Reader

EPISTOLA IV. AD HINCMARUM RHEMENSEM.[Ex Sirmondo.]

Reverentissimo et desiderantissimo fratri, et merito rectae fidei ac sanae professionis ab omnibus catholicis rite venerando, HINCMARO pontifici, RABANUS servorum Dei servus in Domino aeternam obtat salutem.

Proximo vere, hoc est in Martio mense, in diebus Quadragesimae, appropinquante Paschali solemnitate, vester nuntius ad me veniens portavit vestram epistolam, simul et opusculum quod fecistis ad reclusos et simplices qui in vestra parochia consistunt, contra Gotescalci errorem. Afferebat etiam secum aliorum scripta, qui propemodum memorati haeretici dogma sequuntur, sed non usquequaque. Nam Prudentius Tricassinae civitatis episcopus, ad vos et ad Pardulum scribens, plura testimonia praeteritorum Patrum in quaternionibus suis collegit, in quibus aliquando nostro sensui concordat, hoc est ubi dicit peccati auctorem Deum non esse, nec aliquem ad peccandum compellere, praemium vero justis immensa gratia misericorditer tribuere, poenam autem condignam iniquis pro malis eorum operibus juste reddere, quia justus est Dominus in omnibus viis suis, et sanctus in omnibus operibus suis. Sed quando dicit quod Deus, sicut electos praedestinatione sua ad praemium aeternum perducit, ita praedestinatione sua cogat peccatores in interitum ire, hoc mihi videtur in congregatione testimoniorum suorum facere velle, ut credamus et confiteamur, juxta traditionem Gotescalci, geminam esse praedestinationem: scilicet quod sicut electos praesciendo et praedestinando Deus ducit ad vitam, ita reprobos praesciendo et praedestinando ducat ad poenam. Sed quia hoc nusquam in Scripturis sacris ita mixtim positum inveni, ejus traditionibus assentire non acquiesco. Singillatim autem cunctis propositionibus ejus per singula loca respondere, et sententiis illis, quas ipse ex multis libris congregavit, contrarias sententias apponere non me permittit infirmitas corporis, nec aegritudo senectutis. Quae autem de praescientia et praedestinatione Dei in sacris libris didici, et sententias quas probatas a canonicis scriptoribus in divinis Testamentis inveni, prout memoriae tunc occurrebant, in opusculis meis inserui, quae ad Notingum episcopum et Eberhardum comitem praeterito tempore contra Gotescalci errorem confeci. Quae etiam opuscula, quae dixistis quod memoratus Gotescalcus ea corrumperet ac vitiaret, vobis modo prout a me dictata sunt ad legendum transmisi, et si quid in eis emendandum sit, vestro judicio magis eligo corrigi quam haeretici. Pauca quidem adhuc testimonia de apostolis et prophetis hic inserenda censui, quatenus tentent hi qui praedestinationem Dei in tam pravum sensum vertere volunt, ut Deum dicant praedestinatione sua auctorem esse perditorum, utrum ex divina auctoritate suas inventiones affirmare possent an non. Ego autem nusquam praedestinationem in malo positam, quantum recordor, inveni, sed semper in bonum. Nam beatus Paulus apostolus in Epistola ad Romanos ita scripsit dicens:« Scimus autem quod diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Nam quos praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit, et quos vocavit, hos et justificavit. Quos autem justificavit, illos et glorificavit. Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui etiam proprio filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum. Quomodo ergo non etiam cum illo omnia nobis donavit?» In Epistola autem sua ad Ephesios ita loquitur dicens:« Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spiritali in coelestibus in Christo, sicut elegit nos ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum secundum propositum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit nos in dilecto filio suo, in quo habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum, secundum divitias gratiae ejus, quae superabundavit in nobis in omni sapientia et prudentia ut notum faceret nobis sacramentum voluntatis suae secundum bonum placitum ejus quod proposuit in eo in dispensationem plenitudinis temporum, instaurari omnia in Christo quae in coelis et quae in