Peristephanon
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/prudentius" aria-label="More works by Prudentius (IV)">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
10.1
Romane, Christi fortis adsertor dei,
10.2
elinguis oris organum fautor moue,
10.3
largire comptum carmen infantissimo,
10.4
fac ut tuarum mira laudum concinam!
10.5
nam scis et ipse posse mutos eloqui.
10.6
Plectrum palati et faucium saeuus tibi
10.7
tortor reuulsit nec tamen silentium
10.8
indixit ori, quo fatebaris deum.
10.9
uox ueritatis testis extingui nequit,
10.10
nec si recisis palpitet meatibus.
10.11
Sic noster haerens sermo lingua debili
10.12
balbutit et modis laborat absonis,
10.13
sed si superno rore respergas iecur
10.14
et spiritali lacte pectus inriges,
10.15
uox inpeditos rauca laxabit sonos.
10.16
Euangelista scripsit ipsum talia
10.17
praecepta Messian dedisse apostolis:
10.18
' nolite uerba, cum sacramentum meum
10.19
erit canendum, prouidenter quaerere,
10.20
ego inparatis quae loquantur suggeram'.
10.21
Sum mutus ipse, sed potens facundiae
10.22
mea lingua Christus luculente disseret.
10.23
ipse explicabit, quos supremo spiritu
10.24
daemon tumultus, dum domatur, mouerit,
10.25
furore pestis peior in nouissimo.
10.26
Sic uulneratus anguis ictu spiculi
10.27
ferrum remordet et dolore saeuior
10.28
quassando pressis inmoratur dentibus,
10.29
hastile fixum sed manet profundius
10.30
nec cassa sentit morsuum pericula.
10.31
Galerius orbis forte Romani stature
10.32
ductor regebat, ut refert antiquitas,
10.33
inmitis, atrox, asper, inplacabilis.
10.34
edicta late mundum in omnem miserat:
10.35
Christum negaret, quisque mallet uiuere.
10.36
Haec ille serpens ore dictat regio,
10.37
qui mortuorum de sepulcris exiens
10.38
clamat:' quid ante tempus aduentu cito
10.39
mea regna soluis? parce, fili altissimi,
10.40
uel possidere corda porcorum iube?'
10.41
Praefectus istis inminens negotiis
10.42
Aselepiades ire mandat milites
10.43
ecclesiasten usque de sacrariis
10.44
raptare plebem mancipandam uinculis,
10.45
ni disciplinam Nazarenam respuat.
10.46
Mox ipse templum cogitans inrumpere
10.47
et dissipare sancta sanctorum studens
10.48
armis profanus praeparabat inpiis
10.49
altaris aram funditus pessum dare
10.50
foresque et ipsas in ruinam soluere.
10.51
Praecurrit index his repente cognitis
10.52
Romanus acris heros excellentiae,
10.53
uenire in armis perduelles nuntiat
10.54
animos pauentum praestruens hortatibus,
10.55
stent ut parati neue cedant turbini.
10.56
Conspirat uno foederatus spiritu
10.57
grex christianus, agmen inperterritum
10.58
matrum, uirorum, paruulorum, uirginum;
10.59
fixa et statuta est omnibus sententia
10.60
fidem tueri uel libenter emori.
10.61
Refert repulsus miles ad subsellia
10.62
plebis rebellis esse Romanum ducem:
10.63
flagrare cunctos peruicaci audacia,
10.64
iugulos retectos obstinate opponere,
10.65
quo gloriosa morte fortes oppetant.
10.66
Praeceps iubetur inde Romanus rapi
10.67
solusque ut incitator et fax omnium
10.68
pro contumaci plebe causam dicere.
10.69
it non resistens seque uinciri petit
10.70
flexas et ultro torquet in tergum manus.
10.71
Amor coronae paene praeuenit trucem
10.72
lictoris artem sponte nudas offerens
10.73
costas bisulcis exsecandas ungulis.
10.74
inrumpit altum limen et praeconibus
10.75
stupore mutis ipse tortorem trahit.
10.76
Adstanti ob ora sic tyrannus incipit:
10.77
' infame monstrum, uilis, intestabilis
10.78
tu uentilator urbis et uulgi leuis
10.79
procella mentes inquietas mobiles,
10.80
ne se inperita turba dedat legibus.
10.81
Populate quiddam sub colore gloriae
10.82
inlitterata credidit frequentia,
10.83
ut se per aeuum consecrandos autument,
10.84
si bella diuis ceu gigantes inferant
10.85
uictique flammis obruantur montium.
10.86
Hoc tu parasti, perdite, spectaculum
10.87
cladis cruentae denecandis ciuibus,
10.88
quos ut profanos inpiati et saeculi
10.89
reos necesse est te magistro interfici,
10.90
tu causa mortis, tu malorum signifer.
10.91
Ni fallor, aequum est, ut, quod auctor inprobus
10.92
tolerare multos conpulisti ut carnifex,
10.93
in te recurrat proque tantis caedibus,
10.94
quae mox futurae, primus exitium luas
10.95
feras et ipse, quod ferendum suaseras.'
10.96
His ille contra reddit ore libero:
10.97
' amplector, o praefecte, nec me subtraho,
10.98
ut pro fideli plebe solus inmoler
10.99
dignus subire cuncta, si me consulis,
10.100
quaecumque uestra iusserit crudelitas.
10.101
Intrare seruis idolorum ac daemonum
10.102
sanetam salutis non licet nostrae domum,
10.103
ne polluatur purus orandi locus;
10.104
confido sancto in spiritu numquam tibi
10.105
dandum, ut beatum limen attingas pede,
10.106
nisi forte noster factus in nostrum gregem
10.107
mereare sumi, quod pater faxit deus.'
10.108
incensus his Asclepiades iusserat
10.109
euiscerandum corpus eculeo eminus
10.110
pendere et uncis uinculisque crescere.
10.111
Apparitores sed furenti suggerunt
10.112
illum uetusta nobilem prosapia
10.113
meritisque multis esse primum ciuium.
10.114
iubet amoueri noxialem stipitem,
10.115
plebeia clarum poena ne damnet uirum.
10.116
' Tundatur', inquit,' terga crebris ictibus
10.117
plumboque ceruix uerberata extuberet.
10.118
persona quaeque conpetenter plectitur
10.119
magnique refert, uilis an sit nobilis;
10.120
gradu reorum forma tormentis datur.'
10.121
Pulsatus ergo martyr illa grandine
10.122
postquam inter ictus dixit hymnum plumbeos,
10.123
erectus infit:' absit, ut me nobilem
10.124
sanguis parentum praestet aut lex curiae;
10.125
generosa Christi secta nobilitat uiros.
10.126
Si, prima nostris quae sit incunabulis
10.127
origo, textu stemmatis recenseas,
10.128
dei parentis esse ab ore coepimus.
10.129
cui quisque seruit, ille uere est nobilis,
10.130
patri rebellis inuenitur degener.
10.131
Honos deinde stemmati accedit nouus
10.132
et splendor ingens ut magistratus uenit,
10.133
si confitendi nominis testem probum
10.134
signent inusta ferri et ignis uulnera
10.135
et uim dolorum mors sequatur inclyta.
10.136
Caue, benignus esse peruerse uelis,
10.137
nec mi remissus leniter peperceris;
10.138
incumbe membris, tortor, ut sim nobilis!
10.139
his ampliatus si fruar successibus,
10.140
genus patris matrisque flocci fecero.
10.141
Haec ipsa uestra dignitatum culmina
10.142
quid esse censes? nonne cursim transeunt
10.143
fasces, secures, sella, praetextae togae,
10.144
lictor, tribunal et trecenta insignia,
10.145
quibus tumetis moxque detumescitis?
