Reader

LIBER TERTIUS.

333 Quam dulciter in Cantico sponsa dilecto canit: Apprehendam te, et ducam te in domum matris meae, et in cubiculum genitricis meae, ibi me docebis. Et quam dulce est experimento discere vim hujusce modulationis! Quid enim est dilectum apprehendere, nisi Christi sensum in Scripturis invenire? Et quid est eum apprehensum in domum matris, et in cubiculum genitricis ducere, nisi ad communem Ecclesiae utilitatem sive instructionem voce aut in scripto proferre? Talis erat anima Pauli, qui nuper regeneratus Ecclesiae sacramentis, Christi eidem Ecclesiae jam notum optime cognoscens de Scripturis notiorem reddidit tam voce quam litteris. Ibi me, ait, docebis, quia videlicet in tali facto meritum est vicissitudinis, ut qui praeceptis Ecclesiam docuit, ipse adhuc de pluribus debeat edoceri, juxta illud: Omni habenti dabitur et abundabit. In hac igitur spe, ut hactenus cucurristi, percurre, anima, gloriam quaerens ejusdem dilecti, et tandiu fruere hoc quod ex parte est, donec veniat quod perfectum est. Sequitur

CAP. VII.

Et factum est in anno quarto Darii regis factum est verbum Domini ad Zachariam in quarta mensis noni qui est Casleu, et miserunt ad domum Dei Sarasar et Rogomelech, et viri qui erant cum eo ad deprecandum faciem Domini ut dicerent sacerdotibus domus Domini exercituum et prophetis loquentes: Nunquid flendum mihi est in mense quinto, vel sanctificare me debeo, sicut feci jam multis annis? Et factum est verbum Domini ad me dicens: Loquere ad omnem populum terrae et ad sacerdotes, dicens: Cum jejunaretis et plangeretis in quinto et septimo per hos septuaginta annos, nunquid jejunium jejunastis mihi? Et cum comedistis et bibistis, nunquid non vobis comedistis, et vobismetipsis bibistis? Nunquid non sunt verba quae locutus est Dominus in manu prophetarum priorum, cum adhuc Hierusalem habitaretur et esset opulenta ipsa et urbes in circuitu ejus, et ad austrum, et in campestribus habitaretur? Duo ferme intra hanc et praecedentem visionem transierant anni. Siquidem in anno secundo Darii, decimo mense, vicesima et quarta mensis, vidi, ait, per noctem, et hic in anno quarto Darii in quarta mensis noni verbum Domini ad se factum dicit, causam sive occasionem protinus inserens, propter quam, anno sive die illo factum est ad eum verbum Domini. Miserunt, ait, ad domum Dei Sarasar et Rogomelech, et viri qui erant cum eo ad deprecandum faciem Domini, etc. Istis interrogantibus et dicentibus: Nunquid mihi flendum est, sicut feci jam multis annis, jubetur propheta ut loquatur ad omnem populum, et dicere: Nunquid jejunium jejunastis mihi? etc. Unde datur intelligi populum quoque fere omnem sensus fuisse ejusdem, cujus erant Sarasar et Rogomelech, qui miserant ad domum Dei super quaestione ejusmodi. Quos Persas fuisse et duces regis Darii, timentes Dominum autumant Hebraei, ut ait beatus Hieronymus. Revera sensus eorum, et populi sensus erat imperfectus, qui quoniam templum videbant vel audiebant esse constructum, jam flendi et jejunandi causam sibi nullam superesse arbitrabantur. Manifestum est ex ipsorum interrogatione, quod temporalibus et visibilibus intenti, de aeternis et invisibilibus bonis nulla aut parva sollicitudine tenebantur. Memoriter tenebant quod in quinto mense subversa civitate Hierusalem et templo, populus captivus ductus est, et quod in septimo Godolias interfectus est ab Ismael, et reliquiae populi dispersae sunt et ob hoc per singulos annos jejunabant et flebant. Porro captivitatem illam universalem, qua humanum genus adeo captivatum est in Adam, non satis curabant, atque liberatoris adventum qui eatenus differebatur, non valde suspirabant, aut propter haec flendum sibi et ejulandum existimabant. Quod si causas istas prae oculis habentes jejunarent et flerent, nunquam taliter respondisset Dominus: Loquere, inquiens, ad omnem populum terrae et ad sacerdotes, dicens: Nunquid jejunium jejunastis mihi? Et cum comedistis et bibistis, nunquid non vobis comedistis et vobismetipsis bibistis? Longe aliter jejunanti Danieli responsum fuit, quia longe alias jejunandi causas ille sibi propositas habuit. Daniel, inquit angelus Gabriel, nunc egressus sum, ut docerem te et intelligeres. Ab exordio precum tuarum egressus est sermo. Ego autem veni, ut indicarem tibi, quia vir desideriorum es. Tu ergo animadverte sermonem, et intellige visionem. Septuaginta hebdomades abbreviatae sunt super populum tuum, etc. Ille profecto jejunium Domino jejunavit, quia vir desideriorum ea quae Domini sunt desideravit, videlicet non illud solum ut reaedificaretur illa civitas et templum manufactum, sed( quod longe majus, et incomparabiliter melius est) ut consummaretur praevaricatio, et finem acciperet peccatum, et deleretur iniquitas, et adduceretur justitia sempiterna, et impleretur visio et prophetia, et ungeretur Sanctus sanctorum. Igitur quoniam unus idemque Dominus et hic per prophetam loquitur: Nunquid jejunium jejunastis mihi? Et subaudiendum est, non; et cum comedistis et bibistis, nunquid non vobis comedistis et vobismetipsis bibistis? et subaudiendum est, etiam. Et alibi per Apostolum dicit: Et qui manducat, Domino manducat, et qui non manducat, Domino non manducat. Clare atque studiose discernendum est inter eum qui, dum non manducat, Domino non manducat, id est cum jejunat, Domino jejunat: et eum qui non manducat, vel dum jejunat, non Domino, sed sibi 334 non manducat aut jejunat; rursusque inter eum, qui dum manducat, Domino manducat, et eum qui dum manducat, non Domino, sed sibi manducat. Nimirum qui ob hoc jejunat, vel non manducat, ut per hunc poenitentiae laborem omnipotenti Deo de peccatis suis satisfaciat, et vitae aeternae fructum recipiat, ille jejunium Domino jejunat, ille Domino non manducat. Qui autem idcirco jejunat, vel non manducat, ut vel temporalem poenam evadat sicut Achab, vel transitoriam laudem recipiat sicut quivis hypocrita, ille non Domino sed sibi non manducat. Similiter, qui idcirco manducat, ut opus Domini operari valeat, quales ipse vult esse apostolos suos, sive evangelistas, dicens: Edentes et bibentes. Dignus est enim operarius mercede sua, ille Domino manducat, et econtra, qui operatur, quamvis opus sanctum, quamvis opus Dei, ob hoc solum ut manducet, ille non Domino, sed sibi operatur, et sibi manducat. Amplius autem si non vult operari, et manducat, non Domino, sed sibi manducat. Dicat igitur: Nunquid jejunium jejunastis mihi? et subauditur, non, quia non jejunastis propter regnum Dei, non jejunastis ob hoc, ut civitatem Hierusalem coelestem quam in Adam perdidistis, in adventu seminis, quod Abraham promissum est, scilicet Christi, recuperare mereamini. Dicat, inquam, nunquid non vobis comedistis, et vobismetipsis bibistis? Et respondeatur, etiam, quia non idcirco comedistis, ut operaremini opus Dei, ut viatico sustentati, pervenire possetis ad patriam vel regnum Dei. Et quis digne eloqui sufficiat quam competenter, quam opportuna invectione illos continuo percutit, dicendo: Nunquid non sunt verba quae locutus est Dominus in manu prophetarum