Reader

577 Senex fidelis, prima credendi via, Abram, beati seminis serus pater, 578 Adjecta cujus nomen auxit syllaba, Abram parenti dictus, Abraham Deo. 579 Senile pignus qui dicavit victimae, Docens, ad aram cum litare quis velit, Quod dulce cordi, quod pium, quod unicum, Deo libenter offerendum credito. Pugnare nosmet cum profanis gentibus Suasit, suumque suasor exemplum dedit: Nec ante prolem conjugalem gignere, Deo parente, matre virtute editam, 580 Quam strage multa bellicosus spiritus Portenta cordis servientis vicerit. Victum feroces forte reges ceperant Loth, immorantem criminosis urbibus Sodomae et Gomorrhae, quas fovebat advena, Pollens honore patruelis gloriae. Abram, sinistris excitatus nuntiis, Audit, propinquum, sorte captum bellica, Servire duris barbarorum vinculis: Armat trecentos, terque senos vernulas, Pergant ut hostis terga euntis caedere: 581 Quem gaza dives, ac triumphus nobilis Captis tenebant impeditum copiis. Quin ipse ferrum stringit, et plenus Deo Reges superbos mole praedarum graves Pellit fugatos, sauciatos proterit, Frangit catenas, et rapinam liberat, Aurum, puellas, parvulos, monilia, Greges equarum, vasa; vestem, buculas. Loth ipse ruptis expeditus nexibus Attrita pons colla liber erigit. 582 Abram triumphi dissipator hostici. Redit, recepta prole fratris inclytus, Ne quam fidelis sanguinis prosapiam Vis pessimorum possideret principum. Adhuc recentem caede de tanta virum 583 Donat sacerdos ferculis coelestibus. Dei sacerdos, rex et idem praepotens, Origo cujus fonte menarrabili Secreta nullam prodit auctorem sui Melchisedech, qua stirpe, queis majoribus Ignotus, uni cognitus tantum Deo. Mox et triformis angelorum trinitas Senis revisit hospitis mapalia. Et jam vieta Sara in alvo fertilis 584 Munus juventae mater exsanguis stupet, Haerede gaudens, et cachinni poenitens. Haec ad figuram praenotata est linea Quam nostra recto vita resculpat pede; Vigilandum in armis pectorum fidelium, Omnemque nostri portionem corporis, Quae capta foedae serviat libidini, 585 Domi coactis liberandam viribus. Nos esse large vernularum divites, Si quid trecenti, bis novenis additis, Possint, figura noverimus mystica. Mox ipse Christus, qui sacerdos verus est Parente inenarrabili, atque uno satus, Cibum beatis offerens victoribus. Parvam pudici cordis intrabit casam, 586 Monstrans honorem Trinitatis hospitae. Animam deinde spiritus complexibus Pie maritam, prolis expertem diu, Faciet perenni fertilem de semine. Tunc sera dotem possidens puerpera, Haerede digno patris implebit domum. 587 Christe, graves hominum semper miserate labores, Qui patria virtute cluis, propriaque, sed una,( Unum namque Deum colimus de nomine trino: 588 Non tamen et solum, quia tu Deus ex Patre, Christe) Dissere, rex noster, quo milite pellere culpas Mens armata queat nostri de pectoris antro. Exoritur quoties turbatis sensibus intus Seditio, atque animam morborum rixa fatigat, Quod tunc praesidium pro libertate tuenda, Quaeve acies furiis inter praecordia mixtis Obsistat meliore manu; nec enim, bone ductor, 589 Magnarum virtutum inopes, nervisque carentes Christicolas vitiis populantibus exposuisti. Ipse salutiferas obsesso in corpore turmas Depugnare jubes: ipse excellentibus armas Artibus ingenium, quibus ad ludibria cordis Oppugnanda potens tibi dimicet, et tibi vincat. Vincendi praesens ratio est, si cominus ipsas Virtutum facies, et colluctantia contra Viribus infestis liceat portenta notare. Prima petit campum dubia sub sorte duelli. 590 Pugnatura Fides, agresti turbida cultu, Nuda humeros, intonsa comas, exerta l certos. Namque repentinus laudis calor ad nova fervens Praelia, nec telis meminit, nec tegmine cingi: 591 Pectore sed fidens valido, membrisque retectis Provocat insani frangenda pericula belli. Ecce lacessentem collatis viribus audet Prima ferire Fidem veterum Cultura deorum. Illa hostile caput, phalerataque tempora vittis Altior insurgens labefactat, et ora, cruore De pecudum satiata, solo applicat, et pede calcat Elisos in morte oculos: animamque malignam Fracta intercepti commercia gutturis arctant, Difficilemque obitum suspiria longa fatigant. Exsultat victrix legio: quam mille coactam Martyribus regina Fides animarat in hostem. Tunc fortes socios parta pro laude coronat 592 Floribus, ardentique jubet vestirier ostro. Exin gramineo in campo concurrere prompta Virgo Pudicitia speciosis fulget in armis: Quam patrias succincta faces Sodomita Libido Aggreditur, piceamque ardenti sulphure pinum Ingerit in faciem, pudibundaque lumina flammis Appetit, et tetro tentat suffundere fumo. Sed dextram furiae flagrantis, et ignea dirae Tela lupae saxo ferit imperterrita virgo, 593 Excussasque sacro taedas depellit ab ore. Tunc exarmatae jugulum meretricis adacto Transfigit gladio: calidos vomit illa vapores, Sanguine concretos coenoso: spiritus inde Sordidus exhalans vicinas polluit auras. Hoc habet, exclamat victrix regina, supremus Hic tibi finis erit, semper prostrata jacebis: 594 Nec jam mortiferas audebis spargere flammas In famulos, famulasve Dei: quibus intima casti Vena animi sola fervet de lampade Christi. Tene, o vexatrix hominum, potuisse resumptis Viribus exstincti capitis recalescere flatu? Assyrium postquam thalamum cervix Holofernis Caesa, cupidineo madefactum sanguine lavit, Gemmatumque torum moechi ducis aspera Judith Sprevit, et incestos compescuit ense furores, Famosum mulier referens ex hoste tropaeum Non trepidante manu, vindex mea, coelitus audax. At fortasse parum fortis