10.146
Cum consulatum initis, ut uernae solent--
10.147
pudet fateri-- farre pullos pascitis;
10.148
aquila ex eburn sumit adrogantiam
10.149
gestator eius ac superbit beluae
10.150
inflatus osse, cui figura est alitis.
10.151
Iam si sub aris ad sigillorum pedes
10.152
iaceatis infra sectilem quercum siti,
10.153
quid esse uobis aestimem proiectius?
10.154
nudare plantas ante carpentum scio
10.155
proceres togatos matris Ideae sacris.
10.156
Lapis nigellus euehendus essedo
10.157
muliebris oris clausus argento sedet,
10.158
quem dum ad lauacrum praeeundo ducitis
10.159
pedes remotis atterentes calceis,
10.160
Almonis usque peruenitis riuulum.
10.161
Quid illa turpis pompa? nempe ignobiles
10.162
nos esse monstrat, cum luperci curritis.
10.163
quem seruulorum non rear uilissimum,
10.164
nudus plateas si per omnes cursitans
10.165
pulset puellas uerbere ictas ludicro?
10.166
Miseret tuorum me sacrorum et principum
10.167
morumque, Roma, saeculi summum caput.
10.168
age, explicemus, si placet, mysteria,
10.169
praefecte, uestra: iam necesse est audias,
10.170
nolis uelisne, quid colatis sordium.
10.171
Nec terret ista, qua tumes, uaesania,
10.172
quod uultuosus, quod supinus, quod rigens
10.173
tormenta leti comminaris asperi;
10.174
si me mouere rebus ullis niteris,
10.175
ratione mecum, non furore, dimica!
10.176
Iubes, relictis patris et Christi sacris
10.177
ut tecum adorem feminas mille ac mares,
10.178
deas deosque deque sexu duplici
10.179
natos, nepotes, abnepotes, editos
10.180
et tot stuprorum sordidam prosapiam.
10.181
Nubunt puellae, saepe luduntur dolis,
10.182
amasionum conprimuntur fraudibus,
10.183
incesta feruent, furta moechorum calent,
10.184
fallit maritus, odit uxor paelicem,
10.185
deos catenae conligant adulteros.
10.186
Ostende, quaeso, quas ad aras praecipis
10.187
ueruece caeso fumet ut caespes meus?
10.188
Delfosne pergam? sed uetat palestrici
10.189
corrupta ephybi fama, quem uester deus
10.190
effeminauit gymnadis licentia.
10.191
Mox fleuit inpuratus occisum graui
10.192
disco et dicauit florulentum subcubam;
10.193
conductus idem pauit alienum pecus,
10.194
furem deinde perditi passus gregis
10.195
segnis bubulcus tela et ipsa perdidit.
10.196
An ad Cybebes ibo lucum pineum?
10.197
puer sed obstat gallus ob libidinem
10.198
per triste uulnus perque sectum dedecus
10.199
ab inpudicae tutus amplexu deae,
10.200
per multa Matri sacra plorandus spado.
10.201
Sed, credo, magni limen amplectar Iouis,
10.202
qui si citetur legibus uestris reus,
10.203
laqueis minacis implicatus Iuliae
10.204
luat seueram uictus et Scantiniam
10.205
te cognitore dignus ire in carcerem.
10.206
Quid, aureorum conditorem temporum
10.207
censes colendum? quem fugacem non negas
10.208
latuisse furtim, dum reformidat malum,
10.209
quem si beate uiuere audit Iuppiter,
10.210
plectat necesse est occulendi conscios.
10.211
Quid, inter aras dissidentum numinum
10.212
putas agendum? Martis indignabitur
10.213
offensa uirtus, si colatur Lemnius,
10.214
Iunonis iram sentiet, quisque ut deum
10.215
signo aut sacello consecrarit Herculem.
10.216
Dicis licenter haec poetas tingere,
10.217
sed sunt et ipsi talibus mysteriis
10.218
tecum dicati, quodque describunt, colunt.
10.219
tu cur piaclum tam libenter lectitas,
10.220
cur in theatris te uidente id plauditur?
10.221
Cygnus stuprator peccat inter pulpita,
10.222
saltat Tonantem tauricornem ludius,
10.223
spectator horum pontifex summus sedes
10.224
ridesque et ipse nec negando diluis,
10.225
cum fama tanti polluatur numinis.
10.226
Cur tu, sacrate, per cachinnos solueris,
10.227
cum se maritum fingit Alcmenae deus?
10.228
meretrix Adonero uulneratum scaenica
10.229
libidinoso plangit adfectu palam,
10.230
nec te lupanar Cypridis sanctae mouet?
10.231
Quid, quod sub ipsis ueritas signis patet,
10.232
formata in aere criminum uestigiis?
10.233
quid uult sigillum semper adfixum Ioui
10.234
auis ministrae? nempe uelox armiger
10.235
leno, exoletum qui tyranno pertulit.
10.236
Facem recincta ueste praetendit Ceres:
10.237
cur, si deorum nemo rapuit uirginem,
10.238
quam nocte quaerens mater errat peruigil?
10.239
fusos rotantem cernimus Tirintium:
10.240
cur, si Neaerae non fuit ludibrio?
10.241
Quid, rusticorum monstra detester deum,
10.242
Faunos, Priapos, fistularum praesides,
10.243
nymfas natantes incolasque aquatiles,
10.244
sitas sub alto more ranarum lacu,
10.245
diuinitatis ius in algis uilibus?
10.246
Ad haec colenda me uocas, censor bone?
10.247
potesne quidquam tale, si sanum sapis,
10.248
sanctum putare? nonue pulmonem mouet
10.249
derisus istas intuens ineptias,
10.250
quas uinolentae somniis fingunt anus?
10.251
Aut si, quod usquam est uanitatis mysticae,
10.252
nobis colendum est, ipse primus incipe.
10.253
promisce adora, quidquid in terris sacri est,
10.254
deos Latinos et deos Aegyptios,
10.255
quis Roma libat, quis Canopus supplicat.
10.256
Venerem precaris, conprecare et simiam;
10.257
placet sacratus aspis Aesculapii:
10.258
crocodillus, ibis et canis cur displicent?
10.259
adpone porris religiosas arulas,
10.260
uenerare acerbum caepe, mordax allium.
10.261
Fuliginosi ture placantur lares
10.262
et respuuntur consecrata holuscula?
10.263
aut unde maior esse maiestas focis
10.264
quam nata in hortis sarculatis creditur,
10.265
si numen ollis, numen et porris inest?
10.266
Sed pulchra res est forma in aere sculptilis:
10.267
quid inprecabor officinis Graeciae,
10.268
quae condiderunt gentibus stultis deos?
10.269
forceps Mironis, malleus Polycliti
10.270
natura uestrum est atque origo caelitum.
10.271
Ars seminandis efficax erroribus
10.272
barbam rigentem dum Iouis circumplicat,
10.273
dum defluentem leniter flectens comam
10.274
limat capillos et corimbos Liberi
10.275
et, dum Mineruae pectus hydris asperat,
10.276
iniecit atram territis formidinem,
10.277
ut fulmen aeris ceu Tonantis horreant,
10.278
tremant uenenum sibilantis Gorgonae,
10.279
putent ephybum post triumphos Indicos
10.280
ferire thyrso posse, cum sit ebrius.
10.281
Tum quod Dianam molle succinctam uident,
10.282
uenantis arcum pertimescunt uirginis;
10.283
si forte uultum tristioris Herculis
10.284
liquore crispo massa finxit fusilis,
10.285
clauam minari, ni colatur, creditur.
10.286
Iam quis pauentum corda terror occultat,
10.287
Iunonis iram si polite expresserit?
