Peristephanon
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/prudentius" aria-label="More works by Prudentius (IV)">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
11.1
Innumeros cineres sanctorum Romula in urbe
11.2
uidimus, o Christi Valeriane sacer.
11.3
Incisos tumulis titulos et singula quaeris
11.4
nomina: difficile est, ut replicare queam.
11.5
Tantos iustorum populos furor inpius hausit,
11.6
cum coleret patrios Troia Roma deos.
11.7
Plurima litterulis signata sepulcra 1 oquuntur
11.8
martyris aut nomen aut epigramma aliquod,
11.9
sunt et muta tamen tacitas claudentia tumbas
11.10
marmora, quae solum significant numerum.
11.11
Quanta uirum iaceant congestis corpora aceruis,
11.12
nosse licet, quorum nomina nulla legas.
11.13
Sexaginta illic defossas mole sub una
11.14
reliquias memini me didicisse hominum,
11.15
quorum solus habet conperta uocabula Christus,
11.16
utpote quos propriae iunxit amicitiae.
11.17
Haec dum lustro oculis et sicubi forte latentes
11.18
rerum apices ueterum per monumenta sequor,
11.19
inuenio Hippolytum, qui quondam scisma Nouati
11.20
presbiter attigerat nostra sequenda negans,
11.21
usque ad martyrii prouectum insigne tulisse
11.22
lucida sanguinei praemia supplicii.
11.23
Nec mirere senem peruersi dogmatis olim
11.24
munere ditatum catholicae fidei.
11.25
Cum iam uaesano uictor raperetur ab hoste
11.26
exultante anima carnis ad exitium,
11.27
plebis amore suae multis comitantibus ibat;
11.28
consultus quaenam secta foret melior,
11.29
respondit:' fugite, o miseri, execranda Nouati
11.30
scismata, catholicis reddite uos populis!
11.31
Vna fides uigeat, prisco quae condita templo est,
11.32
quam Paulus retinet quamque cathedra Petri.
11.33
Quae docui, docuisse piget: uenerabile martyr
11.34
cerno, quod a cultu rebar abesse dei.'
11.35
His ubi detorsit laeuo de tramite plebem
11.36
monstrauitque sequi, qua uia dextra uocat,
11.37
seque ducem recti spretis anfractibus idem
11.38
praebuit, erroris qui prius auctor erat,
11.39
sistitur insano rectori christicolas tunc
11.40
ostia uexanti per Tiberina uiros.
11.41
Illo namque die Roma secesserat, ipsos
11.42
peste Suburbanos ut quateret populos,
11.43
non contentus humum celsae intra moenia Romae
11.44
tinguere iustorum caedibus assiduis.
11.45
Ianiculum cum iam madidum, fora, rostra, Suburam
11.46
cerneret eluuie sanguinis affluere,
11.47
protulerat rabiem Tyrreni ad litoris oram
11.48
quaeque loca aequoreus proxima portus habet.
11.49
Inter carnifices et constipata sedebat
11.50
officia extructo celsior in solio,
11.51
discipulos fidei detestandique rebelles
11.52
idolii ardebat dedere perfidiae.
11.53
Carcereo crinita situ stare agmina contra
11.54
iusserat horrendis excrucianda modis.
11.55
Inde catenarum tractus, hinc lorea flagra
11.56
stridere, uirgarum concrepitare fragor,
11.57
ungula fixa cauis costarum cratibus altos
11.58
pandere secessus et lacerare iecur.
11.59
Ac iam lassatis iudex tortoribus ibat
11.60
in furias cassa cognitione fremens--
11.61
nullus enim Christi ex famulis per tanta repertus
11.62
supplicia, auderet qui uitiare animam--
11.63
inde furens quaesitor ait:' iam, tortor, ab unco
11.64
desine, si uana est quaestio, morte agito.
11.65
Huic abscide caput, crux istum tollat in auras
11.66
uiuentesque oculos offerat alitibus;
11.67
hos rape praecipites et uinctos conice in ignem,
11.68
sit pyra, quae multos deuoret una reos.
11.69
En tibi, quos properes rimosae inponere cumbae
11.70
pellere et in medii stagna profunda freti.
11.71
Quos ubi susceptos rabidum male suta per aequor
11.72
uexerit et tumidis caesa labarit aquis,
11.73
dissociata putrem laxent tabulata carinam
11.74
conceptumque bibant undique naufragium.
11.75
Squamea caenoso praestabit uentre sepulcrum
11.76
belua consumptis cruda cadaueribus.'
11.77
Haec persultanti celsum subito ante tribunal
11.78
offertur senior nexibus inplicitus.
11.79
Stipati circum iuuenes clamore ferebant
11.80
ipsum christicolis esse caput populis:
11.81
si rorer extinctum propere caput, omnia uulgi
11.82
pectora Romanis sponte sacranda deis.
