Reader

LIBER PRIMUS. DE ECCLESIAE AEDIFICATIONE, ORNATU ET UTENSILIBUS. CAPUT XIII. DE UTENSILIBUS ECCLESIAE.

« Thesaurum Domini habemus in vasis fictilibus.» Vasa vel utensilia in domo Domini a Moyse, vel Salomone originem habuere; fecit enim ex praecepto Domini Moyses arcam de lignis setim deauratam intus et foris cum aurea corona, et circulis quatuor, et vestibus duobus semper in circulis, in qua ponebantur tabulae Testamenti, super quam propitiatorium, et duos cherubin respicientes versis vultibus in propitiatorium collocavit. Fecit et mensam de lignis setim deauratam cum labio corona interrasili et aureola cum pedibus quatuor circulis totidem, vectibusque duobus semper in circulis: super quam panes duodecim ponebantur; fecit phialas et acetabula, cyathos; thuribula, in quibus offerebantur libamina; fecit et candelabrum de auro, hastile et calamos, scyphos et sphaerulas, et lilia ex ipso procedentia; fecit et lucernas super candelabro collocandas, cum emunctoriis et vasis eorum; habueruntque patres nostri lebetes, forcipes et fuscinulas et batilla et ignium receptacula, scuticas et amulas, hydrias, mortariola, luteres et batos; habueruntque ad castra movenda, quorum imitavere exempla, tubas, signa, et vexilla. Necessitas et usus utensilium tempus sequitur, et ritum sacrificiorum; inde est quod quaedam sibi tempus legis vindicat propria, ut lebetes et fuscinulas; quaedam vero tempus gratiae sibi appropriat singularia, ut crucem, calicem cum patena; quaedam sunt utrobique communia, ut thuribula et candelabra; sed, licet usus materiei transierit, thesaurum tamen spiritus, qui permanet et vivificat, inquiramus.

Arca itaque Domini de lignis setim, quae sunt levia et imputribilia, et albae spinae similia, corpus est Christi de membris purissimis compactum, nulla peccati contagione corruptum; non enim venit in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati, cujus longitudo patientia passionis, quam verbo et opere docuit. Unde et duorum exstitit cubitorum, latitudo charitas, altitudo spes futurae glorificationis. Deaurata intus, propter divinitatem, foris propter sanctorum operum et miraculorum coruscationem. Vel arca de lignis setim est Ecclesia de fidelibus constructa, unde in omni dimensione continet semissem; quia ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus, cum autem venerit quod perfectum est evacuabitur quod ex parte est; quae deauratur sapientia et vita coronatur aeterna. Utriusque arcae, id est corporis[ Christi] et Ecclesiae quatuor circuli; per quatuor angulos sunt quatuor evangelistae, per quatuor mundi climata, sacramentum incarnationis, et fidem Ecclesiae deferentes, unde duo in latere dextro Matthaeus et Joannes, qui Christo praedicanti adhaeserunt; duo in sinistro, Marcus, et Lucas qui, post ascensionem Domini, ad fidem venerunt. Utriusque arcae vectes sunt doctores fortes, sapientia praediti, duo charitatis praecepta servantes, fidem incarnationis et Ecclesiae, suis praedicationibus circumferentes, semper circulis inserti; quia necesse est, ut qui aliis coelestia praedicant, nunquam mentem a memoria sacrae Scripturae, nec manus ab observantia mandatorum contineant; qui ad officium praedicationis excubant a lectionis studio non recedant, ut cum arca portanda fuerit, de intromittendis vectibus nulla tarditas generetur. Ignominiosum enim est si pastor quaerit discere, cum pastor quaestionem debeat enodare. Semper igitur librorum circulis inhaereamus, ut divina eloquia meditantes, cum necesse fuerit, arcam levemus, et parati simus omni poscenti reddere rationem de ea, quae in nobis est, spe.