10.288
uelut retortis intuens obtutibus
10.289
auertat ora de litantis hostia,
10.290
lapis seuera fronte mentitur minas.
10.291
Miror, quod ipsum non sacrastis Mentorem
10.292
nec templum et aras ipse Fidias habet,
10.293
fabri deorum uel parentes numinum,
10.294
qui si caminis institissent segnius,
10.295
non esset ullus Iuppiter conflatilis.
10.296
Non erubescis, stulte, pago dedite,
10.297
te tanta semper perdidisse obsonia,
10.298
quae dis ineptus obtulisti talibus,
10.299
quos trulla, peluis, cantharus, sartagines,
10.300
fracta et liquata contulerunt uascula?
10.301
Ignosco fatuis haec tamen uulgaribus,
10.302
quos lana terret discolora in stipite,
10.303
quos saepe falsus circulator decipit,
10.304
quibus omne sanctum est, quod pauendum rancidae
10.305
edentularum cantilenae suaserint;
10.306
uos eruditos miror et doctos uiros,
10.307
perpensa uitae quos gubernat regula,
10.308
nescire uel diuina uel mortalia
10.309
quo iure constent, quanta maiestas regat,
10.310
quidquid creatum est, quae creauit omnia.
10.311
Deus perennis, res inaestimabilis,
10.312
non cogitando, non uidendo clauditur,
10.313
excedit omnem mentis humanae modum
10.314
nec conprehendi uisibus nostris ualet
10.315
extraque et intus inplet ac superfluit.
10.316
Intemporalis, antequam primus dies,
10.317
esse et fuisse semper unus obtinet;
10.318
lux ipse uera ueri et auctor luminis,
10.319
cum lumen esset, lumen effudit suum,
10.320
ex luce fulgor natus hic est filius.
10.321
Vis una patris, uis et una est filii
10.322
unusque ab uno lumine splendor satus
10.323
pleno refulsit claritatis numine;
10.324
natura simplex pollet unius dei
10.325
et, quidquid usquam est, una uirtus condidit:
10.326
caelum solumque, uim marini gurgitis,
10.327
globos dierum noctiumque praesides,
10.328
uentos, procellas, fulgura, imbres, nubila,
10.329
septem triones, hesperos, aestus, niues,
10.330
fontes, pruinas et metalla et flumina;
10.331
praerupta, plana, montium conuallia,
10.332
feras, uolucres, reptiles, natatiles,
10.333
iumenta, pecua, subiugales, beluas,
10.334
flores, frutecta, germina, herbas, arbores,
10.335
quae sunt odori quaeque uernant esui.
10.336
Haec non labore et arte molitus deus
10.337
sed iussione, quam potestas protulit,
10.338
mandauit esse; facta sunt, quae non erant,
10.339
uerbo creauit omniformem machinam,
10.340
uirtus paterna semper in uerbo fuit.
10.341
Cognostis ipsum, nunc colendi agnoscite
10.342
ritum modumque, quale sit templi genus,
10.343
quae dedicari sanxerit donaria,
10.344
quae uota poscat, quos sacerdotes uelit,
10.345
quod mandet illic nectar inmolarier.
10.346
Aedem sibi ipse mente in hominis condidit
10.347
uiuam, serenam, sensualem, flabilem,
10.348
solui incapacem posse nec distructilem,
10.349
pulchram, uenustam, praeminentem culmine,
10.350
discriminatis inlitam coloribus.
10.351
Illic sacerdos stat sacrato in limine
10.352
foresque primas uirgo custodit Fides,
10.353
inncxa crines uinculis regalibus
10.354
poscit litari uictimas Christo et patri,
10.355
quas scit placere candidatas, simplices:
10.356
frontis pudorem, cordis inocentiam,
10.357
pacis quietem, castitatem corporis,
10.358
dei timorem, regulam scientiae,
10.359
ieiuniorum parcitatem sobriam,
10.360
spem non iacentem, semper et largam manum.
10.361
Ex his amoenus hostiis surgit uapor
10.362
uincens odorem balsami, turis, croci,
10.363
auras madentes Persicorum aromatum,
10.364
sublatus inde caelum adusque tollitur
10.365
et prosperatum dulce delectat deum.
10.366
Hanc disciplinam quisquis infensus uetat,
10.367
uetat probatum uiuere et sanctum sequi,
10.368
uetat uigorem mentis alte intendere
10.369
nostrique acumen ignis ad terram uocat
10.370
nec excitari uim sinit prudentiae.
10.371
O mersa limo caecitas gentilium,
10.372
o carnulenta nationum pectora,
10.373
o spissus error, o tenebrosum genus
10.374
terris amicum, deditum cadaueri,
10.375
subiecta semper intuens, numquam supra!
10.376
Furorne summus ultima et dementia est
10.377
deos putare, qui creantur nuptiis,
10.378
rem spiritalem terrulente quaerere,
10.379
elementa mundi consecrare altaribus,
10.380
id, quod creatum est, conditorem credere,
10.381
deasceato supplicate stipiti,
10.382
uerris cruore scripta saxa spargere,
10.383
aras ofellis obsecrare bubulis,
10.384
homines fuisse cum scias, quos consecras,
10.385
urnas reorum morticinas lambere?
10.386
Desiste, iudex saeculi, tantum nefas
10.387
uiris iubere fortibusque et liberis!
10.388
nil est amore ueritatis celsius;
10.389
dei perennis nomen adserentibus
10.390
nihil pauori est, mors et ipsa subiacet.
10.391
Dudum coquebat disserente martyre
10.392
Asclepiades intus iram subdolam
10.393
stomachatus alto felle, dum longum silet
10.394
bilemque tectis concipit praecordiis,
10.395
tandem latentis uim furoris euomit:
10.396
' Pro Iuppiter! quid est, quod ex hoc audio?
10.397
stat inter aras et deorum imagines
10.398
et, quod fateri cogor, in medio foro
10.399
tacente memet ac perorat perditus,
10.400
quidquid sacrorum est ore foedans inpio.
10.401
O fas priorum, moris o prisci status!
10.402
inuenta regum pro salute publica
10.403
Pompiliorum nostra carpunt saecula.
10.404
quis hos sofistas error inuexit nouus,
10.405
qui non colendos esse diuos disputent?
10.406
Nunc dogma nobis christianum nascitur
10.407
post euolutos mille demum consules
10.408
ab urbe Roma, ne retexam Nestoras.
10.409
quidquid nouellum surgit, olim non fuit.
10.410
uis summa rerum nosse? Pyrram consule!
10.411
Vbi iste uester tunc erat summus deus,
10.412
diuum fauore cum puer Mauortius
10.413
fundaret arcem septicollem Romulus?
10.414
quod Roma pollet auspicato condita,
10.415
Ioui Statori debet et dis ceteris.
10.416
Hoe sanctum ab aeuo est, hoc ab atauis traditum:
10.417
placanda nobis pro triumphis principis
10.418
delubra, faustus ut secundet gloriam
10.419
procinctus utque subiugatis hostibus
10.420
ductor quietum frenet orbem legibus.
10.421
Accingere ergo, quisquis es, nequissime,
10.422
pro principali rite nobiscum deos
10.423
orare uita uel, quod hostem publicum
10.424
pati necesse est, solue poenam sanguine:
10.425
spreuisse templa respuisse est principem.'
10.426
Tunc ille:' Numquam pro salute et maximis
10.427
fortissimisque principis cohortibus
10.428
aliter precabor, quam fidele ut militent
10.429
Christique lymfis ut renascantur patri,
10.430
capiant et ipsum caelitus paraclitum,
10.431
ut idolorum respuant caliginem,
10.432
cernant ut illud lumen aeternae spei
10.433
non suculentis influens obtutibus
10.434
nec corporales per fenestras emicans,
10.435
puris sed intus quod relucet mentibus.