11.83
Insolitum leti poscunt genus et noua poenae
11.84
inuenta, exemplo quo trepident alii.
11.85
Ille supinata residens ceruice:' quis', inquit,
11.86
' dicitur?' adfirmant dicier Hippolytum.
11.87
' Ergo sit Hippolytus, quatiat turbetque iugales
11.88
intereatque feris dilaceratus equis.'
11.89
Vix haec ille, duo cogunt animalia freni
11.90
ignara insueto subdere colla iugo,
11.91
non stabulis blandius manu palpata magistri
11.92
imperiumque equitis ante subacta pati,
11.93
sed campestre uago nuper pecus e grege captum,
11.94
quod pauor indomito corde ferinus agit.
11.95
Iamque reluctantes sociarant uincula bigas
11.96
oraque discordi foedere nexuerant:
11.97
temonis uice funis inest, qui terga duorum
11.98
diuidit et medius tangit utrumque latus,
11.99
deque iugo in longum se post uestigia retro
11.100
protendens trahitur transit et ima pedum.
11.101
Huius ad extremum, sequitur qua puluere summo
11.102
cornipedum refugas orbita trita uias,
11.103
crura uiri innectit laqueus nodoque tenaci
11.104
adstringit plantas cumque rudente ligat.
11.105
Postquam conposito satis instruxere paratu
11.106
martyris ad poenam uerbera, uincla, feras,
11.107
instigant subitis clamoribus atque flagellis
11.108
iliaque infestis perfodiunt stimulis.
11.109
Vltima uox audita senis uenerabilis haec est:
11.110
' hi rapiant artus, tu rape, Christe, animam!'
11.111
Prorumpunt alacres caecoque errore feruntur,
11.112
qua sonus atque tremor, qua furor exagitant.
11.113
Incendit feritas, rapit impetus et fragor urget
11.114
nec cursus uolucer mobile sentit onus.
11.115
Per siluas, per saxa ruunt, non ripa retardat
11.116
fluminis aut torrens oppositus cohibet,
11.117
prosternunt saepes et cuncta obstacula rumpunt,
11.118
prona, fragosa petunt, ardua transiliunt.
11.119
Scissa minutatim labefacto corpore frusta
11.120
carpit spinigeris stirpibus hyrtus ager.
11.121
Pars summis pendet scopulis, pars sentibus haeret,
11.122
parte rubent frondes, parte madescit humus.
11.123
Exemplar sceleris paries habet inlitus, in quo
11.124
multicolor fucus digerit omne nefas,
11.125
picta super tumulum species liquidis uiget umbris
11.126
effigians tracti membra cruenta uiri.
11.127
Rorantes saxorum apices uidi, optime papa,
11.128
purpureasque notas uepribus inpositas.
11.129
Docta manus uirides imitando effingere dumos
11.130
luserat et minio russeolam saniem.
11.131
Cernere erat ruptis conpagibus ordine nullo
11.132
membra per incertos sparsa iacere situs.
11.133
Addiderat caros gressu lacrimisque sequentes,
11.134
deuia quo fractum semita monstrat iter.
11.135
Maerore attoniti atque oculis rimantibus ibant
11.136
inplebantque sinus uisceribus laceris.
11.137
Ille caput niueum conplectitur ac reuerendam
11.138
canitiem molli confouet in gremio;
11.139
hic umeros truncasque manus et bracchia et ulnas
11.140
et genua et crurum fragmina nuda legit.
11.141
Palliolis etiam bibulae siccantur harenae,
11.142
ne quis in infecto puluere ros maneat.
11.143
Si quis et in sudibus recalenti aspergine sanguis
11.144
insidet, hunc omnem spongia pressa rapit.
11.145
Nec iam densa sacro quidquam de corpore silua
11.146
obtinet aut plenis fraudat ab exequiis.
11.147
Cumque recensetis constaret partibus ille,
11.148
corporis integri qui fuerat numerus,
11.149
nec purgata aliquid deberent auia toto
11.150
ex homine extersis frondibus et scopulis,
11.151
metando eligitur tumulo locus, ostia linquunt,
11.152
Roma placet, sanctos quae teneat cineres.
11.153
Haud procul extremo culta ad pomeria uallo
11.154
mersa latebrosis crypta patet foueis.
11.155
Huius in occultum gradibus uia prona reflexis
11.156
ire per anfractus luce latente docet.
11.157
Primas namque fores summo tenus intrat hiatu
11.158
inlustratque dies limina uestibuli.
11.159
Inde ubi progressu facili nigrescere uisa cst
11.160
nox obscura loci per specus ambiguum,
11.161
occurrunt celsis inmissa foramina tectis,
11.162
quae iaciant claros antra super radios.