In utraque arca sunt tabulae Testamenti; quia in Christo sunt thesauri sapientiae et scientiae Dei absconditi; in Ecclesia meditatio Dei et Evangelii. In utraque urna aurea est manna; quia in Christo plenitudo divinitatis, in Ecclesia fides incarnationis; in utraque virga Aaron, quia in Christo potestas sacerdotii, quae per mortem succisa, mane resurrectionis refloruit, in Ecclesia participatio regni, unde:« vos estis genus electum, regale sacerdotium,» vel beata Virgo, quae sicca peperit florem, et incorrupta genuit Salvatorem. Super utramque arcam propitiatorium, tabula scilicet aurea ejusdem mensurae cum arca, super quam Dominus apparens Moysi, populo propitiabatur, unde et in Christo significat misericordiam, quae superexaltat judicium, et omnia opera ejus, unde:« Suavis Dominus universis, et miserationes ejus super omnes operationes ejus;» in Ecclesia significat divinam gratiam, quae in mentes fidelium descendit a Patre luminum.

In utraque arca sunt duo cherubim; super propitiatorium duo Testamenta, incarnationem Domini, et miserationes ejus, et gratiam quae data est nobis, in scientiae plenitudine demonstrantia. Et hoc versis vultibus in propitiatorium; quia quod alterum promittit, alterum exhibet de propitiatione. Mensa de lignis setim est sacra Scriptura de fortibus verbis patrum contexta, cujus longitudo est perseverantia, quam praedicat versus ille:« A custodia matutina usque ad noctem, speret Israel in Domino.» Latitudo est charitas, quam praecepit versus ille:« Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo.» Altitudo est spes, quam insinuat versus ille:« Beati mites quoniam ipsi possidebunt terram,» et quidem longitudo perseverantiae duorum est cubitorum, propter munditiam, et operationem, vel conscientiam, et famam. Latitudo charitas unius cubiti; quia una, et simplex est charitas, qua Dominum et proximum, et inimicos diligimus, licet differenter. Jacob namque omnes filios, sed Joseph merito innocentiae, prae caeteris diligebat. Altitudo spei unius cubiti et dimidii, quia unum est regnum, quod exspectantes contemplamus, sed per speculum in aenigmate. Labium aureum munda praedicatorum doctrina. Corona interrasilis alta quatuor digitis vita aeterna, quae a praedicantibus promittitur, pro diversitate meritorum, si doctrina servaverint quatuor Evangeliorum, quae digito scribuntur, vel in quibus Dei digitus reperitur. Aureola generalis glorificatio est aut virginum coruscatio; quatuor pedes mensae, quadriformis est expositio sacrae Scripturae; exponitur enim historialiter, allegorice, tropologice, anagogice.

Historia est cum res simplici sermone refertur; ut populus ex Aegypto venit in terram promissionis: dicitur autem historia ab historin, quod est videre, quia historiographorum est res gestas secundum primam vocum significationem exponere.

Allegoria est cum verbis, aut rebus mysticis Ecclesiae sacramenta significantur; verbis, ut« egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet,» quod est: Nascetur virgo de stirpe David et de virgine Christus; rebus, ut populus de Aegypto, per sanguinem liberatus agni, est Ecclesia, de potestate diaboli sanguine Christi redempta. Dicitur autem allegoria quasi alienum eloquium.

Tropologia est moralis sermo de morum institutione vel correctione, et fit verbis apertis, ut:« Filioli, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate;» figuratis, ut:« Omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum de capite tuo non deficiat.» Et dicitur tropologia conversa locutio, cum quod dicitur ad mores significandos convertitur.

Anagoge est locutio ad superiora deducens, ut de praemiis futuris vel de vita futura; et fit apertis, vel mysticis verbis; apertis ut:« Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt;» mysticis, ut:« Beati qui lavant stolas suas, ut sit illis potestas in ligno vitae, et per portas intrent in civitatem.» Id est beati qui mundant cogitationes et opera, ut possint videre Christum qui est via, veritas et vita; et per doctrinam, et exempla praecedentium intrent in regnum. Et attende quod duplex est significatio: realis et vocalis. Vocalis est cum per voces res mediantibus intellectibus significantur, de qua logica loquitur. Realis est cum per unam rem, res alia figuratur. Vocalis est ex humana institutione. Realis vero ex divina, sicut enim homo per vocem, sic Deus per creaturas et opera, suam indicat voluntatem. Vocalis autem est univoca, aut aequivoca. Realis autem profundior est; quia quot sunt proprietates, tot significationum diversitates, utraque est in mensae pedibus necessaria; et ideo clarum est scientiam artium ad cognitionem divinarum proficere Scripturarum. Tres enim sunt artes seu partes philosophiae: logica, ethica et theorica. Logica de vocibus, ethica de moribus, theorica de rebus, et theorica in mathematicam, physicam et theologiam dividitur. Mathematica loquitur de formis visibilibus, physica, de naturis visibilibus theologia de divinis. Ergo logica proficit ad theologiam, cum verbis exponitur; ethica proficit, cum moribus adaptatur; theorica proficit, cum invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur.

