Reader

LIBER QUINTUS. CAPUT XIV. Sapientia loquitur potentiam suam et dispositionem operum suorum cum Patre.

« Ab initio ante saeculum creata sum, et usque ad futurum saeculum non desinam, et in habitatione sancta coram ipso ministravi.» Aeterna Dei sapientia Christus sacramentum incarnationis suae ante saecula praescitum et praedestinatum esse affirmat: cujus vis usque in saeculum sine ullo sui defectu permanet, et in habitatione sanctae Ecclesiae omnem ritum verae religionis ordinando disponit. De quo adhuc subditur:

« Et sic in Sion firmata sum, et in civitate sanctificata similiter requievi, et in Hierusalem potestas mea. Et radicavi in populo honorificato, et in parte Dei mei haereditas illius, et in plenitudine sanctorum detentio mea.» Sion igitur et Hierusalem non aliam significant quam civitatem Dei, sanctam videlicet Ecclesiam, quae a primo electo usque in novissimum aedificatur: de qua per Psalmistam dicitur:« Hierusalem quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum.» Et item:« Fundamenta, inquit, ejus in montibus sanctis, diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei.» In hac ergo sapientia Dei quotidie fructificat, quia electos suos in unitatem fidei suae ibidem congregat; ibi et requiescit, quia sanctorum suorum pia intentione et bona devotione exhilarescit.« Super quem, inquit, requiescit spiritus meus, nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos?» Ibi et potestas ejus manifestatur, quia ibidem voluntas ejus assidue adimpletur. Potestas enim Dei licet nusquam desit, quia omnia quaecunque vult facit in coelo et in terra, in mare et in omnibus abyssis; tamen ibi maxime clarescit, ubi praeceptorum ejus custodia praecipue convalescit.« Et radicavi in populo honorificato, et in parte Dei mei haereditas illius, et in plenitudine sanctorum detentio mea.» In populo honorificato, dicit in populo Christiano: qui nominis ejus insigni praeconio meruit honorari; qui pars ejus et haereditas dicitur, quia ad sortem ejus inter omnes nationes mundi ipse solus pertinet, et in plenitudine sanctorum detentio ejus: quoniam illi membra sunt corporis ejus, ipse fit omnia in omnibus. Nullo igitur modo beneficentius consuli potuit generi humano, quam cum ipsa Dei sapientia, id est unicus Filius consubstantialis Patri et coaeternus totum hominem suscipere dignatus est:« Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis.» Ita enim demonstravit carnalibus et non valentibus intueri mente veritatem, corporeisque sensibus deditis, quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum visibiliter. Nam id poterat et in aliquo aethereo corpore ad nostrorum aspectuum tolerantiam temperato, sed hominibus in vero homine apparuit. Ipsa enim natura suscipienda erat, quae liberanda; et ne quis forte sexus a suo creatore se contemptum putaret, virum suscepit, natus ex femina est, nihil egit vi, sed omnia suadendo et monendo, licet ementes et vendentes flagellando ejecit de templo. Sed quid hoc, aut quantum est? quamvis et daemones nolentes ab hominibus, non sermone suasionis, sed vi potestatis ejecerit. Veteri quippe servitute transacta tempus libertatis illuxerat, et opportune jam homini suadebatur, atque salubriter quam libero esset creatus arbitrio, miraculis conciliavit fidem Deo, qui erat passioni subjiciendus in homine quem gerebat.

