Reader

LIBER SEXTUS.

Cum plura sint quae in libro Jeremiae puram historiam retexant, plurave, quae mysticam interpretationem quaerant: sunt quoque inter haec nonnulla quae dupliciter, hoc est, juxta historiam et juxta allegoriam intelligi valeant. Prudens lector diligenter considerare debet, quod unicuique sententiae rite conveniat, et sic allegorizet, ut veritatem historiae non perdat, sicque historiae innitatur, ut allegoriae utilitatem in locis opportunis accipere non negligat: simulque notandum quod prophetae et psalmi ideo obscuri sunt, et difficiles ad intelligendum, quia in diversam narrationem saepe persona mutatur, et dum lector ad alia attendit, subito ad alia rapitur, quod in multis locis sacrae Scripturae, nec non et in praesenti loco probatur: quia dum Propheta ex sermone Domini Judam pro sceleribus suis et idololatria corripuit, vocemque Domini ad se factam testatus est prohibentem orare pro populo, eo quod indignus sit venia, repente ad Christi passionem narrandam sub sua persona se contulit dicens:

« Tu autem, Domine, demonstrasti mihi et cognovi, tu autem ostendisti mihi studia eorum: et ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam, et non cognovi, quia super me cogitaverunt consilia, dicentes: Mittamus lignum in panem ejus, et conteramus eum, de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius. Tu autem, Domine Sabaoth, qui judicas juste, et probas renes, et cor, videam ultionem tuam ex eis, tibi enim revelavi causam meam, Domine Deus meus.» Omnium Ecclesiarum iste consensus est, ut sub persona Jeremiae a Christo haec dici intelligant, quod pater ei monstraverit quomodo eum oporteat loqui, et ostenderit illi studia Judaeorum, et ipse quasi agnus ductus ad victimam, non apereruerit os suum, et non cognoverit, subaudiatur, peccatum: juxta illud quod ab Apostolo dicitur:« Qui cum non cognovisset peccatum, pro nobis peccatum factus est;» et dixerint:« Mittamus lignum in panem ejus,» crucem videlicet in corpus Salvatoris. Ipse est enim qui ait:« Ego sum panis, qui de coelo descendi.» Et« eradicemus( sive conteramus) eum de terra viventium:« hoc enim scelus animo cogitaverunt, ut nomen ejus delerent in perpetuum. Si Dei eloquia sunt in lege et prophetis, evangeliis et apostolis, oportet discipulum Dei divinorum sermonum, magistrum Deum ascribere.« Qui enim docet hominem scientiam,» secundum psalmistam Deus est. Salvator quoque perhibet testimonium nullum debere super terram magistrum nuncupari, dicens:« Et vos nolite vocare magistrum super terram, unus quippe est vester magister, Pater qui in coelis est.» Pater autem qui est in coelis erudit homines sive per se, sive per Filium, sive per Spiritum sanctum. Et ut ad minora veniamus: erudit per Paulum, erudit per Petrum, per alium quemlibet sanctorum: tantum Deus spiritus, et Deus sermo descendat et doceat, Cur haec diximus? videlicet et quia Propheta ait:« Notum mihi fac, Domine, et cognoscam.» Neque enim scire possum nisi ut tu mihi revelaveris: sin autem demonstrante te potuero nosse quod nescio, tunc videbo cogitationes singulorum, et cognoscat quid unusquisque gerat, et cujus sit voluntas. Hoc quod infertur,« venite,» inquiunt,« mittamus lignum in panem ejus,» nimiae difficultatis est. Panis Jesu quo nutrimur, sermo ejus interpretatur. Quia igitur docente eo, voluerunt quidam scandala ponere doctrinae ejus, crucifigentes eum, dixerunt« Venite, mittamus lignum in panem ejus.» Cum enim verbo Jesu et disciplinae ejus conjungitur magistri crucifixio, in panem lignum mittitur. Et illi quidem insidiantes dicant,« venite et mittamus lignum in panem ejus.» Ego vero admirabile quiddam inferam. Lignum missum in pane ejus panem fecit meliorem. Exemplum accipe de lege Moysi. Sicut lignum quod missum est in amaram aquam, fecit illam dulcem: sic lignum passionis Jesu Christi missum in doctrinam ejus, fecit panem illius dulciorem, ante enim quam immitteretur lignum in panem ejus, quando tantummodo panis erat, et non erat lignum, in universam terram non exierat sonus ejus, postea vero quam assumpsit fortitudinem per lignum, tunc in universum orbem passionis ejus disseminatus est sermo. In cujus figura et aqua in Veteteri Testamento ad tactum ligni dulcis effecta est. Ego quippe aio legem non intellectam amaram aquam esse, cum autem venerit lignum Jesu Christi, et sermo Salvatoris mei descenderit in eam, tunc dulcoratur et fit suavissimi saporis, intellecta pariter et lecta lex Moysi. Dicentes igitur,« Venite, mittamus lignum in panem ejus,» etiam hoc addunt:« et conteramus eum a terra viventium, et nomen ejus non memorabitur amplius.» Sic illum interfecerunt quasi nomen ejus penitus eraderent: sed Jesus scit quare et quomodo moriatur. Propter quod ait:« Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet, si vero mortuum fuerit multum fructum affert.» Ergo mors Jesu spica frumenti facta est, septuplum et multo amplius restituens, quam fuerat seminatum. Si autem mors tantas attulit fruges, resurrectio cujus futura est ubertatis? Non est igitur Salvator noster contritus, sive erasus de terra viventium, neque memoria ejus ablata de memoria fidelium. Sed econtrario juxta assumpti corporis sacramentum loquitur Filius ad Patrem, et imprecatur judicium ejus, dum laudat justitiam ejus, et inspectorem renis et cordis invocat Deum ut ipse reddat populo quod meretur, et dicit, videam ultionem tuam ex eis, eorum videlicet qui in scelere perseverant, et non eorum qui vertuntur ad poenitentiam. De illis ait in cruce:« Pater, ignosce eis, quod enim faciunt nesciunt,» revelatque Patri et aperit causam suam, quia nullo suo merito, sed scelere populi crucifixus est, dicens:« Ecce venit princeps mundi hujus, et invenit in me nihil.» Judaei et nostri judaizantes haec ex persona Jeremiae dici intelligunt, qui propter vaticinium futurorum et ingruentia captivitatis mala, haec eum a populo sustinuisse confirmant. Sed nescio quomodo possint approbare crucifixum esse Jeremiam, cum hoc Scriptura non memorat, nisi forte cogitaverint et non fecerint.