Quatuor circuli per angulos, sunt quatuor libri evangelici per quatuor mundi climata divulgati; duo vectes sunt praedicatores duo charitatis praecepta servantes, semper in circulis, id est doctrinis evangelicis inhaerentes, ut supradiximus de vectibus arcae, qui, dum verba sacrae Scripturae ad fidem et ad dilectionem referunt Evangelii, totam portant mensam Domini. Super haec ponebantur panes refectionis; quia cibum vitae suggerit ad aeterna gaudia, et quomodo ad ea pervenitur ostendit; qui dicuntur panes propositionis; quia non debent in Ecclesia deesse verba solatii, sed cunctis fidelibus debet patere sermo salutis. Super ea ponebantur vasa libaminum, id est votorum, ut phialae. Varietas ista vasorum varietatem significat verborum pro capacitatibus auditorum; quia non omnibus omnia conveniunt. Unde Apostolus:« Lac dedi vobis:»« Sapientiam autem loquimur inter perfectos.» In phialis itaque larga praedicatio, in cyathis vero tenuis designatio: qui plenius auditores inebriat, phialam porrigit; qui quod sentit utcunque denuntiat, per cyathum gustum tribuit; qui subditos increpat, acetabulum; qui ad orandum excitat, thuribulum gestat, et haec omnia sacra Scriptura propinat, quae reficit nos cibo et potu, graviora porrigendo, levia propinando; nam lacte rigat minimos, pane cibat validos, sed quae proponitur nobis ad cibum, versa est Judaeis in laqueum, retributionem et in scandalum. Thuribulum vero vas est utrique legi commune, quod, ut diximus, vel orationalem significat praedicationem, quae excitet ad orandum, vel Domini carnem. Sed, si aureum fuerit, consignificat sapientiam; quia omnes thesauri sapientiae, et scientiae in eo fuerint absconditi. Unde:« Stetit angelus juxta aram templi, habens thuribulum aureum in manu sua,» id est Christus resurgens carnem habuit in potestate. Si argenteum fuerit, consignificat eam ab omni labe mundam, et munditia renitentem; si cupreum, fragilem et mortalem; si ferreum, resurgentis fortitudinem. Si quatuor habuerit lineas, demonstrat eam ex quatuor elementis constare, vel quatuor virtutibus, prudentia, justitia, fortitudine, temperantia decorari. Quinta linea, quae partes dividit, animam designat, quae se in morte a carne in illo triduo separavit. Si vero tres habuerit lineas, figurat carnem, animam et verbum in unam convenire personam. Quarta quae partes separat, potestas est, qua animam suam pro ovibus suis posuit; si una tantum linea sustentatur, significat quod solus de Virgine generatur; vel solus est inter mortuos liber; circulus, cui haec omnia innectuntur, est divinitas quae nullo termino clauditur, a qua haec omnia continentur et operantur. Incensum vero significat orationes, quas pro nobis effudit in carne, unde:« Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo;» ignis est charitas, qua usque adeo dilexit nos, quod ipsam carnem calefecit et torruit in ara crucis, unde:« Aruit tanquam testa virtus mea» et odorem orationum retulit conspersum in nares Patris, unde respondit:« Clarificavi, et iterum clarificabo;» vel per odorem, intelligimus bonum odorem de Christo, quem, qui vult vivere, debet in suum cor trajicere. Vel per thuribulum apostolos et praedicatores accipimus, qui sunt aliis odor vitae in vitam, et aliis odor mortis in mortem; quorum sermones et orationes sunt velut incensa multa et velut fumus aromatum. Vel thuribulum est cor humanum; ignis, charitas; thus, oratio; sicut thus cum igne in thuribulo redolet et sursum ascendit, sic oratio cum charitate in corde ultra omnia pigmenta fragrescit.

