Lpunica
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/silus-italicus" aria-label="More works by Silus Italicus">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
2.1
Caeruleis prouecta uadis iam Dardana puppis
2.2
tristia magnanimi portabat iussa senatus
2.3
primoresque patrum. Fabius, Tirynthia proles,
2.4
ter centum memorabat auos, quos turbine Martis
2.5
abstulit una dies, cum Fors non aequa labori
2.6
patricio Cremerae maculauit sanguine ripas.
2.7
huic comes aequato sociauit munere curas
2.8
Publicola, ingentis Volesi Spartana propago.
2.9
is cultam referens insigni nomine plebem
2.10
Ausonios atauo ducebat consule fastus.
2.11
Hos ut depositis portum contingere uelis
2.12
allatum Hannibali consultaque ferre senatus
2.13
iam medio seram bello poscentia pacem
2.14
ductorisque simul conceptas foedere poenas,
2.15
ocius armatas passim per litora turmas
2.16
ostentare iubet minitantia signa recensque
2.17
perfusos clipeos et tela rubentia caede.
2.18
haud dictis nunc esse locum; strepere omnia clamat
2.19
Tyrrhenae clangore tubae gemituque cadentum.
2.20
dum detur, relegant pontum neu se addere clausis
2.21
festinent: notum quid caede calentibus armis,
2.22
quantum irae liceat, motusue quid audeat ensis.
2.23
sic ducis adfatu per inhospita litora pulsi
2.24
conuerso Tyrios petierunt remige patres.
2.25
Hic alto Poenus fundentem uela carinam
2.26
incessens dextra Nostrum, pro Iuppiter!” inquit
2.27
nostrum ferre caput parat illa per aequora puppis.
2.28
heu caecae mentes tumefactaque corda secundis!
2.29
armatum Hannibalem poenae petit impia tellus!
2.30
ne deposce, adero; dabitur tibi copia nostri
2.31
ante expectatum, portisque focisque timebis
2.32
quae nunc externos defendis, Roma, penatis.
2.33
Tarpeios iterum scopulos praeruptaque saxa
2.34
scandatis licet et celsam migretis in arcem:
2.35
nullo iam capti uitam pensabitis auro.”
2.36
Incensi dictis animi, et furor additus armis.
2.37
conditur extemplo telorum nubibus aether,
2.38
et densa resonant saxorum grandine turres.
2.39
ardor agit, prouecta queat dum cernere muros,
2.40
inque oculis profugae Martem exercere carinae.
2.41
ipse autem incensas promissa piacula turmas
2.42
flagitat insignis nudato uulnere ductor
2.43
ac repetens questus furibundo personat ore:
2.44
Poscimur, o socii, Fabiusque e puppe catenas
2.45
ostentat, dominique uocat nos ira senatus.
2.46
si taedet coepti culpandaue mouimus arma,
2.47
Ausoniam ponto propere reuocate carinam:
2.48
nil moror: en, uincta lacerandum tradite dextra.
2.49
nam cur, Eoi deductus origine Beli,
2.50
tot Libyae populis, tot circumfusus Hiberis,
2.51
seruitium perferre negem? Rhoeteius immo
2.52
aeternum imperitet populis saeclisque propaget
2.53
regna ferox; nos iussa uirum nutusque tremamus.”
2.54
effundunt gemitus atque omina tristia uertunt
2.55
in stirpem Aeneadum ac stimulant clamoribus iras.
2.56
Discinctos inter Libyas populosque bilinguis
2.57
Marmaricis audax in bella Oenotria signis
2.58
uenerat Asbyte, proles Garamantis Hiarbae.
2.59
Hammone hic genitus, Phorcynidos antra Medusae
2.60
Cinyphiumque Macen et iniquo e sole calentis
2.61
Battiadas late imperio sceptrisque regebat.
2.62
cui patrius Nasamon aeternumque arida Barce,
2.63
cui nemora Autololum atque infidae litora Syrtis
2.64
parebant nullaque leuis Gaetulus habena.
2.65
atque is fundarat thalamos Tritonide nympha,
2.66
unde genus proauumque Iouem regina ferebat
2.67
et sua fatidico repetebat nomina luco.
2.68
haec ignara uiri uacuoque adsueta cubili
2.69
uenatu et siluis primos defenderat annos;
2.70
non calathis mollita manus operataue fuso
2.71
Dictynnam et saltus et anhelum impellere planta
2.72
cornipedem ac strauisse feras immitis amabat.
2.73
quales Threiciae Rhodopen Pangaeaque lustrant
2.74
saxosis nemora alta iugis cursuque fatigant
2.75
Hebrum innupta manus: spreti Ciconesque Getaeque
2.76
et Rhesi domus et lunatis Bistones armis.
2.77
Ergo habitu insignis patrio, religata fluentem
2.78
Hesperidum nodo crinem dextrumque feroci
2.79
nuda latus Marti ac fulgentem tegmine laeuam
2.80
Thermodontiaca munita in proelia pelta,
2.81
fumantem rapidis quatiebat cursibus axem.
2.82
pars comitum biiugo curru, pars cetera dorso
2.83
fertur equi; nec non Veneris iam foedera passae
2.84
reginam cingunt, sed uirgine densior ala est.