priorum, cum adhuc Hierusalem habitaretur, et esset opulenta ipsa et urbes in circuitu ejus, et ad austrum, et in campestribus habitaretur? Nam quia pueri erant, et de magnis atque sempiternis malis parum aut nihil solliciti, sola temporalia mala deplorantes, et jejunaverant et fleverant, recte insultabundus loquar, nunquid non sunt verba quae locutus est Dominus, etc. Quod si ita dixissent: Per istos septuaginta annos jejunavimus et flevimus, pro eo quod Hierusalem deserta, et nos captivi eramus, sed multo magis jejunandum et flendum est, quia nondum venit promissio aut adventus ejus, nunquam ita loqueretur, nequaquam ita insultaret eis de malis minoribus. Sequitur: Et factum est verbum Domini ad Zachariam dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Judicate judicium meum et misericordiam, et miserationes facite unusquisque cum fratre suo, et viduam et pupillum, et advenam, et pauperem nolite calumniari, et vir fratri suo malum non cogitet in corde suo, et noluerunt attendere, et verterunt scapulam recedentem, et aures suas aggravaverunt ne audirent, et posuerunt cor suum adamantem ne audirent legem, et verba quae misit Dominus exercituum in Spiritu suo per manum prophetarum suorum priorum. Et facta est indignatio magna Domino exercituum, et factum est sicut locutus est, et non audierunt, sic clamabunt, et non exaudiam, dicit Dominus, et dispersi eos per omnia regna quae nesciunt, et terra desolata est ab eis, eo quod non esset transiens et revertens, et posuerunt terram desiderabilem in desertum. Priores prophetas, quorum per manum misit Dominus exercituum in Spiritu suo verba haec, judicate judicium verum, etc., illos dicit qui ante captivitatem exstiterunt, quorum de praecipuis unus Isaias erat, per quem ita locutus est: Quaerite judicium, subvenite oppresso, judicate pupillo, defendite viduam. Si volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis. Quod si nolueritis et me provocaveritis ad iracundiam, gladius devorabit vos. Hujuscemodi dictis, et lex primitus plena data est. Quod autem dicit, ei noluerunt attendere, et averterunt scapulam recedentem, et aures aggravaverunt ne audirent, minus est facto ipsorum. Illi enim non solum non audierunt, verumetiam clamantes, prophetas occiderunt, duro corde, indomabiles, et adamanti similes, qui lapis fortissimus et in tantum durus est, ut omnia metalla confringat, et ipse a nullo confringatur, unde a Graecis indomabilis dicitur. De quo illud mirandum, quod cum tantae sit duritiae, solo perfusus sanguine hirci, quod animal libidinosum est, statim dissolvitur. Unde congrua similitudo est valde, et cor suum posuerunt adamantem, quia cum durissimae cervicis et cordis indomabilis essent contra Deum, mollissimi erant in omnium libidinum fluxum, ut merito in illos constet eumdem Isaiam dixisse: Audite verbum Domini principes Sodomorum, percipite auribus legem Dei mei, populus Gomorrhae. Quorsum ista commemoratio? Videlicet quod Dominus justus ad cognoscendum, ipsi autem fuerint inexcusabiles, quia quod factum est illis, non est factum per properantem Domini impatientiam, sed per ipsorum perseverantem impoenitentiam. Quis non enim consentiat juste factam esse indignationem magnam Domino exercituum, pro eo quod peccatis suis addiderunt contemptum contra Spiritum sanctum, in quo mittebat eis verba Dominus exercituum per manum prophetarum? Ista ergo vicissitudine, et factum est, ait, sicut locutus est, subauditur, Spiritus sanctus, et non audierunt, sic clamabunt, et non exaudiam, dicit Dominus, et dispersi eos per omnia regna quae nesciunt, et terra desolata est ab eis, eo quod non esset transiens et revertens, et posuerunt terram desiderabilem in desertum. Quare autem cum praeteritorum narratio sit, et in caeteris omnibus omnis enuntiatio currat verbis praeteriti temporis, haec tantum verba in futurum tempus extendit, sic clamabunt et non exaudiam, cum dicere posset, sic clamaverunt et non exaudivi? Quare, nisi ut intelligas eum immutabilem esse, et perseverantem in judicii veritate, quod sicut fecit tunc, ita debeat, si iterum peccaverint, iterum facere? Denique et hoc futurum non ignorabat, quod posteri illorum pejora facturi forent, quam patres ipsi fecissent, unde et clamantes non exaudiret, neque exaudire deberet, quod cunctis gentibus nunc manifestum est. Quam vero acerba est infelicium sugillatio dicere de terra, desolata est ab eis, et posuerunt terram desiderabilem in desertum! Nam vere infelicissimum est, et infelicitatem desolationis pati, et insuper criminis argui, quod ipsi desolationem ipsam fecerint, et quod ipse contra illos terra juste videatur deflere et conqueri, et dicere illis: Non Deus qui hoc fieri judicavit, non Nabuchodonosor, qui judicio Dei super me ascendit, sed vos coloni pessimi, vos fecistis, et ex vobis causa est, quod desolata et in desertum posita sum ego terra desiderabilis. Et multum congrue praesenti loco Dominus, cui nulla terra desiderabilis, cui nil terrenum desiderabile est, terram appellat desiderabilem, quia videlicet cum se jejunasse et flevisse dicerent propter terrae desolationem, nimis aperto fatebantur terram sibi fuisse desiderabilem, coelestem autem non se desiderare promissionem, quippe quia dicebant, nunquid flendum nobis est et jejunandum, satis sibi existimantes quod videbant solutam esse captivitatem temporalem. Hoc igitur, et posuerunt terram desiderabilem in desertum, claret quam 335 acerbe sit dictum, ab eo quem naturaliter dulcem ipsi sibi exacerbaverunt. Porro qualis causa est ista? Eo quod non esset transiens et revertens. Praemisit et terra desolata est ab eis et tunc demum subjunxit, eo quod non esset transiens et revertens. Si ita dixisset, terra desolata est, et non est transiens neque revertens, solummodo putaremus modum desolationis expressum, idque esse quod nullus eundo atque redeundo per terram graderetur. Nunc autem non tam modum exposuisse, quam causam reddidisse desolationis videtur, dicendo eo quod non esset transiens et revertens. Quid ergo sit, non fuisse transeuntem et revertentem, hoc inquirendum est. Confestim occurrit illud in Psalmo dictum, spiritus vadens et non rediens, quia sensum hoc et illud habent similem, sicut sonitum litteralem pene eumdem. Nam vadens et rediens, quid aliud est, quam transiens et revertens? Porro illic spiritus vadens et non rediens, hoc est in malum cadens, et a malo non resurgens. Ergo et hic, eo quod non esset transiens et revertens, hoc est eo quod non esset de his transeuntibus in malum, qui reverteretur in bonum, terra desolata est ab eis. Nam cor impoenitens, quod supra denotavit dicendo, et cor suum posuerunt adamantem, et averterunt scapulam recedentem, nonne causa est satis justitiam vindicis irae defendens, et ad defendendum sufficiens? Vere igitur ipsi terram suam, terram desiderabilem posuerunt in desertum, et ab eis desolata est, eo quod non esset transiens et revertens, id est per id quod cum omnes transgressores essent, nullus erat aut vix ullus erat transgressor de transgressione sua poenitentiam agens.