10.436
Pupilla carnis crassa crassum perspicit
10.437
et res caduca, quod resoluendum est, uidet,
10.438
liquidis uidendis aptus est animae liquor,
10.439
natura feruens sola feruentissimae
10.440
diuinitatis uim coruscantem capit.
10.441
Hoc, opto, lumen imperator nouerit
10.442
tuus meusque, si uelit fieri meus;
10.443
nam si resistit christiano nomini,
10.444
meus ille talis imperator non erit,
10.445
scelus iubenti, crede, numquam seruiam.'
10.446
' Statis, ministri?' clamitans iudex ait,
10.447
' statis manusque continetis uindices?
10.448
non rupta sulcis dissecatis uiscera,
10.449
animam nec intus abditam rimamini,
10.450
erumpit unde uox profana in principem?'
10.451
Scindunt utrumque milites teterrimi
10.452
mucrone hiulco pensilis latus uiri,
10.453
sulcant per artus longa tractim uulnera,
10.454
obliqua rectis, recta transuersis secant
10.455
et iam retectis pectus albet ossibus.
10.456
Nitendo anhelant, diffluunt sudoribus,
10.457
cum sit quietus heros, in quem saeuiunt.
10.458
haec inter addit sponte Romanus loqui:
10.459
' si quaeris, o praefecte, uerum noscere,
10.460
hoc omne, quidquid lancinamur, non dolet.
10.461
Dolet, quod error pectori insedit tuo,
10.462
populos quod istos perditos tecum trahis.
10.463
currunt frequentes undique ad spectaculum,
10.464
gentile uulgus, heu, gemenda corpora,
10.465
crudumque nostrae sortis exemplum tremunt.
10.466
Audite cuncti, clamo longe ac praedico,
10.467
emitto uocem de catasta celsior:
10.468
Christus paternae gloriae splendor, deus,
10.469
rerum creator, noster idem particeps
10.470
spondet salutem perpetem credentibus,
10.471
animae salutem, sola quae non occidit,
10.472
sed iuge durans dispares casus subit:
10.473
aut luce fulget aut tenebris mergitur,
10.474
Christum secuta patris intrat gloriam,
10.475
disiuncta Christo mancipatur tartaro.
10.476
Curanda mercis qualitas, quaenam mihi
10.477
contingat olim perpetis substantiae;
10.478
nam membra parui pendo, quo pacto cadant,
10.479
casura certe lege naturae suae.
10.480
instat ruina; quod resoluendum est, ruat.
10.481
Nec distat, ignis et fidiculae saeuiant,
10.482
an corpus aegrum languor asper torqueat,
10.483
cum saepe morbos maior armet saeuitia.
10.484
non ungularum tanta uis latus fodit,
10.485
mucrone quanto dira pulsat pleurisis,
10.486
nec sic inusta lamminis ardet cutis,
10.487
ut febris atro felle uenas exedit
10.488
uel summa pellis ignis obductus coquit
10.489
papulasque feruor aestuosus excitat:
10.490
credas cremari stridulis cauteribus.
10.491
Miserum putatis, quod retortis pendeo
10.492
extentus ulnis, quod reuelluntur pedes,
10.493
conpago neruis quod sonat crepantibus:
10.494
sic heiulantes ossa clamant diuidi,
10.495
nodosa torquet quos podagra et artrisis.
10.496
Horretis omnes hasce carnificum manus:
10.497
num mitiores sunt manus medentium,
10.498
laniena quando saeuit Hippocratica?
10.499
uiuum secatur uiscus et recens cruor
10.500
scalpella tinguit, dum putredo abraditur.
10.501
Putate ferrum triste chirurgos meis
10.502
inferre costis, quod secat salubriter;
10.503
non est amarum, quo reformatur salus:
10.504
uidentur isti carpere artus tabidos,
10.505
sed dant medellam rebus intus uiuidis.
10.506
Quis nescit autem, quanta corruptela sit
10.507
contaminatae carnis ac solubilis?
10.508
sordet, tumescit, liquitur, faetet, dolet,
10.509
inflatur ira, soluitur libidine,
10.510
plerumque felle tincta liuores trahit.
10.511
Aurum regestum nonne carni adquiritur?
10.512
inlusa uestis, gemma, bombyx, purpura
10.513
in carnis usum mille quaeruntur dolis,
10.514
luxus uorandi carnis aruinam fouet,
10.515
carnis uoluptas omne per nefas ruit.
10.516
Medere, quaeso, carnifex, tantis malis,
10.517
concide, carpe fomitem peccaminum,
10.518
fac, ut resecto debilis carnis situ
10.519
dolore ab omni mens supersit libera
10.520
nec gestet ultra, quod tyrannus amputet.
10.521
Nec terrearis turba circumstantium:
10.522
hoc perdo solum, quod peribit omnibus,
10.523
regi, clienti pauperique et diuiti.
10.524
sic uernularum, sic senatorum caro
10.525
tabescit, imo cum sepulcro condita est.
10.526
Iactura uilis mordet et damnum leue,
10.527
si, quo carendum est, perdere extimescimus.
10.528
cur, quod necesse est, non uoluntas occupat,
10.529
natura cur non uertit in rem gloriae?
10.530
legale damnum deputemus praemiis.
10.531
Sed praemiorum forma quae sit fortibus,
10.532
uideamus, illa nempe, quae numquam petit.
10.533
caelo refusus subuolabit spiritus,
10.534
dei parentis perfruetur lumine
10.535
regnante Christo stans in arce regia.
10.536
Quandoque caelum ceu liber plicabitur,
10.537
cadet rotati solis in terram globus,
10.538
sferam ruina menstrualem distruet,
10.539
deus superstes solus et iusti simul
10.540
cum sempiternis permanebunt angelis.
10.541
Contemne praesens utile, o prudens homo,
10.542
quod terminandum, quod relinquendum est tibi,
10.543
omitte corpus, rem sepulcri et funeris,
10.544
tende ad futuram gloriam, perge ad deum,
10.545
agnosce, qui sis, uince mundum et saeculum!'
10.546
Vixdum elocutus martyr hanc peregerat
10.547
orationem, cum furens interserit
10.548
Asclepiades:' uertat ictum carnifex
10.549
in os loquentis inque maxillas manum
10.550
sulcosque acutos et fidiculas transferat.
10.551
Verbositatis ipse rumpatur locus,
10.552
scaturrientes perdat ut loquacitas
10.553
sermonis auras perforatis follibus,
10.554
quibus sonandi nulla lex ponit modum;
10.555
ipsa et loquentis uerba torqueri uolo.'
10.556
Inplet iubentis dicta lictor inpius;
10.557
charaxat ambas ungulis scribentibus
10.558
genas cruentis et secat faciem notis,
10.559
hirsuta barbis soluitur carptim cutis
10.560
et mentum adusque uultus omnis scinditur.
10.561
Martyr fluentem fatur inter sanguinem:
10.562
' grates tibi, o praefecte, magnas debeo,
10.563
quod multa pandens ora iam Christum loquor:
10.564
artabat ampli nominis praeconium
10.565
meatus unus, inpar ad laudes dei.
10.566
Rimas patentes inuenit uox edita
10.567
multisque fusa rictibus reddit sonos
10.568
hinc inde plures et profatur undique
10.569
Christi patrisque sempiternam gloriam:
10.570
tot ecce laudant ora, quot sunt uulnera.'
10.571
Tali repressus cognitor constantia
10.572
cessare poenam praecipit, tunc sic ait:
10.573
' per Solis ignes iuro, qui nostros dies
10.574
reciprocatis administrat circulis,
10.575
cuius recursu lux et annus ducitur,
10.576
ignes parandos iam tibi tristis rogi,
10.577
qui fine digno corpus istud deuorent,
10.578
quod perseuerans tam resistit nequiter
10.579
sacris uetustis nec dolorum spiculis
10.580
uictum fatiscit fitque poenis fortius.