matrona sub umbra Legis adhuc pugnans, dum tempora nostra figurat, 595 Vera quibus virtus terrena in corpora fluxit, Grande per infirmos caput excisura ministros. Nunquid et intactae post partum virginis ullum Fas tibi jam superest? Post partum virginis, ex quo Corporis humani naturam pristina origo Deseruit, carnemque novam vis ardua sevit, Atque innupta Deum concepit femina Christum, Mortali de matre hominem, sed cum Patre numen. Inde omnis jam diva caro est, quae concipit illum, Naturamque Dei consortis foedere sumit: Verbum quippe caro factum, non destitit esse, 596 Quod fuerat, Verbum, dum carnis glutinat usum, Majestate quidem non degenerante per usum Carnis, sed miseros ad nobiliora trahente. Ille manet, quod semper erat, quod non erat, esse Incipiens: nos, quod fuimus, jam non sumus, aucti Nascendo in melius: mihi contulit, et sibi mansit. Nec Deus ex nostris minuit sua: sed sua nostris Dum tribuit, nosmet dona ad coelestia vexit. Dona haec sunt, quod victa jaces, lutulenta Libido, Nec mea post Mariam potis es perfringere jura. Tu princeps ad mortis iter, tu janua lethi, 597 Corpora commaculans, animas in tartara mergis, Abde caput tristi jam frigida pestis abysso, Occide, prostibulum, manes pete, claudere Averno, Inque tenebrosum noctis detrudere fundum. Te volvant subter vada flammea, te vada nigra, Sulphureusque rotet per stagna sonantia vortex. Nec jam Christicolas, furiarum maxima, tentes: Ut purgata suo serventur corpora regi. Dixerat haec, et laeta Libidinis interfectae Morte Pudicitia, gladium Jordanis in undis Abluit infectum: sanies cui rore rubenti 598 Haeserat, et nitidum macularat vulnere ferrum. Expiat ergo aciem fluviali docta lavacro Victricem victrix, abolens baptismate labem Hostilis juguli: nec jam contenta piatum Condere vaginae gladium, ne tecta rubigo Occupet ablutum scabrosa sorde nitorem, Catholico in templo divini fontis ad aram 599 Consecrat, aeterna splendens ubi luce coruscet. 600 Ecce modesta gravi stabat Patientia vultu, Per medias immota scies, variosque tumultus, Vulneraque, et rigidis vitalia pervia pilis Spectabat defixa oculos et lenta manebat. Hanc procul Ira tumens, spumanti fervida rictu, Sanguinea intorquens suffuso lumina felle, Ut belli exortem, teloque, et voce lacessit, Impatiensque morae conto petit, increpat ore, Hirsutas quatiens galeato in vertice cristas. En tibi Martis, ait, spectatrix libera nostri, 601 Excipe mortiferum securo pectore ferrum: Nec doleas, quia turpe tibi gemuisse dolorem. Sic ait, et stridens sequitur convicia pinus Per teneros crispata notos, et certa sub ipsum Defertur stomachum, rectoque illiditur ictu: Sed resilit duro loricae excussa repulsu. Provida nam virtus conserto adamante trilicem Induerat thoraca humeris, squamosaque ferri Texta per intortos commiserat undique nervos. Inde quieta manet Patientia, fortis ad omnes Telorum nimbos, et non penetrabile durans: 602 Nec mota est jaculo monstri sine more furentis, Opperiens propriis perituram viribus Iram: Scilicet indomitos postquam stomachando lacertos Barbara bellatrix impenderat, et jaculorum Nube supervacuam lassaverat irrita dextram: Cum ventosa levi cecidissent tela volatu, Jactibus et vacuis hastilia fracta jacerent: Vertitur ad capulum manus improba, et ense corusco Connisa in plagam, dextra sublimis ab aure Erigitur, mediumque ferit librata cerebrum. Aerea sed cocto cassis formata metallo 603 Tinnitum percussa refert, aciemque retundit Dura resultantem: frangit quoque vena rebellis Illisum chalybem, dum cedere nescia cassos Excipit assultus, ferienti et tuta resistit. Ira, ubi truncati mucronis fragmina vidit, Et procul in partes ensem crepuisse minutas, Jam capulum retinente manu sine pondere ferri Mentis inops, ebur infelix, decorisque pudendi Perfida signa abicit, monumentaque tristia longe Spernit, et ad proprium succenditur effera lethum: Missile de multis, quae frustra sparserat, unum Pulvere de campi perversos sumit in usus, Rasile figit humi lignum, ac se cuspide versa Perfodit, et calido pulmonem vulnere transit. 604 Quam super assistens Patientia, Vicimus, inquit, Exsultans vitium, solita virtute, sine ullo Sanguinis, ac vitae discrimine: lex habet istud Nostra genus belli, furias, omnemque malorum Militiam, et rabidas tolerando exstinguere vires. Ipsa sibi est hostis vesania, seque furendo Interimit, moriturque suis Ira ignea telis. Haec effata, secat medias impune cohortes, Egregio comitata viro: nam proximus Iob Haeserat invictae dura inter bella magistrae, Fronte severus adhuc, et multo funere anhelus: Sed jam clausa truci subridens ulcera vultu, Perque cicatricum numerum sudata recensens Millia pugnarum, sua praemia, dedecus hostis. Illum Diva jubet tandem requiescere ab omni Armorum strepitu, captis et perdita quaeque Multiplicare opibus, nec jam peritura referre. Ipsa globos legionum, et concurrentia rumpit 605 Agmina, vulniferos gradiens intacta per imbres, Omnibus una comes virtutibus associatur, Auxiliumque suum fortis Patientia miscet. Nulla anceps luctamen init virtute sine ista Virtus; nam vidua est, quam non Patientia firmat. Forte per effusas inflata Superbia turmas Effreni volitabat equo, quem pelle leonis Texerat, et validos villis oneraverat armos: Quo se fulta jubis jactantius illa ferinis Inferret, tumido despectans agmina fastu, Turritum tortis caput accumularat in altum 606 Crinibus, exstructos augeret ut addita cirros Congeries, celsumque apicem frons ardua ferret. Carbasea ex humeris summo collecta coibat Palla sinu, teretem