CAP. VIII.

Sequitur: Haec dicit Dominus exercituum. Zelatus sum Sion zelo magno, et indignatione magna zelatus sum eam. Haec dicit Dominus exercituum: Reversus sum ad Sion, et habitabo in medio Hierusalem et vocabitur Hierusalem civitas veritatis, et mons Domini exercituum, mons sanctificatus. Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc habitabunt senes et anus in plateis Hierusalem, et viri baculus in manu ejus prae multitudine dierum. Hactenus quasi ridendo et subsannando loquebatur, juxta quod Sapientia talibus dicit: Ego quoque in interitu vestro ridebo, et subsannabo cum vobis id quod timebatis advenerit, nunc deposito risu et subsannatione semota, gloriosa dicit de te, o Sion civitas Dei, cujus pars non vilis aut parva erat illa quae tunc reaedificabatur Hierusalem terrestris, secundum electionem, quae de gente illa erat assumenda, maximeque propter implendam promissionem exinde nascituri et regnaturi in te Christi regis aeterni Zelatus sum, ait, Sion zelo magno. Zelus Domini bonus est diligere homines, et odisse hominum vitia. Quo contra zelus diaboli malus est odisse homines, et amare hominum vitia. Hinc erat illud, quod idem Dominus ut iniquitates compesceret, captivitati tradiderat homines, et civitas Sion cum templo igne conflagrata est. Magnus hic utique exstitit angelus, non parcere suo templo et propriae civitati, non pepercisse genti, apud quam solam erat notitia nominis sui. Et non est, ait Hieremias, recordatus scabelli pedum suorum in die furoris sui. Zelo zelatus sum, ait, Sion zelo magno. Verum hoc dicere superioribus quoque temporibus potuit, zelatus sum populo meo zelo meo, quoties, ut ait Psalmista, iratus est in furore in populo suo, et tradidit eos in manus gentium, et dominati sunt eorum qui oderunt eos, scilicet Mesopotamii et Moabitae, Chanaaei, et Madianitae, et filii Ammon et Philistiim. Potuit, inquam, tunc etiam dicere: Zelatus sum zelo magno, quia videlicet sub illis quoque hostibus vehementer afflixit eos. At vero tempore illo, de quo hic sermo est, amplius fecerat, quia non in terra sua consistentes, servierant Babyloniis, sed desolata et posita in desertum terra desiderabili, tenti fuerunt per septuaginta annos in Babylone captivi. Recte ergo non contentus dixisse, Zelatus sum Sion zelo magno, addidit, et indignatione magna zelatus sum eam. Et est sensus: Non solum taliter zelatus sum, ut eos servituti subjicerent adversae gentes, quod saepe factum est, sed, addita cum zelo indignatione magna, terram quoque et locum nomine meo sanctificatum illis abstuli et igni Babylonico tradidi, quod hactenus factum non est. Quare? Videlicet, quia non solum ut olim me derelinquentes, deos alienos coluerunt, verum etiam prophetas occiderunt, et multum sanguinem innocentem effuderunt. Zelus ille magnus et indignatio magna per justum venit judicium. At nunc idem Dominus exercitum haec dicit, subauditur, quae misericordiae sunt, memor, quod juravit in sancto suo locutus David: Visitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum, misericordiam autem non dispergam ab eo. Reversus sum ad Sion, videlicet in eo, ut iterum aedificetur ipsa civitas et templum reaedificatum est. Postmodum veniam et habitabo in medio Hierusalem, scilicet homo factus, ita ut ipsa Hierusalem, et omnis qui legem et verbum Domini, quod de ipsa exibit, non incredulus audierit, dicat et veraciter dicere possit, quia Verbum caro factum est et habitavit in nobis, et vidimus gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Perinde et vocabitur, ait, Hierusalem civitas veritatis, videlicet pro parte electorum, prophetarum, atque apostolorum et omnium justorum, qui ex illa gente fuerunt, vel sunt, vel erunt, quorum de carne homo factus, habitabo in medio Hierusalem, unde et ipsa vocabitur et erit civitas veritatis, id est civitas vel terra, unde veritas oriri dignata sit, juxta quod Psalmista praedixit: Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit. Recte igitur vocabitur civitas veritatis et mons Domini exercituum, mons sanctificatus, de quo videlicet monte multa in prophetis dicta sunt, ut est illud apud Isaiam sive Michaeam. Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, etc. Porro haec promissa spiritualia sunt, et spiritualibus conveniunt, ac desiderabilia sunt. Illi autem ad quos sermo fiebat carnales erant et carnalia desiderabant, sicut jam demonstratum est ex illa ipsorum interrogatione, nunquid flendum mihi est, vel sanctificare me debeo, sicut feci jam multis annis? Putabant enim, nullam sibi jam esse causam fletus vel jejunii; solo contenti gaudio temporali, quod videbant, soluta captivitate, terrenam civitatem et templum reaedificari. Condescendens ergo carnalibus, sermo divinus, et quasi cum pueris ut eos mulceat balbutiens pater grandaevus: Adhuc, inquit, habitabant senes et anus in plateis Hierusalem, et viri baculus in manu prae multitudine dierum, et plateae civitatis implebuntur infantibus et puellis ludentibus in plateis ejus. Haec namque dicta plenam fore et integram civitatis restitutionem, pulchre personant atque denuntiant, quam illi multum desiderabant, propter quam multum desiderabant, propter cujus destitutionem jejunaverant et fleverant. Sequitur: Haec dicit Dominus exercituum: Si difficile videbitur in oculis reliquiarum populi hujus in diebus illis, nunquid in oculis meis difficile erit? Perspicuum est, illos tales fuisse, qualibus oportuerit de terrenis et temporalibus bonis blandiri, qualibus 336 non jam deberent spiritualia vel coelestia praedicari. Nam, ut quodam loco ipse dicit: Si terrena dixi vobis et non creditis, quomodo si dixero vobis coelestia credetis? Similiter hic, quoniam difficile videbatur in oculis eorum, ut fieret sicut dixerat, adhuc habitabunt senes et anus in plateis Hierusalem, etc. Dicere convenit ei, qui nusquam inconvenientia dicit: Si difficile videtur vobis, posse fieri haec terrena ut habitent senes et anus in plateis Hierusalem, et viri baculus in manu ejus, prae multitudine dierum, et plateae civitatis impleantur infantibus et puellis ludentibus, quae omnia terrena sunt, quanto magis difficile videbitur si dixero vobis spiritualia sive coelestia, quae eadem civitate proventura sunt! Verumtamen quodcunque illud sit quod dixi sive dicam vobis, quantumvis difficile videatur in oculis vestris, in oculis meis nequaquam difficile erit. Haec dicit Dominus exercituum: Ecce ego salvabo populum meum de terra orientis et de terra occasus solis, et adducam eos, et habitabunt in medio Hierusalem, et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, in veritate et justitia. Haec dicit Dominus exercituum: Confortentur manus vestrae, qui auditis in diebus his sermones istos per os prophetarum, in die qua fundata est domus Domini exercituum, ut templum aedificaretur. Siquidem ante dies illos merces hominum non erat, nec merces jumentorum erat, neque introeunti et exeunti erat pax prae tribulatione, et dimissi homines unumquemque contra proximum suum. Nunc autem non juxta priores dies ego faciam reliquiis populi hujus, dicit Dominus exercituum, sed semen pacis erit. Vinea dabit fructum suum, et terra dabit germen suum, et coeli dabunt rorem suum, et possidere faciam reliquias populi hujus universa haec. Et erit, sicut eratis maledictio in gentibus, domus Juda et domus Israel, sic salvabo vos, et eritis benedictio. Nolite timere, confortentur manus vestrae, quia haec dicit Dominus exercituum: sicut cogitavi ut affligerem vos, cum ad iracundiam me provocassent patres vestri, dicit Dominus, et non sum misertus, sic conversus cogitavi in diebus istis, ut benefaciam Hierusalem et domui Juda. Nolite timere. Haec sunt ergo verba, quae facietis. Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo. Veritatem et judicium pacis judicate in portis vestris, et unusquisque malum contra proximum suum, ne cogitetis in cordibus vestris, et juramentum mendax ne diligatis. Omnia enim haec sunt quae odivi, dicit Dominus. Cuncta haec ut dicuntur, recte simpliciter intelliguntur, nec opus est propter mysticos sive allegoricos sensus digressionem facere ab illius temporis statu, quo propheta ad populum Domino mandante loquebatur. Hoc maxime et ante omnia sciendum est, quod omnis consolatio sive exhortatio haec in Christum tendat, ad Christi adventum respiciat, nec propter aliud Spiritui sancto, qui haec sine dubio per os prophetae loquebatur, curae fuerit de reaedificanda et rursus habitanda sive implenda terra, et civitate illa, nisi propter eumdem Christum, quatenus esset unde nasceretur, juxta fidele Dei promissum. Neque enim aliunde, sed de gente illa, de semine Abrahae, de domo et familia David nasci oportebat illum. Expediebat igitur promissis et blandimentis consolatoriis animari, et benevolum reddi populum ad habitandum in loco illo, ad reaedificandum et reformandum terrae vel civitatis statum pristinum, templo jam reaedificato, ad quod venturus, juxta alium prophetam, esset idem Dominator Dominus. Verumtamen quod hic de templo manufacto in parte, in una gente, imo in parvis unius gentis reliquiis dictum est, hoc idem de templo non manufacto Dominici corporis in universitate, in toto humano genere veraciter dici potest. Ante dies illos, inquit, antequam fundaretur domus Domini, merces hominum non erat, nec merces jumentorum erat, id est omnis labor vester irritus fuit, et tam homines quam jumenta in agricultura, in mercimoniis, operibusque diversis cassis conatibus frustrabantur. Neque introeunti, ait, et exeunti, erat pax prae tribulatione, et dimisit omnes homines, quemque contra proximum suum. Quod est dicere, foris adversarii, domi erat seditio, et ubique tristitia ob bellorum frequentiam, et insidias domesticas, dum nec frater fratri exhibet fidem, et omnis est inimica propinquitas. Nonne itidem verum, imo magis verum est, quod antequam fundaretur templum Dominici corporis, antequam Deus homo fieret ex utero Virginis, nullum erat pretium generis humani? Revera neque hominum, id est Judaeorum, neque jumentorum, id est gentilium ullum erat pretium. Non enim erat pax introeunti et exeunti, id est nascenti et morienti prae tribulatione, subauditur peccati, quia cum peccato omnis homo introiens in hunc mundum nascendo, cum peccato exibat moriendo, videlicet nondum pariete inimicitiarum soluto. Quo enim pretio redimeretur saltem homo, id est Judaeus? Nunquid pretio sanguinis hircorum, aut vitulorum? Ergo non erat pax, non erat remissio peccatorum, et dimisi, ait, homines, unumquemque contra proximum suum, utpote habentes semen et concordiae spiritum: Nunc autem non juxta priores dies ego faciam. Sed quid? Semen pacis erit, nimirum secundum illud Evangelium: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis, quae pax non alia debet intelligi, quam reconciliatio Dei et hominum, non alia quam remissio peccatorum, quam tunc ipse, dum diceret haec faciebat, per sanguinem suum; haec animadvertens, quis non leve reputat, quod subinde dicit, et erit, sicut eratis maledictio in gentibus, domus Juda et domus Israel, sic salvabo vos et eritis benedictio. Nam qui tunc erat maledictio, ita ut diceretur, vel dici posset tale quippiam ei, quem perire quis vellet, sic tibi eveniat quomodo evenit miserabili populo, qui terra sua in desertum redacta, et civitate Hierusalem cremata igne, captivus abductus est, ipse idem populus nunc est benedictio per Christum semen pacis, ut ante dictum est, quia in ipso benedicentur omnes gentes. Ad hoc ipsum pertinet, hoc quoque quod protinus dicit: Sicut cogitavi ut affligerem vos, cum ad iracundiam provocassent me patres, dicit Dominus exercituum, et non sum misertus: sic conversus cogitavi in diebus istis, ut benefaciam Hierusalem et domui Juda. Nam revera ad iracundiam provocaverunt Dominum patres nostri Adam et Eva, non solum transgrediendo praeceptum, verum etiam defendendo peccatum, et propter hoc cogitavit ut affligeret nos, et modo quodam non est misertus, quatenus alio modo melius misereretur. Emisit enim eos de paradiso mortis et muletarum misertus sententiis oneratos. Sed sicut cogitavi tunc ut affligerem vos, sic, inquit, conversus cogitavi in diebus istis ut benefac i am, scilicet per templum vel propter templum meum non manufactum, quia sicut illud per mortem solutum, post triduum excitatum est, ita et vos omnes resurgere faciam. Nescio qualiter evenit, ut pene mihi invito accidit, diversum ab eo, quod supra dixi: siquidem de his verbis propheticis dixi, quia cuncta ut dicuntur, ita simpliciter recte intelliguntur, nec opus est propter mysticos sive allegoricos 337 sensus digressionem facere ab statu illius temporis quo haec dicebantur. Et quidem illud dixi studio vitandi fastidii, sed mysteriorum nota suavitas, cursum sermonis improvisum odore suo intrinsecus traxit, et apud se paulisper detinuit. Quoniam ergo caetera perstrinxit, cur omittat initium praesentis capituli, quo dixerat Dominus: Ecce ego salvabo populum meum de terra orientis, et et de terra occasus solis, et adducam eos. Et habitabunt in medio Hierusalem et erunt mihi in populum et ego ero eis in Deum in veritate et justitia. Denique et si tempore illo, ubi templum per manus Zorobabel, et murus civitatis per Nehemiam restauratus est, populum suum salvavit Dominus, salus ista non tanta exstitit, ut digna esse possit tantis oris Domini declamationibus. Verum ubi conditum est templum jam dictum, templum