« Propterea haec dicit Dominus ad viros Anatoth, qui quaerunt animam tuam et dicunt: Non prophetabis in nomine Domini, et non morieris in manibus nostris. Propterea haec dicit Dominus exercituum: Ecce ego visitabo super eos, juvenes morientur in gladio, filii eorum et filiae earum morientur fame, et reliquiae non erunt ex eis. Inducam enim malum super viros Anatoth, annum visitationis eorum.» Videtur hoc superiori sententiae contraire, qua volumus approbare ex persona Christi dicta esse quae dicta sunt, et non ex Jeremiae, qui proprie habitabat in viculo Anatoth, qui ab Jerolymis tribus distat millibus. Sed si intellexerimus etymologiam oppidi Anatoth quod interpretatur obedientia, liquido monstrabitur viros Anatoth, qui quondam praeceptis Domini obtemperarunt, omnes dici Judaeos, et maxime habitatores urbis Jerusalem, in quos venit extrema sententia, ut obsidionis malis, gladio et fame et peste interirent. Figuraliter nunc nomen Anatoth assumitur. Totum autem judaicum in eo sacramentum est. Interpretatur quippe Anatoth, ut diximus, obedientia. Quia ergo obedientia Dei in illo populo fuit, sicut regnum ejus, et factum est de regno, id quod novimus praedictum:« Auferetur a vobis regnum et dabitur genti facienti fructum ejus:» nunc quoque viri qui sunt in Anatoth, hoc est in obedientia, quaerunt animam non Jeremiae, neque enim historia ulla hoc commemorat, quia viri Anatoth quaesierunt animam ejus. Habemus Regnorum libros; meminit ibi Scriptura Jeremiae, nihil tale conscribitur. Habemus Paralipomena et ipsum quod nunc interpretamur volumen prophetae: nihil locuti sunt viri Anatoth. Sed Christi quaerunt animam Domini mei,« qui dicunt: non prophetavit in nomine Domini.» Legimus et hoc a Judaeis prohibitum ne doceret Christus,« alioquin morieris in manibus nostris. Ecce ego visitabo in eis, juvenes eorum gladio cadent, et filii eorum et filiae morientur in fame.» Non Jeremiae temporibus in gladio occubuerunt, sed post adventum Domini: tunc et fames venit in eos, non fames panis neque sitis aquae, sed fames audiendi sermones Domini. Jam quippe apud eos ultra non dicitur:« Haec dicit Dominus omnipotens.» Ista fames est propheticae vocis cessantis in eis. Sed quid loquar de prophetis? Neque magistri, neque doctores in Judaea aliqui remanserunt. Et licet sint innumerabiles, qui sibi sapientiam vendicent, non est jam sermo Domini in eis. Completum est illud vaticinium:« Auferet Dominus a Judaea et ab Jerusalem validum et validam, virtutem panis et virtutem aquae, gigantem, et fortem, et hominem bellatorem, et judicem, et prophetam, et arbitrum, et seniorem, et quinquagenarium, et admirabilem consiliarium, et sapientem architectum, et intelligentem auditorem.» Jam non est apud eos qui possit dicere,« Quasi sapiens architectus, fundamentum posui.» Migraverunt ab eis architecti, venerunt ad ecclesiam, posuerunt fundamentum Christum Jesum. Huic superaedificant, quicunque post eos crediderunt. Ut autem nos omni interpretationis molestia liberemur, illam sequamur regulam, quam omnes prophetae in typum Domini salvatoris pleraque gesserint, et quidquid juxta praesens tempus completum sit in Jeremia hoc in futurum de Domino prophetari.