nectens a pectore nodum. A cervice fluens tenui velamine limbus Concipit ingestas textis turgentibus auras. Nec minus instabili sompes feritate superbit, Impatiens madidis frenarier ora lupatis. Huc, illuc frendens obvertit terga, negata 607 Libertate fugae, pressisque tumescit habenis. Hoc sese ostentans habitu ventosa virago, Inter utramque aciem supereminet, et phaleratum Circumflectit equum, vultuque, et voce minatur, Adversum spectans cuneum: quem milite raro, Et paupertinis ad bella coegerat armis Mens humilis: regina quidem, sed egens alieni Auxilii, proprio nec sat confisa paratu, Spem sibi collegam conjunxerat, edita cujus, Et suspensa ab humo est opulentia divite regno, 608 Ergo humilem postquam malesana Superbia mentem Vilibus instructam nullo ostentamine telis Aspicit, in vocem dictis se effundit amaris. Non pudet, o miseri, plebeio milite claros Attentare duces, ferroque lacessere gentem Insignem titulis: veteres cui bellica virtus Divitias peperit, laetos et gramine colles Imperio calcare dedit? Nunc advena nudus Nititur antiquos, si fas est, pellere reges. En qui nostra suis in praedam cedere dextris Sceptra volunt! en, qui nostras sulcare novales, Arvaque capta manu popularier hospite aratro Contendunt, duros et pellere Marte colonos. Nempe, o ridiculum vulgus! natalibus horis 609 Totum hominem, et calidos a matre amplectimur artus. Vimque potestatum per membra recentis alumni Spargimus, et rudibus dominamur in ossibus omnes. Quis locus in nostra tunc vobis sede dabatur, Congenitis cum regna simul ditionibus aequo Robore crescebant? nati nam luce sub una Et domus, et domini paribus adolevimus annis. Ex quo plasma novum, de consepto paradisi Limite progrediens, amplum transfugit in orbem, Pelli osque habitus sumpsit venerabilis Adam, Nudus adhuc, ni nostra foret praecepta secutus. Quisnam iste ignotis nunc hostis surgit ab oris 610 Importunus, iners, infelix, degener, amens, Qui sibi tam serum jus vindicat, hactenus exsul? Nimirum vacuae creduntur frivola famae, Quae miseros optare jubet quandoque futuri Spem fortasse boni, laeta ut solatia mollem Desidiam pigro rerum meditamine palpent. Quidni illos spes palpet iners, quos pulvere in isto Tirones Bellona truci non excitat aere, Imbellesque animos virtus tepefacta resolvit? Anne Pudicitiae gelidum jecur utile bello est? An tenerum pietatis opus sudatur in armis? Quam pudet, o Mavors, et virtus conscia, talem Contra stare aciem, ferroque lacessere nugas, Et cum virgineis dextram conferre choreis! 611 Justitia est ubi semper egens, et pauper Honestas: Arida Sobrietas, albo Jejunia vultu, Sanguine vix tenui Pudor interfusus, aperta Simplicitas, et ad omne patens sine tegmine vulnus, Et prostrata in humum, nec libera judice sese Mens humilis, quam degenerem trepidatio prodit. Faxo ego, sub pedibus stipularum more teratur Invalida ista manus: neque enim perfringere duris Dignamur gladiis, algenti et sanguine ferrum Imbuere, fragilique viros foedare triumpho. Talia vociferans, rapidum calcaribus urget Cornipedem, laxisque volat temeraria frenis, Hostem humilem cupiens impulsu umbonis equini Sternere, dejectamque supercalcare ruinam. 612 Sed cadit in foveam, praeceps quam callida forte Fraus interciso suffoderat aequore furtim: Fraus detestandis vitiorum e pestibus una, Fallendi versuta opifex, quae praescia belli Planitiem scrobibus violaverat insidiosis, Hostili de parte latens, ut fossa ruentes Exciperet cuneos, atque agmina mersa voraret. Ac ne fallacem puteum deprendere posset Cauta acies, virgis adopertas texerat oras, Et superimposito simularat cespite campum. At regina humilis, quamvis ignara, manebat Ulteriore loco, nec adhuc ad fraudis opertum Venerat, aut foveae calcarat furta malignae. Hunc eques illa dolum, dum fertur praepete cursu, Incidit, et caecum subito patefecit hiatum: 613 Prona ruentis equi cervice involvitur, ac sub Pectoris impressu fracta inter crura rotatur. At Virtus placidi moderaminis, ut levitatem Prospicit obtritam monstri sub morte jacentis, Intendit gressum mediocriter, os quoque parce Erigit, et comi moderatur gaudia vultu. Cunctanti Spes fida comes succurrit, et offert Ultorem gladium, laudisque inspirat amorem. Illa cruentatam correptis crinibus hostem Protrahit, et faciem laeva revocante supinat. Tunc caput orantis flexa cervice resectum Eripit, ac madido suspendit colla capillo. Exstinctum Vitium sancto Spes increpat ore. Desine grande loqui: frangit Deus omne superbum: Magna cadunt: inflata crepant: tumefacta premuntur. Disce supercilium deponere, disce cavere Ante pedes foveam, quisquis sublime minaris. 614 Pervulgata viget nostri sententia Christi: Scandere celsa humiles, et ad ima redire feroces. Vidimus horrendum membris, animisque Goliam Invalida cecidisse manu: puerilis in illum Dextera fundali torsit stridore lapillum, Trajectamque cavo penetravit vulnere frontem. Ille minax, rigidus, jactans, truculentus, amarus, Dum tumet indomitum, dum formidabile fervet, Dum sese ostentat clypeo, dum territat auras: Expertus, pueri quid possint ludicra parvi, Succubuit teneris bellator turbidus annis. Me tunc ille puer virtutis pube secutus, Florentes animos sursum in mea regna tetendit, Servatur qua certa mihi domus omnipotentis Sub pedibus Domini, meque ad sublime vocantem 615 Victores caesa culparum labe capessunt. Dixit et auratis praestringens aera pennis, In coelum se virgo rapit: mirantur euntem Virtutes, tolluntque animos in vota, volentes Ire simul, ni bella duces terrena retardent. Confligunt