Seneca, Lucius Annaeus
Epistulae
Epis 17.18.109
Choose a text
More by Seneca, Lucius Annaeus
—
Perseus Lat2
17.18.109.1
An sapiens sapienti prosit scire desideras. Dicimus plenum omni bono esse sapientem et summa adeptum; quomodo prodesse aliqui possit summum habenti bonum, quaeritur. Prosunt inter se boni; exercent enim virtutes et sapientiam in suo statu continent. Desiderat uterque aliquem, cum quo conferat, cum quo quaerat.
17.18.109.2
17.18.109.2
Peritos luctandi usus exercet; musicum, qui paria didicit, movet. Opus est et sapienti agitatione
17.18.109.2
1
17.18.109.2
virtutum: ita quemadmodum ipse se movet, sic movetur ab alio sapiente.
17.18.109.3
17.18.109.3
Quid sapiens sapienti proderit? Impetum illi dabit, occasiones actionum honestarum commonstrabit. Praeter haec aliquas cogitationes suas exprimet: docebit, quae invenerit. Semper enim etiam a sapiente restabit, quod inveniat et quo animus eius excurrat.
17.18.109.4
17.18.109.4
Malus malo nocet facitque peiorem, iram eius
17.18.109.4
1
17.18.109.4
incitando, tristitiae adsentiendo, voluptates laudando, et tunc maxime laborant mali, ubi plurimum vitia miscuere, et in unum conlata nequitia est. Ergo ex contrario bonus bono proderit.
17.18.109.4
Quomodo?
17.18.109.4
inquis.
17.18.109.5
17.18.109.5
Gaudium illi adferet, fiduciam confirmabit, ex conspectu mutuae tranquillitatis crescet utriusque laetitia. Praeterea quarumdam illi rerum scientiam tradet; non enim omnia sapiens scit. Etiam si sciret, breviores vias rerum aliqui excogitare posset et has indicare, per quas facilius totum opus circumfertur.
17.18.109.6
Proderit sapienti sapiens, non scilicet tantum suis viribus, sed ipsius, quem adiuvat. Potest quidem ille etiam relictus sibi explicare partes suas; nihilominus adiuvat etiam currentem hortator. Non prodest sapienti sapiens, sed sibi ipse. Hoc scias: detrahe illi vim propriam, et ille nihil aget.
17.18.109.7
17.18.109.7
Illo
17.18.109.7
1
17.18.109.7
modo dicas licet non esse in melle dulcedinem: nam ipse ille, qui esse debeat, ita aptatus lingua palatoque est ad eiusmodi gustum, ut illa talis sapor capiat, aut
17.18.109.7
2
17.18.109.7
offendetur. Sunt enim quidam, quibus morbi vitio mel amarum videatur. Oportet utrumque valere,
17.18.109.7
3
17.18.109.7
ut et ille prodesse possit et hic profuturo idonea materia sit.
17.18.109.8
17.18.109.8
Sisi add. Gertz. in summum,
17.18.109.8
inquit,
17.18.109.8
perductoperducto Pincianus; perductum BA. calorem calefieri supervacuum est, et in summum perducto bonum supervacuum est sisi add. Buecheler. qui prosit. Numquid instructus omnibus rebus agricola ab alio instrui quaerit? Numquid armatus miles, quantum in aciem exituro satis est tuti,tuti Buecheler; uti BA. amplius arma desiderat? Ergo nec sapiens; satis enim vitae instructus, satis armatus est.
17.18.109.9
17.18.109.9
Ad haec respondeo: et qui in summo est calore, opus est calore adiecto,
17.18.109.9
1
17.18.109.9
ut summum teneat.
17.18.109.9
Sed ipse se,
17.18.109.9
inquit,
17.18.109.9
calor continet.
17.18.109.9
Primum multum interest inter ista, quae comparas; calor enim unus est, prodesse varium est. Deinde calor non adiuvatur adiectione caloris, ut caleat; sapiens non potest in habitu mentis suae stare, nisi amicos aliquos similes sui admisit, cum quibus virtutes suas communicet.
17.18.109.10
17.18.109.10
Adice nunc, quod omnibus inter se virtutibus amicitia est. Itaque prodest, qui virtutes alicuius paris sui
17.18.109.10
1
17.18.109.10
amat amandasque invicem praestat. Similia delectant; utique ubi honesta sunt et probare ac probari sciunt.
