Reader

LIBER UNDECIMUS. CAPUT XXX. Plungitur destructio Aegypti et urbium ejus, cum qua corruerunt provinciae ipsi confoederatae.

« Et factum est verbum Domini ad me dicens: Fili hominis, propheta et die: Haec dicit Dominus Deus: Ululate, vae, vae diei, quia juxta est dies, et appropinquant dies Domini, dies nubis, tempus gentium erit, et veniet gladius in Aegyptum, et erit pavor in Aethiopia, cum ceciderint vulnerati in Aegypto, et ablata fuerit multitudo illius, et destructa fundamenta ejus. Aethiopia, et Libya, et Lydi, et omne reliquum vulgus, et Chub, et filii terrae foederis cum eis gladio cadent. Haec dicit Dominus Deus: Et corruent fulcientes Aegyptum, et destructur superbia imperii ejus, a turre Syenes gladio cadent in ea, ait Dominus exercituum. Et dissipabuntur in medio terrarum desolatarum, et urbes ejus in medio civitatum desertarum erunt. Et scient quoniam ego Dominus, cum dedero ignem in Aegypto, et attriti fuerint omnes auxiliatores ejus. In die illa egredientur nuntii a facie mea in trieribus ad terendam Aethiopiae confidentiam, et erit pavor in eis in die Aegypti, quia absque dubio veniet. Haec dicit Dominus Deus. Et cessare faciam multitudinem Aegypti in manu Nabuchodonosor regis Babylonis, ipse et populus ejus cum eo, fortissimi gentium adducentur ad disperdendam terram, et evaginabunt gladios suos super Aegyptum, et implebunt terram interfectis. Et faciam alveos fluminum aridos, et tradam terram in manu pessimorum, et dissipabo terram et plenitudinem ejus in manu alienorum, ego Dominus locutus sum. Haec dicit Dominus Deus: Et disperdam simulacra, et cessare faciam idola de Memphis, et dux in terra Aegypti non erit amplius. Et dabo terrorem in terra Aegypti, et disperdam terram Phatures, et dabo ignem in Taphnis, et faciam judicia in Alexandria, et effundam indignationem meam super Pelusium robur Aegypti, et interficiam multitudinem Alexandriae. Et dabo ignem in Aegypto: quasi parturiens dolebit Pelusium, et Alexandria erit dissipata, et in Memphis angustiae quotidianae, juvenes Heliopoleos et Bubasti gladio cadent, et ipsae captivae ducentur, et in Taphnis nigrescet dies, cum contrivero ibi sceptra Aegypti, et defecerit in ea superbia potentiae ejus: ipsam nubes operiet. Filiae autem ejus in captivitatem ducentur. Et faciam judicia in Aegypto, et scient quia ego Dominus.» Post vicesimum et septimum annum captivitatis regis Joachim revertitur ad praesens tempus quando contra Aegyptum coeperat prophetare, id est, ad annum decimum et decimum mensem, undecima mensis die. Et dicit sibi praeceptum a Domino, ut loquatur ad omnes nationes, et cum omnibus specialiter ad Aegyptum. Quae sunt ergo quae loquitur?« Ululate, vae, vae diei, quia juxta est dies, et appropinquat dies Domini,» non claro sole rutilans, sed operta nubibus, et Babyloniam adferens tempestatem. Cumque gladius coeperit vastare Aegyptum, pavor erit in Aethiopia quae vicina est Aegypto, ne ad se usque Babylonius mucro perveniat. Cadent enim in Aegypto vulnerati, et auferetur multitudo illius et usque ad fundamenta omnia destruentur, ita ut si quis in Aegypto reperiatur de Aethiopia et Libya et Lydia, et in commune de variis populis et Chub, quod Symmachus vertit in Arabiam, et de filiis terrae foederis, hoc est, de populo Judaeorum, cum illis gladio cadat. Pro quibus gentibus LXX posuerunt« Persae et Cretenses et Lydi et Libyes et omnes commixti: et filii Testamenti mei, cum ipsa gladio cadent.» Et ut sciremus has omnes gentes fuisse in auxilio Aegypti, sequens sermo demonstrat. Et corruent fulcientes Aegyptum, sive sustentacula Aegypti, id est, socii. Et omnis superbia imperii, sive contumelia fortitudinis illius destruetur ac deponetur. A turre Syene, quam in extremis finibus Aegypti sitam diximus, sive« a Magdalo usque Syonen,» sicut Septuaginta transtulerunt, omnes civitates Aegypti desertae erunt, ut cognoscant Dominum; quando ignis Chaldaeorum universa vastaverit, et attriti fuerint auxiliatores ejus, et pervenerint nuntii juxta Aquilam et Theodotionem siim, quos Symmachus transtulit festinantes, nos in trieres vertimus; ita enim ab Hebraeis accepimus, ut omnis Aethiopiae fiducia conteratur, et quando fuerit vicina provincia desolata, pavor teneat proximam. Ut autem sciremus quis esset iste gladius, qui vastaret Aegyptum, et terreret Aethiopiam, sequitur manifestius.