terra sunt in ipso, in quo et vos cum audissetis verbum virtutis Evangelium salutis vestrae, et credentes signati estis spiritu promissionis sancto, qui est pignus haereditatis nostrae in redemptionem acquisitionis in laudem gloriae ipsius» Quam sententiam beatus Ambrosius atque Hieronymus ita exposuerunt, scilicet hoc decrevisse Deum, ut credentes in Christum adoptarentur in filios Dei. Praescius Deus omnium scivit qui credituri essent in Christum, sicut dicit ad Romanos, quos praescivit et vocavit, nos non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus. Quos autem Deus dicitur vocare, perseverant in fide. Hi sunt quos elegit ante mundum in Christo, ut sint incontaminati coram Deo in charitate, hoc est ut amor Dei sanctam illis faciat conversationem. Quod autem ait:« In charitate praedestinavit nos;» dupliciter legendum, ut charitas, vel cum superioribus, vel cum inferioribus copuletur. Cum superioribus ita,« ut essemus sancti et immaculati coram ipso in charitate,» et postea sequatur,« praedestinans nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum.» Cum inferioribus autem sic,« in charitate praedestinans nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipso,» id est Christo, qui nunquam non fuit filius: nos vero non fuimus filii antequam praedestinati essemus cum ipso. Hoc autem praedestinavit, ut haberet potestatem filius Dei fieri omnis qui credere voluisset in ipsum; quia nemo filius Dei fieri potuit, nisi fidem et charitatem quae per dilectionem operatur, habeat. Idcirco non est Deo, qui salutis humanae et bonorum omnium auctor est, seductio hominis et deceptio deputanda, per quam in mortem cadat perpetuam: sed magis sibimetipsi, qui propriae concupiscentiae, vel diaboli suggestioni consentiens; peccatum committit, nec inde condignam poenitentiam ante obitum agere voluerit. Quod apostolus Jacobus ostendit dicens:« Nemo cum tentatur dicat quoniam a Deo tentatur. Deus enim intentator malorum est, ipse autem neminem tentat. Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus: deinde concupiscentia cum conceperit parit peccatum, peccatum vero cum consummatum fuerit generat mortem.» Superius de tentationibus, quas permittente Domino exterius probandi gratia perpetimur, disputavit. Nunc incipit agere de illis quas interius instigante diabolo, vel etiam naturae nostrae fragilitate suadente, toleramus. Ubi primo illorum destruit errorem, qui sicut bonas cogitationes a Deo nobis constat inspirari, ita etiam malas ipso instigante putant nostra in mente generari.« Nemo ergo cum tentatur dicat quoniam a Deo tentatur,» illa videlicet tentatione, qua dives incedens in itineribus suis marcescit, id est, nemo cum rapinam, furtum, falsum testimonium, homicidium, stuprum, vel caetera hujusmodi commiserit, dicat quoniam Deo cogente necesse habuerit haec patrare, ideo nullatenus horum effectum declinare potuerit.« Deus enim intentator malorum est,» subauditur tentamentorum.« Ipse enim neminem tentat,» ea videlicet tentatione, quae decipit miseros ut pereant. Duplex est autem genus tentationis: unum quod decipit, aliud quod probat. Secundum hoc quod decipit, Deus neminem tentat: secundum illud quod probat, Deus tentavit Abraham; de quo et Propheta postulat:« Proba me, Domine, et tenta me.»« Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus,» abstractus videlicet a recto itinere, et illectus in malum. De hoc versu Hieronymus contra Jovinianum:« Sicut in bonis, inquit, operibus perfector est Deus, non est enim volentis, neque currentis, sed Dei miserentis, et adjuvantis, ut pervenire valeamus ad calcem: sic in malis atque peccatis, semina nostra sunt incentiva et perfectio diaboli, cum viderit nos super fundamentum Christi aedificasse fenum, ligna, stipulam, tunc supponit incendium.» Igitur non est aequum ut Salvatorem nostrum perditionis nostrae asseramus auctorem, sed ut misericordem patrem amemus, et justum judicem timeamus, ipsumque assidue deprecemur, ut eruat nos a malis, et defendat ab omnibus inimicis. Qui in oratione Dominica, jussit sit Patrem coelestem nos petere, ut dimittat nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, et ne nos inducat in tentationem, sed liberet nos a malo. Non enim inducet nos in tentationem per quam decipiamur, sed hoc petimus ne nos induci permittat in tentationem noxiam, per quam incidamus in peccatorum ruinam; quin potius liberet nos a malo, hoc est diabolo, et ab aeterno interitu.