11.163
Quamlibet ancipites texant hinc inde recessus
11.164
arta sub umbrosis atria porticibus,
11.165
at tamen excisi subter caua uiscera montis
11.166
crebra terebrato fornice lux penetrat.
11.167
Sic datur absentis per subterranea solis
11.168
cernere fulgorem luminibusque frui.
11.169
Talibus Hippolyti corpus mandatur opertis,
11.170
propter ubi adposita est ara dicata deo.
11.171
Illa sacramenti donatrix mensa eademque
11.172
custos fida sui martyris adposita
11.173
seruat ad aeterni spem uindicis ossa sepulcro,
11.174
pascit item sanctis Tibricolas dapibus.
11.175
Mira loci pietas et prompta precantibus ara
11.176
spes hominum placida prosperitate iuuat.
11.177
Hic corruptelis animique et corporis aeger
11.178
oraui quotiens stratus, opem merui.
11.179
Quod laetor reditu, quod re, uenerande sacerdos,
11.180
conplecti licitum est, scribo quod haec eadem,
11.181
Hippolyto scio me debere, deus cui Christus
11.182
posse dedit, quod quis postulet, adnuere.
11.183
Ipsa, illas animae exuuias quae continet intus,
11.184
aedicula argento fulgurat ex solido.
11.185
Praefixit tabulas diues manus aequore leui
11.186
candentes, recauum quale nitet speculum,
11.187
nec Pariis contenta aditus obducere saxis
11.188
addidit ornando clara talenta operi.
11.189
Mane salutatum concurritur: omnis adorat
11.190
pubis, eunt, redeunt solis adusque obitum.
11.191
Conglobat in cuneum Latios simul ac peregrinos
11.192
permixtim populos religionis amor.
11.193
Oscula perspicuo figunt inpressa metallo,
11.194
balsama defundunt, fletibus ora rigant.
11.195
Iam cum se renouat decursis mensibus annus
11.196
natalemque diem passio festa refert,
11.197
quanta putas studiis certantibus agmina cogi
11.198
quaeue celebrando uota coire deo!
11.199
Vrbs augusta suos uomit effunditque Quirites,
11.200
una et patricios ambitione pari
11.201
Confundit plebeia falanx umbonibus aequis
11.202
discrimen procerum praecipitante fide.
11.203
Nec minus Albanis acies se candida portis
11.204
explicat et longis ducitur ordinibus,
11.205
exultant fremitus uariarum hinc inde uiarmn,
11.206
indigena et Picens plebs et Etrusca uenit.
11.207
Concurrit Samnitis atrox, habitator et altae
11.208
Campanus Capuae iamque Nolanus adest,
11.209
quisque sua laetus cum coniuge dulcibus et cum
11.210
pigneribus rapidum carpere gestit iter.
11.211
Vix capiunt patuli populorum gaudia campi
11.212
haeret et in magnis densa cohors spatiis.
11.213
Angustum tantis illud specus esse cateruis
11.214
haud dubium est, ampla fauce licet pateat.
11.215
Stat sed iuxta aliud, quod tanta frequentia templum
11.216
tunc adeat cultu nobile regifico,
11.217
parietibus celsum sublimibus atque superba
11.218
maiestate potens muneribusque opulens.
11.219
Ordo columnarum geminus laquearia tecti
11.220
sustinet auratis suppositus trabibus.
11.221
Adduntur graciles tecto breuiore recessus,
11.222
qui laterum seriem iugiter exsinuent,
11.223
At medios aperit tractus uia latior alti
11.224
culminis exsurgens editiore apice.
11.225
Fronte sub aduersa gradibus sublime tribunal
11.226
tollitur, antistes praedicat unde deum.
11.227
Plena laborantes aegre domus accipit undas
11.228
artaque confertis aestuat in foribus
11.229
maternum pandens gremium, quo condat alumnos
11.230
ac foueat fetos adcumulata sinus.
11.231
Si bene commemini, colit hunc pulcherrima Roma
11.232
Idibus Augusti mensis, ut ipsa uocat
11.233
prisco more diem, quem te quoque, sancte magister,
11.234
annua festa inter dinumerare uelim.
11.235
Crede, salutigeros feret hic uenerantibus ortus
11.236
lucis honoratae praemia restituens.
11.237
Inter sollemnes Cypriani uel Chelidoni
11.238
Eulaliaeque dies currat et iste tibi.
11.239
Sic te pro populo, cuius tibi credita uita est,
11.240
orantem Christus audiat omnipotens;
11.241
sic tibi de pleno lupus excludatur ouili
11.242
agna nec ulla tuum capta gregem minuat;
11.243
sic me gramineo remanentem denique campo
11.244
sedulus aegrotam pastor ouem referas;
11.245
sic, cum lacteolis caulas conpleueris agnis,
11.246
raptus et ipse sacro sis comes Hippolyto.