« Et cessare faciam multitudinem Aegypti in manu Nabuchodonosor regis Babylonis,» qui non solum veniet, sed veniet multis comitatus nationibus, ita ut omnis Aegyptus interfectorum sanguine compleatur. Tantaque erit ira Domini, ut siccentur alvei fluminum, hoc est Nili διώρυχες, usque ad solum, et in manu pestilentium sive hominum pessimorum plenitudo Aegypti desoletur, mea enim verba irrita esse non possunt. Illucque proficiet indignatio, ut simulacra Aegypti disperdantur, et cessent idola de Memphis, quae usque hodie metropolis est superstitionis Aegyptiae, sive optimates et principes de Memphis et de terra Aegypti. Tantus autem terror cunctam Aegyptum possidebit, ut terra Phatures omnis pereat, et ignis vastet Taphnis, sive, ut LXX transtulerunt, Tanin. Faciamque, ait, judicia in Alexandria, quae hodie sic vocatur: caeterum pristinum nomen habet No, quod Aquila Symmachus et Theodotio, sicut in Hebraeo positum est transtulerunt. Pro quo nescio quid volentes Septuaginta dixere Diospolim, quae Aegypti parva civitas est. Nos autem pro No Alexandriam posuimus, per anticipationem, quae Graece prolepsis appellatur, juxta illud Virgilianum: Lavinaque venit littora: non quo eo tempore, quando venit Aeneas in Latium Lavinia dicerentur, sed quae postea Lavinia nuncupata sunt, ut manifestior locus fieret lectoris intelligentiae.« Et effundam, inquit, indignationem meam super Sain,» quam nos in Pelusium vertimus: et robur appellatur Aegypti eo quod portum habeat tutissimum, et negotiationes maris ibi vel maxime exerceantur. Unde et poeta Pelusiacam appellat lentem, non quod ibi genus leguminis gignatur vel maxime, sed quod e Thebaide et omni Aegypto per rivum Nili illuc plurimum deferatur.« Et interficiam, ait, multitudinem Alexandriae,» quae rursum in Hebraeo posita est No, pro qua nequaquam Diospolim ut supra, sed Memphim Septuaginta transtulerunt. Et ut ostendat populosam jam illo tempore fuisse urbem, Perdam, ait, multitudinem No, et dabo ignem, hoc est regem Babylonis in Aegypto, qui instar ignis cuncta populetur. Quasi parturiens dolebit Sain, id est, Pelusium: sive turbatione turbabitur, et in Alexandria, id est, in No, erit scissura. Et diffundentur aquae, pro qua rursum Septuaginta Diospolim transtulerunt. Moris autem Aegyptiorum est, propter inundationem Nili, excelsos aggeres construere ac ripas Nili, qui si custodum negligentia vel nimia aquarum magnitudine rupti fuerint, subjacentes campos nequaquam rigant aquae, sed opprimunt atque populantur. Per quod significatur, sic Chaldaeorum exercitu occupandam Aegyptum, quomodo inundantibus Nili aquis, et super modum crescentibus operiri solet atque corrumpi. Pro inundatione aquarum et irruptione atque scissura aggerum, in Hebraeo positum est.