« Igitur non per seipsum inducit Deus, sed induci patitur eum, quem suo auxilio deseruerit, ordine occultissimo ac meritis. Causis etiam saepe manifestis, dignum judicat illum quem deserat, et in tentationem induci sinat. Aliud est autem induci in tentationem, aliud est tentari. Nam sine tentatione probatus esse nullus potest. Non ergo hic oratur ut non tentemur, sed ut non inferamur in tentationem: tanquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non oret ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. Vasa enim figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis.» Multi autem in precando ita dicunt: Ne nos patiaris induci in tentationem, exponentes videlicet quomodo dictum sit inducas..« Qua in parte ostenditur nihil contra nos adversarium posse, nisi Deus ante permiserit: ut omnis timor noster, et devotio, atque observatio ad Deum convertatur, quando in tentationibus nostris nihil malo liceat nisi potestas inde tribuatur.» Quod autem ille Corbeiensis monachus in epistola sua vituperavit nos, non recte Fulgentii sententiam exposuisse scribendo de vobis ad amicum suum ita dicens: Nam quod ait dixisse Fulgentium,« praeparavit Deus malos ad luenda supplicia,» pro eo quod est« praeparari permisit,» invenit quod diceret, non vero dixit quod debuit: et vos seductos esse asserit stylo cujusdam libelli, qui fertur esse Hieronymi, de Induratione cordis Pharaonis, ut diceretis non Deum indurasse cor Pharaonis, sed indurari permisisse, non recte vos reprehendere mihi videtur: quia non Deus cujusquam cor sua factione indurat, ut semetipsum homo ab errore non corrigat, sed justo judicio indurari permittit, aut propria nequitia, aut diaboli malitia. Quod manifestis indiciis probari potest. Nam Paulus apostolus, cum in Epistola sua ad Romanos de Pharaone mentionem habuisset, ita adjecit dicens:« Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc ipsum excitavi te ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra».« Vide enim quia non dixit, ad hoc ipsum te feci, alioqui ad conditorem referri culpa videretur: sed ait, ad hoc ipsum te suscitavi, ut per animi tui malitiam, quam tibi infrunite et sine Dei timore vivendo quaesisti, et in alios irrogetur utilis ac fructuosa correptio, et in teipsum ad posteritatis exemplum famosissimus conferatur interitus.»« Ad hoc enim servatus est Pharao, ut multa signa et plagae ostenderentur in illum quasi jam mortuum. Suscitatus autem dictus est, quia cum apud Deum mortuus esset, modicum tempus accepit ut vivere videretur: ut esset ad cujus poenam et varia tormentorum genera usque ad mortem ingererentur, et omnes qui sine Deo erant, inde metu territi, hunc solum Deum esse cum admiratione maxima faterentur, a quo hae vindictae sunt. Hoc etiam genere antiqui medici in hominibus morte dignis, vel mortis sententiam consecutis, requirebant quomodo prodessent vivis, quae in homine latebant apertis, ut his cognoscerent causas aegritudinis, ut poena morientis proficeret ad salutem viventis.»« Quod ergo jam Pharao non obtemperabat praeceptis Dei, jam de supplicio veniebat. Non autem quisquam potest dicere obdurationem illam cordis immerito accidisse Pharaoni, sed judicio Dei retribuentis incredulitati ejus debitam poenam. Non ergo hoc illi imputatur, quod tunc non obtemperarit, quandoquidem obdurato corde obtemperare non poterat; sed quia dignum se praebuit, cui cor obduraretur priori infidelitate. In his enim quos Deus juste damnat, infidelitas et impietas inchoant poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur; sicut et superius idem dicit Apostolus: Et quomodo non probaverunt Deum in notitia habere, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quae non conveniunt.» Quapropter ita concludit Apostolus:« Ergo cui vult miseretur, et quem vult indurat.»