Reader

EPISTOLA VI. AD HEBERARDUM COMITEM.[Ex Sirmondo.]

Reverendissimo atque probatissimo viro HEBERARDO comiti RABANUS vilissimus servorum in Christo salutem.

Referentibus nobis fratribus nostris, qui praeterito tempore Romam perrexerunt, Ascriho videlicet et Hudperto presbyteris, de sospitate vestra et benignitate, quam non solum erga eos, sed etiam erga multos exhibere soliti estis, valde, fateor, gavisus sum, et Deo omnipotenti inde gratias agens deprecabar ut ipse qui coepit in vobis opus bonum perficiat usque in diem Jesu Christi, quatenus plenam mercedem de bonis operibus vestris per Dei gratiam in futura vita percipere mereamini. Et quia praedicti fratres nostri nobis retulerunt vos expetore opusculum nostrum in laudem crucis Christi dudum confectum, ex vestro verbo rogantes ut illud vobis transmitterem, voluntarie feci quod rogabant, et praeterito anno per nuntium Gagauzardum ad nos venientem, et id ipsum expetentem, opusculum vobis transmisi, deprecans ut habeatis illud, et coram vobis legere faciatis, et si quid in eo dignum atque gratum vobis reperiatis, divinae gratiae hoc deputetis, non numanae solertiae: sin autem aliter quid in ipso inveniatis, meae imperitiae, et fragilitati humanae magis imputetis quam malitiae: qui, quantum Dei dono sapio et valeo, Christi famulis et Dominum timentibus atque amantibus gratum servitium impendere desidero, ut ipsi pro me oretis, quatenus veniam peccatorum meorum clementissimus omnium saeculorum judex mihi tribuat et vitam conferat sempiternam. De caetero quoque, quia divulgatum in istis partibus constat quemdam sciolum, nomine Gotescalcum, apud vos manere, qui dogmatizat quod praedestinatio Dei omnem hominem ita constringat, ut etiamsi quis velit salvus fieri, et pro hoc fide recta atque bonis operibus certet, ut ad vitam aeternam per Dei gratiam veniat, frustra et incassum laboret, si non est praedestinatus ad vitam, quasi Deus praedestinatione sua cogat hominem interire, qui auctor est salutis nostrae, non perditionis. Et jam hinc multos in desperationem suimet haec secta perduxit, ita ut dicant: Quid mihi necesse est pro salute mea et vita aeterna laborare? quia si bonum fecero, et praedestinatus ad vitam non sum, nihil mihi prodest; si autem malum egero, nihil mihi obest, quia praedestinatio Dei me facit ad vitam aeternam pervenire. Haec traditio multis in istis partibus scandalum est, et praedicatoribus Evangelii homines inobedientes facit, quia jam desperantes de semetipsis eos reddidit. Dicitur enim ipse doctor vester multa testimonia excerpsisse de opusculis beatissimi et doctissimi Patris Augustini, quibus nititur suam sententiam affirmare, cum memoratus Pater et doctor catholicus, contra Pelagianos scribens, qui gratiae Dei contrarii praedicatores fuerunt, defensor ejusdem gratiae, non destructor rectae fidei fuerit. Nam ad Prosperum et Hilarium scribens, taliter de praedestinatione et praescientia disserens, ait:« Praedestinatio est, quae sine praescientia non potest esse: potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus; unde dicitur: Fecit quae futura sunt;» praescire autem potest etiam quae ipse non facit, sicut quaeque peccata: quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt ut poenae sint etiam et peccatorum; unde dictum est:« Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant ea quae non conveniunt,» non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei, quae in bono est, gratiae est praeparatio. Gratia vero est ipsius praedestinationis effectus.