« Et erunt in Memphis angustiae quotidianae,» ut unde Nilus dividitur, et ubi Apis templum est, et consulta respondent oracula, ibi quotidianae angustiae fiant. Juvenes quoque Heliopoleos, quae Hebraice appellatur on, et Bubasti alterius civitatis, gladio corruent, ita ut ipsae urbes, hoc est, habitatores, sive mulieres earum ducantur in captivitatem, qui sexus injuriae subjacet. In Taphnis vero quae est regia civitas conterentur sceptra Aegypti, id est, omne regium genus. Cumque potentia ejus interfectis principibus defecerit, tunc nigrescet dies et caligine ac tenebris omnia complebuntur, ita ut ipsa urbs operiatur nube moeroris ac luctus. Et filiae ejus, id est, oppida reliqua ducantur in captivitatem, ut postquam fecero judicium in Aegypto, et in cunctis judicem demonstravero, tunc sciant Aegyptii quod ego sim Dominus. Haec quasi parvulis elementa descripsimus, ut per litteras, syllabas, nomina, verborumque contextum possint ad lectionem prosae vel carminis pervenire. Nunc aggrediamur tropologiam, et latissimum disputationis pelagus brevi quasi picturae tabula demonstremus. Sermo Domini, qui erat semper in patre, factus est ad prophetam, et vocat eum nequaquam nomine suo, sed filium hominis: quod in Scripturis sanctis in bonam partem semper accipitur duntaxat numero singulari, ut in hoc eodem propheta et in Daniele et in Evangelio; alioquin plurali numero in contrarium legitur, ut est illud:« Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus.» Et rursum:« Filii hominum, usquequo gravi corde?» Leo enim rugiet, et quis non timebit? Dominus locutus est et quis non prophetabit?»« Ululate, inquit, vae, vae diei, quia juxta est dies, et appropinquat, dicit Dominus, dies nubis, tempus sive finis gentium erit.» Duplex consummatio est: aut generaliter omnium, quando finis mundi advenerit: aut specialiter singulorum, quando tempus mortis institerit. Juxta autem dicitur, quia aeternitati comparatum omne tempus breve est. Unde et Jacob centum et triginta annos, quibus vixerat,« pauci, inquit, et pessimi sunt dies mei.» Et Psalmista de universi generis humani fragilitate disputans, ait:« Dies nostri quasi umbra pertranseunt.» Quod reputantes, nec potentia erigemur, nec divitiis incubabimus, nec felicitate laetebimur, cito omnia auferenda noscentes. Pulchreque dies dicitur Domini, quando omnis saeculi conversatio destruetur, et errore sublato una veritas apparebit. Diesque nubis et nebulae, nullus enim intrepidus incertusque de sententia absque pavore judicem praestolatur. Et tempus, sive finis gentium erit, non unius gentis Aegyptiae, sed universarum, ut manifestum fiat de cunctis gentibus prophetari. Sequitur:« Veniet gladius in Aegyptum.» Gladius versatilis, et flammeus, sermo divinus, qui bonos a malis dividet, et pessimos suos igne consumat: In Aegyptum autem hujus saeculi, ita ut pavor sit in Aethiopia qui trans Aegyptum in nocte erroris et tenebris commorantur, et quorum nigredo in candorem aut difficulter, aut nequaquam convertitur. Cadentque in Aegypto vulnerati, qui male steterant in nequitia.« Et auferetur multitudo Aegypti.» Lata enim et spatiosa via est, quae ducit ad mortem. Et fundamenta illius destruentur, ut nihil in Aegypto pristinae resideat firmitatis, sed desertis fundamentis pessimis ponatur fundamentum Christi, super quo aedificetur Ecclesia.« Omnis quippe plantatio, quam non plantavit coelestis pater eradicabitur.» Unde et Jeremias destruere jubetur quae constructa erant, ut aedificet meliora. Peribunt quoque in Aegypto Aethiopes, Libyes et Lydi, sive juxta Septuaginta, Persae, Cretenses, et Lydi, et Libyes et Chub, id est, Arabes, et omne reliquum vulgus, quos« Hybridas atque mixticios LXX transtulerunt: quos omnes pro diversitate vitiorum interpretatione nominum, quae in visione Tyri posuimus, diversas possumus intelligere nationes. Unde Apostolus:« Vos, inquit, gentes in carne,» qui dicimini praeputium; numquam enim dixisset in carne gentes, nisi essent aliae in spiritu. Ut in alio loco:« Videte Israel secundum carnem.» Unde magnopere providendum est, ne corde revertamur in Aegyptum, de qua semel exivimus et inter caeteras gentes inveniamur, et pereamus gladio. De quo in consequentibus dicitur:« Juvenes Heliopolcos et Bubasti gladio cadent,» maxime cum jungatur,« et filii terrae foederis sive Testamenti mei simul mucrone ferientur.» De quibus scriptum est:« Vae qui descendunt in Aegyptum ad auxilium in equis et curribus confidentes.» Sin autem caeterarum gentium homines trucidantur in Aegypto, quanto magis filii foederis et Testamenti Dei, qui contemnentes angelorum panem: Aegypti peponum et ceparum et alliorum, et cucumerum recordati sunt. Tunc corruent sustentacula et fulcra Aegypti, quae eam in nequitia sustentabant: dialecticorum argutiae et philosophorum strophae, contumeliosum quoque ac superbum imperium destruetur, qui omnia loquuntur per arrogantiam, et ecclesiasticam simplicitatem ducunt pro nihili.