Candelabrum quoque ductile utensile est utrique legi commune, sed antiqui patres sumptuosius formaverunt: fecit enim Moyses candelabrum de auro mundissimo, hic est Christus, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; fulsit enim lumine divinitatis, et suae praedicationis, ut mundi candelabrum fieret, cujus lumine tenebras suas peccator agnosceret; fuit ex auro propter sapientiam et munditiam, et fuit ductile propter passionis tolerantiam, propter quam ductus est in resurrectionis gratiam, unde:« Propter quod exaltavit illum Deus, et dedit illi nomen quod est supra omne nomen.»

Hastile est Ecclesia, quae stat inter adversa libera, vel potius totum candelabrum est totus Christus, caput et membra. Nam et ipsa Ecclesia errantibus lucem ostendit, quae habet sapientiae claritatem, et malleis tunditur, et ducitur de virtute in virtutem. Hastile Christus est, caput Ecclesiae, mediator Dei et hominum, ex quo totum corpus constructum crescit in augmentum Christi.

Calami sunt praedicatores, qui dulcem sonum, id est canticum novum mundo dederunt, et omnes, qui dicenti Prophetae:« Cantate Domino canticum novum,» obtemperantes, in laudes resonant Creatoris, et sunt sex propter operum perfectionem; tres ex uno latere, et tres ex altero, quoniam et qui praeibant, et qui sequebantur, clamabant:« Hosanna in excelsis,» praedicantes fidem deificae Trinitatis. Nam David, in numero praecedentium, ait:« Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis Virtus eorum;» Joannes secutus, adjunxit:« Tres sunt qui testimonium dant in coelo: Pater, Verbum et Spiritus sanctus,» vel tam ante incarnationem quam postea, tres fuerunt in Ecclesia gradus: Noe, Daniel, et Job, id est rectores, virgines vel continentes, et conjugati: hi sunt qui, secundum Evangelium, sunt in agro, in lecto, in mola.

Scyphi praedicatores, vel auditores, qui inebriant, vel inebriantur vino scientiae. Sphaerulae sunt praedicatorum, et quorumlibet electorum volubilitas, sphaera ex omni parte volvitur, sic praedicator et quivis electus non adversitate, non prosperitate corrumpitur, sed inter adversa fortis, inter prospera humilis, nec timoris habet angulum, nec elationis erigit supercilium; post scyphos et sphaerulas lilia formantur, quia post deliberationem spiritualem, post sanctam operationem, pro temporum diversitate volubilem, virens patria sequitur, quae animabus sanctis, id est floribus vernat aeternis; Dominus enim qui poculum sapientiae spiritualis propinavit, cursum operationis inoffensum ostendit. Ne in vacuum curramus, nobis januam virentis patriae patefecit. Et sunt per singulos calamos tres scyphi, sphaerulaeque simul, et lilia; nam quilibet ordo tria habet tempora, sive ante incarnationem, sive postea, ante ut tempus ante legem, sub lege et sub prophetis; post, ut in primitiva Ecclesia de Israel, in secunda de gentibus, in tertia de reliquis. In qualibet sunt, fuerunt et erunt, qui pocula gratiae quasi scyphi sitirent, inebriarentur et inebriarent; qui in via Dei quasi sphaerulae currerent, qui candorem et odorem perpetuae lucis, quasi lilia videre desiderarent. Et vide quoniam haec omnia sunt ab hastili procedentia, quia omnes de plenitudine ejus accepimus; sicut ergo dicit:« Ego vitis et vos palmites.» sic dicat: Ego candelabrum et vos calami, et scyphi. In ipso hastili sunt quatuor scyphi, sphaerulaeque simul et lilia; quia quatuor evangelia praedicant ipsum plenum gratia Spiritus sancti, et quod:« Exsultavit ut gigas ad currendam viam,» et quod clarificatus sedeat ad dexteram Patris. Sed nec illud est otiosum, quod singuli calami scyphis, sphaerulis et liliis imitancur; quia sancti praedicatores divinis mandatis et promissionibus Domini sustentantur.