« Quasi cedrus exaltata sum in Libano, et quasi cypressus in monte Sion.» Cedrus enim et cypressus arbores sunt altitudinis eximiae, et odoris praecipui. Libanus mons est Phoenicum altissimus, cujus meminerunt prophetae, dictus a thure, quia ibi colligitur. Sion autem collis est Hierusalem supereminens urbi, et interpretatur speculum. Haec ergo nomina arborum et montium conveniunt eminentioribus Christi membris, qui cum Apostolo dicere possunt:« Christi bonus odor sumus Deo;» et,« Nostra conversatio in coelis est;» et,« Quis nos separabit a charitate Christi?» Et reliqua. Sed et hoc quod odor cedri serpentes interimere et fugare solet, juxta illud poetae: Disce et odoratam stabulis accendere cedrum, Galbaneoque agitare graves nidore chelidros: eisdem sanctis doctoribus congruenter aptatur, qui virtute verbi coelestis solent venenata haereticorum dogmata repellere, eosque a simplicium seductione fugare. Hoc quoque quod ejus resina, quae caedria dicitur, in conservandis libris adeo est utilis, ut perliniti ex ea nec tineas patiantur, nec tempore consenescant, quis non videat quantum eisdem praedicatoribus sanctis conveniat? quorum sensu spiritali Scriptura sancta confecta est, quae nulla haereticorum astutia corrumpi, nulla potest saeculi labentis aetate consumi: adeo,« ut donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non praetereat e lege, donec omnia fiant:» quod cum dixerit Dominus de lege, quanto magis de Evangelio intelligendum reliquit? Cypressus etiam in eo quod medendis apta est corporum passionibus, quod suae venustatem comae nullo ventorum impulsu deponit, constantiam exprimit eorumque actionem qui altioribus virtutum ornatibus sanctam Ecclesiam decorant.

« Quasi palma exaltata sum in Cades.» Palma est arbor diuturnis foliis, et suavibus pomis; palma dicta, quia manus victricis ornatus est, vel quod oppansis est ramis in modum palmae hominis. Est enim arbor insigne victoriae, proceroque ac decoro virgulto diuturnisque vestita frondibus. Hanc Graeci phoenicem dicunt, quod diu duret, ex nomine avis illius Arabiae, quae multis annis vivere perhibetur. Haec ergo arbor procerae staturae, sanctae comparatur Ecclesiae, qua ad terrenam concupiscentiam incurvari despiciens, totam se ad coelestia promerenda sustollit. De qua monet Apostolus dicens:« Vigilate, state in fide, virilitur agite.» De qua et ipse Dominus:« Ego Dominus, qui erui vos de servitute, qua opprimebant vos Aegyptii, ut incederetis recti.» Palma autem manus victricis est ornatus; sed et apud antiquos quicunque in certamine vicissent, palma aurea coronabantur. Statura ergo sponsae assimilatur palmae, cum erecta in amore supernorum omnis intentio fidelium meditatur; interim in acie consistens bravium illud, quo victrix finito agone donanda est. Item quia palma inferioribus aspera videtur, in summo autem pulchritudinem et fructus suavitatem ostendit, merito huic statura assimilatur Ecclesiae, sive animae cujusque fidelis, quae asperos pro Domino portat in terra labores, sed mercedem a Domino gratissimam accipere se sperat in coelo. Aspera est palma juxta terram, quia persecutionem patiuntur propter justitiam electi. Pulchra et dulcis in summo, quia gaudent in pressuris et exsultant, scientes« quoniam merces eorum copiosa est in coelis.» Item quod palma diuturnis est vestita frondibus, et folia sua sine successione conservat, quis non videat quod typum teneat staturae fidei? quae variante statu saeculi labentis eadem semper verba rectae confessionis quasi folia nunquam lapsura retinet, eamdem operum perfectionem, quam ab initio cepit, quasi decorem palmitum usque ad finem saeculi in electis suis intemeratam custodit? Apte autem palmae exaltationi Cades locus deputatur. Legitur ergo in Numerorum libro, tricesima tertia mansione filios Israel castra metatos in deserto Sin, haec est Cades, ubi Maria mortua est et sepulta, et propter aquas contradictionis Moyses et Aaron offendunt Dominum, et prohibentur transire Jordanem. Videtur mihi in Maria prophetia mortua, in Moyse et Aaron legi et sacerdotio Judaeorum finis impositus, quod nec ipsa ad terram repromissionis transcendere valeant, nec credentem populum de solitudine hujus mundi educere. Ubi et Ecclesiae status per Christum coepit ordinari, quia ipse est finis legis ad justitiam omni credenti. Interpretatur autem Cades mutata sive translata, quae nomina bene sanctae conveniunt Ecclesiae, quae translata ab idolorum cultura, et mutata a gentili errore, unius Dei verax coepit esse cultrix. Quasi palma ergo exaltatur in Cades, cum sancti quique viri et perfecti in Ecclesia fide et conversatione eriguntur ad quaerendam coelestis regni patriam, et ad possidendum vitae futurae gaudia sempiterna. Post exaltationem ergo arboris palmae, adjungit Scriptura aliam similitudinem, dicens:

« Et quasi plantatio rosae in Jericho.» Rosa specie floris nuncupata, quod rutilanti colore rubeat. Haec martyrii significat sanguinem. Jericho urbs, quam Jordane transgresso subvertit Jesus, rege illius interfecto: pro qua exstruxit aliam, Ozam de Bethel, ex tribu Ephraim, quam Dominus atque Salvator sua praesentia illustrare dignatus est. Sed et haec eo tempore quo Hierusalem oppugnabatur a Romanis, propter perfidiam civium capta atque destructa est; pro qua tertia aedificata est civitas, quae hodieque permanet: et ostenduntur utriusque urbis vestigia in praesentem diem. Nam et Jericho interpretatur odor ejus, vel luna,« quasi plantatio ergo rosae in Jericho» est, cum odor virtutum cum passione martyrii in sanctorum redolet meritis. Luna ergo propter incrementum sui luminis simul et detrimentum, Ecclesiae peregrinationem in praesentis vitae mortalitate figuraliter exprimit. Ubi et alii quotidie nascuntur, et alii de hac vita transeunt.

« Quasi oliva speciosa in campis.» Oliva Graece oleon dicitur, ex quo in Latinum tractum est ut oliva dicatur. Olea autem ipsa arbor est, fructus oliva, succus oleum. Est autem arbor pacis insignis. Et quid per olivam, nisi sancta Ecclesia designatur? quae in campis totius mundi transplantata decore orbem universum illustrat, et Spiritus sancti gratia per unctionem sacri chrismatis sanctificat credentes; per olei namque pinguedinem, qua et lassi atque infirmi artus recreantur, et gratia praestatur luminis, interna saepe dilectio mentis et opus misericordiae designatur. Hinc etenim Psalmista:« Ego autem sicut oliva fructifera in domo Domini: speravi in misericordia Dei mei in aeternum et in saeculum saeculi.» Ac si patenter dicat: Ego quia misericordiae fructum indigentibus exhibui, mihi quoque in aeternum a Deo repetendam misericordiae gratiam speravi.

« Et quasi platanus exaltata sum juxta aquam in plateis.» Platanus a latitudine foliorum dicta, vel quod ipsa arbor patula sit et ampla; nam platos Graeci latum vocant. Expressit hujus arboris Scriptura et nomen et formam, dicens:« Quasi platanus dilatata sum in plateis.» Est autem tenerrimis foliis ac mollibus et vitium similis. Mystice autem haec arbor Dominum Christum significat, qui in toto orbe in membris suis dilatatur, et mansuetudinis ac innocentiae suae ubique fidelibus salutifera monstrat exempla. De qua arbore in psalmis scriptum est:« Et erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum.» Bene, ut arbitror, ligno fructifero comparatus est Dominus Christus propter crucem, quam pro hominum salute suscepit, quae merito lignum vitae dicitur, quando et ibi Dominus Christus, qui est vita nostra, suspensus est, et latroni in eadem confitenti dictum est:« Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso.» Denique et hodie omnis in eo credens aeternae vitae dona consequitur; sive, ut historia refert, lignum revera fuit in paradiso perennis vitae, si detestabilis inobedientia non fuisset. Unde enim mors habuisset introitum, si Adam monstrascet devotionis affectum? Hinc sanctissimi Patres suavissima mella sudaverunt, dicentes:« Dedit mandatum, ut inveniret arbitrium: fixit legem, ut faceret cautiorem.» Sed ille cum improvide secutus est hostem, et infeliciter vitae reliquit auctorem, tunc lamentabili sorte deceptus vitam perpetuam, quam possessurus erat, amisit, et in mortem, quam non habebat, incurrit. Sed ut ad conceptae similitudinis instituta redeamus, quod dicit plantatum est, id est, institutum est lignum crucis a Deo, quod semper in fide viresceret ac cresceret, sequitur,« secus decursus aquarum,» in comparationis gratia perseverat. Nam sicut terrestris aqua decurrens vita est lignorum virentium, sic aqua spiritalis signum crucis inundat, quae salus esse fidelium cognoscitur animarum. Haec ergo aqua est, de qua in Evangelio dicitur:« Si scires quis est, qui a te aquam petit, petisses ab eo, ut daret tibi aquam vivam, etc..» Operae pretium est quoque perpendere quare dixerit,« secus decursus aquarum,» scilicet ut nec nimia inundatio lignum deleret, nec iterum irrigatio procul constituta siccaret. Igitur crux passionis Christi exaltata est juxta aquam in plateis, quia redemptionis nostrae mirabile sacramentum per praedicationem Evangelii innotuit cunctis per orbem nationibus, ut omnes agnoscerent suae salutis in eo consistere effectum, et proinde Redemptori suo merito se impendere debere purum dilectionis affectum.