dominici corporis non manufactum, tunc et ex eo veraciter de terra orientis, et de terra occasus solis salvatur populus Domini. Multi enim veniunt ab oriente et ab occidente et recumbunt in sinu Abrahae, quod utique est adduci et habitare in medio Hierusalem, et sunt Domino in populum, et ipse est, et erit eis in Deum in veritate et justitia, id est, in Christo, qui est ipsa veritas, et justitiae via, et vita aeterna. Sed jam quid tandem de jejunio interrogatus, post haec Dominus responderit audiamus: Et factum est verbum Domini exercituum ad me, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Jejunium quarti, et jejunium quinti, et jejunium septimi, et jejunium decimi erit domui Juda in gaudium et laetitiam, et in solemnitates praeclaras. Veritatem tantum et pacem diligite, dicit Dominus exercituum. Ad id quod supra Sarasar et Ragomelech per legatos quaesierant, utrum in mense quinto jejunare deberent, an post aedificationem templi finire jejunium, luctumque deponere, multis in medio positis quae facerent, quae sperarent, haec Dominus, per prophetam, respondit. Et illi quidem de uno interrogaverunt jejunio mensis quinti, Dominus autem respondens, de caeteris quoque jejuniis suam sententiam deprompsit, de jejunio quarti, de jejunio quinti, de jejunio septimi, de jejunio decimi. Erat autem jejunium quarti mensis, qui apud Latinos vocatur Julius, die septima decima ejusdem mensis, quando descendens Moses de monte Sina, tabulas legis abjecit, atque confregit, et juxta Hieremiam muri primum rupti sunt civitatis. In quinto mense, qui apud nos appellatur Augustus, cum propter exploratores terrae sanctae seditio orta esset in populo, jussi sunt montem non ascendere, sed per quadraginta annos longis a terra sancta circuire dispendiis, ut exceptis duobus, Celeph et Josue, omnes in solitudine caderent. In hoc mense et a Nabuchodonosor templum Hierosolymis incensum est, atque destructum, et populus in captivitatem abductus. In septimo, qui apud nos appellatur October, occisus est Godolias, et Judae tribus ac Hierusalem reliquiae dissipatae. Mense decimo qui apud nos Januarius dicitur, Ezechiel in captivitate positus, audivit et cunctus populus captivorum, quinto mense templum esse subversum, quod plenissime in eodem propheta cognoscimus. Haec igitur jejunia propter causas tristes ac flebiles merito jejunabant, sed jejunandi scientiam non habebant, quippe qui unum ex his, scilicet jejunium quinti jam non observandum esse volebant, quoniam captivitatem solutam, et templum videbant reaedificatum. Porro, Dominus non usquequo templum reaedificaretur, sed usquequo deleretur peccatum, et finem acciperet praevaricatio, volebat observari jejunium, hoc est, quod praemisso, jejunium quarti, et jejunium quinti, et jejunium septimi, et jejunium decimi erit domui Juda in gaudium et laetitiam, et in solemnitates praeclaras, continuo subjunxit: Usquequo venient populi, et habitabunt in civitatibus multis, et vadent habitatores, unus ad alterum dicentes: Eamus et deprecemur faciem Domini, et quaeramus Dominum exercituum. Vadam etiam ego, et venient populi multi, et gentes robustae ad quaerendum Dominum exercituum in Hierusalem, ad deprecandum faciem Domini. Haec dicit Dominus exercituum: In diebus illis, in quibus apprehendent decem homines ex omnibus linguis gentium, et apprehendent fimbriam viri Judaei, dicentes: Ibimus vobiscum. Audivimus enim, quoniam Deus vobiscum est. Quid aliud est hoc dicere, nisi usquequo veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium? Neque enim ante, sed quando ex quo ille venit, venerunt, et veniunt populi, et habitaverunt atque habitant in civitatibus multis, id est in ecclesiis multis, et ex eo vadunt habitatores civitatum ejusmodi, unus ad alterum dicentes: Eamus et deprecemur faciem Domini, et quaeramus Dominum exercituum, quod dicere nimirum est annuntiare Christi Evangelium, et exhortare atque aedificare alterutrum, atque hoc modo dum unus dicit, eamus, et alter respondet, vadam etiam ego, veniunt, et usque in finem saeculi venire non desinunt populi multi, et gentes robustae ad quaerendum Dominum exercituum in Hierusalem, ad deprecandum faciem Domini. Ex abundanti est astruere sive demonstrare, quod in illam quoque terrenam Hierusalem, ubi Dominus exercituum in terra visus, et cum hominibus conversatus est, unde post mortem Christi, atque resurrectionem salus processit, sicut alibi scriptum est, quia de Sion exibit lex et verbum Domini de Hierusalem, in illam, inquam, Hierusalem terrenam, ubi est sepulcrum ejus gloriosum, vadunt populi multi ad quaerendum Dominum, ad deprecandum faciem Domini. Illam potius Hierusalem hic intelligere placet, quam Psalmista pulchre exprimens: Hierusalem, inquit, quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum. Illuc enim ascenderunt tribus, tribus Domini; testimonium Israel ad confitendum nomini Domini. Usquequo istud fiat, usque dum istud proveniat? Jejunium, ait, quarti, et jejunium quinti, et jejunium septimi, et jejunium decimi erit domui Juda in gaudium et laetitiam, et in solemnitates praeclaras. Quomodo in gaudium et laetitiam et in solemnitates praeclaras? Videlicet non jejunando cum tristitia, sicut jejunant hypocritae tristes, non, inquam, cum tristitia, sed cum laetitia, juxta illud: Tu autem cum jejunas, unge caput tuum, et faciem tuam lava, et caetera. Ibi enim est solemnitas praeclara, ubi est intentio jucunda desiderantis, ut soli Domino placeat, hoc ipsum quod jejunat. Quid ergo inquis? Cum venerit illud tempus, de quo dicis, usquequo venient populi, non erit jejunandum in mensibus illis? Non utique exiget Dominus, imo prohibebit illa jejunia vetustatis. Nonne hoc ipsum habet veritas Evangelii? Tunc, inquit, accesserunt ad eum discipuli Joannis, dicentes: Quare nos et Pharisaei jejunamus frequenter, discipuli autem tui non jejunant? Et ait illis Jesus: Nunquid possunt filii sponsi lugere, quandiu cum illis est sponsus? Venient autem dies cum auferetur ab eis, et tunc jejunabunt. Itaque causa jejunii absentia sponsi est, et usquequo veniret, usque dum nasceretur, et praesens adesset, jejunandum erat, et quandiu praesens fuit, jejunare non debuerunt discipuli ejus, filii sponsi, sive filii nuptiarum, ut alius evangelista scripsit, et rursus 338 quando et ex quo ablatus est eis, recte jejunant usquequo cum illo sint. Dicet aliquis: Ergo Joannes de filiis sponsi non erat, qui jejunabat? Plane et intimus sponsi amicus erat, sed usque ad tempus illud, cujus evangelista describens actus, et erat, inquit, Joannes vestitus cameli pilis, et locustas et mel sylvestre edebat. Sponsum eumdem non viderat, et venisse quidem illum noverat, sed eumdem facie nesciebat.