« Fecit et lucernas septem.» Lucernae septem sunt dona sancti Spiritus, quae in nocte hujus saeculi tenebras nostrae caecitatis illustrant, quae supra candelabrum ponuntur, quia requievit supra Christum spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et spiritus timoris Domini, quibus praedicavit captivis indulgentiam Emunctoria sunt forcipes ad emungendum ellychnia, haec sunt, verba divina, quibus litteram amputamus, et lucentem Spiritum revelamus, sunt enim quaedam in lege et Evangelio, hic et futuro servanda ut:« Dilige Dominum Deum tuum.» Quaedam hic, non in futuro, ut:« Facite vobis amicos de mammona iniquitatis;» quaedam in lege, non in Evangelio, ut: Observa diem Sabbati et ritus sacrificiorum, quae suo tempore custodita, quasi ellychnia lucebant perfusa oleo devotionis, incensa igne charitatis. Sed emunguntur, cum littera cessasse docetur, et lucidius intelligentia spiritus aperitur. Propterea dicitur:« Vetustissima veterum comedetis, et novis supervenientibus vetera abjicietis.» Vasa in quibus emuncta ellychnia exstinguntur, sunt corda fidelium, quae exspirasse observantiam legalem admittunt, vel ellychnia sunt charismata gratiarum. Vasa, corpora vel corda sanctorum; emuncta igitur in sanctis ellychnia clarius elucent; quia, sublatis praesentibus usibus donorum, clariores erunt usus eorum, vel finita mortalitate:« Fulgebunt sicut sol in regno coelorum.» Pluralitas in ecclesia lucernarum, pluralitatem in fidelibus significat gratiarum. Vel luminaria sunt illi quorum doctrina fulget Ecclesia, ut sol et luna, quibus dicitur:« Vos estis lux mundi;» singularis vero lucerna Christus est qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Apud modernos in coronis lucernae ponuntur; coronae vero tribus de causis in ecclesiis suspenduntur; primo vel ad decorem, vel ad utilitatem; secundo ad significandum quod ii qui permanent in unitate Ecclesiae, si Deo devote servierint, coronam vitae percipient; tertio vero coelestis Hierusalem nobis ad memoriam revocatur, ad cujus figuram facta videtur; constat enim ex auro, argento, aere, ferro, catenis et lapidibus pretiosis.

Aurum sunt martyres, argentum sunt virgines, aes doctores, ferrum continentes, gemmae quinque virtutibus coruscantes. Catena contemplatio, quae semper eos ad Dominum erigit. Supremus circulus est Deus, qui omnia continet et comprehendit. Ollae seu lebetes cineres suscipientes, sunt fideles qui Domini passionem pia mente retractant; nam per cinerem vitulae, quo inquinatus sanctificabatur, sacramentum Dominicae passionis accipitur.

Forcipes quorum gemino dente componitur ignis, sunt praedicatores, qui nos consonis utriusque Testamenti paginis instruunt, et in omnibus componentes ad charitatem accendunt. Fuscinulae vel creagrae, quibus carnes de caldariis efferebantur, et ad esum reficiendorum afferebantur, quaedam vero ignibus consumi relinquebantur, sunt praedicatores qui sacramenta Christi, quasi carnes hostiae salutaris pertractant, partim operibus imitantes, partim alios reficientes, ea vero quae non sunt nostrae capacitatis sancto Spiritui relinquentes; batilla quibus ignis de altari holocaustorum portabatur ad altare thymiamatum, sunt praedicatores, qui, exemplis sanctorum, charitatis ignem transferunt in corda fidelium, quive corda patrum in filios convertunt, ipsosque de virtute in virtutem accendunt.

Ignium receptacula sunt ipsi filii, qui corda patrum pietate ferventia imitantur, et flammam coelestis sacrificii, quam in proximorum mentibus aspiciunt, in se accendere satagunt. Omnia autem vasa fuerunt aenea, quia corda sanctorum perseveranter obediunt, et clara voce instruunt.

Scutiae sunt vasa aequalis amplitudinis in fundo, et ore ad calefaciendum facta, ii sunt doctores qui thesaurum cordis non celant, sed ex eo proferunt nova et vetera. Lucernam quoque non ponunt sub modio, sed super candelabrum, ut luceat iis, qui sunt in domo Dei, ut lumen et calorem accipiant Spiritus sancti.