« Sicut cinnamomum et balsamum aromatizans odorem dedi.» Cinnamomum et balsamum aromaticae arbores sunt. Nam cinnamomum dictum, quod cortex ejus in modum cannae sit rotundus et gracilis. Gignitur in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice brevi duorum tantum cubitorum, colore subnigro vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod in crassitudinem extenditur, despectui est; quod vero gracilius provenerit, eximium; quod cum frangitur, visibile spiramentum emittit ad imaginem nebulae seu pulveris. De balsamo vero Plinius Secundus ita refert:« In eodem tractu balsamum aspalathos nascitur, spina candida, magnitudine arboris modicae, flore rosae, radix ejus unguentis expetitur. Tradunt in quocunque frutice curvetur arcus coelestis, eamdem quocunque aspalatho suavitatem odoris existere, sed in balsamo inenarrabilem quamdam. Quidam eam erysisceptrum vocant, alii sceptrum; cujus probatio est in colore rufo vel igneo, tactuque spisso, et odore castorei. Permutatur in libras quindecim.» Haec ergo duo arbuscula pro sui brevitate a quibusdam inter herbas deputantur odoriferas, quae recte pro ipsa brevitate humiles spiritu, quorum est regnum coelorum, significant qui quasi purpureo vestiti colore, semper Dominicae sunt passionis memores, semper ipsi ad patiendum pro Domino parati, qualis erat qui ait:« Quoniam propter te morte afficimur tota die, aestimati sumus ut oves occisionis.» Nam et haec est virtus, quae maxime inter nos animorum motus ac lascivias quasi viscerum dolores castigare ac tollere consuevit. Cum recogitantes quid pro nobis passus est Deus, minus nos pati quam meremur, agnoscamus. Bene ergo conjunguntur cinnamomum et balsamum, quia Dominicae passionis sacramento nostrae conversationis conformari debet status, ut juxta Joannis sententiam, sicut ille pro nobis animam suam posuit, ita et nos discamus pro fratribus animas nostras ponere. Nam quod cinnamomum coloris subnigri vel cinerei esse perhibetur, animis congruit humilium, qui fragilitatis propriae conscii quotidianis in precibus Deo dicere norunt:« Loquar ad Dominum meum cum sim pulvis et cinis.» Et iterum:« Ipse me reprehendo, et ago poenitentiam in favilla et cinere. Quod autem balsamum spinae candidae similitudinem habet flore roseo, significat quod dolorem passionis Dominicae in nostra conversationis angustia quotidie debemus imitari. Juxta illud evangelicum:« Qui vult, inquit, venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam quotidie, et sequatur me.» Quod autem radix ejus unguentis expetitur, significat humilitatem Christi omnium virtutum odorem commendare, et ad suavitatem aeternae dulcedinis electis Dei redundare.