( Orig. in Epist. ad Rom., c. 9.)« Quod autem dicit, Ergo cui vult miseretur, et quem vult indurat,» ex his quae in Exodo scripta sunt videtur assumere. Ibi enim dicit:« Indurabo cor Pharaonis, ut ne dimittat populum.» Indurabatur autem cor Pharaonis hoc modo. Noluit Deus subitam et plenam dare in eum vindictam. Quamvis enim esset consummatae malitiae, tamen per patientiam suam Deus nec ipsi facultatem conversionis excluserat: et ideo primo lenioribus, tum etiam paulatim ingravescentibus in eum verberibus utitur. Sed quod Deus gerebat per patientiam, ex hoc ille indurabatur ad contemptum, majorem sibi iram recondens, ita ut ad ipsum dici conveniat illud quod Apostolus scribit:« An divitias bonitatis ejus et longanimitatis contemnis? Ignoras quoniam patientia Dei te ad poenitentiam adducit? Secundum duritiam autem et cor impoenitens thezaurizas tibi ipsi iram in die irae?» Non ergo quem vult Deus indurat, sed qui patientiae obtemperare noluerit induratur.»« Cui enim miseretur, facit eum bonum operari, et quem obdurat, relinquit eum ut mala operetur: sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur, et ista obduratio praecedenti impietati, ut et bona per donum Dei operemur, et mala per supplicium, cum tamen non auferatur liberum voluntatis arbitrium, sive ad credendum Deo, ut consequatur nos misericordia, sive ad impietatem, ut consequatur nos supplicium. Qua conclusione illata, infert quaestionem tanquam a contradicente. Ait enim: Dicis itaque mihi, quid adhuc quaeritur? Nam voluntati ejus quis resistit?» Cui sane inquisitioni sic respondet, ut intelligamus spiritalibus viris, etiam non secundum terrenum hominem viventibus, patere posse prima merita fidei et impietatis, quomodo Deus praescientia eligat credituros, et damnet incredulos, nec illos ex operibus eligens, nec istos ex operibus damnans: sed illorum fidei praestans ut bene operentur, et istorum impietatem obdurans deserendo, ut male operentur. Qui quoniam intellectus, ut dixi, spiritalibus patet, a carnali autem prudentia longe remotus est, sic refellit inquirentem, ut intelligat se deponere debere prius nominem luti, ut ista per spiritum investigare mereatur. Itaque, inquit:« Tu quis es qui respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? An non habet potestatem figulus luti ex eadem conspersione vas facere aliud quidem in honorem, aliud in contumeliam?» Quandiu figmentum es, inquit, et ad massam luti pertines, nondum perductus ad spiritalia, ut sis spiritalis omnia judicans, et a nemine judiceris, cohibeas te oportet ab hujusmodi inquisitione, et non respondeas Deo, cujus consilium quisque scire cupiens, oportet ut prius in ejus amicitiam recipiatur, quod contingere nisi spiritalibus non potest; jam portantibus imaginem coelestis hominis.« Jam enim, inquit, non dicam vos servos, sed amicos. Omnia enim quae audivi a patre meo nota feci vobis.» Quandiu itaque vas figuli es, conterendum est hoc ipsum in te prius virga illa ferrea, de qua dictum est:« Reges eos in virga ferrea, et tanquam vas figuli confringes eos, ut corrupto exteriore homine, et interiore innovato, possis in charitate radicatus et fundatus comprehendere latitudinem, longitudinem, altitudinem, et profundum, cognoscere etiam supereminentiam scientiae charitatis Christi. Nunc itaque cum ex eadem conspersione Deus alia vasa in honorem facit, alia in contumeliam, non est tuum discutere, quisquis secundum eamdem conspersionem adhuc vivis, id est terreno sensu carnaliter sapis.»« Subjungit enim haec Apostolus ex persona contraria sentientis: Dicis itaque mihi quid adhuc quaeritur? Nam voluntati ejus quis resistit?» etc. Voluntati quidem Dei certum est quod nullus obsistere possit: sed voluntatem ejus justam rectamque esse scire nos convenit. Ut boni enim aut mali simus, nostrae voluntatis est, quod autem malus ad hujusmodi verbera, et bonus ad hujusmodi gloriam destinatur, voluntatis est Dei?