10.581
Quis hunc rigorem pectori iniecit stupor?
10.582
mens obstinata est, corpus omne obcalluit,
10.583
tantus nouelli dogmatis regnat furor:
10.584
hic nempe uester Christus haud olim fuit,
10.585
quem tu fateris ipse suffixum cruci.'
10.586
' Haec illa crux est omnium nostrum salus',
10.587
Romanus inquit,' hominis haec redemptio est.
10.588
scio incapacem te sacramenti, inpie,
10.589
non posse caecis sensibus mysterium
10.590
haurire nostrum: nil diurnum nox capit.
10.591
Tamen in tenebris proferam claram facem,
10.592
sanus uidebit, lippus oculos obteget.
10.593
remouete lumen, dicet insanabilis,
10.594
iniuriosa est nil uidenti claritas.
10.595
audi, profane, quod grauatus oderis!
10.596
Regem perennem rex perennis protulit
10.597
in se manentem nec minorem tempore,
10.598
quia tempus illum non tenet; nam fons retro
10.599
exordiorum est et dierum et temporum,
10.600
ex patre Christus: hoc pater quod filius.
10.601
Hic se uidendum praestitit mortalibus,
10.602
mortale corpus sumpsit inmortalitas,
10.603
ut, dum caducum portat aeternus dens,
10.604
transire nostrum posset ad caelestia:
10.605
homo est peremptus et resurrexit deus.
10.606
Congressa mors est membra gestanti deo;
10.607
dum nostra temptat, cessit inmortalibus.
10.608
stultum putatis hoc, sofistae saeculi,
10.609
sed stulta mundi summus elegit pater,
10.610
ut stultus esset saeculi prudens dei.
10.611
Antiquitatem Romuli et Mauortiam.
10.612
lupam renarras primum et omen uulturum.
10.613
si res nouellas respuis, nil tam recens:
10.614
uix mille fastis inplet hanc aetatulam
10.615
cursus dierum conditore ab augure.
10.616
Sescenta possum regna pridem condita
10.617
proferre toto in orbe, si sit otium,
10.618
multo ante clara, quam capellam Gnosiam
10.619
suxisse fertur Iuppiter, Martis pater.
10.620
sed illa non sunt, haec et olim non erunt.
10.621
Crux ista Christi, quam nouellam dicitis,
10.622
nascente mundo factus ut primum est homo,
10.623
expressa signis, expedita est litteris,
10.624
aduentus eius mille per miracula
10.625
praenuntiatus ore uatum consono.
10.626
Reges, profetae iudicesque et principes
10.627
uirtute, bellis, cultibus sacris, stilo
10.628
non destiterunt pingere formam crucis,
10.629
crux praenotata, crux adumbrata est prius,
10.630
crucem uetusta conbiberuut saecula.
10.631
Tandem retectis uocibusque profeticis
10.632
aetate nostra conprobata antiquitas
10.633
coram refulsit ore conspicabili,
10.634
ne fluctuaret ueritas dubia fide,
10.635
si non pateret teste uisu comminus.
10.636
Hinc nos et ipsum non perire credimus
10.637
corpus, sepulcro quod uorandum traditur,
10.638
quia Christus in se mortuum corpus cruci
10.639
secure excitatum uexit ad solium patris
10.640
uiamque cunctis ad resurgendum dedit.
10.641
Crux illa nostra est, nos patibulum ascendimus,
10.642
nobis peremptus Christus et nobis deus
10.643
Christus reuersus, ipse qui moriens homo est,
10.644
natura duplex: moritur et mortem domat,
10.645
reditque in illud, quod perire nesciat.
10.646
Dixisse pauca sit satis de mysticis
10.647
nostrae salutis deque processu spei;
10.648
iam iam silebo: margaritas spargere
10.649
Christi uetamur inter inmundos sues,
10.650
lutulenta sanctum ne terant animalia.
10.651
Sed quia profunda non licet luctarier
10.652
ratione tecum, consulamus proxima:
10.653
interrogetur ipsa naturalium
10.654
simplex sine arte sensuum sententia,
10.655
fuci inperitus fac ut adsit arbiter.
10.656
Da septuennem circiter puerum ant minus,
10.657
qui sit fauoris liber et non oderit
10.658
quemquam nec ullum mentis in uitium cadat;
10.659
periclitemur, quid recens infantia
10.660
dicat sequendum, quid nouus sapiat uigor.'
10.661
Hanc ille sancti martyris uocem libens
10.662
amplexus unum de caterua infantium
10.663
paruum nec olim lacte depulsum capi
10.664
captumque adeSse praecipit:' quiduis roga',
10.665
inquit,' sequamur, quod probarit pusio.'
10.666
Romanus ardens experiri innoxiam
10.667
lactantis oris indolem:' filiole', ait,
10.668
' dic, quid uidetur esse uerum et congruens,
10.669
unumne Christum colere et in Christo patrem,
10.670
an conprecari mille formarum deos?'
10.671
Adrisit infans nec moratus rettulit:
10.672
' est quidquid illud, quod ferunt homines deum,
10.673
unum esse oportet, et, quod uni, est unicum.
10.674
cum Christus hoc sit, Christus est uerus deus,
10.675
genera deorum multa nec pueri putant.'
10.676
Stupuit tyrannus sub pudore fluctuans
10.677
nec uim decebat innocenti aetatulae
10.678
inferre leges nec loquenti talia
10.679
furor sinebat efferatus parcere:
10.680
' quis auctor', inquit,' uocis est huius tibi?'
10.681
Respondit ille:' mater et matri deus:
10.682
illa ex parente spiritu docta inbibit,
10.683
quo me inter ipsa pasceret cunabula,
10.684
ego ut gemellis uberum de fontibus
10.685
lac paruus hausi, Christum et hausi credere.'
10.686
' Ergo ipsa mater adsit', exclamat,' cedo',
10.687
Asclepiades,' disciplinae et exitum
10.688
tristem suae magistra spectet inpia,
10.689
male eruditi torqueatur funere
10.690
infantis orba, quemque corrupit, fleat.
10.691
Absit, ministros uilis ut muliercula
10.692
nostros fatiget: quantulus autem dolor
10.693
uexabit artus mortis auxilio breuis!
10.694
oculi parentis punientur acrius,
10.695
quam si cruentae membra carpant ungulate.'
10.696
Vix haec profatus pusionem praecipit
10.697
sublime tollant et manu pulsent nates,
10.698
mox et remota ueste uirgis uerberent
10.699
tenerumque duris ictibus tergum secent,
10.700
plus unde laetis quam cruoris defluat.
10.701
Quae cautis illud perpeti spectaculum,
10.702
quis ferre possit aeris aut ferri rigor?
10.703
inpacta quotiens corpus attigerat salix,
10.704
tenui rubebant sanguine uda uimina,
10.705
quem plaga fierat roscidis liuoribus.
10.706
Ferunt minaces uerberantium genas
10.707
inlacrimasse sponte dimanantibus
10.708
guttis per ora barbarum frementia,
10.709
scribas et ipsos et coronam plebium
10.710
proceresque siccis non stetisse uisibus.
10.711
At sola mater hisce lamentis caret,
10.712
soli sereno frons renidet gaudio:
10.713
stat in piorum corde pietas fortior
10.714
amore Christi contumax doloribus
10.715
firmatque sensum mollis indulgentiae.