vitiis, seque ad sua praemia servant. Venerat occiduis mundi de finibus hostis 616 Luxuria, exstinctae jam dudum prodiga famae, Delibuta comas, oculis vaga, languida voce, Perdita deliciis: vitae cui causa voluptas, Elumbem mollire animum, petulanter amoenas Haurire illecebras, et fractos solvere sensus. Ac tunc pervigilem ructabat marcida coenam: Sub lucem quia forte jacens ad fercula, raucos Audierat lituos, atque inde tepentia linquens Pocula, lapsanti per vina, et balsama gressu, Ebria calcatis ad bellum floribus ibat. Non tamen illa pedes, sed curru invecta venusto Saucia mirantum capiebat corda virorum. O nova pugnandi species! non ales arundo 617 Nervo pulsa fugit, nec stridula lancea torto Emicat amento, frameam nec dextra minatur: Sed violas lasciva jacit, foliisque rosarum Dimicat, et calathos inimica per agmina fundit. Inde, eblanditis virtutibus, halitus illex Inspirat tenerum labefacta per ossa venenum; Et male dulcis odor domat ora, et pectora, et arma, Ferratosque toros obliso robore mulcet. Dejiciunt animos, ceu victi, et spicula ponunt Turpiter, heu! dextris languentibus obstupefacti, Dum currum varia gemmarum luce micantem Mirantur, dum bracteolis crepitantia lora, Et solido ex auro pretiosi ponderis axem 618 Defixis inhiant obtutibus, et radiorum Argento albentem seriem, quam summa rotarum Flexura electri pallentis continet orbe. Et jam cuncta acies in deditionis amorem Sponte sua versis transibat perlida signis, Luxuriae servire volens, dominaeque fluentis Jura pati, et laxa ganearum lege teneri. Ingemuit tam triste nefas fortissima virtus Sobrietas, dextro socios decedere cornu, Invictamque manum quondam sine caede perire. Vexillum sublime crucis, quod in agmine primo Dux bona praetulerat, defixa cuspide sistit, Instauratque levem dictis mordacibus alam, Exstimulans animos, nunc probris, nunc prece mixta: 619 Quis furor insanas agitat caligine mentes? Quo ruitis? cui colla datis? quae vincula tandem, Proh pudor, armigeris amor est perferre lacertis, Lilia luteolis interlucentia sertis, Et ferrugineo vernantes flore coronas? His placet assuetas bello jam tradere palmas Nexibus? his rigidas nodis innectier ulnas? Ut mitra caesariem cohibens aurata virilem Combibat infusum croceo religamine nardum, Post inscripta oleo frontis signacula, per quae Ungentum regale datum est, et chrisma perenne: Ut tener incessus vestigia syrmate verrat, 620 Sericaque in fractis fluitent ut pallia membris, Post immortalem tunicam, quam pollice docto Texuit alma Fides, dans impenetrabile tegmen Pectoribus lotis, dederat quibus ipsa renasci. Inde ad nocturnas epulas, ubi cantharus ingens Despuit effusi spumantia damna Falerni, In mensam cyathis stillantibus, uda ubi multo Fulcra mero, veterique toreumata rore rigantur? 621 Excidit ergo animis eremi sitis: excidit ille Fons patribus de rupe datus, quem mystica virga Elicuit, scissi salientem vertice saxi? Angelicusne cibus prima in tentoria vestris Fluxit avis: quem nunc sero felicior aevo Vespertinus edit populus de corpore Christi? His vos imbutos dapibus jam crapula turpis Luxuriae ad madidum rapit importuna lupanar: Quosque viros non ira fremens, non idola bello 622 Cedere compulerant, saltatrix ebria flexit. State, precor, vestri memores, memores quoque Christi. Quae sit vestra tribus, quae gloria, quis Deus, et rex, Quis dominus, meminisse decet: vos nobile Judae. Germen ad usque Dei genitricem, qua Deus ipse Esset homo, procerum venistis sanguine longo. Excitet egregias mentes celeberrima David Gloria, continuis bellorum exercita curis. Excitet et Samuel, spolium qui divite ab hoste Attrectare vetat, nec victum vivere regem Incircumcisum patitur: ne praeda superstes Victorem placidum recidiva in praelia poscat, Parcere jam capto crimen putat ille tyranno: At vobis contra vinci, et succumbere votum est. Poeniteat, per siqua movet reverentia summi Numinis, hoc tam dulce malum voluisse nefanda Proditione sequi: si poenitet, haud nocet error. Poenituit Jonathan jejunia sobria dulci 623 Conviolasse favo sceptri, mellisque sapore Heu! male gustato, regni dum blanda voluptas Oblectat juvenem, jurataque sacra resolvit. Sed quia poenituit, nec sors lacrymabilis illa est, Nec tingit patrias sententia saeva secures. En ego Sobrietas, si conspirare paratis, Pando viam cunctis virtutibus, ut malesuada Luxuries, multo stipata satellite, poenas Cum legione sua Christo sub judice pendat. Sic effata, crucem Domini ferventibus offert Obvia quadrigis, lignum venerabile in ipsos Intentans frenos: quod ut expavere feroces Cornibus oppansis, et summa fronte coruscum, 624 Vertunt praecipitem caeca formidine fusi Per praerupta fugam: fertur resupina reductis Nequidquam loris auriga, comamque madentem Pulvere foedat humi: tunc et vertigo rotarum Implicat excussam dominam: nam prona sub axem Labitur, et lacero tardat sufflamine currum. Addit Sobrietas vulnus lethale jacenti, Conjiciens silicem rupis de parte molarem. Hunc vexilliferae quoniam fors obtulit ictum, Spicula nulla manu, sed belli insigne gerenti, Casus agit saxum, medii spiramen ut oris 625 Frangeret, et recavo misceret labra palato. Dentibus introrsum resolutis, lingua resectam Dilaniata gulam frustis cum sanguinis implet. Insolitis dapibus crudescit guttur, et ossa Colliquefacta vorans revomit, quas hauserat, offas. Ebibe jam proprium post pocula multa cruorem, Virgo ait increpitans: sint haec tibi fercula tandem Tristia praeteriti nimiis pro dulcibus aevi. Lascivas vitae illecebras gustatus amarae Mortis, et horrifico sapor ultimus asperet haustu. Caede ducis dispersa fugit trepidante pavore Nugatrix acies. Jocus, et Petulantia primi Cymbala projiciunt: bellum nam talibus armis Ludebant resono meditantes vulnera sistro. 