« O homo, inquit, tu quid es qui respondeas Deo?» Respondere Deo non posse convincitur qui homo nominatur, quia per hoc quod de humo sumptus est judicia superna discutere dignus non est. Unde in Job legitur:« Vel quis dicere potest, Cur ita facis?» Auctoris facta semper indiscussa veneranda sunt, quia injusta esse nequaquam possunt. Rationem quippe de occulto ejus consilio quaerere, nihil est aliud quam contra ejus consilium superbire. Cum ergo factorum causae non deprehenduntur, restat ut sub factis illius cum humilitate taceatur, quia nequaquam sufficit sensus carnis, ut secreta penetret majestatis. Qui ergo in factis Dei rationem non videt, infirmitatem suam considerans cur non videat rationem videt. Unde per Paulum quoque subsequenter adjungitur:« Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quare me fecisti sic?.» Quo enim se cernit figmentum divini esse operis, eo semetipsum redarguit ne contra manum resultet operantis, quia qui benigne quod non erat fecit, quod est injuste non deserit. Ad semetipsum ergo post percussionem mens redeat, et quod apprehendere non valet non requirat, ne si divinae irae causa discutitur, amplius discussa provocetur, et quem placare humiliter poterat, inexstinguibiliter superbia accendat.» His ergo ita se habentibus, bonum mihi videtur ut humana fragilitas divina judicia indiscrete discutere non praesumat, sed magis venerari studeat, quia in praecipiti pedem ponit, qui mensurarum suarum limitem non attendit. Solus enim Deus perfecte et per omnia suam voluntatem et potestatem novit. Ideo divina judicia, quae ignota nobis sunt, discutere nos non convenit. Tamen firmiter credere debemus quod Deus mortem non fecit, nec laetetur in perditione morientium, et qui vult omnes homines salvos esse, et ad agnitionem veritatis venire, redimet animas servorum suorum, et non derelinquet omnes qui sperant in se. Quod in Scripturis sacris et in divinis Testamentis de praedestinatione scriptum legimus, firmiter teneamus, nec de nostro aliquid adjicere praesumamus. Satis sit nobis quod Apostolus et doctor gentium de praedestinatione electorum docuit; nec illud quod ipse de reproborum praedestinatione dicere noluit, nos noviter inferamus. Non enim oportet nos de voluntate et factis Dei sine charitate disputare, et praesumptione ad infirmorum scandalum invicem contendere, ne forte per hoc juxta Veritatis sententiam in aeternum supplicium damnemur. Sufficit nobis ad salutem, et ad rectae fidei sobrietatem, quod apostolica doctrina nos docet, et stultas quaestiones penitus deseramus, secundum ejusdem Apostoli praeceptum, quod ad Timotheum scribens ait:« Noli verbis contendere, in nihilo utile, nisi ad subversionem audientium. Sollicite cura teipsum probabilem exhibere Deo operarium, inconfusibilem, recte tractantem verbum veritatis. Profana autem et inaniloqua devita, et verborum novitates: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum ut cancer serpit.» Et rursum:« Stultas, inquit, et sine disciplina quaestiones devita, sciens quia generant lites, servum autem Domini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes, docibilem, patientem, cum modestia corripientem eos qui resistunt veritati; ne quando det Deus illis poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis, a quo capti tenentur ad ipsius voluntatem.» Oremus pro invicem ut salvemur, sicut memoratus Apostolus nos facere docet dicens:« Obsecro igitur primo omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et omnibus qui in sublimitate sunt, ut quietam et tranquillam vitam agamus in omni pietate et castitate. Hoc enim bonum est et acceptum coram salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Christus Jesus, qui dedit redemptionem semetipsum pro multis, testimonium temporibus suis, in quo positus sum ego praedicator et apostolus: veritatem dico, non mentior, doctor gentium in fide et veritate.»