10.716
Sitire sese paruus exclamauerat--
10.717
animae aestuantis ardor in cruciatibus
10.718
hoc exigebat, lymfae ut haustum posceret--,
10.719
quem torua mater eminus triste intuens
10.720
uultu et seueris uocibus sic increpat:
10.721
' Puto, inbecillo, nate, turbaris metu
10.722
et te doloris horror adflictum domat.
10.723
non hanc meorum uiscerum stirpem fore
10.724
deo spopondi, non in hanc spem gloriae
10.725
te procreaui, cedere ut leto scias.
10.726
Aquam bibendam postulas, cum sit tibi
10.727
fons ille uiuus praesto, qui semper fluit
10.728
et cuncta solus inrigat uiuentia,
10.729
intus forisque spiritum et corpus simul,
10.730
aeternitatem largiens potantibus.
10.731
Venies ad illud mox fluentum, si modo
10.732
animo ac medullis solus ardor aestuet
10.733
uidere Christum, quod semel potum adfatim
10.734
sic sedat omnem pectoris flagrantiam,
10.735
uita ut beata iam sitire nesciat.
10.736
Hic, hic bibendus, nate, nunc tibi est calix,
10.737
mille in Bethleem quem biberunt paruuli:
10.738
oblita lactis et papillarum inmemor
10.739
aetas amaris, mox deinde dulcibus
10.740
refecta poclis mella sumpsit sanguinis.
10.741
Exemplum ad istud nitere, o fortis puer,
10.742
generosa prolis matris et potentia!
10.743
omnes capaces esse uirtutum pater
10.744
mandauit annos, neminem excepit diem
10.745
ipsis triumphos adnuens uagitibus.
10.746
Scis, saepe dixi, cum docenti adluderes
10.747
et garrulorum signa uerborum dares,
10.748
Isaac fuisse paruulum patri unicum,
10.749
qui, cum inmolandus aram et ensem cerneret,
10.750
ultro sacranti colla praebuerit seni.
10.751
Narraui et illud nobile ac memorabile
10.752
certamen, una matre quod septem editi
10.753
gessere pueri, sed tamen factis uiri,
10.754
hortante eadem matre in ancipiti exitu,
10.755
poenae et coronae sanguini ut ne parcerent.
10.756
Videbat ipsos apparatus funerum
10.757
praesens suorum nec mouebatur parens
10.758
laetata, quotiens aut oliuo stridula
10.759
sartago frixum torruisset puberem
10.760
dira aut cremasset lamminarum inpressio.
10.761
Comam cutemque uerticis reuulserat
10.762
a fronte tortor, nuda testa ut tegmine
10.763
ceruicem adusque dehonestaret caput;
10.764
clamabat illa:' patere, gemmis uestiet
10.765
apicem hunc corona regio ex diademate.'
10.766
Linguam tyrannus amputari iusserat
10.767
uni ex ephybis; mater aiebat:' satis
10.768
iam parta nobis gloria est, pars optima
10.769
deo inmolatur ecce nostri corporis,
10.770
digna est fidelis lingua, quae sit hostia.
10.771
Interpres animi, enuntiatrix sensuum,
10.772
cordis ministra, praeco operti pectoris,
10.773
prima offeratur in sacramentum necis
10.774
et sit redemptrix prima membrorum omnium,
10.775
ducem dicatam mox sequentur cetera.
10.776
His Maccabeos incitans stimulis parens
10.777
hostem subegit subiugatum septies,
10.778
quot feta natis, tot triumphis inclyta;
10.779
me partus unus ut feracem gloriae,
10.780
mea uita, praestet, in tua est situm manu.
10.781
Per huius alui fida conceptacula,
10.782
per hospitalem mense bis quino larem,
10.783
si dulce nostri pectoris nectar tibi,
10.784
si molle gremium, grata si crepundia,
10.785
persiste et horum munerum auctorem adsere!
10.786
Quanam arte nobis uiuere intus coeperis,
10.787
nihilumque et illud, unde corpus, nescio,
10.788
nouit animator solus et factor tui;
10.789
inpendere ipsi, cuius ortus munere es,
10.790
bene in datorem, quod dedit, refuderis'.
10.791
Talia canente matre iam laetus puer
10.792
uirgas strepentes et dolorem uerberum
10.793
ridebat. hic tum cognitor pronuntiat:
10.794
' claudatur infans carcere et tanti mali
10.795
Romanus auctor torqueatur acrius'.
10.796
Illum recentes per cicatricum uias
10.797
denuo exarabant, quaque acutum traxerant
10.798
paulo ante ferrum, mox recrudescentibus
10.799
plagis apertas persequebantur notas,
10.800
quos iam superbus uictor ignauos uocat.
10.801
' O non uirile robur, o molles manus,
10.802
unam labantis dissipare tam diu
10.803
uos non potesse fabricam corpusculi!
10.804
uix iam cohaeret nec tamen penitus cadit
10.805
uincens lacertos dexterarum inertium.
10.806
Citius cadauer dentibus carpunt canes
10.807
longeque morsus uulturum efficacior
10.808
ad deuorandas carnis offas mortuae;
10.809
languetis inbelli fame ac fatiscitis,
10.810
gula est ferina sed socors edacitas'.
10.811
Exarsit istis turbida ira iudicis
10.812
seque in supremam concitat sententiam:
10.813
' si te morarum paenitet, finem citum
10.814
subeas, licebit: ignibus uorabere
10.815
damnatus et fauilla iam tenuis fies.'
10.816
Abiens at ille, cum foro abriperent uirum
10.817
truces ministri, pone respectans ait:
10.818
' appello ab ista, perfide, ad Christum meum
10.819
crudelitate, non metu mortis tremens,
10.820
sed ut probetur esse nil, quod iudicas'.
10.821
' Quid differo', inquit ille,' utrosque perdere,
10.822
puerum ac magistrum, conplices sectae inpiae?
10.823
gladius recidat uile uix hominis caput
10.824
infantis, istum flamma uindex concremet,
10.825
sit his sub uno fine dispar exitus.'
10.826
Peruentum ad ipsum caedis inplendae locum.
10.827
natum gerebat mater amplexu et sinu,
10.828
ut primitiuum crederes fetum geri
10.829
deo offerendum sancti Abelis ferculo,
10.830
lectum ex ouili, puriorem ceteris.
10.831
Puerum poposcit carnifex, mater dedit,
10.832
nec inmorata est fletibus, tantum osculum
10.833
inpressit unum:' uale', ait,' dulcissime,
10.834
et, cum beatus regna Christi intraueris,
10.835
memento matris, iam patrone ex filio!'
10.836
Dixit. deinde, dum ferit ceruiculam
10.837
percussor ense, docta mulier psallere
10.838
hymnum canebat carminis Dauitici:
10.839
' pretiosa sancti mors sub aspectu dei,
10.840
tuus ille seruus, prolis ancillae tuae'.
10.841
Talia retexens explicabat pallium
10.842
manusque tendebat sub ictu et sanguine,
10.843
uenarum ut undam profluam manantium
10.844
et palpitantis oris exciperet globum:
10.845
excepit et caro adplicauit pectori.
10.846
At parte campi ex altera inmanem pyram
10.847
texebat ustor fumidus pinu arida,
10.848
sarmenta mixtim subdita et faeni struem
10.849
spargens liquato rote feruentis picis,
10.850
quo flamma pastu cresceret ferocius.
10.851
Et iam retortis bracchiis furca eminus
10.852
Romanus actus ingerebatur rogo:
10.853
' scio', inquit ille,' non futurum, ut concremer,
10.854
nec passionis hoc genus datum est mihi,
10.855
et restat ingens quod fiat miraculum.'
10.856
Haec eius orsa sequitur inmensus fragor
10.857
nubis ruentis, nimbus undatim nigro
10.858
praeceps aquarum flumine ignes obruit.