Mirum sacramentum, quod et hic in propheta ubi jejunandum esset, dixit, usquequo venirent populi, haec quoque subjunxit: In diebus illis, in quibus apprehendent decem homines ex omnibus linguis gentium, et apprehendent fimbriam viri Judaei, dicentes: Ibimus vobiscum, audivimus enim quoniam Deus vobiscum est, et in Evangelio secundum Matthaeum ubi dixit, sicut jam memoravimus: Nunquid possunt filii sponsi jejunare, quandiu cum illis est sponsus, et caetera. Haec illo loquente, ecce princeps unus accessit, et adoravit eum, dicens: Filia mea modo defuncta est, sed veni, impone manum tuam super eam, et vivet; dum surgens sequeretur eum et discipuli ejus, ecce mulier quae fluxum sanguinis patiebatur annis duodecim, accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus, et salva facta est ex illa hora. Quem non delectet hic utrumque, et in propheta, et in Evangelio simillima facies, ut unus idemque sacramenti vim continens sensus litteralis non multum dissimilis superficies? Denique gentium multitudo, quae hic propheticis verbis denuntiatur, dicendo: Apprehendent decem homines ex omnibus linguis gentium fimbriam viri Judaei, ipsa significatur factis mysticis per mulierem, quae fimbriam vestimenti ejus tetigit, viri utique secundum carnem Judaei. Et quid est mulierem retro accedere, et fimbriam vestimenti tangere, nisi multitudinem gentium, non ante, sed post ascensionem ejus in ipsum credere, et praecepta ejus servare, atque hoc modo liberari a fluxu sanguinis, liberari ab omni immunditia peccati? Adhuc ea quae sequuntur in eodem Evangelii loco, et quae in hoc propheta subjuncta sunt, considerare atque conferre libet. Tangendo mulier fimbriam vestimenti Domini, salva facta est, et deinde puella archisynagogi filia, propter quam Dominus idem surrexerat, et ibat, resuscitata est. Puella, ut Marcus manifestius exprimit, erat annorum duodecim, et mulier in profluvio sanguinis erat annis duodecim. Ergo quando mulier infirmari coepit, tunc illa puella nata est, et quando sanata est mulier, tunc illa puella mortua est. Magnum hic in mysterio patet spectaculum, quia videlicet juxta hanc similitudinem, quando gentilitas sanguineo cultu idololatriae coepit fluere, tunc Synagoga ex patriarchis Abraham et caeteris, ad quos factum est verbum promissionis nata est, et quando gentilitas per Evangelium Christi sanata est, tunc Synagoga per invidiam mortua est. Nunc sequentia prophetiae videamus, quomodo his conferantur.

CAP. IX.

Onus verbi Domini in terra Hadrach et Damasci requiei ejus. Item in Evangelio protinus sequitur de duobus caecis, qui clamantes: Miserere nostri, fili David, illuminati sunt, et hic in propheta subjungitur: Quia Dominus est oculus hominis, et omnium tribuum Israel. Per terram Adrach et terram Damasci, itidem sicut per puellam quae mortua est, et per mulierem quae sanata est, et per hominem, atque per omnes tribus Israel, quorum Dominus oculus est, itidem sicut per duos caecos, qui illuminati sunt, duas intelligimus gentium sive hominum partes, scilicet Judaeos atque gentiles, et quidquid circa partes easdem tam per judicium, quam per misericordiam factum est vel fiet. Quae per judicium facta sunt vel fiunt in utrisque et hic in propheta, per Adrach atque Damascum, et in Evangelio significatur per puellae mortem, et per mulieris fluxum. Adrach quippe ex duobus integris compositum est, ad acutum, rach molle tenerumque significat. Unde hoc ipsum nomen valde Synagogam denotat, habentem in se duo contraria, tenerum in ore, acutum in corde, testante Psalmista: Molliti sunt, inquit, sermones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula. Idcirco puella mortua est, id est, idcirco Synagoga a Deo deserta est, quia videlicet de jejunio jam dicto, sive de alia qualibet re venisset occasio, loquebantur pacem cum proximo suo Jesu Christo, mala autem in cordibus suis. Porro, Damascus eamdem, quam et mulier quae fluxum sanguinis patiebatur, gentilitatem tam nomine, quam re significat. Nomine, quia Damascus sanguinem bibens interpretatur. Re, quia is locus esse perhibetur, ubi ab impio fratre pius Abel est interfectus. Porro, quod apposuit requiei ejus, qua ratione dixerit, protinus innuit, quia Dominus, ait, est oculus hominis, et omnium tribuum Israel, id est, illuminatio non minus gentilis quam Israelitici populi, quos ambos significant duo caeci, quorum illuminationem post mulieris curationem, et puellae resuscitationem, continuo Matthaeus evangelista subscribit. Inde Damascus requies est Domini, inde de gentilitate per fidem requiescit, quia factus est oculus ejus, quia illuminavit eam, ut ab homine gentili cognosceretur, quia prius tantum in Judaea notus erat Deus, tantum in Israel magnum nomen ejus. Veniam poscit sermo incultus, quoniam ex magnitudine sensuum difficultatem patitur, remque clarissimam, claritatem jucundissimam, versando et eloqui conando, dum intendit sensibus fidelis animus, vocis et linguae officio fraudatur. Nec enim verbis ornare perfacile est rem, cujus proprio labore mentis reverberatur intuitus. Vere adoranda Christi Filii Dei divinitas, et praedicanda veritatis sapientia, quae dum de jejunio quaestionem objectam accepisset a dicentibus: Quare nos et Pharisaei jejunamus frequenter, discipuli autem tui non jejunant, respexit ad hunc locum propheticae veritatis, ubi quaestionem de jejunio propositam acceperat, atque responderat ipsum verbum Domini. Nihil dulcius amatori, sive inquisitori veritatis, veritatem quae ipse Christus est diligenti, nihil, inquam, dulcius, nihil jucundius in hac peregrinatione, quam claro intuitu Scripturarum veteris et novae, facies mutuo se respicientes agnoscere, quae testimonium, inquit, perhibent de me. Nunc ipsum litterae cursum ac tramitem breviter iterare, et attentius construere licet. In diebus illis, ait, in quibus apprehendent decem homines ex omnibus linguis gentium, et apprehendent fimbriam viri Judaei, dicentes: Ibimus vobiscum, audivimus enim quoniam Deus vobiscum est. Eclypsin hic sermo patitur, et subaudiendum est, jam non celebrabitur a populis et gentibus robustis, quae venient ad quaerendum Dominum exercituum; non, inquam, celebrabitur, aut celebrari debebit jejunium pro causis ejusmodi, pro qualibus vos celebratis, quia tabulae priores fractae sunt, irato Mose, propter reatum vituli quem fecit Aaron, quia propter exploratorum detractionem et populi seditionem iratus Dominus, non videbunt, ait, terram, pro qua juravi patribus eorum, et filii vestri, ait, erunt vagi in deserto annis quadraginta, donec consumantur cadavera patrum in deserto, quia Babylonii civitatem et templum succenderunt, et populum captivum duxerunt, quia Ismael Godoliam interfecit 339 