« In commune pro omnibus debere eos sollicitos esse praecepit. Nam is qui pro omnibus hominibus haec facere jubetur, evidens est quoniam et pro omnibus sollicitudinem expendere jubetur. Deinde ad illa quae summa esse videntur inter homines transit. Pro regibus, inquit, et omnibus qui in sublimitate sunt.» Et ostendens quoniam et hoc lucrum sit eorum:« ut quietam, inquit, et tranquillam vitam agamus cum omni pietate et sobrietate.» Si enim, ut conveniens est, in pace illi deguerint, possibile est et nos tranquillitatem facientes pietati intendere, et vitae sobrietati. Et suadens illis ista sic facere, sicut ipse praecepit, communem pro omnibus hominibus sollicitudinem, qui per totum orbem esse videntur, expendere, et communia bona debere existimari ea quae universorum sunt:« Hoc autem est bonum et acceptum coram salvatore Deo nostro,» Sufficienter suasit eos sic sapere, si quidem et Deo sic placet. Unde et probationem faciens quod Deo ista placent, adjicit:« Qui omnes homines vult salvos fieri, et ad cognitionem veritatis venire.» Nam quia Deus de omnibus hominibus ista velit, nemo poterit contradicere. Evidens autem est quoniam omnes vult salvari, quia et omnes tuetur. Necessarium est ergo ut nos ejus tuitionem erga omnes imitemur, si tamen ad plenum acceleramus similia sapere Deo. Et omni ex parte id ostendens adjicit,« Unus autem Deus est.» Hoc est, quia est omnium Deus, non aliorum quidem est Dominus, aliorum vero non est. Itaque non est possibile eum despicere aliquos quasi alienos sibi existentes:« Unus est mediator Dei et hominum homo Christus Jesus. Fallax itaque mediator, hoc est diabolus, quo per secreta judicia Dei superbia hominum mereretur illudi, unum cum hominibus habet, id est, peccatum: aliud videri vult habere cum Deo, ut quia carnis mortalitate non tegitur, pro immortali se ostendat. Sed quia stipendium peccati mors est, hoc habet commune cum hominibus, unde simul damnentur in mortem. Verax autem mediator est, quem secuta tua misericordia, Domine, demonstrasti humilibus, et misisti, ut ejus exemplo etiam ipsam discerent humilitatem. Mediator quippe ille Dei et hominum, homo Christus Jesus, inter mortales peccatores et immortalem justum apparuit, mortalis cum hominibus, justus cum Deo, ut quoniam stipendium justitiae vita et pax est, per justitiam conjunctam Deo evacuaret mortem justificatorum impiorum, quam cum illis voluit habere communem. Sic demonstratus est antiquis sanctis, ut ita ipsi per fidem futurae passionis ejus, sicut nos per fidem praeteritae, salvi fierent. In quantum enim homo, in tantum mediator: in quantum autem verbum, non medius, quia aequalis Deo, et Deus apud Deum, et simul cum Spiritu sancto unus Deus.»« Opportune vel maxime hoc in loco hominem eum vocavit, ut et a natura ostenderet donationis communionem, omnibus necessario id confitentibus, quoniam universitatis pars existens secundum naturam communem omnibus, potest per similitudinem naturae donationem praestare. Unde illud quasi jam in confessionem deductum hinc accipiens adjicit, qui dedit seipsum redemptionem pro omnibus testimonium temporibus suis.» Nam et pro omnibus dedit seipsum. Nec enim pro aliquibus mortem subire acquievit, sed omnibus volens in commune conferre beneficium, passionem suscipere est dignatus, secundum illud tempus quo passus est, testimonium enim vocat passionem ipsam.« Temporibus vero suis» dicit, ut asserat secundum illud tempus quo passus est. Et ut passionem Christi omnibus necessariam esse demonstraret, ostendit illis quod conveniat in commune de omnibus hominibus sollicitudinem impendere, eo quod et Deus omnibus curam adhibeat, et quod in commune sit omnium Dominus, et quod majus est, quoniam ipse Christus similiter omnibus appropinquare videtur proprietate naturae. Nam et omnibus praebuit beneficium pro omnibus passionem suscipiens. Comprobat vero illud de caetero etiam et de illis quae secundum se sunt.« In quo positus sum, inquit, ego praedicator et Apostolus, veritatem dico, non mentior, doctor gentium in fide et veritate. Pro his ergo et ego constitutus sum apostolus, ut et ipsam doctrinam ad omnium hominum notitiam deferam, et omnes ad fidem Christi accedere faciam, per quem ista nobis retributa sunt. Et quidem ad horum doctrinam et insinuationem gentium creatus sum apostolus, ut praedicem omnibus hominibus qui in omni loco sunt.»