« A turre enim Syenes cadent in ea,» quae in extremis terminis Aegypti, Aethiopiae Blemmyarumque confinis est, ubi Nilus innavigabilis, et cataractarum fragor, et omnia invia plenaque serpentium et venenatorum animantium. Sin autem, ut supra diximus, Magdalus magnificentiam, et Syene gyrum sonat, perspicuum est, quod Aegyptiae opes, et contumeliosa fortitudo et magnificentia, id est, jactantia et exaltationes vituperentur quae ad gyrum Aegypti pertinent, ubi nihil stabile est, sed incerto volvitur lapsu et pervenit ad ruinam. Tunc dissipabuntur Aegyptiae civitates, et terra deserta erit, et nulla congregatio remanebit, habens aliquid firmitatis, ut rerum fine cognoscant quod ipse sit Dominus, quando miserit ignem in Aegypto, quem Dominus ardere desiderat, ut fenum, ligna, stipulae, quae supra fundamentum Christi aedificata sunt, concrementur, et omnes auxiliatores perversorum dogmatum conterantur. Ex quo intelligendum falsi nominis scientiam, et eos de quibus scriptum est:« Dissipa omnes gentes, quae bella volunt,» socios et auxiliatores Aegypti nuncupari.« In die, inquit, illa egredientur nuntii a facie mea,» de quibus in Evangelio scriptum est:« Angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui est in coelis.» Et in sementis parabola messores angeli, id est, qui nuntii sunt, mittuntur ut universa scandala congregent, et mittant ea in caminum ignis:« ubi est fletus oculorum, et stridor dentium:» festinabuntque implere praeceptum, ut deterreant sive conterant Aethiopiae confidentiam, qui ad summum malitiae verticem pervenerunt, ut in eversione Aegypti Aethiopia conteratur et paveat, eo quod dies Domini sit ultionis atque vindictae qua fugentur tenebrae peccatorum, et lux virtutum remaneat:« Et cessare, inquit, faciam multitudinem Aegypti in manu Nabuchodonosor regis Babylonis,» cui traditi sunt ad puniendum: ipse est enim inimicus et vindex, qui etiam mercedem accepit, eo quod servierit in expugnatione Tyri Aegypti multitudinem, ut multi in Aegypto esse desistant, qui semper in ea sunt. Sin autem aliquis opposuerit quomodo illud dicatur in Deuteronomio:« In septuaginta animabus descenderunt patres nostri in Aegyptum, nunc autem facti estis ut stellae coeli in multitudine,» facile solvitur: neque enim exemplum terrenae multitudinis posuit, sed coelestis, quae virtutibus fulgeat et plena sit luminum. Super quam multitudinem Aegypti,« adducuntur fortissimi gentium,» ut disperdant terram, pro quibus Septuaginta pestitentes interpretati sunt, quod nescio quomodo conveniat his qui adducuntur a Domino: nisi forte juxta illud exemplum:« Immissionem per angelos pessimos.» Qui evaginabunt gladios suos super Aegyptum, et implebunt terram interfectis, sive vulneratis, ut occisos vulneratosque se esse sentiant, et intantum Aegyptum esse destructam et ad nihili pervenisse, ut omnia flumina eloquentiae quibus errores Aegyptii juncus et calamus rigabatur arefiant: et tradantur in manum pessimorum, qui eos torqueant, et plenitudo terrae Aegypti, quae male creverat, deleatur in manu alienorum a Deo. Neque enim boni, sed mali angeli tormentis praepositi sunt. Haec necesse est, ut sciant, quia locutus est Dominus. Quod frequenter assumitur, ut sciant, qui audiunt, non prophetae verba esse, sed Domini, cujus praecepta irrita esse non possunt. Sequitur:« Et disperdam simulacra,» quae abominationes Septuaginta transtulerunt.