et reliquiae populi dispersae sunt. Pro his et hujusmodi causis in diebus illis non celebrabunt jejunium, qui venient ad quaerendum Dominum. Quare? Quia nemo, ait ipse Dominus, immittit commissuram panni rudis in vestimentum vetus. Tollit enim plenitudinem ejus a vestimento, et pejor scissura fit. Neque mittunt vinum novum in utres veteres, alioquin rumpuntur utres, et vinum effunditur, et utres pereunt. Denique spem habere coelestium sive aeternorum, et flere atque jejunare pro praeterito detrimento terrenorum sive temporalium, hoc quodammodo est immittere commissuram panni rudis in vetus vestimentum, mittere in utres veteres vinum novum. Potius in utres novos mittatur vinum novum, id est nova spes coelestium bonorum pro ipsis coelestibus quandiu differuntur, et nondum ea comprehendit, fletum habeat atque jejunium, atque ita ambo conservantur, quia et spes non confundetur, et jejunii labor abundantiori saturitate remunerabitur. Eodem modo pannus rudis novo vestimento non inseratur, ne veteri insertus pejorem scissuram faciat, quod fecit Cherintus, qui fidem novi Evangelii miscere voluit legalibus caeremoniis, et ita neque vetus neque novum justitiae vestimentum possidere potuit. De fimbria viri Judaei, quam apprehendent, inquit, decem viri ex omnibus linguis, jam supra dictum est. Verum cum credentes de gentibus multi et nobis innumerabiles sint, cur dixit decem viri, cum dicere potuisset: Multi ex omnibus linguis? Ad haec breviter dicendum quia tantis misericordia Dei contenta fuisset, et propter tantos, id est, propter decem pepercisset, si decem justos in Sodomis invenisset. Nam usque ad hunc numerum miserator descendit: Dimittam, inquiens, omni loco, propter quinquaginta, non delebo si invenero quadraginta quinque; non percutiam propter quadraginta; non faciam si invenero ibi triginta, non interficiam propter viginti; non delebo propter decem. Ulterius non descendit. Igitur dicendo, decem homines apprehendent fimbriam viri Judaei, tantos vult intelligi, quantos idem vir Jesus Christus secundum carnem Judaeus, ex omnibus linguis gentium vocare, justificare et magnificare venit, quantos ante saecula praescivit et praedestinavit Deus conformes fieri imaginis Filii sui. Juxta hunc sensum alibi quoque omnis electio, decimatio, et omnis electus sive justus recte dicitur decimus. Apud Isaiam: Et multiplicabitur, ait Dominus, quae derelicta fuerat in medio terrae, et adhuc in ea erit decimatio. Et in libro Machabaeorum secundo, ita scriptum est: Judas autem Machabaeus qui fuerat decimus, secesserat in desertum locum. Quod tandem vel quale est onus, quod protinus subjungit: Onus verbi Domini in terra Adrach et Damasci requiei ejus. Nam ante jam dictum est, quamobrem hic per Adrach et per Damascum eadem recte intelligantur quae in Evangelio per puellam mortuam et per mulierem quae fluxum sanguinis patiebatur. Ergo, quoniam propter quaestionem jejunii factum est hic ad prophetam verbum Domini, non aliud onus quaerendum est quam onus jejunii, sive in terra Adrach, sive in terra Damasci, id est sive in populo Judaico, sive in populo gentili, sed modis longe diversis. Nam in populo Judaico jejunium fames est audiendi verbum Domini, quia fame jejunat, et mortua est puella jam dicta, id est Synagoga, idem jubeat dare illi manducare, scilicet quando reliquiae convertentur ejusdem populi, sicut evangelica veritas mystice signavit. Nam cum resuscitasset puellam, jussit dari illi manducare. Porro, in populo qui ex gentibus credidit, jejunium est et esse debet esuries et sitis justitiae. Unde loco Evangelii superius memorato, quando mulier accessit fimbriam vestimenti ejus tangere, dicebat ipse: Venient autem dies cum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt, etc. De eo quod protinus ait: Quia Dominus est oculus hominis, et omnium tribuum Israel, jam supra dictum est. Sequitur: Emath quoque in terminis ejus, et Tyrus, et Sidon, assumpserant quippe sapientiam. Et aedificavit Tyrus munitionem suam, et coacervavit argentum quasi humum, et aurum ut lutum platearum. Ecce Dominus possidebit eam, et percutiet in mari fortitudinem ejus, et haec igni devorabitur. Videbit Ascalon, et timebit Gaza, et dolebit nimis et Accaron, quia confusa est spes ejus, et peribit rex de Gaza, et Accaron, non habitabitur, et sedebit separator in Azoto, et disperdam superbiam Philisthinorum, et auferam sanguinem ejus de ore ejus, et abominationes ejus de medio dentium ejus, et relinquetur etiam ipse Deo nostro, et erit quasi dux in Juda, et Accaron, quasi Jebusaeus, et circumdabo domum meam ex his qui militant mihi euntes et revertentes, et non transibit super eos ultra exactor, quia nunc vidi in oculis meis. Septem hic praecurrit nomina gentium sive urbium gentilium, Emach, Tyrum, Sidonem, Ascalon, Gazam, Accaron et Azotum pronuntians esse in terminis Domini, propter quod dixerat, quia Dominus est oculus hominis, et omnium tribuum Israel, itemque paulo ante, apprehendent, ait, decem homines ex omnibus linguis gentium fimbriam viri Judaei. Porro numero septenario universitas designari solet. Ergo idem valet, ac si universas gentes in terminis Domini esse dixisset, videlicet eodem spiritu, et eadem intentione qua Paulus apostolus disceptantibus Judaeis et gentibus, contra Judaeum loquitur: Ubi est gloriatio tua? Exclusa est. An Judaeorum Deus tantum! Nonne et gentium? Imo et gentium. Quare autem propheta cum eamdem haberet intentionem potius quam caeteras gentes vel urbes istas nominavit, Emach, Tyrum, Sidonem, Ascalon, Gazam, Accaron, et Azotum? Nimirum quia loco vel positione terrarum Judaicae terrae viciniores, quam caeterae sunt. De Emach quod Israeliticae terrae vicina sit, vel ex eo constat, quia in libro Regum scriptum est: Fecit ergo Salomon in tempore illo festivitatem celebrem, et omnis Israel cum eo multitudo magna, ab introitu Emach usque ad rivum Aegypti. De Tyro et Sidone non dubium, similiterque de Ascalon, Gaza, Accaron, et Azoto, urbibusque Philisthinorum, non incertum quin terrae illis satis vicinae sint. Volent ergo quasdam pro cunctis ponere gentibus, earumque universitatem septenario, ut jam dictum est, designare numero, cur longinquiores magis quam propinquiores, imo cur non magis vicinas quam remotas ponere gentes vel urbes? Igitur ne qua tribus Israel adversus hominem gentilem glorietur, Emach quoque, ait, in terminis ejus, et Tyrus, et Sidon, Ascalon, Gaza, Accaron, et Azotus, id est, non minus gentium quam Judaeorum unus idemque est Deus. Assumpserant quippe sibi sapientiam olim vanam, nunc autem veram. Olim denique Tyrus, id est quaelibet gens, aedificavit munitionem suam, videlicet decepta, et deinceps per inanem philosophiam, ecce autem