Haec ergo de praescientia Dei et praedestinatione, et quod ipse Deus omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis vult pervenire, apostolicarum sententiarum sensu juxta praecedentium Patrum expositionem, prout potui, et assidua infirmitas me sinebat, juxta petitionem vestram breviter et strictim hic collegi: sciens quod vos plura inde colligere potestis, sicut eruditio vestra et valetudo, meam imperitiam et infirmitatem per omnia excellens, vos agere permittit. Ego autem, quantum praesumo, vos admoneo, ut has contentiones noxias in populo Christiano fieri prohibeatis, et ipsum Gotescalcum, hujus erroris auctorem, nec scribendo, nec loquendo ultra tam multis nocere permittatis. Miror enim prudentiam vestram quod istum noxium virum, hoc est Gotescalcum, qui in omnibus vituperabilis inventus est, quia nec monachi votum, nec sacri ordinis ritum, sed neque praedicandi officium legitime observavit, scribere aliquid permisistis, in quo officio magis nocere potuit quam viva voce loquendo. Unde etiam in plurimis locis, ut audivi, sui veneni poculo non paucos inebriavit, et in erroris insaniam vertit. Quod nequaquam ita fieri oportet, sicut in Epistola quam ad Titum discipulum suum misit scriptum continetur.« Haereticum, inquit, hominem post unam et secundam correptionem devita, sciens quod subversus est hujusmodi, et delinquit proprio judicio condemnatus.»« Quam sententiam beatus Ambrosius ita exposuit. Ad plenum, inquit, illum devita, qui ea quae contraria sunt pietati praeelegit, hunc enim haereticum vocat. Postquam enim semel et bis eumdem instruxeris, et ostenderis ei illa quae conveniunt ejus saluti, superfluum est diutius cum ejusmodi disputare, cum sit manifestum quoniam nullam percipit correptionem, ex quibus semel et bis, illa quae non conveniebant sibi audiens, cognoscere noluit veritatem. Relinque ergo eum qui talis est, ut justam exspectet a judice poenam, eo quod in sua pertinacia persistens, nullum ad correptionem suam ex instructione accipere vult consilium. De quo et beatus Hieronymus ita ait. Quare autem post primam et secundam correptionem devitandus sit, reddit causas dicens quod subversus est hujusmodi et peccat, cum sit in semetipso depravatus. Qui enim semel bisque correptus, audito errore suo non vult corrigi, errare aestimat corrigentem, et e contrario se ad jurgia et pugnas verborum parans, eum vult lucrifacere a quo docetur. Propterea vero a semetipso dicitur esse damnatus, quia fornicator, adulter, homicida, et caetera vitia, per sacerdotes de Ecclesia propelluntur, haeretici autem in seipsos sententiam ferunt suo arbitrio de Ecclesia recedentes: quae recessio propriae conscientiae videtur esse damnatio. Inter haeresim et schisma hoc esse arbitrantur, quod haeresis perversum dogma habeat; schisma propter episcopalem dissensionem ab Ecclesia separetur. Quod quidem in principio ita esse aliqua ex parte intelligi potest. Caeterum nullum schisma non sibi aliquam confingit haeresim, ut recte ab Ecclesia recessisse videatur.» Unde bonum mihi videtur, si vobis placet, quod supra memorato haeretico, nulla detur occasio atque licentia scribendi, atque cum aliquo disputandi, antequam si possibile sit ejus mens et sensus ad catholicam redeat doctrinam. Oretur autem pro ipso, ut Dominus qui omnipotens est operetur salutem erga infirmum fratrem, ut tribuat cor docibile, et rectae fidei consentiens, quam fidem catholica per totum orbem custodit Ecclesia; et resipiscat a diaboli laqueis, a quo captus est ad ipsius voluntatem, et revertatur ad sanctam matrem Ecclesiam, unumque cum ea sentiat atque profiteatur, et ipsam unitatem pacis et rectae fidei deinceps quandiu vivat servet. Interim autem donec illud fiat, non laudo ut communio ei tribuatur, quia juxta testimonium Joannis apostoli, omnis qui recedit et non manet in doctrina Christi Deum non habet: qui permanet in doctrina, hic Filium et Patrem habet.