2.85
ipsa autem gregibus per longa mapalia lectos
2.86
ante aciem ostentabat equos, tumulumque propincum
2.87
dum sequitur gyris, campo uibrata per auras
2.88
spicula contorquens summa ponebat in arce.
2.89
Hanc hasta totiens intrantem moenia Mopsus
2.90
non tulit et celsis senior Gortynia muris
2.91
tela sonante fugat neruo liquidasque per auras
2.92
derigit aligero letalia uulnera ferro.
2.93
Cres erat, aerisonis Curetum aduectus ab antris,
2.94
Dictaeos agitare puer leuioribus armis
2.95
pennata saltus adsuetus harundine Mopsus.
2.96
ille uagam caelo demisit saepe uolucrem,
2.97
ille procul campo linquentem retia ceruum
2.98
uulnere sistebat, rueretque inopina sub ictu
2.99
ante fera incauto quam sibila poneret arcus.
2.100
nec se tum pharetra iactauit iustius ulla
2.101
Eois quamquam certet Gortyna sagittis.
2.102
uerum ut opum leuior uenatu extendere uitam
2.103
abnuit, atque artae res exegere per aequor,
2.104
coniuge cum Meroe natisque inglorius hospes
2.105
intrarat miseram fato ducente Saguntum.
2.106
coryti fratrum ex umeris calamique paterni
2.107
pendebant uolucerque chalybs, Minoia tela.
2.108
hic medius iuuenum Massylae gentis in agmen
2.109
crebra Cydoneo fundebat spicula cornu.
2.110
iam Garamum audacemque Thyrum pariterque ruentis
2.111
Gisgonem leuemque Bagam indignumque sagittae,
2.112
impubem malas, tam certae occurrere Lixum
2.113
fuderat et plena tractabat bella pharetra.
2.114
tum uultum intendens telumque in uirginis ora
2.115
desertum non grata Iouem per uota uocabat.
2.116
namque ut fatiferos conuerti prospicit arcus,
2.117
opposito procul insidiis Nasamonias Harpe
2.118
corpore praeripuit letum calamumque uolantem,
2.119
dum clamat, patulo excipiens tramisit hiatu,
2.120
et primae ferrum a tergo uidere sorores.
2.121
at comitis frendens casu labentia uirgo
2.122
membra leuat paruaque oculos iam luce natantis
2.123
inrorat lacrimis totisque adnisa doloris
2.124
uiribus intorquet letalem in moenia cornum.
2.125
illa uolans umerum rapido transuerberat ictu
2.126
conantis Dorylae, iunctis iam cornibus arcus
2.127
et ducti spatium nerui complente sagitta,
2.128
excutere in uentos resoluto pollice ferrum.
2.129
tum subitum in uulnus praeceps deuoluitur altis
2.130
aggeribus muri, iuxtaque cadentia membra
2.131
effusi uersa calami fluxere pharetra.
2.132
exclamat paribus frater uicinus in armis
2.133
Icarus ulciscique parat lacrimabile fatum.
2.134
atque illum raptim promentem in proelia telum
2.135
Hannibal excussi praeuertit turbine saxi.
2.136
labuntur gelido torpentia frigore membra,
2.137
deficiensque manus pharetrae sua tela remisit.
2.138
At pater in gemino natorum funere Mopsus
2.139
correptos arcus ter maesta mouit ab ira,
2.140
ter cecidit dextra, et notas dolor abstulit artis.
2.141
paenitet heu sero dulcis liquisse penatis,
2.142
adreptoque auide, quo concidis, Icare, saxo,
2.143
postquam aeuum senior percussaque pectora frustra
2.144
sentit et, ut tantos compescat morte dolores,
2.145
nil opis in dextra, uastae se culmine turris
2.146
praecipitem iacit et delapsus pondere prono
2.147
membra super nati moribundos explicat artus.
2.148
Dum cadit externo Gortynius aduena bello,
2.149
iam noua molitus stimulato milite Theron,
2.150
Alcidae templi custos araeque sacerdos,
2.151
non expectatum Tyriis effuderat agmen
2.152
et fera miscebat reserata proelia porta.
2.153
atque illi non hasta manu, non uertice cassis,
2.154
sed fisus latis umeris et mole iuuentae
2.155
agmina uastabat claua, nihil indigus ensis.
2.156
exuuiae capiti impositae tegimenque leonis
2.157
terribilem attollunt excelso uertice rictum.
2.158
centum angues idem Lernaeaque monstra gerebat
2.159
in clipeo et sectis geminam serpentibus hydram.
2.160
ille Iubam Thapsumque patrem clarumque Micipsam
2.161
nomine aui Maurumque Sacen, a moenibus actos
2.162
palantisque fuga, praeceps ad litora cursu
2.163
egerat, atque una spumabant aequora dextra.
2.164
nec contentus Idi leto letoque Cothonis
2.165
Marmaridae nec caede Rothi nec caede Iugurthae,
2.166
Asbytes currum et radiantis tegmina laeuae
2.167
poscebat uotis gemmataque lumina peltae
2.168
atque in belligera uersabat uirgine mentem.
