda ad ludibria corvis.’
2.2.1034
his Deus agricolam confirmat legibus; ille
2.2.1035
ius caeleste Patris non summa intelligit aure,
2.2.1036
sed simul et cordis segetem disponit et agri,
2.2.1037
ne minus interno niteant praecordia cultu
2.2.1038
quam cum laeta suas ostentant iugera messes.
2.2.1039
extirpamus enim sentos de pectore vepres,
2.2.104
ne vitiosa necent germen vitale flagella,
2.2.1041
ne frugem segetemque animae spinosa malorum
2.2.1042
inpediat sentix scelerum peccamine crebro,
2.2.1043
glarea ne tenuis ieiunis siccet harenis
2.2.1044
marcentem sub corde fidem, ne pectoris aestus
2.2.1045
flagret et effetis urat charismata venis,
2.2.1046
denique ne iecoris detrita in parte relinquat
2.2.1047
vilis cura Deum, ne spem, qua vescimur intus,
2.2.1048
deserat obscenisque avibus permittat edendam,
2.2.1049
et proiecta fides hosti sit praeda volucri.
2.2.105
talis nostrorum sollertia centiplicatos
2.2.1051
agrorum rediget fructus, quibus acrius instat,
2.2.1052
nec metuit ne congestum populetur acervum
2.2.1053
curculio vel nigra cavis formica recondat.
2.2.1054
sunt et virginibus pulcherrima praemia nostris:
2.2.1055
et pudor et sancto tectus velamine vultus,
2.2.1056
et privatus honos nec nota et publica forma,
2.2.1057
et rarae tenuesque epulae et mens sobria semper,
2.2.1058
lexque pudicitiae vitae cum fine peracta.
2.2.1059
hinc decies deni rediguntur in horrea fructus,
2.2.106
horrea nocturno non umquam obnoxia furi,
2.2.1061
nam caelum fur nullus adit, caelestia numquam
2.2.1062
fraude resignantur; fraus terris volvitur imis.
2.2.1063
quae nunc Vestalis sit virginitatis honestas
2.2.1064
discutiam, qua lege regat decus omne pudoris.
2.2.1065
ac primum parvae teneris capiuntur in annis,
2.2.1066
ante voluntatis propriae quam libera secta,
2.2.1067
laude pudicitiae fervens et amore deorum,
2.2.1068
iusta maritandi condemnet vincula sexus,
2.2.1069
captivus pudor ingratis addicitur aris,
2.2.107
nec contempta perit miseris sed adempta voluptas
2.2.1071
corporis intacti: non mens intacta tenetur,
2.2.1072
nec requies datur ulla toris, quibus innuba caecum
2.2.1073
vulnus et amissas suspirat femina taedas;
2.2.1074
tum quia non totum spes salva interficit ignem,
2.2.1075
nam resides quandoque faces adolere licebit
2.2.1076
festaque decrepitis obtendere flammea canis;
2.2.1077
tempore praescripto membra intemerata requirens
2.2.1078
tandem virgineam fastidit Vesta senectam.
2.2.1079
dum thalamis habilis tumuit vigor, inrita nullus
2.2.108
fecundavit amor materno viscera partu;
2.2.1081
nubit anus veterana sacro perfuncta labore,
2.2.1082
desertisque focis, quibus est famulata iuventas,
2.2.1083
transfert emeritas ad fulcra iugalia rugas,
2.2.1084
discit et in gelido nova nupta tepescere lecto.
2.2.1085
interea dum torta vagos ligat infula crines
2.2.1086
fatalesque adolet prunas innupta sacerdos,
2.2.1087
fertur per medias ut publica pompa plateas
2.2.1088
pilento residens molli, seque ore retecto
2.2.1089
inputat attonitae virgo spectabilis urbi.
2.2.109
inde ad consessum caveae pudor almus et expers
2.2.1091
sanguinis it pietas hominum visura cruentos
2.2.1092
congressus mortesque et vulnera vendita pastu
2.2.1093
spectatura sacris oculis, sedet illa verendis
2.2.1094
vittarum insignis phaleris fruiturque lanistis.
2.2.1095
o tenerum mitemque animum! consurgit ad ictus
2.2.1096
et, quotiens victor ferrum iugulo inserit, illa
2.2.1097
delicias ait esse suas, pectusque iacentis
2.2.1098
virgo modesta iubet converso pollice rumpi,
2.2.1099
ne lateat pars ulla animae vitalibus imis,
2.2.11
altius inpresso dum palpitat ense secutor.
2.2.1101
hoc illud meritum est, quod continuare feruntur
2.2.1102
excubias Latii pro maiestate Palati,
2.2.1103
quod redimunt vitam populi procerumque salutem,
2.2.1104
perfundunt quia colla comis bene vel bene cingunt
2.2.1105
tempora taeniolis et licia crinibus addunt,
2.2.1106
et quia subter humum lustrales testibus umbris
2.2.1107
in flammam iugulant pecudes et murmura miscent?
2.2.1108
an quoniam podii meliore in parte sedentes
2.2.1109
spectant aeratam faciem quam crebra tridenti
2.2.111
inpacto quatiant hastilia, saucius et quam
2.2.1111
vulneribus patulis partem perfundat harenae
2.2.1112
cum fugit, et quanto vestigia sanguine signet?
2.2.1113
quod genus ut sceleris iam nesciat aurea Roma,
2.2.1114
te precor, Ausonii dux augustissime regni,
2.2.1115
et tam triste sacrum iubeas, ut cetera, tolli.
2.2.1116
perspice, nonne vacat meriti locus iste paterni,
2.2.1117
quem tibi supplendum Deus et genitoris amica
2.2.1118
servavit pietas? solus ne praemia tantae
2.2.1119
virtutis caperet,‘ partem tibi, nate, reservo’
2.2.112
dixit, et integrum decus intactumque reliquit.
2.2.1121
adripe dilatam tua, dux, in tempora famam,
2.2.1122
quodque patri superest, successor laudis habeto.
2.2.1123
ille urbem vetuit taurorum sanguine tingui:
2.2.1124
tu mortes miserorum hominum prohibeto litari.
2.2.1125
nullus in urbe cadat, cuius sit poena voluptas,
2.2.1126
nec sua virginitas oblectet caedibus ora.
2.2.1127
iam solis contenta feris infamis harena
2.2.1128
nulla cruentatis homicidia ludat in armis.
2.2.1129
sit devota Deo, sit tanto principe digna
2.2.113
et virtute potens et criminis inscia Roma,
2.2.1131
quemque ducem bellis sequitur, pietate sequatur.