« Cui Patri assentit sanctus Hieronymus, in Ezechielis tractatu illam sententiam exponens, qua Dominus ad prophetam ait: Loquere et die ad eos: Haec dicit Dominus Deus, si forte vel ipsi audiant, et si forte quiescant, quoniam domus exasperans est.» Loquitur autem haec Deus ambigentis affectu, ut liberum hominis monstret arbitrium, ne praescientia futurorum mali vel boni immutabile faciat quod Deus futurum noverit. Non enim quia illa ventura cognoscit, necesse est nos facere quod ille praescivit, sed quod nos propria voluntate sumus facturi, ipse novit futurum quasi Deus. Scripsit quoque praedictus Pater Augustinus libros duos de Praedestinatione sanctorum, in quibus totum quod confertur homini bonum, ex gratia Dei fieri, non ex hominis libero arbitrio, ex sententiis sanctarum Scripturarum sapientissime ostendit. Sed fuerunt aliqui qui aut non intelligendo, aut intelligi ea nolendo quae ibi recte scripta sunt, in pravum sensum abducere conabantur. Contra quos beatus Prosper, qui ejus doctrinae fidelis exsecutor fuit, rescribendo fortissime restitit, atque convicit de praedicto magistro sanctae Ecclesiae non recte eos sensisse. Scripsit enim memoratus vir, beatus scilicet Prosper, ad Rufinum de gratia et libero arbitrio: scripsit contra capitula calumniatorum Gallorum de praedestinatione; similiter et contra capitula objectionum Vincentianarum de eadem praedestinatione, necnon ad excerpta quae ex Genuensi civitate ei sunt missa de praedestinatione congruentissime respondit. In quibus omnibus lector fidelis potest probare eum sensisse de praedestinatione Dei, ad salutem humani generis, non ad damnationem fieri. Unde nunc ex dictis memorati viri aliqua excerpere nobis placuit, et in hanc epistolam ponere, quibus objectionibus Vincentianis ita respondit dicens:« Quomodo verum constabit quod Deus nolit omnes salvare, etsi omnes salvari velint, cum Veritas dicat: Si vos, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris, quanto magis Pater vester coelestis dabit bona petentibus se?» Qualiter fieri potest ut Deus, qui etiam illos salvat de quibus dici non potest quod salvari velint, nolit aliquos salvare, etiamsi salvari velint, nisi aliquae causae existant de quibus, quamvis sint nobis incognoscibiles, ipse tamen judicat bene, de quo dici non potest aliter eum quidquam facere debuisse quam fecerit? Remota ergo hac discretione quam divina scientia intra secretum justitiae suae continet, sincerissime credendum atque profitendum est Deum velle ut omnes homines salvi fiant. Si quidem Apostolus, cujus ista sententia est, sollicitissime praecipit, quod in omnibus Ecclesiis piissime et custoditur, ut Deo pro omnibus hominibus supplicetur: ex quibus quod multi pereunt, pereuntium est meritum; quod multi salvantur, salvantis est donum. Ut enim reus damnetur, inculpabilis est Dei justitia: ut autem reus justificetur, ineffabilis Dei gratia est.»« Item dicunt quod major pars generis humani ad hoc creetur a Deo, ut non Dei, sed diaboli faciat voluntatem. Insanum omnino, et contra rationem est, dicere voluntatem Dei ex Dei voluntate non fieri, et Deum, damnatorem diaboli ejusque famulorum, velle ut diabolo serviatur. Sed hoc catholicis Pelagiani consequenter se objicere existimant, qui Adae peccatum transiisse in omnes diffitentur: quoniam si primam nativitatem originalis culpa non obliget, non sint obnoxii diabolo parvuli, nec indigeant erui de potestate tenebrarum, qui nunquam a suo auctore discesserint. Nos autem, qui omnes in Adam periisse profitemur( venit enim Filius quaerere et salvare quod perierat), nec dicimus ideo creari quemquam hominem ut diaboli faciat voluntatem, et agnoscimus omnem hominem non redemptum diabolo esse captivum. Praevaricatio enim hominis dispositae a saeculis creationis ordinem turbare non potuit: et merito creatura peccatrix poenalem dominationem illius patitur, cui relicto vero Domino sponte se vendidit.»« Haec quippe servitus non institutio est Dei, sed judicium. Qui autem dicunt quod haec sit voluntas Dei ut magna pars Christianorum salva esse nec velit, nec possit, aut dicunt quod Deus nolit ut omnes catholici in fide catholica perseverent, sed velit ut magna exinde pars apostatet, aut a sanctitatis proposito ruat, aut quod adulteria et corruptelae virginum sacrarum ideo contingant, quia illas Deus ad hoc praedestinavit ut caderent, nimis perverse sentiunt, et nequiter hoc dicunt. Quia detestanda et abominanda opinio est, quae Deum cujusquam malae voluntatis aut malae actionis credit auctorem, cujus praedestinatio nunquam extra bonitatem, nunquam extra justitiam est. Universae enim viae Domini misericordia et