10.859
alunt oliuo semiconbustas faces,
10.860
sed uincit imber iam madentem fomitem.
10.861
Trepidare teter carnifex rebus nouis
10.862
turbatus et, qua posset arte, insistere,
10.863
uersare torres cum fauillis umidis,
10.864
prunas maniplis confouere stuppeis
10.865
et semen ignis inter undas quaerere.
10.866
Quod cum tumenti nuntiatum iudici,
10.867
commouit iram fellis inplacabilis:
10.868
' quousque tandem summus hic nobis magus
10.869
inludet', inquit,' Thessalorum carmine
10.870
poenam peritus uertere in ludibrium?
10.871
Fortasse ceruix, si secandam iussero,
10.872
flecti sub ensem non patebit uulneri,
10.873
uel amputatum plaga collum diuidens
10.874
rursus coibit ac reglutinabitur
10.875
umerisque uertex eminebit additus.
10.876
Temptemus igitur ante partem quampiam
10.877
truncare ferro corporis superstitis,
10.878
ne morte simpla criminosus multiplex
10.879
cadat uel una perfidus caede oppetat:
10.880
quot membra gestat, tot modis pereat uolo.
10.881
Libet experiri, Lerna, sicut traditur,
10.882
utrum renatis pullulascat artubus
10.883
ac se inminuti corporis damnis nouum
10.884
instauret: ipse praesto erit tunc Hercules
10.885
hydrina suetus ustuire uulnera.
10.886
Iam nunc secandi doctus adsit artifex,
10.887
qui cuncta norit uiscerum confinia
10.888
uel nexa neruis disparare uincula:
10.889
date hunc, reuulsis qui medetur ossibus
10.890
aut fracta nodis sarciens conpaginat.
10.891
Linguam priorem detrahat radicitus,
10.892
quae corpore omni sola uiuit nequior;
10.893
illa et procaci pessima in nostros deos
10.894
inuecta motu fas profanauit uetus
10.895
audax et ipsi non pepercit principi.'
10.896
Aristo quidam medicus accitus uenit,
10.897
proferre linguam praecipit. profert statim
10.898
martyr retectam, pandit ima et faucium
10.899
ille et palatum tractat et digito exitum
10.900
uocis pererrans uulneri explorat locum.
10.901
Linguam deinde longe ab ore protrahens
10.902
scalpellum in usque guttur insertans agit.
10.903
illo secante fila sensim singula
10.904
numquam momordit martyr aut os dentibus
10.905
conpressit artis nec cruorem sorbuit.
10.906
Inmotus et patente rictu constitit,
10.907
dum sanguis extra defluit scaturriens,
10.908
perfusa pulcher menta russo stemmate
10.909
fert et cruenti pectoris spectat decus
10.910
fruiturque et ostro uestis ut iam regiae.
10.911
Praefectus ergo ratus elinguem uirum
10.912
cogi ad sacrandum posse, cum uerbis carens
10.913
nil in deorum blateraret dedecus,
10.914
iubet reduci iam tacentem ac debilem
10.915
multo loquentis turbine olim territus.
10.916
Reponit aras ad tribunal denuo
10.917
et tus et ignem uiuidum in carbonibus
10.918
taurina et exta uel suilla abdomina;
10.919
ingressus ille, ut hos paratus perspicit,
10.920
insufflat, ipsos ceu uideret daemonas.
10.921
Inridet hoc Asclepiades laetior,
10.922
addit deinde:' numquid inclementius,
10.923
sicut solebas, es paratus dicere?
10.924
effare quiduis ac perora et dissere;
10.925
permitto, uocem libere ut exerceas.'
10.926
Romanus alto corde suspirans diu
10.927
gemitu querellam traxit et sic orsus est:
10.928
' Christum loquenti lingua numquam defuit,
10.929
nec uerba quaeras quo regantur organo,
10.930
cum praedicatur ipse uerborum dator.
10.931
Qui fecit, ut uis uocis expressa intimo
10.932
pulmone et oris torta sub testudine
10.933
nunc ex palato det repercussos sonos,
10.934
nunc temperetur dentium de pectine
10.935
sitque his agendis lingua plectrum mobile,
10.936
si mandet idem faucium sic fistulas
10.937
spirare flatu concinentes consono,
10.938
ut uerba in ipsis explicent meatibus
10.939
uel exitu oris, cymbalis profarier
10.940
nunc pressa parce labra, nunc hiantia,
10.941
dubitasne uerti posse naturae statum,
10.942
cui facta forma est, qualis esset primitus?
10.943
hanc nempe factor uertere, ut libet, potest
10.944
positasque leges texere ac retexere,
10.945
linguam loquella ne ministram postulet.
10.946
Vis scire nostri numinis potentiam?
10.947
fluctus liquentis aequoris pressit pede,
10.948
natura fluxa ac tenuis in solidum coit:
10.949
quam dispar illis legibus, quis condita est!
10.950
solet natatus ferre, fert uestigia.
10.951
Habet usitatum munus hoc diuinitas,
10.952
quae uera nobis colitur in Christo et patre,
10.953
mutis loquellam, percitum claudis gradum,
10.954
surdis fruendam reddere audientiam,
10.955
donare caecis lucis insuetae diem.
10.956
Haec si quis amens fabulosa existimat,
10.957
uel ipse tute si parum fidelia
10.958
rebare pridem, uera cognoscas licet:
10.959
habes loquentem, cuius amputaueras
10.960
linguam: probatis cede iam miraculis.'
10.961
Horror stupentem persecutorem subit
10.962
timorque et ira pectus in caliginem
10.963
uertere: nescit, uigilet anne somniet,
10.964
miratur haerens, quod sit ostenti genus:
10.965
formido frangit, armat indignatio.
10.966
Nec uim domare mentis effrenae potest
10.967
nec, quo furoris tela uertat, inuenit.
10.968
postremo medicum saeuus insontem iubet
10.969
reum citari, nundinatum hunc arguit,
10.970
mercede certa pactus ut conluderet,
10.971
aut ferrum in ore nil agens et irritum
10.972
uersasse frustra seu retunsis tactibus
10.973
aut arte quadam uulnus inlatum breue,
10.974
quod sauciata parte linguam laederet
10.975
neruos nec omnes usque quaque abscideret.
10.976
Manere saluam uocis harmoniam probe
10.977
non posse, inani concauo uerba exprimi,
10.978
quae concrepare ligula moderatrix facit.
10.979
esto, ut resultet spiritus uacuo specu,
10.980
echo sed extat inde, non oratio.
10.981
Veris refutat medicus hanc calumniam:
10.982
' scrutare uel tu nunc latebras faucium
10.983
intraque dentes curiosum pollicem
10.984
circumfer haustus uel patentes inspice,
10.985
lateatne quidquam, quod regat spiramina.
10.986
Quamquam forassem forte si puncto leui
10.987
tenuiue linguam contigissem uulnere,
10.988
titubante plectro fatus esset debilis;
10.989
nam cum magistra uocis in uitium cadit,
10.990
usus necesse est et loquendi intercidat.
10.991
Fiat periclum, si placet, cuiusmodi
10.992
edat querellam quadrupes lingua eruta,
10.993
elinguis et quem porca grunnitum strepat,
10.994
cui uox fragosa, clamor est inconditus,
10.995
probabo mutam nil sonare stridulum.
10.996
Testor salutem principis me simplici
10.997
functum secantis arte, iudex optime,
10.998
seruisse iussis absque fraude publicis;
10.999
sciat hic, quis illi uerba suggillet deus,
10.1000
ego, unde mutus sit disertus, nescio.'
10.1001
His sese Aristo purgat, at contra inpium
10.1002
nil haec latronem christianorum mouent,
10.1003
magis magisque fertur in uesaniam.