626 Dat tergum fugitivus Amor: lita tela veneno, Et lapsum ex humeris arcum, pharetramque cadentem Pallidus ipse metu sua post vestigia linquit. Pompa ostentatrix vani splendoris, inani Exuitur nudata peplo, discissa trahuntur Serta Venustatis, collique, ac verticis aurum Solvitur, et gemmas Discordia dissona turbat. Non piget attritis pedibus per acuta fruteta Ire Voluptatem: quoniam vis major acerbam Compellit tolerare fugam: formido pericli Praedurat teneras iter ad cruciabile plantas. 627 Qua se cunque fugax trepidis fert cursibus agmen, Damna jacent, crinalis acus, redimicula, vittae, Fibula, flammeolum, strophium, diadema, monile. His se Sobrietas, et totus Sobrietatis Abstinet exuviis miles, damnataque castis Scandala proculcat pedibus, nec fronte severos Connivente oculos praedarum ad gaudia flectit. Fertur Avaritia, gremio praecincta capaci, Quidquid Luxus edax pretiosum liquerat, unca Corripuisse manu, pulchra in ludibria vasto Ore inhians; aurique legens fragmenta caduci Inter arenarum cumulos: nec sufficit amplos Implevisse sinus: juvat infarcire crumenis Turpe lucrum, et gravidos furtis distendere fiscos: 628 Quos laeva celante tegit, laterisque sinistri Velat oprimento: velox nam dextra rapinas Abradit, spoliisque ungues exercet aenos. Cura, Fames, Metus, Anxietas, Perjuria, Pallor, Corruptela, Dolus, Commenta, Insomnia, Sordes, Eumenides variae, monstri comitatus aguntur. Nec minus interea rabidorum more luporum Crimina persultant toto grassantia campo, Matris Avaritiae nigro de lacte creata. Si fratris galeam fulvis radiare ceraunis Germanus vidit commilito, non timet ensem Exerere, atque caput socio mucrone ferire, De consanguineo rapturus vertice gemmas. Filius exstinctum belli sub sorte cadaver Aspexit si forte patris, fulgentia bullis 629 Cingula, et exuvias gaudet rapuisse cruentas: Cognatam civilis agit Discordia praedam, Nec parcit propriis Amor insatiatus habendi Pignoribus, spoliatque suos Fames impia natos. Talia per populos edebat funera victrix Orbis Avaritia, sternens centena virorum Millia vulneribus variis: hunc lumine adempto, Effossisque oculis velut in caligine noctis Caecum errare sinit, perque offensacula multa Ire, nec oppositum baculo tentare periclum. Porro alium capit intuitu, fallitque videntem, Insigne ostentans aliquid: quod dum petit ille, Excipitur telo incautus, cordisque sub ipso Saucius occulto ferrum suspirat adactum, Multos praecipitans in aperta incendia cogit, 630 Nec patitur vitare focos, quibus aestuat aurum, Quod petit arsurus pariter speculator avarus. Omne hominum rapit illa genus, mortalia cuncta cuncta Occupat interitu: neque enim est violentius ullum Terrarum vitium, quod tantis cladibus aevum Mundani involvat populi, damnetque gehennae. Quin ipsos tentare manu, si credere dignum est, Ausa sacerdotes Domini: qui praelia forte 631 Ductores primam ante aciem pro laude gerebant Virtutum, magnoque implebant classica flatu. Et fors innocuo tinxisset sanguine ferrum, Ni Ratio armipotens, gentis Levitidis una Semper fida comes, clypeum objectasset, et atrae Hostis ab incursu claros texisset alumnos. Stant tuti Rationis ope, stant turbine ab omni Immunes, fortesque animi: vix in cute summa Praestringens paucos tenui de vulnere laedit Cuspis Avaritiae, stupuit lues improba, castis Heroum jugulis longe sua tela repelli: Ingemit, et dictis ardens furialibus infit. 632 Vincimur, heu! segnes, nec nostra potentia perfert Vim solitam; languet violentia saeva nocendi, Sueverat invictis quae viribus omnia ubique Rumpere corda hominum: nec enim tam ferrea quemquam Formavit natura virum, cujus rigor aera Sperneret, aut nostro foret impenetrabilis auro, Ingenium omne neci dedimus, tenera, aspera, dura, Docta, indocta simul, bruta, et sapientia, necnon Casta, incesta meae patuerunt pectora dextrae. Sola igitur rapui, quidquid Styx abdit avaris Gurgitibus: nobis ditissima tartara debent, Quos retinent, populos: quod volvunt saecula nostrum est: Quod miscet mundus, vesana negotia, nostrum. Qui fit, praevalidas quod pollens gloria vires Deserit, et cassos ludit fortuna lacertos? 633 Sordet Christicolis rutilantis fulva monetae Effigies, sordent argenti emblemata, et omnis Thesaurus nigrante oculis vilescit honore. Quid sibi docta volunt fastidia? Nonne triumphum Egimus e Scariot? magnus qui discipulorum Et conviva Dei, dum fallit foedere mensae Haudquaquam ignarum, dextramque parapside jungit, 634 Incidit in nostrum flammante cupidine telum, Infamem mercatus agrum de sanguine amici Numinis, obliso luiturus jugera collo. Viderat et Jericho propria inter funera, quantum Posset nostra manus; cum victor concidit Achan, Caedibus insignis, murali et strage superbus, Succubuit capto victis ex hostibus auro: Dum vetitis insigne legens anathema favillis, Moesta ruinarum spolia insatiabilis haurit. Non illum generosa tribus, non plebis avitae Juvit Juda parens, Christo quandoque propinquo Nobilis, et tali felix patriarcha nepote. 635 Queis placet exemplum generis, placeat quoque forma Exitii: sit poena eadem, quibus et genus unum est. Quid moror aut Judae populares, aut populares Sacricolae summi( summus nam fertur Aaron) Fallere fraude aliqua, Martis congressibus impar? Nil refert, armis contingat palma, dolisve. Dixerat, et torvam faciem, furialiaque arma Exuit, inque habitum sese transformat honestum. Fit virtus specie, vultuque, et veste severa, Quam memorant frugi, parce cui vivere cordi est, Et servare suum: tanquam nil raptet avare, Artis adumbratae meruit, ceu sedula, laudem. 