LIBER SEXTUS. CAPUT XII. Disputatur cum Domino contra murmuratores; colligatio captivitatis Jerusalem: reprobatio Synagogae, pastorum condemnatio; de conversis ad Dominum.

« Justus quidem es, Domine, si disputem tecum( sive quia satisfaciam tibi), verumtamen judicia loquar ad te. Quid est quod via impiorum prosperatur? bene est omnibus qui praevaricantur et inique agunt? Plantasti eos, et radicem miserunt, proficiunt( sive generaverunt filios, et faciunt fructum): prope es tu ori eorum et longe a renibus eorum.» Contra omnes quidem inique agentes ista disputatio est, et septuagesimi secundi psalmi breviter sententia comprehenditur, in qua prophetavit:« Quam bonus Israel Deus his qui recto sunt corde, mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei, quia zelavi in peccatoribus pacem peccatorum videns, etc.» Sed proprie contra haereticos dicitur, qui cum sint impii, via eorum prosperatur, generantque filios, eos quos in haeresi deceperunt, et praevaricantur et inique agunt: ita ut Ecclesiam spolient, et dum in pravitate sententiae perseverant, jactent se a Deo esse plantatos, et radicem misisse, generasse filios, et attulisse fructum. Qui cum Christi nomen saepius replicent, habitatorem sui non habent Deum, juxta illud Isaiae:« Populus hic labiis me honorat, cor vero ejus longe est a me.»