« Si quis, inquit, venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, nolite recipere eum in domum, nec ave ei dixeritis: qui enim dicit illi ave, communicat operibus illius malignis.» Ecce praedixi vobis, ut in die Domini nostri Jesu Christi non confundamini. Recordamini qualiter doctor gentium de semetipso dicit:« Si ea quae destruxi iterum reaedifico, praevaricatorem me constituo.» Et attendite quomodo vos sine crimine possitis esse, qui in synodo vestra hanc sectam nefandam simul cum haeretico damnastis, si ei modo incorrecto communicaveritis. Debetis enim correctores esse malorum, non secutores errantium, ut officium nostrum atque doctrina sine reprehensione fiat, et tam Deo placeat quam hominibus. De caetero agnoscat sanctitas vestra, quod illum libellum, quem ad simplices et reclusos in nostra parochia consistentes contra Gotescalci errorem dictastis, probatum habeo, et secundum id quod ibi scriptum reperi sentio. De Gotescalci autem pertinacissimo et incorrigibili errore aliquid contra scribere superfluum judico, quia nec praesentem eum a sua nequitia avellere potui, nec modo post vestram sanam correptionem, aliquid sanum in ejus sensu reperi; sed superbiam tantum. Superbus enim est Moab valde, et superbia atque arrogantia ejus plus quam fortitudo ejus. Quid enim contra eum scribere habeo, qui totam Ecclesiam, quasi aliquid spurcum et sordidum, et indignum sua allocutione abjicit, suam autem locutionem ad solum Deum in coelis praesidentem convertit, indignum sua allocutione judicans quidquid in terra est? Quasi fas sit contemptis membris corporis Christi, ad ipsum caput verba dirigere, cum nullo modo caput a membris separari possit. Nemo enim ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo Filius hominis qui est in coelo, qui ad Patrem suum orans, de discipulis suis ait:« Sanctifica eos in veritate, sermo tuus veritas est. Sicut tu me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum, et pro eis ego sanctifico meipsum, ut possint et ipsi sanctificari in veritate. Non pro his autem rogo tantum, sed et pro his qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, et ut ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me misisti, et ego claritatem quam dedisti mihi dedi eis, ut sint unum sicut et nos unum sumus, ego in eis et tu in me, ut sint consummati in unum, ut cognoscat mundus quia tu me misisti, et dilexisti eos sicut et me dilexisti. Pater, quos dedisti mihi volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum, ut videant claritatem meam, quam dedisti mihi, quia dilexisti me ante constitutionem mundi.» Quisquis enim sanctae Ecclesiae salutiferam communionem habere poterit, quia ipse ad electos suos in Evangelio ait:« Qui vos audit me audit, et qui vos spernit me spernit.» Hoc autem quod idem erroneus, quasi ad Deum loquens, petit examen ignis, ut per illud veritas ejus fidei, imo perfidiae, comprobetur, magis mihi videtur ex elatione cordis prolatum esse, quam ex constantia fidei. Optat enim, post blasphemiam quam impudenti ore protulit, ut coram undique collecta populorum multitudine, praesente etiam regni principe, simul cum pontificum et sacerdotum, monachorumque sive canonicorum agmine, ad probandam suam sectam liceat sibi, quatuor doliis uno post unum positis, atque singulatim repletis aqua ferventi, oleo pingui, et pice, et ultime accenso igne copiosissimo, ad probandam traditionem transire, ut sic probetur ejus professionis veritas: quod neminem praeter eum ita optasse legi. Nam tres pueri, de quibus in Daniele scriptum est, hoc est Sidrach, Misac et Abdenago, non simili pertinacia examen ignis petierunt, sed magis Dei judicio omnia servantes, responderunt regi Babylonis, qui eos statuam auream quam fecit adorare compulit dicentes:« Non oportet nos de hac re respondere tibi. Ecce enim Deus noster quem colimus potest eripere nos de camino ignis ardentis, et de manibus tuis liberare. Quod si noluerit, notum tibi sit, quia deos tuos non colimus, et statuam auream quam erexisti non adoramus.» Sic enim illi ex fidei firmitate et professionis humilitate de igne liberari meruerunt, pertinacia autem istius quem finem habeat ignotum adhuc constat. Faciat Dominus de hoc quod bonum sit in oculis ejus, et liberet nos ab omni malo, atque defendat ab omni errore, detque nobis sua gratia per fidem rectam et bona opera aeternam beatitudinem in conspectu ejus promereri, et vita perfrui sempiterna.

Haec tibi, charissime frater, licet rustico stylo, tamen devoto animo dictata modo sufficiant. Caeterum scias me, quandiu vixero, semper paratum esse tuae obtemperare bonae voluntati et sanae consentire doctrinae. Dominus omnipotens faciat nos, quandiu hic sumus, vobiscum gratum servitium illi exhibere, et post hujus vitae terminum in regno coelesti perpetualiter gaudere.