636 Hujus se specie mendax Bellona coaptat, Non ut avara lues, sed virtus parca putetur: Necnon et tenero pietatis tegmine crines Obtegit anguinos, ut candida palla latentem Dissimulet rabiem, diroque obtenta furori, Quod rapere, et clepere est, avideque abscondere parta, Natorum curam dulci sub nomine jactet. Talibus illudens male credula corda virorum Fallit imaginibus; monstrum ferale sequuntur, Dum credunt virtutis opus: capit impia Erinnys Consensu faciles, manicisque tenacibus arctat. Attonitis ducibus, perturbatisque maniplis, Nutabat virtutum acies errore biformis Portenti, ignorans, quid amicum credat in illo, Quidve hostile notet: lethum versatile, et anceps Lubricat incertos dubia sub imagine visus. 637 Cum subito in medium frendens Operatio campum Prosilit auxilio sociis, pugnamque capessit Militiae postrema gradu, sed sola duello Impositura manum, ne quid jam triste supersit. Omne onus ex humeris rejecerat, omnibus ibat Nudata induviis, multo et se fasce levarat: Olim divitiis gravibusque oppressa talentis, Libera nunc miserando inopum, quos larga benigne Foverat, effundens patrium bene prodiga censum. Jam loculos ditata fide spectabat inanes, Aeternam numerans redituro fenore summam. Horruit invictae virtutis fulmen, et impos 638 Mentis Avaritia stupefactis sensibus haesit, Certa mori: nam quae fraudis via restet, ut ipsa Calcatrix mundi, mundanis victa fatiscat Illecebris, spretoque iterum sese implicet auro? Invadit trepidam virtus fortissima duris Ulnarum nodis, obliso et gutture frangit Exsanguem, siccamque gulam: compressa ligantur Vincla lacertorum sub mentum, et faucibus arctis Extorquent animam: nullo quae vulnere rapta Palpitat, atque aditu spiraminis intercepto Inclusam patitur venarum carcere mortem. Illa reluctanti genibusque, et calcibus instans, Perfodit et costas, atque ilia rumpit anhela. Mox spolia exstincto de corpore diripit, auri 639 Sordida frusta rudis, nec adhuc fornace recoctam Materiem: tineis etiam marsupia crebris Exesa, et virides obducta aerugine nummos Dispergit servata diu, victrix et egenis Dissipat, ac tenues captivo munere donat. Tunc circumfusam vultu exsultante coronam Respiciens, alacris media inter millia clamat. Solvite procinctum, justi, et discedite ab armis: Causa mali tanti jacet interfecta, lucrandi Ingluvie pereunte, licet requiescere sanctis. Summa quies nil velle super, quam postulet usus Debitus: ut simplex alimonia, vestis et una 640 Infirmos tegat, ac recreet mediocriter artus, Expletumque modum naturae non trahat extra. Ingressurus iter peram ne tollito, neve De tunicae alterius gestamine providus ito: Nec te sollicitet res crastina, ne cibus alvo Defuerit: redeunt escae cum sole diurnae. Nonne vides, ut nulla avium cras cogitet, ac se Pascendam, praestante Deo, non anxia credat? Confidunt volucres victum non defore viles, Passeribusque subest modico venalibus asse Indubitata fides, Dominum curare potentem, Ne pereant: tu cura Dei, facies quoque Christi, An dubitas, ne te tuus unquam deserat auctor? Ne trepidate, homines; vitae dator, et dator escae est. Quaerite luciferum coelesti dogmate pastum, 641 Qui spem multiplicans alat invitiabilis aevi, Corporis immemores: memor est, qui condidit illud, Suppeditare cibos, atque indiga membra fovere. His dictis curae emotae, metus, et labor, et vis, Et scelus, et placitae fidei fraus inficiatrix, Depulsae vertere solum. Pax inde fugatis Hostibus alma abigit bellum, discingitur omnis Terror, et avulsis exfibulat ilia zonis, Vestis ad usque pedes descendens defluit imos, Temperat et rapidum privata modestia gressum. Cornicinum curva aera silent: placabilis implet Vaginam gladius: sedato et pulvere campi Suda redit facies liquidae sine nube diei, Purpuream videas coeli clarescere lucem. 642 Agmina casta super vultum sensere Tonantis Arridere hilares, pulso certamine, turmae, Et Christum gaudere suis victoribus arce Aetheris, ac patrium famulis aperire profundum. Dat signum felix Concordia, reddere castris Victrices aquilas, atque in tentoria cogi. Nunquam tanta fuit species, nec par decus ulli Malitiae, cum dispositis bifida agmina longe Duceret ordinibus, peditum psallente caterva, Ast alia de parte equitum resonantibus hymnis. Non aliter cecinit respectans victor hiantem Israel rabiem ponti post terga minacis, Cum jam progrediens calcaret littora sicco Ulteriora pede, stridensque per extima calcis Mons rueret pendentis aquae, nigrosque relapso Gurgite Nilicolas fundo deprenderet imo, 643 Ac refluente sinu jam redderet unda natatum Piscibus, et nudas praeceps operiret arenas. Pulsavit resono modulantia tympana plectro Turba Dei, celebrans mirum, ac memorabile saeclis Omnipotentis opus, liquidas inter freta ripas Fluctibus incisis, et subsistente procella Crescere, suspensosque globos potuisse teneri. Sic, expugnata vitiorum gente, resultant Mystica dulcimodis virtutum carmina psalmis. Ventum erat ad fauces portae castrensis, ubi arctum Liminis introitum bifori dant cardine claustra. Nascitur hic inopina mali lacrymabilis astu Tempestas, placidae turbatrix invida Pacis, Quae tantum subita vexaret clade triumphum. Inter confertos cuneos Concordia forte, Dum stipata pedem jam tutis moenibus infert, Excipit occultum vitii latitantis ab ictu