« Et tu, Domine, nosti me, vidisti me et probasti cor meum tecum. Congrega eos quasi gregem, ad victimam, et sanctifica eos in die occisionis.» Nullum, inquit, scandalum est, quod impii sive omnes haeretici pro tempore floreant:« tu enim, Domine, nosti me, et vidisti me, et probasti cor meum tecum,» quem ita novit Pater Deus quomodo filium suum? Nemo enim cognoscit Filium nisi Pater, et nemo cognoscit Patrem, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare; licet, inquit, proficiant, licet filios generent et faciant fructum haeretici, et prope sis tu ori eorum, et longe a renibus eorum, id est conscientia, tamen non parva est consolatio, quod quasi pecora saginantur ad victimam. Congrega eos in urbem Jerusalem, sive in sua conciliabula, ut quasi victimae caedantur in mortem: et tunc sanctificentur cum ecclesiastico fuerint mucrone jugulati. Interfectio enim haereticorum, salus eorum est, qui decepti fuerant.

« Usquequo lugebit terra, et herba omnis regionis siccabitur, propter malitiam habitantium in ea? Consumptum est animal et volucre, quoniam dixerunt: Non videbit novissima nostra( sive non videbit Deus vias nostras).» Quidquid in mundo vel bonorum accidit vel malorum, non absque providentia et fortuito casu accidit: sed judicio Dei. Terra nunc sterilis est, herba siccatur. Vis nosse rationem? malitiae habitatorum ejus hoc faciunt, ita ut et animalia super terram, et coeli volatilia consumantur, quia in usus hominum haec creata sunt omnia. Qui in tantam consurrexere blasphemiam, ut dicerent Deum ignorare vias suas, et nescire quid unusquisque passurus sit. Quod autem dicit, usquequo, illud significat permanere iram Dei: quia animus peccantium non mutetur.

« Si cum peditibus currens laborasti, quomodo contendere poteris cum equis? Si in terra pacis confusa es, quid facies in superbia( sive fremitu) Jordanis?» Si, inquit, crebra te vicinarum gentium captivitas fatigavit, Moabitarum et Ammonitarum, Philisthiim et Idumaeorum: quid facies ad longam captivitatem, quae te Chaldaeam usque ductura est? Et comparat pedites equitibus, quia revera et juxta historiam omnis Persis et universa Chaldaea, et regionum illarum exercitus gaudet equitatu. Istae autem gentes, quas supra memoravi, propter difficultatem locorum non tam pugnae aptae sunt, quam latrocinio, servatque metaphoram et dicit: Si cum peditibus currens lassitudine defecisti, quid facies si equis cursum tuum volueris coaequare? Etsi in terra tua aliquam habuisti fiduciam: quid actura es cum Jordanem transieris, et illius gurgites sustinueris?

« Nam et fratres tui et domus patris tui, etiam si pugnaverunt adversum te, et clamaverunt post te plena voce, ne credas eis, cum locuti fuerint tibi bona.» In tantum, inquit, gravissimis Jordanis operiere fluctibus et equitum te de longe venientium multitudo vastavit ut fratres quoque tui Idumaei et domus patris tui, qui de Lot stirpe generati sunt, Moab et Ammon, etiam ipsi tempore necessitatis et angustiae dimicent contra te et insultent tibi. Unde cave ne velis eis credere, et spem habere consanguinitatis, per quam majore in te, quam hostes odio desaeviant. Potest hoc et de Salvatore accipi quod fratres ejus et domus patris illius pugnaverint contra eum, et clamaverint voce plena, dicentes:« Crucifige, crucifige eum: non habemus regem nisi Caesarem»