Amulae sunt vasa ad offerendum vinum; hi sunt praedicatores subditos mordaciter increpantes, vel judices rigide judicantes, vel quilibet gratia Spiritus sancti inebriati et alios inebriantes. Hydriae sunt aquaria vasa: hi sunt doctores aqua sapientiae salutaris potati, vitalibus aquis repleti. Mortariolum est labor poenitentium, quo carnem suam mortificant, castigant corpus et in servitutem redigunt, et pilo timoris contundunt. Salomon vero fecit decem luteres, id est conchas, praeter fusile mare, id est majorem luterem. Quilibet illorum decem quadraginta batos capiebat, major autem duo millia, in decem luteribus holocausta lavabantur, in majori sacerdotes se lavabant; major luter est baptismus, qui mare dicitur, in memoriam maris Rubri. Unde:« Patres nostri omnes sub nube fuerunt, omnes mare transierunt, et in Moyse baptizati sunt in nube et in mari.» In his omnes sacerdotes, id est electi membra sacerdotis Jesu Christi lavantur, dum per vim ejus a peccatorum maculis abluuntur; duo millia batorum cepit, dum utrumque populum abluens ad perfectionem denarii quadrati transmisit, in praesenti ad stabilem conscientiam, quae nulla tentatione a statu rectitudinis inclinatur, in futuro ad denarium vitae in quo nulla reprobatio reperitur.

Decem luteres sunt decem praecepta, vel baptizati decem praecepta servantes. Unde, et quivis quadraginta batos capiebat propter observantiam Decalogi et Evangeliorum, in quibus sacrificia mundantur, id est spiritus contribulantur et corda humiliantur, ut faciant Domino suavitatis odorem; quia:« Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies.» Tuba utebantur antiqui, ut legitur in Numeris, ad multitudinem congregandam, ad dimicandum, ad gratulandum in diebus festis, sed, cum diversitate sonorum, et erant ductiles, et argenteae, quorum usus tantae fuit virtutis in jubilo, ut ad strepitum earum corruerit Jericho. Haec sunt duo Testamenta, vel praedicatores quibus ad procinctum fidei populus evocatur ad poenitentiam, et lacrymabilem compunctionem excitatur, ad laudes Domino exhibendas invitatur, et ad montem Sion, et ad civitatem sanctam Hierusalem, et multorum millium angelorum frequentiam, et ad futurum Dei judicium provocatur, et vide quia in adversis et prosperis, tubis clangitur; quia omne tempus convenit verbo Dei, unde:« Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo.» Sed secundum qualitates auditorum, et temporum temperandus, et diversificandus est sermo doctorum; est enim quandoque docendum, quandoque orandum, quandoque vero cantandum, et multitudini lac tribuentes, simpliciter loquimur; et aperte sapientiam autem loquimur inter perfectos; omnia tamen ad aedificationem fiant.

Quid enim prodest lectionis obscuritas, quae auditorem non aedificat? pro nihilo loquimur, si ab his propter quos loquimur non intelligimur; qui ergo docet, inter omnia, verum non verba, doceat. Insignis indoles est, in verbis amare verum, et non verba; quid clavis aurea prodest, si non aperit? Quod obest ferrea, si aperit? Nihil quaerimus nisi ut pateant clausa et revelantur occulta. Integra tamen verba potius sunt eligenda; quia tubae sunt argenteae, id est eloquii intentione fulgentes, quae si non occurrunt, etiam corruptis utantur, dummodo res integre doceatur, et discatur. Sed quia patientia probat opus perfectum, ductiles sunt, ut excrescant tunsionibus tribulationum. Pro tubis hodie campanas habemus, ad annuntiandum mane misericordiam Domini, et veritatem ejus per noctem, ut dum ad horas personant, attentos, dociles et benevolos divinae laudis auditores efficiant. Sunt autem campanae vasa aenea, in Nola Campaniae reperta; unde majora vasa, campanae, a Campania regione, dicuntur: minora vero nolae, a Nola civitate. Habent plectrum cum vinculo, lignum cum fune, quam dum trahit sacerdos et trahitur, campana resonabili plectro pulsatur. Licet tubae et campanae sint dissimilis speciei, sunt tamen rationis ejusdem, nam campanae sunt praedicatores, qui sunt vasa Spiritus sancti, fortes et sonori. Nam duritia metalli fortitudinem significat mentis, unde Dominus:« Dedi frontem tuam duriorem frontibus eorum.»