« Quasi myrrha electa dedi suavitatem odoris.» Et quid per myrrham electam nisi laudabilis sanctorum continentia demonstratur? quae in conspectu Domini odore suavissimo fragrat, quia eam charitatis dulcedo abundantissime inflammat. Myrrha quippe et aloe continentiam carnis exprimunt, quia nimirum horum naturae est aromatum, ut uncta ex eis corpora defunctorum minime putrescant, sicut Dominicae quoque sepulturae documenta testantur. Quomodo enim corruptio mortuae carnis putredinem luxuriae, ita conditura ejus( ubi typice in bonum accipitur) virtutem continentiae et castitatis, quae membra nostra a vitiis refrenat, aptissime demonstrat. Est autem myrrha arbor Arabiae, altitudinis ad quinque cubitos, similis spinae, quam acanthon vocant Graeci, cujus gutta viridis atque amara, unde et nomen accepit myrrha. Quae cuncta mortificationi carnis apte congruunt, quae amara ad tempus sentitur, sed in spe semper virentis patriae libentissime suscipitur; illius videlicet, de qua Petrus ait:« Regeneravit nos in spem vivam per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis, in haereditatem incorruptibilem et incontaminatam,» immarcescibilem, conservatam in coelis in vobis. Spinae autem merito confertur, quia ut mentem perpetuo salvet, corpus laborum punctionibus temporaliter affligit; sed et hoc quod gutta ejus sponte manans pretiosior est; elicita autem corticis vulnere vilior judicatur, quis non videat majoris ante Deum esse virtutis, cum quis sanum corpus suum ac vegetum, arridente etiam foris rerum copia, castigare ac servituti subjicere contendit, quam cum pressus aegritudine vel aliis saeculi adversis invitus a lascivia carnem compescit, atque ad abstinentiae remedium coarctat? quamvis et hoc inter virtutes magnas jure annumerari debeat, cum flagella quis paternae correptionis patienter, humiliter, gratanterque suscipiens, ad dona per haec promissae haereditatis castigatus pervenerit.

« Et quasi storax et galbanus, et ungula, et gutta.» Haec ergo pigmenta pretiosissima apud medicos habentur, et significant per sacramentum virtutum species, quas medici spiritales ad curationem hominum adhibent. Nam storax arbor Arabiae similis malo Sidonii, cujus virgulae inter caniculae ortum cavernatim lacrymam fluunt. Distillatio ejus in terram cadens munda non est, sed cum proprii corticis scrobe servatur; illa autem quae virgis et calamis inhaeserit munda est et albida; dehinc fulva fit solis causa, et ipsa storax calamites pinguis, resinosa, odoris jucundi, humecta, et veluti mellosum liquorem emittens; storax autem dicta, quod sit gutta arboris profluens et congelata. Nam Graeci Styriam guttam dicunt. Graece autem styrax, Latine storace dicitur. Galbanum autem, ut Plinius refert, dat Syria in Amano monte; ferulaeque ejusdem nominis resinae modo, quod stagonitin appellant: maxime laudant cartilaginosum, purum, ad similitudinem ammoniacae, minimeque lignosum. Ungula autem eadem est, quae in Exodo onyca nominatur: quae cum caeteris aromatibus ad thymiama conficiendum Domini jussu decreta est; quae autem Graece onyx, haec Latine ungula dicitur, eo quod in modum unguis humani formata sit. Gutta vero, quae et ammoniaca dicitur, lacrymas stillat in arenis suis. Genera enim duo, hoc est, straton, quod masculi thuris similitudinem habet, illudque maxime probatur. Alterum pingue et arenosum, quod pirama appellant; adulteratur arenis, velut nascendo apprehensis: quod tamen glebis et quam minimis probatur et purissimis. Ipsa ergo gutta vel ammoniaca hoc medicinae habet, ut curet duritias aliqua necessitate contractas. Hae ergo species aromatum odoriferae sunt, quia Domini praecepto ad thymiama conficiendum deputatae sunt. Ubicunque enim nostris codicibus thymiama habetur, in Hebraeo necotha legitur, quod Aquila styracem transtulit; significat orationis incensum cum odore sacrarum virtutum. Thymiama ex aromatibus compositum facimus, cum in altare boni operis virtutum multiplicitate redolemus: quod mixtum et purum fit, quia quantum virtus virtuti jungitur, tantum incensum boni operis sincerius exhibetur. Unde in Exodo bene dicitur:« Cumque in tenuissimum pulverem universa contuderis, pones ex eo coram tabernaculo testimonii.» In tenuissimum pulverem aromata universa conterimus, cum bona nostra quasi in bilo cordis occulta discussione tundimus, et si veraciter bona sint subtiliter retractamus. Aromata ergo in pulverem redigere, est virtutes recogitando terere, et usque ad subtilitatem occultae examinationis revocare. Et notandum quod de eodem pulvere dicitur:« Pones ex eo coram tabernaculo testimonii,» quia tunc nimirum bona nostra veraciter in conspectu judicis placent, cum haec mens subtilius recogitando conterit, et quasi de aromatibus pulverem reddit, ne grossum durumque sit quod agitur: ne etiam si hoc arcta retractationis manus non comminuat, odorem de se subtilius non aspergat.