10.1004
quaerit, alienus sanguis ille asperserit
10.1005
uirum, suone fluxerit de uulnere.
10.1006
Respondit his Romanus:' eccum, pracsto sum,
10.1007
meus iste sanguis uerus est, non bubulus.
10.1008
agnoscis illum, quem loquor, miserrime
10.1009
pagane, uestri sanguinem sacrum bouis,
10.1010
cuius litata caede permadescitis?
10.1011
Summus sacerdos nempe sub terram scrobe
10.1012
acta in profundum consecrandus mergitur,
10.1013
mire infulatus festa uittis tempora
10.1014
nectens, corona tum repexus aurea,
10.1015
cinctu Gabino sericam fultus togam.
10.1016
Tabulis superne strata texunt pulpita
10.1017
rimosa rari pegmatis conpagibus,
10.1018
scindunt subinde uel terebrant aream
10.1019
crebroque lignum perforant acumine,
10.1020
pateat minutis ut frequens hiatibus.
10.1021
Huc taurus ingens fronte torua et hispida
10.1022
sertis reuinctus aut per armos floreis
10.1023
aut inpeditis cornibus deducitur,
10.1024
nec non et auro frons coruscat hostiae
10.1025
saetasque fulgor brattealis inficit.
10.1026
Hic ut statuta est inmolanda belua,
10.1027
pectus sacrato diuidunt uenabulo;
10.1028
eructat amplum uulnus undam sanguinis
10.1029
feruentis inque texta pontis subditi
10.1030
fundit uaporum flumen et late aestuat.
10.1031
Tum per frequentes mille rimarum uias
10.1032
inlapsus imber tabidum rorem pluit,
10.1033
defossus intus quem sacerdos excipit
10.1034
guttas ad omnes turpe subiectans caput
10.1035
et ueste et omni putrefactus corpore.
10.1036
Quin os supinat, obuias offert genas,
10.1037
supponit aures, labra, nares obicit,
10.1038
oculos et ipsos perluit liquoribus,
10.1039
nec iam palato parcit et linguam rigat,
10.1040
donec cruorem totus atrum conbibat.
10.1041
Postquam cadauer sanguine egesto rigens
10.1042
conpege ab illa fiamines retraxerint,
10.1043
procedit inde pontifex uisu horridus,
10.1044
ostentat udum uerticem, barbam grauem,
10.1045
uittas madentes atque amictus ebrios.
10.1046
Hunc inquinatum talibus contagiis,
10.1047
tabo recentis sordidam piaculi,
10.1048
omnes salutant atque adorant eminus,
10.1049
uilis quod illum sanguis et bos mortuus
10.1050
foedis latentem sub cauernis lauerint.
10.1051
Addamus illam, uis, hecatomben tuam,
10.1052
centena ferro cum cadunt animalia
10.1053
uariaque abundans caede restagnat cruor,
10.1054
uix ut cruentis augures natatibus
10.1055
possint meare per profundum sanguinis?
10.1056
Sed quid macellum pingue puluinarium,
10.1057
quid maximorum lancinatores gregum
10.1058
euiscerata carne crudos criminor?
10.1059
sunt sacra, quando uosmet ipsi exciditis,
10.1060
uotiuus et cum membra detruncat dolor.
10.1061
Cultrum in lacertos exerit fanaticus
10.1062
sectisque Matrem bracchiis placat deam,
10.1063
furere ac rotari ius putatur mysticum;
10.1064
parca ad secandum dextra fertur inpia,
10.1065
caelum meretur uulnerum crudelitas.
10.1066
Ast hic metenda dedicat genitalia,
10.1067
numen reciso mitigans ab inguine
10.1068
offert pudendum semiuir donum deae,
10.1069
illam reuulsa masculini germinis
10.1070
effluenti pascit auctam sanguine.
10.1071
Vterque sexus sanctitati displicet,
10.1072
medium retentat inter alternum genus,
10.1073
mas esse cessat ille nec fit femina.
10.1074
felix deorum mater inberbes sibi
10.1075
parat ministros lenibus nouaculis.
10.1076
Quid, cum sacrandus accipit sfragitidas?
10.1077
acus minutas ingerunt fornacibus,
10.1078
his membra pergunt urere, ut igniuerint;
10.1079
quamcumque partem corporis feruens nota
10.1080
stigmarit, hanc sic consecratam praedicant.
10.1081
Functum deinde cum reliquit spiritus
10.1082
et ad sepulcrum pompa fertur funeris,
10.1083
partes per ipsas inprimuntur bratteae,
10.1084
insignis auri lammina obducit cutem,
10.1085
tegitur metallo, quod perustum est ignibus.
10.1086
Has ferre poenas cogitur gentilitas,
10.1087
hac dii coercent lege cultores suos:
10.1088
sic daemon ipse ludit hos, quos ceperit,
10.1089
docet execrandas ferre contumelias,
10.1090
tormenta inuri mandat infelicibus.
10.1091
At noster iste sanguis ex uestra fIuit
10.1092
crudelitate, uos tyrannide inpia
10.1093
exulceratis innocentum corpora.
10.1094
si uos sinatis, incruente uiuimus,
10.1095
at si cruente puniamur, uincimus.
10.1096
Sed iam silebo, finis instat debitus,
10.1097
finis malorum, passionis gloria,
10.1098
iam non licebit, inprobe, ut licuit modo,
10.1099
torquere nostra uel secare uiscera,
10.1100
cedas necesse est uictus et iam desinas.'
10.1101
' Cessabit equidem tortor et sector dehinc',
10.1102
iudex minatur,' sed peremptoris manus
10.1103
succedet illis, strangulatrix faucium,
10.1104
aliter silere nescit oris garruli
10.1105
uox inquieta, quam tubam si fregero.'
10.1106
Dixit foroque protrahi iussit uirum,
10.1107
trudi in tenebras noxialis carceris,
10.1108
elidit illic fune collum martyris
10.1109
lictor nefandus. sic peracta est passio,
10.1110
anima absoluta uinculis caelum petit.
10.1111
Gesta intimasse cuncta fertur principi
10.1112
praefectus addens ordinem uoluminum
10.1113
seriemque tantae digerens tragoediae,
10.1114
laetatus omne crimen in fasces refert
10.1115
suum tyrannus chartulis uiuacibus.
10.1116
Illas sed aetas conficit diutina,
10.1117
fuligo timeat, puluis obducit situ,
10.1118
carpit scnectus aut ruinis obruit;
10.1119
inscripta Christo pagina inmortalis est
10.1120
nec obsolescit ullus in caelis apex.
10.1121
Excepit adstans angelus coram deo
10.1122
et quae locutus martyr et quae pertulit,
10.1123
nec uerba solum disserentis condidit,
10.1124
sed ipsa pingens uulnera expressit stilo
10.1125
laterum, genarum pectorisque et faucium.
10.1126
Omnis notata est sanguinis dimensio,
10.1127
ut quamque plagam sulcus exarauerit,
10.1128
altam, patentem, proximam, longam, breuem,
10.1129
quae uis doloris quiue segmenti modus,
10.1130
guttam cruoris ille nullam perdidit.
10.1131
Hic in regestis est liber caelestibus,
10.1132
monumenta seruans laudis indelebilis,
10.1133
relegendus olim sempiterno iudici,
10.1134
libramine aequo qui malorum pondera
10.1135
et praemiorum conparabit copias.
10.1136
Vellem sinister inter haedorum greges
10.1137
ut sum futurus, eminus dinoscerer
10.1138
atque hoc precante diceret rex optimus:
10.1139
' Romanus orat, transfer hunc haedum mihi,
10.1140
sit dexter, agnus induatur uellere.'< prud. peristeph.