17.18.109.11
17.18.109.11
Etiamnunc sapientis animum perite movere nemo alius potest quam sapiens, sicut hominem movere rationaliter non potest nisi homo. Quomodo ergo ad rationem movendam ratione opus est, sic ut moveatur ratio perfecta, opus est ratione perfecta.
17.18.109.12
17.18.109.12
Prodesse dicuntur et qui media nobis largiuntur, pecuniam, gratiam, incolumitatem, alia in usus vitae cara aut necessaria. In his dicetur etiam stultus prodesse sapienti. Prodesse autem est animum secundum naturam movere virtute sua ut eius, qui movebitur. Hoc non sine ipsius quoque, qui proderit, bono fiet. Necesse enim alienam virtutem exercendo exerceat et suam.
17.18.109.13
17.18.109.13
Sed ut removeas ista, quae aut summa bona sunt aut summorum efficientia, nihilominus prodesse inter se sapientes possunt. Invenire enim sapientem sapienti per se res expetenda
17.18.109.13
1
17.18.109.13
est, quia natura bonum omne carum est bono et sic quisque conciliatur bono quemadmodum sibi.
17.18.109.14
17.18.109.14
Necesse est ex hac quaestione argumenti causa in alteram transeam. Quaeritur enim, an deliberaturus sit sapiens, an in consilium aliquem advocaturus. Quod facere illi necessarium est, cum ad haec civilia et domestica venitur et, ut ita dicam, mortalia. In his sic illi opus est alieno consilio quomodo medico, quomodo gubernatori, quomodo advocato et litis ordinatori. Proderit ergo sapiens aliquando sapienti, suadebit enim. Sed in illis quoque magnis ac divinis, ut diximus, communiter honesta tractando et animos cogitationesque miscendo utilis erit.
17.18.109.15
Praeterea secundum naturam est et amicos complecti et amicorum auctuauctu Haase; actu BA. ut suo proprioque laetari. Nam nisi hoc fecerimus, ne virtus quidem nobis permanebit, quae exercendo sensu valet, virtus autem suadet praesentia bene conlocare, in futurum consulere, deliberare et intendere animum; facilius intendet explicabitque qui aliquem sibi adsumpserit. Quaeret itaque aut perfectum virum aut proficientem vicinumque perfecto. Proderit autem ille perfectus, si consilium communi prudentia iuverit.
17.18.109.16
17.18.109.16
Aiunt homines plus in alieno negotio videre, vitio
17.18.109.16
1
17.18.109.16
hoc illis evenit, quos amor sui excaecat quibusque dispectum utilitatis timor in periculis excutit; incipiet sapere securior et extra metum positus. Sed nihilominus quaedam sunt, quae etiam sapientes in alio quam in se diligentius vident. Praeterea illud dulcissimum et honestissimum
17.18.109.16
idem velle atque idem nolle
17.18.109.16
sapiens sapienti praestabit; egregium opus pari iugo ducet.
17.18.109.17
17.18.109.17
Persolvi id
17.18.109.17
1
17.18.109.17
quod exegeras, quamquam in ordine rerum erat, quas moralis philosophiae voluminibus complectimur. Cogita, quod soleo frequenter tibi dicere, in istis nos nihil aliud quam acumen exercere. Totiens enim illo revertor: quid ista me res iuvat? Fortiorem fac iam, iustiorem, temperantiorem. Nondum exerceri vacat; adhuc medico mihi opus est.
17.18.109.18
17.18.109.18
Quid me poscis scientiam inutilem? Magna promisisti; exige, vide. Dicebas intrepidum fore,
17.18.109.18
etiam si circa me gladii micarent, etiam si mucro tangeret iugulum; dicebas securum fore, etiam si circa me flagrarent incendia, etiam si subitus turbo toto navem meam mari raperet. Hanc mihi praesta curam, ut
17.18.109.18
1
17.18.109.18
voluptatem, ut gloriam contemnam. Postea docebis inplicta solvere, ambigua distinguere, obscura perspicere; nunc doce quod necesse est.
17.18.109.18
Vale.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).