veritas. Adulteria enim maritarum et corruptelas virginum non instituere novit ea Divinitas, sed damnare, nec disponere, sed punire. Quae mala homines cum admittunt, suis concupiscentiis et cupiditatibus serviunt, quas ab illa prima voluntariae praevaricationis labe traxerunt.» Sed nullo modo credendum est hujusmodi homines in hanc desperationem ex Dei voluntate cecidisse, cum potius allevet Dominus omnes qui corruunt, et erigat omnes elisos. Nemo enim nisi illius gratia stabilitur. Dei ergo voluntas est ut in bona voluntate maneant, et priusquam deseratur neminem deserit. In libello igitur quem supra memoratus vir contra capitula calumniatorum Gallorum scripsit, juxta finem ejusdem libri ita subnexuit dicens:« Quisquis igitur ex praedestinatione Dei, velut fatali necessitate, homines in peccata compulsos cogi dicit in mortem, non est catholicus. Nullo enim modo praedestinatio Dei homines iniquos facit, neque cujusquam omnino est causa peccati.» Item:« Qui dicit quod ab iis qui non sunt praedestinati ad vitam, non auferat percepta baptismi gratia originale peccatum, non est catholicus. Sacramentum enim baptismatis, quo omnia prorsus peccata delentur, etiam in eis verum est qui non sunt in veritate mansuri, et ob hoc ad veram vitam non sunt praedestinati.» Item« Qui dicit quod non praedestinati ad vitam, etiamsi fuerint in Christo per baptismum regenerati, et pie et juste vixerint, nihil eis prosit, sed tandiu reserventur donec ruant, nec ante eos ex hac vita quam hoc eis contingat, auferri, tanquam ad constitutionem Dei talium hominum ruina referenda sit, non est catholicus: quia non ideo Deus tempus aetatis cuiquam prorogavit, ut diu vivendo corrueret, et a fide recta in sua longaevitate deficeret, cum inter beneficia Dei numeranda sit ipsa longaevitas, qua homo melior debuit esse non pejor.» Item:« Qui dicit quod non omnes vocentur ad gratiam, si de iis loquitur quibus Christus annuntiatus non est, reprehendi non debet: quia scimus quidem in omnes fines terrae Evangelium destinatum, sed non putamus jam in omnibus terrae finibus praedicatum; nec possumus dicere, quod ibi sit gratiae vocatio, ubi matris Ecclesiae adhuc nulla est regeneratio.» Item:« Qui dicit quod qui vocati sunt, non aequaliter vocati sint, sed alii ut crederent, alii ut non crederent, quasi cuiquam vocatio causa fuerit non credendi, non recte dicit. Quamvis enim fides non sit nisi ex Dei dono et hominis voluntate, infidelitas tamen non est nisi ex sola hominis voluntate.» Item:« Qui dicit quod liberum arbitrium in homine nihil sit, sed sive ad bonum sive ad malum praedestinatio Dei in hominibus operetur, non est catholicus. Arbitrium enim hominis gratia Dei non abolet, sed adolet, et ab errore in viam revocat ac reducit, ut quod sua libertate erat pravum, Spiritu Dei agente sit rectum. Praedestinatio quoque Dei semper in bono est, quae peccatum, sola hominis voluntate commissum, aut remittendum novit cum laude misericordiae, aut plectendum cum laude justitiae.» Item:« Qui dicit quod Deus quibusdam filiis suis, quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, ob hoc perseverantiam non dederit quia a massa perditionis praescientia Dei et praedestinatione non sint discreti, si hoc vult firmare quod Deus hujusmodi homines in bonis quae donaverat noluerit permanere, et ipse eis causa aversionis exstiterit, contra justitiam Dei sentit. Quamvis enim omnipotentia Dei potuerit vires standi praebere lapsuris, gratia tamen ejus non prius eos deseruit quam ab eis desereretur. Et quia hoc ipsos voluntaria facturos defectione praevidit, ideo in praedestinationis electione illos non habuit.» Item:« Qui dicit quod non omnes homines velit Deus salvos fieri, sed certum numerum praedestinatorum, durius loquitur quam loquendum est de altitudine inscrutabilis gratiae Dei, qui et omnes vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire, et voluntatis suae propositum in eis implet, quos praescitos praedestinavit, praedestinatos vocavit, vocatos justificavit, justificatos glorificavit: nihil omittens de plenitudine gentium, et de omni semine Israel, cui praeparatum est in Christo regnum aeternum ante constitutionem mundi. Ex toto enim mundo totus mundus eligitur, et ex omnibus hominibus omnes homines adoptantur. Nec potest ullo modo per infidelitatem atque inobedientiam multorum, Dei promissio vacillare, dicentis ad Abraham:« In semine tuo benedicentur omnes gentes.» Quod autem promisit potens est et facere, ut et qui salvantur ideo salvi sint, quia illos voluit Dominus salvos facere; et qui pereunt, ideo pereant quia perire meruerunt.»