« Et cessare faciam idola vel optimates de Memphis, et dux sive principes in terra Aegypti non erunt amplius.» Clementissimi enim Domini est maleficta subvertere, ut nulla similitudo, quae mentitur imaginem veritatis, remaneat in Aegypto: optimates quoque pereant de Memphis, quae interpretatur ex ore, de quo omnia idola confixerunt, ut truncatis capitibus et magistris idolorum, non sit princeps in Aegypto: et terrore ac perditione omnis Aegyptus compleatur. De cujus urbibus dicitur:« Et disperdam terram Phathures, et dabo ignem in Taphnis sive in Tanis. Et faciam judicia in No[ Alexandria];» Septuaginta Diospolim transtulerunt.« Et effundam indignationem meam super Sain[ Pelusium], robur Aegypti.» Phatures interpretatur panis conculcatio; Tanis mandatum humile; Diospolis, pro qua in Hebraeo positum est No, requies; Sain tentatio, quibus nominibus diversa haereticorum et omnia mendaciorum conciliabula demonstrantur, qui conculcant panem ecclesiasticum atque contemnunt, et sequuntur mandatum humile et ad coelestia non perducens et deliciis vacant, et sunt in requie, qualem in Evangelio legimus habere divitem purpuratum et tentationibus inserviunt, quorum unus expetivit a Domino ut tentandi Job haberet potestatem. Haec omnia Dominus disperdet atque succendet, et effundet super ea indignationem suam, et robur Aegypti dissipabit: ut redacti ad nihilum nequaquam populum Dei sollicitent, et in suo sperare faciant auxilio, ut deserta veritate quaerant mendacium, et quasi a baculo arundineo sic suo praesidio vulnerentur. Post haec dicitu:« Et interficiam sive disperdam multitudinem Mempheos.» Pro qua in Hebraico habet No: quam supra iidem Septuaginta Diospolim transtulerunt, quae interpretatur requies. Multi enim sunt qui quaerant requiem, et jacere velint super lectos eburneos, et comedere agnos lactentes: sive, juxta LXX, qui interpretati sunt Mempheos, multi sunt qui loquantur aliis:« Dimitte ut auferam festucam de oculo tuo,» cum ipsi trabes habeant in suo. Daturque ignis in Aegypto, qui verbositatem atque delicias suo ardore consumat:« Dolebit universa tentatio, et in Diospoli,» quae sursum in Hebraico No ponitur,« erit scissura,» ut effundantur aquae omnisque pessima congregatio dissipetur, et huc illucque dispereat. Vel juxta Hebraicum:« In Memphis erunt angustiae quotidianae,» ut pro omni verbo otioso reddant rationem, ut intelligant nihil dictorum suorum Domini judicium praeterire.« Juvenes quoque Heliopoleos et Bubasti gladio cadent.» Heliopolis Hebraice on dicitur, quod interpretatur dolor. Bubastus autem juxta liugnam Aegyptiacam oris experimentum. Omnes isti, qui dolorem saeculi ferre non poterant, sed delicias Diospoleos sectabantur et confidebant sibi in volubilitate sermonum, et adversum caetera dogmata disputantes habuerant experimenta victoriae, gladio sermonis Domini concident, et qui nequaquam juvenes, sed imbecillitate mentis mulieres appellantur, captivi ducentur, sive ipsae urbes dolore et oris jactantia ducentur in captivitatem.« Et in Taphnis, inquit, nigrescet dies.» Taphnae interpretantur cedentes ori, subauditur diaboli, cui qui cesserint, amittent lumen veritatis, et diem nocte mutabunt. Et sceptra Aegypti atque omne imperium sentiunt in Taphnis esse contritum, ita ut deficiat in ea contumeliosa fortitudo, sive superbia potentiae ejus, et solis justitiae radii nube caecentur, et nequaquam mulieres, sed filiae ducantur in captivitatem, faciatque Dominus non unum judicium, sed multa judicia in Aegypto. Sicut enim bonorum apud Patrem diversae sunt mansiones, ita et Aegypti suppliciorum diversa judicia, ut cum haec omnia facta fuerint, cognoscant Aegyptii quod ipse sit Dominus, cujus judicia vera justificata in semetipsis.