« Et quasi libanus non incisus vaporavi habitationem meam.» Libanus, si Hebraeam sequamur etymologiam, candor interpretatur; si Graecam, thus; denique in Cantico canticorum ubi legimus,« nos ad collem thuris,» quidam codices habent,« ad collem Libani.» Utrumque autem nomen virtutis industriam sonare facile cuique patet. Libet parum de natura aromatis ipsius ignaros instruere. Arbor est Arabiae, cortice, ut aiunt, et folio lauri similis, succum amaygdalae modo emittens, qui bis anno colligitur, autumno et vere; sed autumnali collectione praeparantur arbores incisis corticibus in flagrantissimo aestatis fervore, ac prosiliente spuma pingui, quae concreta densatur ubi loci natura poscat tegete palmea excipiente; quod in arbore haesit ferro depectitur; ideo corticosum videtur purissimum; hoc et candidum thus est. Secunda vindemia vere; eadem hieme corticibus incisis rubrum hoc exit, nec comparandum priori. Creditur et novellae arboris candidius esse, sed veteris odoratius: quod ex eo rotunditate guttae pependit masculum vocamus. Regio thurifera Sarvia nuncupatur: quod significare Graeci mysterium dicunt, undique rupibus invia et a dextra scopulis mari inaccessa. Evehitur uno tramite angusto; silvarum longitudo est centum millia passuum, sive, ut tradunt aliqui, octoginta latitudo dimidium. Attolluntur colles alti, decurruntque et in plana arbores sponte natae; terram argillosam esse convenit raris fontibus ac nitrosis. Haec prout in libris antiquorum reperimus strictim de natura et loco thuris sint dicta, quae pene omnia( si quis diligenter attendit) figurate sanctorum virtutibus congruunt, maxime quod regio in qua nascitur mysterium cognominatur. Nam quod arbores sponte nascuntur, apte competit eis quorum summa virtus non coacta legalibus edictis, sed oblatione voluntaria solet esse miranda, dicente Domino:« Si vis perfectus esse, vade, vende,» etc.. Quod incisis arboribus thuris lacryma profluit, quid nisi compunctionem humilium corde, de qua pura oratio ac fletibus dulcorata generari solet, indicat? Quod habet fontes raros sed nitrosos, convenit eis de quorum ventre fluunt, sicut dicit Scriptura, flumina aquae vivae, hoc est dona doctrinae spiritalis emanat, etiam mundandis proximorum mentibus accommoda. Nitrum namque et medendis infirmitatibus, et abluendis sordibus esse solet aptissimum; quod undique rupium et scopulorum est regio circumsepta munimine, congruit meritis eorum de quibus loquitur per parabolam Dominus:« Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit ei.» Plantavit namque Ecclesiam Dominus praeceptis vitae instituendo; et ei sepem circumdedit, custodia suae protectionis eam undique, ne a pravis vel spiritibus vel hominibus exterminari posset, tutando.