« Reliqui domum meam, dimisi haereditatem meam. Dedi dilectam animam meam in manu ixi micorum ejus. Facta est mihi haereditas mea, quasi leo in silva. Dedit contra me vocem, ideo odivi eam.» Qui in Evangelio locutus est,« Surgite, abeamus hinc;» et iterum:« Relinquetur vobis domus vestra deserta,» hic etiam in propheta eadem comminatur, et quod facturus est, fecisse se dicit. Haereditas enim Domini est Israel, et funiculus haereditatis ejus. Quod autem ait,« dedi dilectam animam in manu inimicorum ejus,» illud est:« Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo resumendi illam.» Facta est autem haereditas quondam Domini populus Judaeorum, contra eum quasi leo in silva, quando pari adversum illum in passione voce clamavit. Et quia dedit contra eum vocem suam, ideo eam odio habuit et abjecit, et quae quondam fuit dilecta atque charissima, nunc appellatur odiosa. Nec mirandum est, si tunc, truci belluae comparata sit, usque ad praesentem diem, leones in silva sunt anathematizantes Dominum Jesum et blasphemantes illum, et insidiantes credentibus nomini ejus.

« Nunquid avis discolor haereditas mea mihi? Nunquid avis tincta per totum? Venite, congregamini, omnes bestiae terrae, properate ad devorandum.» Septuaginta:« Nunquid spelunca hyaenae haereditas mea mihi? an spelunca in circuitu ejus super eam? Pergite, congregate omnes bestias agri, et veniant ut comedant eam.» Avem discolorem tinctamque per totum, juxta litteram. pavum vocat. Tantam, inquit, habuit pulchritudinem Israel, et tantis fuit Jerusalem distincta virtutibus ut nihil esset bonorum, quod non cerneretur in ea: quia igitur mihi facta est haereditas quondam mea, id est populus Israel, quasi leo in silva, dedit contra me vocem suam, et eam omni odio detestatus sum: idcirco venite et congregamini contra eam, omnes bestiae terrae, diversarum gentium multitudo, et devorate eam quae suum Dominum non cognovit. Sin autem ut Septuaginta et alii interpretes transtulerunt legitur:« Nunquid spelunca hyaenae haereditas mea mihi?» referamus ad immunditiam nocturnae bestiae, quae vivit cadaveribus mortuorum, et de sepulcris solet effodere corpora, nihilque est immunditiae quo non vescatur: talis est Israel offendens Dominum suum, et omnium bestiarum morsibus traditur. Venerunt bestiae agri, devoraverunt populum Judaeorum. Vide exesa corda omnium a fortitudinibus contrariis. Si illis Deus non pepercit, sed ait:« Ite et congregate bestias,» quanto magis nobis non parcet? Si non fecerimus legem ejus, si sermonem Evangelii neglexerimus, rursum dicet:« ite et congregate bestias et tradite eam:» sed nos confidamus in Domino, et in oratione dicamus,« Ne tradas bestiis animam confitentem tibi.» Agamus poenitentiam super peccatis nostris: confiteamur delicta nostra, quae fecimus, et bestiis non trademur: quin potius angeli venient, qui nos in sinu suo gestantes de terrenis locis ad coelestia transferunt, de praesenti saeculo in perpetua collocent aeternitate.

« Pastores multi demoliti sunt( sive corruperunt) vineam meam, conculcaverunt( sive polluerunt) partem meam. Dederunt portionem meam desiderabilem in desertum solitudinis( sive inviam). Posuerunt eam( vel posita est) in dissipationem.» Audiant haec qui principes cupiunt esse populorum, et non solum pro se, sed et pro commissis sibi gregibus reddituri sunt rationem in die judicii. Propter illos enim pars Domini conculcatur atque polluitur, ut ubi quondam Dei erat hospitium. ibi sit habitaculum bestiarum. Alii vero non praepositos plebis et sacerdotes, sed hostium intelligunt principes, qui Jerusalem, hoc est vineam Domini, dissiparunt.