assumpsit veram sapientiam, quando vel ex quo apprehendit, ut jam dictum est, viri Judaei fimbriam. Olim, inquam, coacervavit argentum, quasi humum, et aurum ut lutum platearum, ecce autem ut comprobato quod aurum sapientiae ejus lutum, et argentum eloquentiae ejus fuerit humus. Dominus 340 possidebit eam, et percutiet in mari fortitudinem ejus, et haec igni devorabitur, id est quidquid in ea prius vivebat, occidet et destruct baptismo aquae ac spiritus. Nam per mare aqua baptismi, et per ignem spiritus recte intelligitur, per quae hominis sive gentis fortitudo percutitur, atque devoratur, quando deposita superbia vetusti hominis in humilitate novi hominis Jesu Christi, id est in morte ejus baptizatur. Nam quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Videbit Ascalon, id est quaelibet gens, et timebit, et timendo sapiens incipiet fieri. Nam initium sapientiae timor Domini. Videbit Gaza, id est quaelibet gens, et dolebit nimis, scilicet de peccatis et erroribus suis, dolebit, inquam, dolore poenitentiae, qui videlicet dolor praeparatio laetitiae sempiternae, et Accaron, subauditur, videbit et dolebit nimis, quia confusa est spes ejus, nimirum illa confusione, de qua Apostolus loquitur: Quem ergo fructum habuistis tunc in illis in quibus nunc erubescitis? Et peribit rex de Gaza, subauditur, qui prius illic regnabat, et Accaron, id est quaelibet gens non habitabitur, videlicet ab illo rege, a quo prius habitabatur, qui erat princeps mundi hujus. Et sedebit separator in Azoto, id est in qualibet gente, ille nimirum separator qui idcirco butyrum vel mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum, et ita sedebit tanquam in area sua, jubens eam ventilari ac separari triticum et paleas. Et disperdam superbiam Philisthinorum, subauditur his modis, quibus jam dictum est, quia videlicet Ascalon, Gaza, Accaron, et Azotus, civitates sunt Philisthinorum, qualium superbia tunc bene dispergitur, quando qui erant superbi, humiles efficiuntur. Fere cuncta haec cum significent gratiam, tamen in littera videntur sonare iram, quod nimirum spiritus propheticus per magnam procuravit sapientiam. Judaeos namque constat gentium semper odisse salutem, et idcirco utile tunc erat verbis obscuris ac dubiis, salutis gentium promissiones involvi, ne Judaeis ipsa Scriptura propter gentes fieret odibilis, apud quos oportebat eam custodiri, profuturam venturis saeculis, ut nunc videmus quia custodita ab illis usque ad nos pervenit. Et auferam, inquit, sanguinem ejus de ore ejus, et abominationes ejus de medio dentium ejus, et relinquetur etiam ipse Deo nostro. Cujus de ore sanguinem ejus, et cujus de medio dentium auferam abominationes ejus. Nimirum cujusque credentis, quicunque videbit et dolebit nimis, agendo poenitentiam de peccatis suis. De ore et de dentibus cujuslibet ejusmodi auferam sanguinem et abominationes ejus, ut jam non recorderis, vel quod sacrificia daemonum comedit, vel quod etiam martyrum sanguinem fudit. Hinc est illud: Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus, nec memor ero nominum eorum per labia mea. Est enim hic sensus: Non congregabo eos qui poenitentiam egerunt, ut judicem eos vel vindicem in eos de peccatis praecedentibus, et nominum eorum qui impie gesserunt, pro quibus raptores, homicidae, adulteri nominati sunt, non recordabor, nec pro his puniam eos. Considera cuncta haec nomina septem, Emath, Tyrus, Sidon, Ascalon, Gaza, Accaron, et Azotus, valde acerba sunt, et talia, qualium Dominum non esse memorem, grande sit beneficium. Emath namque indignatio, Tyrus angustia, Sidon venatio, Ascalon ignis ignobilis, Gaza fortis, Accaron sterilis, Azotus ignis generationis interpretatur. Nonne haec omnia mala sunt, indignatio, et angustia, venatio subauditur diabolica, ignis ignobilis, sive ignis homicida, id est homicidalis ira, fortitudo sine dubio quae Deo repugnat, sterilitas subauditur animae, et ignis generationis, id est luxuria? Sed non ero, inquit, memor nominum talium, id est conversum vel poenitentem non puniam pro talibus, qualium nomina hujusmodi significativa sunt. Et relinquetur, ait, etiam ipse Deo nostro. Quam bonum est relinqui Deo nostro, ut videlicet malis nominibus abolitis, Deo relinquatur homo, et ideo vivat residuus homo Deo, remaneat humana, quam creavit ipse, substantia bona, nec ulla supersint accidentia mala. Nec vacat quod dicit etiam ipse, scilicet non minus gentilis quam Judaeus, Emathites, Tyrus, et Sidonius, Ascalonites, et Gazaeus, Accaronites, et Azoticus, non minus quam Hierosolymites, aut Euphrataeus, aut alia quacunque ex tribu vel civitate Israel denominatus, et erit dux in Juda, nimirum idem quasi antistes aut vir apostolicus in sancta confessionis Christi Ecclesia, et qui erat Accaron, id est sterilis, erit Jebusaeus, id est, Hierosolymitanus. Haec enim civitas tribus nominibus appellatur, Jebus, Salem, et Hierusalem, hoc illi dicto apostoli consentit: Non est enim distinctio Judaei et Graeci. Et circumdabo, inquit, domum meam, id est Ecclesiam, ex his qui militant mihi euntes et revertentes. Non dixit, circumdabo domum meam ex Judaeis, sive congregabo ex Graecis, sed absque distinctione sive acceptione personarum, circumdabo, ait, ex his qui militant mihi euntes, id est obedienter operantes, et revertentes, id est ipsum quod operati sunt, non sibi, sed mihi attribuentes, non suam, sed Dei justitiam statuere volentes, justitiae Dei per omnia sese subjicientes. Nam in veritate comperi, ait Petrus, quia non est personarum acceptor Deus, sed in omni gente qui timet Deum, et operatur justitiam, acceptus est illi. Et non transibit ultra super eos exactor, scilicet diabolus malus creditor, et impius exactor, qui suadendo peccatum debitum retegit genus humanum, debitumque exigit ab omni homine, qui non habet Redemptorem Christum Dei Filium, patronum Patrem Deum, advocatum Spiritum sanctum. Non, inquam, super eos illo exactor ultra transibit, et non eos conculcabit, ani suffocabit, quia nunc vidi in oculis meis, id est visitavi eos in gratia septiformi Spiritus sancti, cujus oculi septem sunt oculi mei, oculus sapientiae, et oculus intellectus, oculus consilii, et oculus fortitudinis, oculus scientiae, et oculus pietatis, et oculus timoris Domini. In istis oculis meis nunc vidi et violentiam exactoris, et miseriam eorum de quibus exigit. Nunc vidi, dixit, pro eo ut diceret, nunc miseratus sum. Nam videre Dei subvenire est, visus Dei magnitudo beneficii est. Exempli gratia: Ubi Abraham magnitudinem beneficii persensit in hoc dicto: Non extendas manum tuam super puerum, neque facias quidquam, appellavit nomen loci illius: Dominus videt. Unde usque hodie dicitur: In monte Dominus videbit.