« Et quasi balsamum non mixtum odor meus.» Balsami arbor in Judaea intra terminos tantum viginti jugerum erat. Posteaquam eadem regione Romani potiti sunt, etiam latissimis collibus propagata est. Stirpe similis viti, foliis similis rutae sed albioribus semperque manentibus. Arbor autem balsamum, lignum ejus xylobalsamum dicitur; fructus sive semen carpobalsamum, succus opobalsamum: quod ideo cum adjectione significatur, eo quod percussus ferreis vinculis cortex ligni per cavernas eximii odoris gutta distillat. Caverna enim Graeco sermone ope dicitur, cujus guttam adulterant admixto cyprino oleo vel melle; sed sincerus probatur a melle, si cum lacte coagulaverit; ab oleo, si instillatus aquae aut admixtus facile fuerit resolutus; praeterea et si laneae vestes ex ipso pollutae non maculantur. Adulteratus quidem neque cum lacte coagulat, et ut oleum in aqua supernatat, et vestem maculat. Balsama autem si pura fuerint, tantam vim habent, ut si sol excanduerit, sustineri in manu non possint. Hujus ergo liquoris, hoc est, balsami mystice mentio fit in Cantico canticorum, dicente sponsa de sponso:« Dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum. Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi, inter ubera mea commorabitur. Botrus Cypri dilectus meus mihi, in vineis Engaddi.» Et quidem hujus ultimi versiculi juxta superficiem litterae hic sensus est: Sicut in insula Cyprus majores caeteris terris botros gignere solet, et sicut in civitate Judaeae quae vocatur Engaddi nobiliores caeteris vineae nascuntur, ut pote de quibus liquor non vini, sed opobalsami defluit, ita dilectus meus mihi specialis est prae omnibus charitate connexus, adeo ut nulla me creatura ab ejus affectu divellere possit. Typice autem quomodo myrrha propter amartitudinem( est enim quantum medendis infirmitatibus salubris, tantum gustu amara) tristitiam Dominicae passionis significat; ubi ipse et myrrhatum vinum a militibus accepit bibendum, et sepeliendus a discipulis myrrha perunctus est, ut praediximus, ita botrus non incongrue resurrectionis gaudium denuntiat. Vinum enim laetificat cor hominis. Botrus ergo Cypri factus est Dominus in resurrectione, qui fuerat fasciculus myrrhae in passione. Merito inter ubera commoratur sponsae, quia idem in botrum versus est vineae. Ideo sancta Ecclesia memoriam Dominicae mortis nunquam suo de corde deponit, quia ipse qui propter delicta ejus mortuus est, propter ejus quoque justificationem a morte resurrexit, atque ei vestigia ipsius sequenti, post angorem mortis resurgendi exemplum tribuit. Qui bene etiam in vineis Engaddi esse memoratur. Namque in vineis Engaddi, ut praefati sumus, balsamum gignitur, quod in chrismae confectione liquori olivae admisceri, a pontificali benedictione solet consecrari, quatenus fideles omnes cum impositione manus sacerdotalis qua Spiritus sanctus accipitur, hac unctione signentur, qua etiam altare Dominicum dedicatur, et caetera quae sacrosancta esse debent perunguntur. Unde rectissime per vineas Engaddi charismata divina figurantur; et sponsus in vineis est Engaddi, quia et ipse Dominus in carne apparens plenus est Spiritu sancto, et ejus dona Spiritus credentibus ipse largitur. Ideo autem arbores balsami vineas appellat, quia in vinearum morem extolluntur, quae sine adminiculis seipsae sustinent, quippe viti similiores quam myrto, perpetua coma insignes proceritas intra bina cubita subsistit, semen vino proximum gustu, colore rufum, ramus crassior quam myrto, quae certo anni tempore balsamum sudant, sed et agricolae virgulta eorum acutis lapidibus sive osseis solent incidere cultellis, nam ferri tactus laedit. Per quas incisiones emanat succus odoris eximii, et lacrymis pulchre rorantibus, exceptus lanis parva colligitur in cornua, quod quia per cavernam profluat corticis saepius, opobalsamum nominatur; ope enim, ut diximus, Graece caverna nuncupatur; singularumque arborum largior vena ter omnibus percutitur aestibus: praecipua autem lacrymae gratia, secunda semini, tertia cortici, minima ligno. Quae