« Luxitque super me: desolatione desolata est omnis terra, quia nullus est qui recogitet corde. Super omnes vias deserti venerunt vastatores, quia gladius Domini devorabit ab extremo terrae usque ad extremum ejus, non est pax universae carni.» Septuaginta:« Propterea dissipatione dissipata est omnis terra,» et reliqua. Hoc quod posuimus« luxitque super me» juxta Hebraicum priori versiculo copulatur, ut sit sensus,« posuerunt eam in dissipationem,» hoc est, haereditatem meam.« Luxitque super me,» meo auxilio destituta. Juxta Septuaginta vero loquitur Deus, quod propter illum terra sit dissipata et redacta in solitudinem, quia nullus sit qui corde recogitet, nec ulla pax universae carni: neque enim pacem Dei potest caro recipere,« Sapientia enim carnis inimica est Deo, et qui in carne sunt, Deo placere non possunt.» Porro juxta Hebraicum ideo Judaea omnis est desolata, quia nullus est qui corde recogitet Deum, nec residuus qui possit evadere. Per omnes enim vias solitudinis venerunt vastatores, id est hostilis exercitus, et gladius Domini devoravit a termino usque ad terminum: nec requies ulla fuit de urbe fugientibus. Unde dicitur:« universae carni non est pax.» Quod si volueris subtilius intelligere:« propter me exterminata est omnis terra,» considera eam quae in te est, quomodo exterminata sit terra, et tunc videbis post adventum Jesu Christi impleta esse quae dicta sunt: mortificatis membris nostris super terram, cum jam non operatur terra opera sua, non fiant apud justum ea quibus caro antea fovebatur, non fornicatio, non immunditia, non ultra luxuria, non idolorum servitus, non beneficia, etc. Dominus loquitur:« Quid putatis, quia veni pacem mittere super terram? Non veni mittere pacem sed gladium.» Vere antequam ille descenderet non erat gladius super terram; neque caro concupiscebat adversus spiritum, neque spiritus adversus carnem, quando autem venit, edocti sumus quae carnis quaeve sunt spiritus. Doctrina ejus quasi gladius immissus, dividit carnem, id est terram a spiritu, et exterminavit eam: quia mortificationem Jesu circumferimus in corpore nostro et non vivimus ultra juxta carnem, vivit autem spiritus, et seminamus non in carne, sed in spiritu, ut non metamus corruptionem de carne, sed de spiritu vitam aeternam.

« Seminaverunt triticum, et spinas messuerunt:« haereditatem acceperunt, et non eis proderit.» Septuaginta:« Seminastis triticum, et spinas messuistis: cleri eorum non proderint eis.» Meliora, inquit, exspectaverunt, et venerunt pessima, sperabant prospera et adversa perpessi sunt. Acceperunt a Domino rerum omnium abundantiam, quae eis non proderit. Juxta septuaginta vero omnes haeretici quasi triticum seminant, et spinas metunt, exspectante Domino ut fecerent fructum, et non fecerunt judicium sed clamorem. Dicitur autem hoc et ecclesiasticis, qui verba Dei et doctrinam ejus mala conversatione disperdunt, de quibus infertur:« Cleri eorum non proderunt eis.» Quid enim eos juvare poterit episcopi nomen et presbyteri, vel reliquus ordo ecclesiasticus: cum magis graventur dignitatibus suis, et« potentes potenter tormenta patiantur,» et quanto amplius eis creditum fuerit tanto plus requiratur ab eis. Nosse debetis non statim in eo esse salvandos, quia clerici sumus: multi enim et presbyteri pereunt, et laici beatissimi reperiuntur: sed si ordinem clericatus et mereamur pariter et habeamus. Quia igitur sunt quidam clerici non ita viventes, ut et ipsi ex ordine suo capiant fructum, et ornamento suae sint dignitati, idcirco, aiunt qui exposuerunt prophetam hunc, dixit:« Clerici non proderunt eis.» Utilitas quippe clericatus non in eo est, si aliquis in agmine sedeat presbyterorum: sed si juxta locum et juxta praecepta Domini dignus incedat. Verum, charissimi, nolite putare hoc tantum de nobis esse dictum: et nos et vos commonet divina majestas, ut juxta Scripturarum praecepta vivamus, etsi sic expedit dicere:« potentes potenter tormenta patientur.» Plus a me exigitur quam a diacono, plus a diacono quam a laico. Qui vero totius Ecclesiae arcem obtinet pro omni Ecclesia reddet rationem: propter hoc apostolus Paulus, videlicet ut is cui fuerant multa commissa, aiebat:« Sic nos existimet homo quasi ministros Christi et dispensatores sacramentorum Dei. Hic jam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur.»