« In eo autem quod Apostolus ait: Non enim omnium est fides,» cur omnibus fides non detur, non debet fidelem movere, qui credit ex uno omnes isse in condemnationem sine dubitatione justissimam, ita ut nulla esset Dei justa reprehensio, etiam si nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur in eis qui non liberantur agnoscant: ut qui gloriantur, non in suis meritis, quae paria vident esse damnatis, sed in Domino glorientur. Cur autem istum potius quam illum liberet, inscrutabilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus.»« Quare in praeteritis saeculis dimiserit Deus omnes gentes ingredi vias suas, quando Jacob elegit sibi Dominus, et non fecit taliter omni nationi, et judicia sua non manifestavit eis: et cur qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei diceretur; et quorum aliquando non misertus, nunc autem misereatur, et ubi dictum est:« Non plebs mea vos, ibi vocentur filii Dei vivi;» et, quare quod quaerebat Israel non sit consecutus, electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt, impossibile est comprehendere, et periculosae curiositatis est quaerere. Cum tamen quod nulla sit apud Deum iniquitas, nemini liceat ignorare: quod nec alia gratia, aut alia fide quemquam hominum, sive ante legem, sive legis tempore, justificatum esse credendum sit, quam hac eadem, per quam Dominus noster Jesus Christus secundum consilium voluntatis suae in fine saeculorum venit quaerere et salvare quod perierat. Causas vero operum et judiciorum Dei, qui ex toto ad humanas voluntates et actiones refert, quas tamen in parvulorum adoptione aut abdicatione non invenit, et dispensationes Dei ex liberi arbitrii vult mutabilitate variari, profitetur sibi esse scrutabilia judicia Dei, et vestigabiles vias ejus, et quod doctor gentium Paulus non audebat attingere, hic se aestimat reseratum posse vulgare.» Item:« Qui dicit quod non pro totius mundi redemptione Salvator sit crucifixus, non ad sacramenti virtutem, sed ad fidelium respicit partem, cum sanguis Christi pretium totius mundi sit: a quo pretio extranei sunt, qui aut delectati captivitate redimi noluerunt, aut post redemptionem ad eamdem sunt servitutem reversi. Non enim cecidit verbum Domini, neque evacuata est mundi redemptio: quia etsi non cognovit mundus Deum in vasis irae, cognovit tamen mundus Deum in vasis misericordiae, quae Deus, nullis eorum meritis praecedentibus, eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis suae.» Item:« Qui dicit quod quibusdam Evangelii praedicatio a Domino subtrahatur, ne percepta Evangelii praedicatione salventur, potest objectionis invidiam declinare patrocinio ipsius Salvatoris, qui apud quosdam, quos ait fuisse credituros, si mirabilium ejus signa vidissent, noluit operari: et quibusdam populis vetuit apostolos evangelizare, et nunc aliquas adhuc gentes patitur extra gratiam suam degere; cum tamen constantissima fide perceptum habeamus, in omnes mundi partes Ecclesiam dilatandam, nec ante esse hoc saeculum finiendum quam in universos fines terrae Evangelium dirigatur, et omnis lingua confiteatur quoniam Dominus Jesus in gloria Dei Patris est.» Item:« Qui dicit quod per potentiam Deus homines in peccata compellat, merito reprehenditur. Nec enim Deus, qui justitiae ac bonitatis auctor est, et cujus omnia statuta et mandata contra peccatum sunt, quemquam ad peccatum cogere, et ab innocentia in facinora praecipitare credendus est. Si qui autem tam profundae impietatis sunt, ut extra remedium correptionis habeantur, non a Deo incrementa iniquitatis accipiunt, sed per