Mucronem laevo in latere, squalentia quamvis 644 Texta catenato ferri subtemine corpus Ambirent, sutis et acumen vulneris hamis Respuerent, rigidis nec fila tenacia nodis Impactum sinerent penetrare in viscera telum. Rara tamen chalybem tenui transmittere puncto Commissura dedit, qua sese extrema politae Squama ligat tunicae, sinus et sibi conserit oras. Intulit hoc vulnus pugnatrix subdola victae Partis, et incautis victoribus insidiata est. Nam, pulsa culparum acie, Discordia nostros Intrarat cuneos, sociam mentita figuram. Scissa procul palla, structum et serpente flagellum Multiplici, media camporum in strage jacebant. Ipsa redimitos olea frondente capillos Ostentans, festis respondet laeta choreis: 645 Sed sicam sub veste tegit, te, maxima virtus, Te solam tanto e numero, Concordia, tristi Fraude petens, sed non vitalia rumpere sacri Corporis est licitum: summo tenus extima tactu Laesa cutis, tenuem signavit sanguine rivum. Exclamat virtus subito turbata: Quid hoc est? Quae manus hic inimica latet? quae prospera nostra Vulnerat, et ferrum tanta inter gaudia vibrat? Quid juvat indomitos bello sedasse furores, Et sanctum vitiis pereuntibus omne receptum, Si virtus sub Pace cadit? Trepida agmina moestos Convertere oculos: stillabat vulneris index Ferrata de veste cruor, mox et pavor hostem Cominus astantem prodit: nam pallor in ore, Conscius audacis facti, dat signa reatus, Et deprensa tremunt languens manus, et color albens. Circumstat propere strictis mucronibus omnis Virtutum legio, exquirens fervente tumultu Et genus, et nomen, patriam, sectamque, Deumque, 646 Quem colat, et missu cujatis venerit. Illa Exsanguis, turbante metu, Discordia dicor, Cognomento Heresis: Deus est mihi discolor, inquit. Nunc minor, aut major: modo duplex, et modo simplex: Cum placet, aerius, et de phantasmate visus, Aut innata anima est, quoties volo ludere, numen, Praeceptor Belia mihi, domus, et plaga mundus. Non tulit ulterius capti blasphemia monstri Virtutum regina Fides: sed verba loquentis Impedit, et vocis claudit spiramina pilo, 647 Pollutam rigida transfigens cuspide linguam. Carpitur innumeris feralis bestia dextris: Frustatim sibi quisque rapit, quod spargat in auras. Quod canibus donet, corvis quod edacibus ultro Offerat, immundis coeno exhalante cloacis Quod tradat, monstris quod mandet habere marinis. Discissum foedis animalibus omne cadaver Dividitur: ruptis Heresis perit horrida membris. Compositis igitur rerum, morumque secundis 648 In commune bonis, postquam intra tuta morari Contigit, ac statione frui, valloque foveri Pacificos sensus, et in otia solvere curas: Exstruitur media castrorum sede tribunal 649 Editiore loco: tumulus quem vertice acuto Excitat in speculam, subjecta unde omnia late Liber inoffenso circumspicit aere visus. Hunc sincera Fides, simul et Concordia, sacro Foedere juratae Christi sub amore sorores, Conscendunt apicem: mox et sublime tribunal Par sanctum, carumque sibi supereminet aequo Jure potestatis: consistunt aggere summo Conspicuae, populosque jubent astare frequentes. Concurrunt alacres castris ex omnibus omnes, Nulla latet pars mentis iners, quae corporis ullo Intercepta sinu per conceptacula sese Degeneri languore tegat: tentoria apertis Cuncta patent velis: reserantur carbasa, ne quis Marceat obscuro stertens habitator operto. Auribus intentis exspectat concio, quidnam Victores post bella vocet Concordia princeps, 650 Quam velit atque Fides virtutibus addere legem. Erumpit prima in vocem Concordia tali Alloquio: Cumulata quidem jam gloria vobis, O Patris, o Domini fidissima pignora Christi, Contigit, exstincta est multo certamine saeva Barbaries, sanctae quae circumsepserat urbis Indigenas, ferroque viros, flammaque premebat. Publica sed requies privatis rure, foroque Constat amicitiis: scissura domestica turbat Rem populi, titubatque foris, quod dissidet intus. Ergo cavete, viri, ne sit sententia discors Sensibus in nostris, ne secta exotica tectis Nascatur conflata odiis: quia fissa voluntas Confundit variis arcana biformia fibris. 651 Quod sapimus, conjungat amor: quod vivimus, uno Conspiret studio: nil dissociabile firmum est. Utque homini, atque Deo medius intervenit lesus. Qui sociat mortale Patri, ne carnea distent Spiritui aeterno, sitque ut Deus unus utrumque: Sic, quidquid gerimus mentisque, et corporis actu, Spiritus unimodis texat compagibus unus. Pax plenum virtutis opus, pax summa laborum, Pax belli exacti pretium est, pretiumque pericli. Sidera pace vigent, consistunt terrea pace: Nil placitum sine pace Deo, non munus, ad aram Cum cupias offerre, probat, si turbida fratrem Mens impacati sub pectoris oderit antro: Nec si flammicomis Christi pro nomine martyr Ignibus insilias, servans inamabile votum Bile sub obliqua, pretiosam proderit lesu 652 Impendisse animam: meriti quia clausula pax est. Non inflata tumet, non invidet aemula fratri, Omnia perpetitur patiens, atque omnia credit. Nunquam laesa dolet, cuncta offensacula donat. Occasum lucis venia praecurrere gestit Anxia, ne stabilem linquat sol conscius iram. Quisque litare Deo mactatis vult holocaustis, Offerat imprimis pacem: nulla hostia Christo Dulcior: hoc solo sancta ad donaria vultum Munere convertens, liquido oblectatur odore. Sed tamen et niveis tradit Deus ipse columbis Pennatum tenera plumarum veste colubrum Rimante ingenio docte internoscere, mixtum Innocuis avibus: latet et lupus ore cruento 653 Lacteolam mentitus ovem sub vellere molli, Cruda per agninos exercens funera rictus. Hac sese occultant Photinus, et Arrius arte, Immanes feritate lupi: discrimina produnt Nostra, recensque cruor, quamvis de corpore summo, Quid possit furtiva manus. Gemitum dedit omnis Virtutum populus, casu concussus acerbo. Tum generosa Fides haec subdidit: Imo secundis In rebus cesset gemitus: Concordia laesa est, Sed defensa Fides: quin et Concordia sospes, Germanam comitata Fidem, sua vulnera ridet. 