« Et factum est in undecimo anno, in primo, in septima mensis, factum est verbum Domini ad me dicens: Fili hominis, brachium Pharaonis regis Aegypti confregi. Et ecce non est obvolutum ut restitueretur, et sanitas, et ligaretur pannis, et sarciretur linteolis, ut accepto robore posset tenere gladium. Propterea haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad Pharaonem regem Aegypti, et comminuam brachium ejus forte, sed confractum, et dejiciam gladium de manu ejus, et dispergam Aegyptum in gentibus, et ventilabo eos in terras. Et confortabo brachia regis Babylonis, daboque gladium meum in manu ejus. Et confringam brachia Pharaonis et gement gemitibus interfecti coram facie ejus. Et confortabo brachia regis Babylonis, et brachia Pharaonis cadent. Et scient quia ego Dominus, cum dedero gladium meum in manu regis Babylonis, et extenderit eum super terram Aegypti. Et dispergam Aegyptum in nationes, et ventilabo eos in terras. Et scient quia ego Dominus.» Revertitur ad ordinem prophetiae. Post vicesimum enim et septimum annum, nunc ponit undecimum, quae quaestio etiam in superioribus continetur. Cum enim sermo Domini contra Tyrum factus sit in anno undecimo, qui prius positus est, in consequentibus loquitur ad Pharaonem anno decimo. Rursumque ponit vicesimum septimum, ut diximus, et nunc undecimum. Ut caetera praetermittam quae in psalmorum ordine continentur, quaeritur quomodo tertius psalmus his psalmis praeponatur in quibus mutavit faciem suam David coram Abimelech et de Doech Idumaeo: et quando inventus est in spelunca: et quinquagesimus poenitentiae, in cujus titulo demonstratur quod introiverit ad Bersabeae uxorem Uriae, cum priores sint isti psalmi psalmo tertio, in quo fugere notatur a facie filii sui Absalon. Sed in psalmis facilis responsio est, carmen esse lyricum, et in hujuscemodi opere non quaeri ordinem historiae, sed factorum carmina singulorum. In historia vero illud dicendum est, ea quae de una re diversis sunt dicta temporibus non debere oratione dividi, sed unius loci narratione concludi. Verbi gratia: ut quae de Aegypto dicta sunt alio atque alio tempore, uno lectionis ordine cognoscantur. Cum haec dixerimus, manet nihilominus quaestio, cur in hoc eodem loco primum factus sit sermo Domini ad Pharaonem anno undecimo: et postea vicesimo septimo: et deinceps anno decimo, cum utique juxta ordinem primum decimus, secundo undecimus, tertio vicesimus septimus annus, singulis prophetiis debuerint praenotari. Ad quod illud possumus respondere:« O profundum divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia judicia ejus, et investigabiles viae ejus!» Et in ailo loco:« Abyssum et sapientiam quis investigabit?» Possumus autem hoc dicere quod et in prophetis nequaquam historiae ordo servetur, duntaxat non in omnibus, sed in quibusdam locis. Neque enim narrant praeterita, sed futura praenuntiant, prout voluntas Spiritus sancti fuerit. In historia vero ut sunt Moysi quinque libri et Jesu, et Judicum volumina, Ruth quoque et Esther, Samuel et Malachim: Paralipomenon liber et Ezrae, juncto sibi pariter Noemia praeposteram narrationem nequaquam reperiri. Haec de annorum ordine dixisse sufficiat. Nunc videamus, quae contra Pharaonem sive de Pharaone prophetia sit. Brachium ejus confregisse se dicit, et non esse obvolutum neque ligatum, nec sartum linteolis, nec accepisse malagma. Juxta illud quod scriptum est:« Non est malagma imponere, nec oleum, nec alligaturas.» Quod si factum fuisset, utique recepta fortitudine posset tenere gladium et ad bella procedere. Idcirco clemens et misericors Deus rursum comminuit brachium ejus sive brachia: ut penitus cadat gladius de manu ejus, et in gentes Aegyptus dispergatur et ventiletur in terras. In brachio autem robur accipi et fortitudo potest, dicente Scriptura:« Contere brachium peccatoris et maligni.» Quod conteritur in adversariis nostris, quando nos persequuntur quidem, sed opprimere nequeunt, et pro salute servorum Dei adversus Pharaonem rex Babylonis saepe consurgit, ut potentem opprimat potentior, et mali tradantur pejoribus: confortante Deo brachia pessimorum, ut sciat, qui liberatus est, quod ipse sit Dominus, perfectum autem esse virtutis scire quod ipse sit Dominus. Econtrario possumus dicere:« Filii Heli, filii pestilentiae nescientes Deum.» Et in bonam partem de regibus, qui rectum fecerunt in conspectu Dei, scriptum est quod noverint Dominum.