cuncta Redemptori nostro, si sollicite considerantur, aptissime conveniunt, qui humilis in carne, sed plenus gratiae et virtutis apparens« vulneratus est propter iniquitates nostras,» ac de suis vulneribus vitae nobis et salutis sacramenta profudit. Unde et ipse, qui virtus et sapientia Dei est, loquitur in praesenti Ecclesiastico:« et quasi balsamum non mistum odor meus.» Mirandus sane ordo verborum, ut prius sponsa dicat accumbente rege nardum suam odorem dedisse; deinde ipsum fasciculo myrrhae comparet; tertio eumdem botrum Cypri cognominet; ad ultimum in vineis Engaddi eum esse commemoret, quia et prius discumbentem in coena Dominum mulier devota nardo perfudit. Deinde discipuli crucifixum ac sepeliendum myrrha unctum linteis involverunt, et post haec ipse gaudio resurrectionis mox adveniente, spiritalia fidelibus dona distribuit. Nec praetereundum quod Engaddi fons haedi interpretatur, quo nomine patenter lavacrum sacri baptismatis ostenditur, in quo peccatores adhuc et sinistra parte digni descendimus, sed jam mundati a peccatorum foeditate atque in agnorum numero computandi ascendimus. Et bene cum laetitiam Dominicae resurrectionis significaret dicendo:« Botrus Cypri dilectus meus mihi,» addidit continuo,« in vineis Engaddi,» id est, fontibus haedi, quod est aperte dicere in donis spiritalibus, quae ex tempore baptismi fidelibus conferuntur. Hactenus Ecclesia a Redemptore suo accepit dona, quae dilectionis pignora testatur. Bene ergo dicit Sapientia divina,« Quasi balsamum non mistum odor meus,» quia nullam in se habet erroris contagionem, nulla recipit consortia perfidorum, sed pura et sincera ejus est doctrina, et ab omni haereticorum macula aliena, quae sacrarum virtutum odorem redolet, ac gratiam Spiritus sancti fidelium mentibus infundit.

« Ego quasi terebinthus extendi ramos meos.» Terebinthus arbor est Graecum habens nomen, generans resinam omnium resinarum praestantiorem. De terebintho autem Plinius secundus ita refert:« Syria terebinthum habet. Ex his masculae sine fructu, feminarum duo genera sunt. Alteri fructus rubet, lentis magnitudine; alteri pallidus, cum vite maturescit, non gradior faba, odore jucundior, tractu sinuosus. Circa Idam Troadis, sed in Macedonia brevis arbor haec atque fructuosa. In Damasco Syriae magna materies et admodum lenta ac splendens, flos racemosus olivae modo, sed rubens, folia densa: fert et folliculos emittentes quaedam animalia ceu culices, leviorque resina quae ex cortice erumpit.» Et quid per terebinthum nisi Ecclesiae status figuratur, quae per totum orbem terrarum extendit ramos suos? quia per praedicationem Evangelii per singulas gentes ramos fidei expandit, et dilatat locum habitationis suae; cui sub alia similitudine per Isaiam dicitur:« Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extendere ne parcas; longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida. Ad dexteram enim et ad laevam penetrabis, et semen tuum gentes haereditabit, et civitates desertas inhabitabit.» Cujus resina est praestantissima, quia medicina illius, qua subvenit aegritudinibus animarum, est optima: cui etiam hoc convenit quod de genere ipsius arboris jam diximus: quia masculae arbores sine fructu sunt, feminarum autem duo sunt genera, quorum uni fructus rubet, alteri pallidus, cum vite maturescit, quia illi qui per elationem mentis aliquem vigorem propriae virtutis sibi adscribunt, sine fructu virtutum existunt; qui autem infirmitatem suam agnoscentes totam spem suam in opem et gratiam sui conditoris ponunt, hi nimirum aut fructum martyrii per tolerantiam passionis exquirunt, aut per continentiam et munditiam cordis atque corporis speciale praemium in coelesti regno cum agno possidebunt, cantabuntque canticum illud quod in Apocalypsi memorantur cantasse centum quadraginta quatuor millia qui stabant cum agno supra montem Sion:« Et nemo poterat dicere canticum illud, nisi illa centum quadraginta quatuor millia, qui empti sunt de terra, qui cum mulieribus non sunt coinquinati, et sine macula sunt ante thronum Dei.»