semetipsos deteriores fiunt, qui relinqui a Deo, et sibi ac deceptoribus suis tradi propter praecedentia peccata meruerunt, ut eis peccatum sit ipsa etiam poena peccati.» Item:« Qui dicit quod quibusdam vocatis, et pie justeque viventibus, obedientia subtrahatur ut obedire desistant, male opinatur de bonitate Dei atque justitia, ut videatur ad impietatem pios cogere, et innocentiam bonis adimere, cum ipse sit pietatis atque innocentiae largitor et custos. Qui ergo Deo adhaeret, Spiritu Dei agitur: qui autem a Deo recedit, propria voluntate obedire desistit.» Item:« Qui dicit quod quidam hominum non ad hoc a Deo creati sunt ut vitam adipiscantur aeternam, sed ut habitum tantummodo saeculi praesentis ornarent, et ad utilitatem nascerentur aliorum, melius loqueretur dicens quod Deus, qui creator est omnium, non frustra etiam eos condat quos praevidit vitae aeternae participes non futuros, quia etiam in malis hominibus bonum Dei opus est ipsa natura, et laudabilis est in impiorum damnatione justitia. Non potest autem merito reprehendi qui dicit quod etiam talium conditione mundus ornetur, et quod si qui sibi sua iniquitate nocituri sunt, ad utilitatem nascantur aliorum. Neque enim quamlibet innumerabilis multitudo impiorum indecora est mundo, aut inutilis Dei regno, cum etiam per ipsorum veniat propaginem regeneranda generatio, et in eis tolerandis ac diligendis populus Dei fiat illustrior, discens bonitatem et patientiam ab illo qui pluit super justos et injustos, et solem suum oriri facit super bonos et malos.» Item:« Qui dicit quod qui evangelicae praedicationi non credunt, ex Dei praedestinatione non credant, et quod Deus ita definierit ut quicunque non credunt, ex ipsius constitutione non credant, non est catholicus. Sicut enim fides, quae per dilectionem operatur, Dei donum est, ita infidelitas constitutio Dei non est, quia Deus poenas criminum novit ordinare, non crimina. Nec consequens est ut quod non remiserit, ipse commiserit. Praedestinatus itaque vivit in fide sibi donata: non praedestinatus perit infidelitate voluntaria, non coacta.» Item:« Qui dicit quod idem sit praescientia quod praedestinatio, in bonis sine dubio operibus nostris duo ista permiscet. Quae enim ex Dei munere habemus, et quae praescita dicuntur, non possunt non esse praedestinata; et quae praedestinata appellantur, non possunt non esse praescita. In malis autem operibus nostris sola praescientia Dei intelligenda est: quia sicut praescivit et praedestinavit quae ipse facit, et ut faceremus dedit: ita praescivit tantum, non etiam praedestinavit, quae nec ipsa fecit, nec ut faceremus exegit.» His ergo omnibus ita ex sacris doctoribus probatis atque in diversis opusculis suis diverso stylo, non diversa fide, probatis, bonum mihi videtur ut novelli doctores sanctorum Patrum et catholicorum doctorum sequantur vestigia, non a recto tramite eorum traditionis in erroris devia secedentes corruant: quia, sacra Scriptura dicente, via regia gradiendum est his qui ad vitam volunt pervenire aeternam, neque ad dexteram, neque ad sinistram a quoquam temere declinandum: quia sicut via recta ducit ad vitam, sic devia errorum ad mortem tendunt perpetuam. Unde propheta Dominum precatur dicens:« Deduc me, Domine, in via« tua, et ambulabo in veritate tua.» Et item:« Deduc me, Domine, in semita recta, propter inimicos meos.» Et item:« Viam iniquitatis amove a me et in lege tua miserere mei. Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus.» Quae sit autem haec via recta, et via veritatis, ipsa Veritas in Evangelio ostendit dicens:« Ego sum via, et veritas, et vita.»