« Confundemini a fructibus( sive a gloriatione vestra), propter iram furoris Domini( sive ab opprobrio in conspectu Domini). Haec dicit Dominus adversum omnes vicinos meos pessimos, qui tangunt haereditatem, quam distribui populo meo Israel: Ecce ego evellam eos de terra sua, et domum Juda evellam( sive ejiciam) de medio eorum. Et cum evulsero eos convertar( sive revertar), et miserebor eorum, et reducam eos( sive habitare faciam), virum in haereditate sua, et virum in terra sua.» Dicitur ad eos, quibus cleri sui et ecclesiasticus ordo non proderit, ut confundantur a gloriatione sua, et ab opprobrio coram Domino. Quodque infert:« adversum omnes vicinos meos pessimos,» juxta litteram vicini terrae sanctae Idumaei sunt, Philisthiim, Moab, et Ammon, juxta tropologiam vero omnes haeretici, qui sub nomine Christi censentur, et vicini magis sunt quam habitatores terrae sanctae, qui tangunt haereditatem Dei et devastant eam: diciturque de eis quod auferantur de medio terrae, et domus Juda tollatur de medio eorum. Qui cum evulsi fuerint, et de haereticorum faucibus liberati, consequentur misericordiam Dei et reducentur in haereditatem et in terram suam. Multa sunt in quibus gloriantes insipientiam nostram ostendimus: verbi gratia, si qui in multis possessionibus gloriantur, dicitur eis:« confundimini a gloriatione vestra.» Si quis laetabundus incedit super pretiosissimis vestibus, super domo multis exornata divitiis: aliena est quippe haec gloriatio a gloriatione sanctorum, dicitur ad eum:« confundimini a gloriatione vestra.» Verum hoc parum est: Audi quid loquatur in Jeremia sermo divinus, jubens ut ne in sapientia quidem nostra gloriemur:« Ne gloriatur, inquit, sapiens, in sapientia sua, nec fortis in fortitudine sua, nec dives in divitiis suis sed in isto glorietur, qui gloriatur, intelligere et scire, quoniam ego sum Dominus. Vis gloriari et gloriabundus non audire,« confundimini a gloriatione vestra?» gloriare ut Apostolus et die:« Mihi vero absit gloriari, nisi in cruce Domini mei Jesu Christi, propter quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo.» Vis gloriari et non audire,« confundimini a gloriatione vestra,» audi apostolum Paulum gloriantem et disce cum loquitur:« Libenter gloriabor in infirmitatibus, meis, ut habitet in me virtus Christi.»

« Et erit si eruditi didicerint vias populi mei, ut jurent in nomine meo, vivit Dominus, sicut docuerunt populum meum jurare in Baal, aedificabuntur in medio populi mei: quod si non audierint, evellam gentem illam evulsione et perditione, ait Dominus.» Si translati de haeresi in Ecclesiam, didicerint vias populi Dei, et juraverint in nomine Domini, et non in nomine idolorum, quae de suo corde finxerunt, aedificabuntur a Domino, et erunt pars populi ejus. Quod si translati in Ecclesia, perversorum dogmatum reliquias tenuerint, et non audierint verba Dei, evelletur gens illa de medio populi Dei evulsione et perditione perpetua, et nequaquam eis ullus locus poenitentiae relinquatur. Haec quotidie cernimus et rebus probamus, quod ideo haeretici fidei simulent veritatem, ut simplices quosque decipiant, et non ipsi convertantur ad fidem, sed fideles trahant ad infidelitatem.