Plectrum ferreum est lingua, vel sermonis constantia, quae utramque partem percutit, dum utrumque resonat Testamentum; vinculum modulatio est, qua lingua temperatur, vinculum vero, quo campana ligno cunjungitur est charitas, qua praedicator ligno crucis astringitur, juxta illud:« Mihi absit gloriari nisi in cruce Domini;» lignum enim passio Christi in capite nostro, id est in mente locata, a prophetis praedicata, per apostolos divulgata.

Funis est sacra Scriptura, quae ex multis sententiis compaginatur, aut vinculum charitatis, quae usque ad terram, id est infirmos, porrigitur, vel praedicatoris humilitas, qui propter alios condescendit. Unde Apostolus: Sive excedimus, sive condescendimus, propter vos. In cujus fine ponitur annulus, qui significat perseverantiam, aut praemii coronam; sacerdos deorsum funem trahit, dum ad vitam activam a contemplatione descendit; sursum trahitur, dum, Scriptura docente, in contemplationem erigitur. Vel deorsum trahit, dum Scripturam ad litteram, quae occidit, intelligit; sursum trahitur, dum spiritualiter eam exponit. Vel secundum Gregorium: Deorsum trahit et sursum trahitur, dum in ea se metitur, quantum in pravis jaceat et quantum ad bona facienda proficiat. Non despiciat sacerdos hoc opus agere, ut sit imitator filiorum Aaron, de quibus dicitur:« Filii Aaron clangant tubis.» Qui se recognoscit debitorem praedicationis, non se retrahat a movendis signis; ex tractu funis, campana resonat, et populus convocatur; quia ad expositionem sacrae Scripturae praedicator auditur, et populus in unitate fidei et charitatis unitur. Sicut ergo campana crepitat, sic custos Hierusalem in specula constitutus non taceat, juxta illud:« Qui reminiscimini Dominum, ne detis silentium ei.» Et quia praedicatores tempore gratiae crebrius abundant, idcirco in diebus festis, quae ad gratiam pertinent, tumultuosius tinniunt, productius concrepant,[ ut] dormientes, et ebrios(« qui enim dormiunt, nocte dormiunt, et qui ebrii sunt nocte ebrii sunt,») ad Dei laudes surgere cogant. Trinum itaque saltem solemnis diei classicum, id est matutinum; vespertinum, et quod ad missae pulsatur initium, sic imitetur evangelicus praedicator, ut opportune et importune praedicet lamentationes praesentis vitae, carmen futurae, vae gehennae! Haec mireris, praedicatores tot, ut praediximus, nominibus appellari, qui sunt ad multa ministeria necessarii.