« Qui sequitur me non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae.» Et alibi:« Ego sum, inquit, ostium. Per me si quis introierit, salvabitur: et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet.» Ille autem qui dicit, sicut praedicanda pietas, pudicitia, et charitas, et caeterae virtutes, ita praedestinatio praedicanda est, ut qui obedienter haec audit, non in homine, ac per hoc ne in se ipso, sed in Domino glorietur, bene hoc dicit, si discrete et secundum auditorum qualitatem praedicationem suam temperat, ne forte infirmus auditor inde scandalum sumat unde debuit vitam haurire. In scrutando autem et meditando Scripturas sacras oportet lectorem caute et prudenter agere, ne forte velit plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem et secundum rationem fidei. Unde etiam Sapientia per parabolas docet dicens:« Mel invenisti, comede quod sufficit tibi, ne forte satiatus evomas illud, et perjures nomen Dei.» Et similiter qui docet alium, sic debet sermonem doctrinae temperare, ut qui audit verum audiat, et qui audit intelligat; sic enim apostolicam formam in docendo servat: quod quibusdam auditoribus suis ait:« Ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus: tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam. Nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis. Sapientiam autem loquimur inter perfectos: sapientiam autem non hujus saeculi, neque principum saeculi, qui destruuntur; sed loquimur Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est, quam praedestinavit Deus ante saecula in gloria nostra.» Unde et alibi idem Apostolus hortatur dicens:« Omnia vestra ad aedificationem fiant, et omnia honeste ac secundum ordinem fiant.» Hinc quidam doctorum rectissime ait: Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut arte non possit absolvi. Unde et in lege veteri per Moysen Dominus mandat dicens:« Si quis aperuerit cisternam, et foderit, et non operuerit eam, cecideritque bos aut asinus in eam, reddit dominus cisternae pretium jumentorum.» Cujus figurae mysterium beatus Gregorius exponit dicens:« Quid est aperire cisternam, nisi intellectu valido Scripturae arcana penetrare? Quid autem per bovem et asinum, id est mundum immundumque animal, nisi fidelis quisque et infidelis accipitur? Qui ergo cisternam fodit, eam cooperiat, ne illuc bos vel asinus ruat. Id est qui in sacro eloquio jam alta intelligit, sublimes sensus coram non capientibus per silentium tegat, ne per scandalum mentis aut fidelem parvulum, aut infidelem qui credere potuisset, interimat. Ex morte enim jumentorum debet pretium, qui illud scilicet admisisse convincitur, unde ad agendam poenitentiam reus tenetur. Quisquis namque ad alta scientiae fluenta perveniens, cum haec apud bruta audientium corda non contexerit, poenae reus addicitur, si per verba ejus in scandalum, seu munda, seu mens immunda capiatur. Operienda est itaque cisterna: quia coram parvulis mentibus tegenda est alta scientia, ne unde cor docentium ad summa attollitur, inde infirmitas auditorum ad ima delabatur?» Non omnia possumus omnes. Sed unusquisque nostrum proprium habet donum ex Deo, alius sic, alius vero sic. Unde et Salvator in Evangelio divinitus ad hoc discipulorum suorum perpendens imbecillitatem ait:« Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit,» etc. Si enim Dominus noster auditorum suorum pensabat qualitatem, qui nos sumus ut in omnibus omnia aequaliter praedicanda esse censeamus? Maxime cum ipse Dominus dicat:« Qui scandalizaverit unum de pusillis istis qui in me credunt,» etc. Insipiens medicus est qui malagma suum ita format, ut impositum magis noceat quam expediat aegroto. Sapiens autem medicus primum explorat aegritudinem infirmitatis, et sic bene temperando juxta qualitatem aegritudinis adhibet medicinam salutis.

Haec ergo, amice charissime, ideo tibi scripsi, ut cognosceres quale scandalum de illis partibus opinio veniens in hoc populo generaverit, et si quis manens apud te docet quae rectae fidei sunt contraria, prohibeas eum, ut cesset ab hac secta, dicasque ei: Vide, frater, ne hac licentia tua in praedicando offendiculum fiat infirmis, et tuo dogmate ne perdas eum pro quo Christus mortuus est, quia sanguis ejus requiretur de manu tua. Confido enim te, vir venerande, bene esse Christianum, nec aliquid te habere velle in tua mansione quod Evangelio Christi adversetur: sed magis hoc quod placeat Deo, et ad salutem pertinet animarum. In qua voluntate et in quo studio divinitas Domini nostri Jesu Christi incolumem in aeternum te conservare dignetur.