654 Haec mea sola salus: nihil hac mihi triste recepta. Unum opus egregio restat post bella labori, O proceres: regni quod tandem pacifer haeres Belligeri, armatae successor inermus et aulae Instituit Salomon: quoniam genitoris anheli Fumarat calido regum de sanguine dextra. Sanguine nam terso, templum fundatur, et ara Ponitur, auratis Christi domus ardua tectis. Tunc Jerusalem templo illustrata, quietum 655 Susce it jam diva Deum, circumvaga postquam Sedit marmoreis fundata altaribus arca. Surgat et in nostris templum venerabile castris: Omnipotens cujus sanctorum sancta revisat, Nam quid terrigenas ferro pepulisse phalangas Culparum prodest, hominis si filius arce Aetheris illapsus, purgati corporis urbem Intret inornatam, templi splendentis egenus? Hactenus alternis sudatum est cominus armis: Munia nunc agitet tacitae toga candida pacis, Atque sacris sedem properet discincta juventus. 656 Haec ubi dicta dedit, gradibus regina superbis Desiluit, tantique operis Concordia consors, Metatura novum jacto fundamine templum. Aurea planitiem spatiis percurrit arundo Dimensis, quadrent ut quatuor undique frontes, Ne commissuris distantibus angulus impar Argutam mutilet per di sona semetra normam. Aurorae de parte tribus plaga lucida portis Illustrata patet: triplex aperitur ad austrum Pertarum numerus: tres occidualibus offert 657 Janua trina fores, toties aquilonis ad axem Panditur alta domus: nullum illic structile saxum; Sed cava per solidum, multoque forata dolatu Gemma relucenti limen complectitur arcu, Vestibulumque lapis penetrabile concipit unus. Portarum summis inscripta in postibus auro Nomina apostolici fulgent bis sena senatus. Spiritus his titulis arcana recondita mentis Ambit, et electos vocat in praecordia sensus, Quaque hominis natura viget, quam corpore toto 658 Quadrua vis animat, trinis ingressibus aram Cordis adit, castisque colit sacraria votis: Seu pueros sol primus agat, seu fervor ephebos Incendat nimius, seu consummabilis aevi Perficiat lux plena viros, sive algida borrae Aetas decrepitam vocet ad pia sacra senectam: Occurrit trinum quadrina ad compita nomen, Quod bene discipulis disponit rex duodenis. Quin etiam totidem gemmarum insignia textis Parietibus distincta micant, animasque colorum Viventes liquido lux evomit alta profundo. 659 Ingens chrysolithus, nativo interlitus auro, Hinc sibi sapphirum sociaverat, inde beryllum, Distantesque nitor medius variabat honores, Hic chalcedon hebes perfunditur ex hyacinthi Lumine vicino: nam forte cyanea propter Stagna lapis cohibens ostro fulgebat aquoso. Sardonychen pingunt amethystina: pingit iaspis Sardonium juxta appositum, pulcherque topazon. Has inter species smaragdina gramine verno Prata virent, volvitque vagos lux herbida fluctus. Te quoque conspicuum structura interserit, ardens 660 Chrysoprase, et sidus saxis stellantibus addit. Scridebat gravidis funalis machina vinclis, Immensas rapiens alta ad fastigia gemmas. At domus interior septem subnixa columnis Crystalli algentis, vitrea de rupe recisis, Construitur, quarum tegit edita calculus albens In conum caesus capita, et sinuamine subter 661 Subductus conchae in speciem, quod mille talentis Margaritum ingens, opibusque, et censibus hastae Addictis, animosa fides mercata pararat. Hoc residet solio pollens Sapientia, et omne Consilium regni celsa disponit ab aula, Tutandique hominis leges sub corde retractat. In manibus dominae sceptrum, non arte politum: 662 Sed ligno vivum viridi est, quod stirpe recisum, Quamvis nullus alat terreni cespitis humor, Fronde tamen viret incolumi: tum sanguine tinctis Intertexta rosis candentia lilia miscet, Nescia marcenti florem submittere collo. Hujus forma fuit sceptri gestamen Aaron Floriferum: sicco quod germina cortice trudens, Explicuit tenerum spe pubescente decorem, Inque novos subito tumuit virga arida fetus. 663 Reddimus aeternas, indulgentissime doctor, Grates, Christe, tibi, meritosque sacramus honores Ore pio: nam cor vitiorum stercore sordet, Tu nos corporei latebrosa pericula operti, Luctantisque animae voluisti agnoscere casus. Novimus, ancipites nebuloso in pectore sensus Sudare alternis conflictibus, et variato Pugnarum eventu, nunc indole crescere dextra, Nunc inclinatis cervicibus ad juga vitae Deteriora trahi, seseque addicere noxis Turpibus, et propriae jacturam ferre salutis. O quoties animam, vitiorum peste repulsa, Sensimus incaluisse Deo: quoties tepefactum Coeleste ingenium post gaudia candida tetro Cessisse stomacho! fervent bella horrida, fervent Ossibus inclusa: fremit et discordibus armis 664 Non simplex natura hominis: nam viscera limo Effigiata premunt animum: contra ille, sereno Editus afflatu, nigrantis carcere cordis Aestuat, et sordes arcta inter vincla recusat. Spiritibus pugnant variis lux, atque tenebrae. Distantesque animat duplex substantia vires: Donec praesidio Christus Deus adsit, et omnes Virtutum gemmas componat sede piata. Atque, ubi peccatum regnaverat, aurea templi Atria constituens, texat spectamine morum Ornamenta animae: quibus oblectata decoro Aeternum solio dives Sapientia regnet.