Signis et vexillis utebantur antiqui ad castra movenda, secundum sua signa quilibet incedebat in castris; signa sunt singulorum proprietates, quae sunt in corpore vel in animo, verbi gratia licet omnes similes simus, est tamen propria cujusque distinctio, vel in vultu, vel in voce, vel statura, vel in habitu, vel in positione; similiter et in animo, alius mitis, alius elatus. Et forte quanta est in corporali specie diversitas, tanta est in animis, unde Salomon: Sicut diversi sunt vultus a vultibus, sic corda hominum. Ex quibus simul junctis, ut aiunt quidam, procedit illa singularis proprietas, qua Petrus a Paulo distinguitur, quae emendicato vocabulo Paulitas appellatur. Sicut sunt in homine istius modi universalia signa, sic arbitror esse gratuita, scilicet usus virtutum. Eadem sunt elementa apud Graecos et apud nos, sed non eadem signa; eaedem virtutes sunt in omnibus in habitu, sed non eaedem in usu; unde Abraham de fide, Moyses de mansuetudine, David commendatur de humilitate. Secundum haec, et similia signa, quivis procedit de militia et stadio castrorum ad patriam, et bravium aeternorum; unde qui scientia praeferuntur, transeunt ad cherubim; qui solo Dei amore pascuntur, transeunt ad seraphim, et ita de reliquis mansionibus; sicut enim divisiones gratiarum sunt, operationum et ministeriorum in vita praesenti, sic sunt diversae mansiones in regno Dei. Nostrum signum, nostrumque vexillum est sanctae crucis mysterium. Unde:« Qui stat in signo populorum,» id est gratia Dei, item: Vexilla regis prodeunt, Fulget crucis mysterium. Signum sanctae crucis in ecclesiis erigitur, ut signum regis in domo sua quasi in urbe regia a militibus adoretur. Item ut nobis Christi passio repraesentetur. Item ut quivis carnem suam crucifigens Christum imitetur. Crux Christi triumphalis in medio Ecclesiae ponitur, tum ut signum victoriae in publico videamus, tum ut de medio corde Redemptorem nostrum diligamus, qui« media charitate constravit propter filias Hierusalem.» Vexillo simul cum cruce in altaribus utimur in memoriam trophaei Domini nostri Jesu Christi; quia Dominus a ligno regnavit; nam dum vita in ligno moritur, in amore exsurgit. Nam fortis fortem ligavit, et ejus vasa diripuit; calicis nomen, et a Veteri et a Novo Testamento extraxit originem. Unde Jeremias:« Calix aureus Babylon inebrians omnem terram,» et David:« Calix in manu Domini vini meri plenus misto,» et alibi:« Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo;» in Evangelio Dominus:« Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum?» item:« Accipiens calicem, gratias egit.»

Debet esse calix de auro, vel argento, vel stanno, non de aere, vel aurichalcho, quoniam ob vini virtutem, aeruginem et vomitum provocaret; non de vitro, quia cum sit frangibile, effusionis periculum immineret; non de ligno, quoniam cum sit porosum corpus, et spongiosum, sanguinem absorberet. Est calix mystice spiritus sapientiae, qui datus est nobis secundum mensuram fidei; ex parte enim cognoscimus, unde:« Dominus, pars haereditatis meae et calicis mei.» Est et Vetus Testamentum continens in se vinum merum spiritualis intelligentiae, et moralium praeceptorum, et mistum fece litterae et corporalium sacramentorum, unde:« Calix in manu Domini vini meri plenus misto» quem, licet« inclinavit Dominus ex hoc in hoc,» id est a Judaeo in gentilem, tamen fex litterae non est exinanita, sed bibunt eam peccatores terrae, Judaei et Ebionitae. Est sapientia mundi vel carnis; sapientia mundi stultitia est apud Deum:« Sapientia carnis inimica est Deo;» prima suadet inania, secunda suavia; per primam, sapere est decipere; per secundam, sapere est insanire. Unde:« Calix aureus Babylon.» Est et calix passio, quasi placita potio. Unde:« Ibant gaudentes a conspectu concilii,» quia patiebantur contumelias pro nomine Jesu Christi. Vel mensurata potio, fidelis enim est Deus, qui non patietur nos tentari supra id quod possumus. Dicit hic:« Calicem salutaris accipiam,» et illic:« Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum,» et illud:« Accipiens calicem, gratias egit.» Hic si aureus est, significat thesauros sapientiae in Christo absconditos; si argenteus, designat munditiam culpae; si stanneus est, innuit similitudinem culpae et poenae. Stannum enim medium est inter argentum et plumbum; caro Christi licet non fuerit plumbum, id est peccatoris, fuit tamen similis peccatrici carni, et licet non fuerit argentum, id est passibilis propter suam culpam, fuit tamen similis passibili propter nostram; quia« languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit;» codices quoque evangelici auro, et argento, et lapidibus pretiosis non immerito decorantur, in quibus rutilat aurum sapientiae, argentum eloquentiae et miraculorum; lapides pretiosi, hae sunt sponsae murenulae aureae, argento vermiculatae. Nec sit qui dicat: Poterant haec venundari et dari pauperibus; quia similis est Judae, et mulieri contrarius unguentariae. Hoc enim agimus, non quia Domino nuda corpora minus delectent, quam aurea, sed quia cum homines quod diligunt, Deo libenter offerunt, per divinam latriam nostram vincimus avaritiam. Rursus divinae sunt haec pietatis officia moralia, et futurae gloriae significativa.