2.169
quem ruere ut telo uidit regina cruento,
2.170
obliquos detorquet equos laeuumque per orbem
2.171
fallaci gyro campum secat ac uelut ales
2.172
auerso rapitur sinuata per aequora curru.
2.173
dumque ea se ex oculis aufert, atque ocior Euro
2.174
incita pulueream campo trahit ungula nubem,
2.175
aduersum late stridens rota proterit agmen,
2.176
ingerit et crebras uirgo trepidantibus hastas.
2.177
hic cecidere Lycus Thamyrisque et nobile nomen
2.178
Eurydamas, clari deductum stirpe parentis,
2.179
qui thalamos ausus quondam sperare superbos
2.180
( heu demens!) Ithacique torum; sed enim arte pudica
2.181
fallacis totiens reuoluto stamine telae
2.182
deceptus, mersum pelago iactarat Vlixen.
2.183
ast Ithacus uero ficta pro morte loquacem
2.184
adfecit leto, taedaeque ad funera uersae.
2.185
gens extrema uiri campis deletur Hiberis
2.186
Eurydamas Nomados dextra: superinstrepit ater
2.187
et seruat cursum perfractis ossibus axis.
2.188
Iamque aderat remeans uirgo, inter proelia postquam
2.189
distringi Therona uidet, saeuamque bipennem
2.190
perlibrans mediae fronti, spolium inde superbum
2.191
Herculeasque tibi exuuias, Dictynna, uouebat.
2.192
nec segnis Theron tantae spe laudis in ipsos
2.193
aduersus consurgit equos uillosaque fului
2.194
ingerit obiectans trepidantibus ora leonis.
2.195
attoniti terrore nouo rictuque minaci
2.196
quadrupedes iactant resupino pondere currum.
2.197
tum saltu Asbyten conantem linquere pugnas
2.198
occupat incussa gemina inter tempora claua,
2.199
feruentisque rotas turbataque frena pauore
2.200
disiecto spargit conlisa per ossa cerebro,
2.201
ac rapta properans caedem ostentare bipenni
2.202
amputat e curru reuolutae uirginis ora.
2.203
necdum irae positae. celsa nam figitur hasta
2.204
spectandum caput: id gestent ante agmina Poenum
2.205
imperat, et propere currus ad moenia uertant.
2.206
Haec caecus fati diuumque abeunte fauore
2.207
uicino Theron edebat proelia leto.
2.208
namque aderat toto ore ferens iramque minasque
2.209
Hannibal et caesam Asbyten fixique tropaeum
2.210
infandum capitis furiata mente dolebat.
2.211
ac simul aerati radiauit luminis umbo,
2.212
et concussa procul membris uelocibus arma
2.213
letiferum intonuere, fugam perculsa repente
2.214
ad muros trepido conuertunt agmina cursu:
2.215
sicut agit leuibus per sera crepuscula pennis
2.216
e pastu uolucres ad nota cubilia uesper;
2.217
aut, ubi Cecropius formidine nubis aquosae
2.218
sparsa super flores examina tollit Hymettos,
2.219
ad dulcis ceras et odori corticis antra
2.220
mellis apes grauidae properant densoque uolatu
2.221
raucum conexae glomerant ad limina murmur.
2.222
praecipitat metus attonitos, caecique feruntur.
2.223
heu blandum caeli lumen! tantone cauetur
2.224
mors reditura metu nascentique addita fata?
2.225
consilium damnant portisque atque aggere tuto
2.226
erupisse gemunt: retinet uix agmina Theron
2.227
interdumque manu, interdum clamore minisque:
2.228
State, uiri; meus ille hostis; mihi gloria magnae,
2.229
state, uenit pugnae. muro tectisque Sagunti
2.230
hac abigam Poenos dextra; spectacula tantum
2.231
ferte, uiri; uel, si cunctos metus acer in urbem
2.232
( heu deforme!) rapit, soli mihi claudite portas.”
2.233
At Poenus rapido praeceps ad moenia cursu,
2.234
dum pauitant trepidi rerum fessique salutis,
2.235
tendebat. stat primam urbem murosque patentis
2.236
postposita caede et dilata inuadere pugna.
2.237
id postquam Herculeae custos uidet impiger arae,
2.238
emicat et uelox formidine praeuenit hostem.
2.239
gliscit Elissaeo uiolentior ira tyranno:
2.240
Tu solue interea nobis, bone ianitor urbis,
2.241
supplicium, ut pandas” inquit tua moenia leto.”
2.242
nec plura effari sinit ira, rotatque coruscum
2.243
mucronem; sed contortum prior impete uasto
2.244
Daunius huic robur iuuenis iacit. arma fragore
2.245
icta graui raucum gemuere, alteque resultant
2.246
aere inlisa cauo nodosae pondera clauae.
2.247
at uiduus teli et frustrato proditus ictu,
2.248
pernici uelox cursu rapit incita membra
2.249
et celeri fugiens perlustrat moenia planta.
2.250
instat atrox terga increpitans fugientia uictor.
2.251
conclamant matres, celsoque e culmine muri
2.252
lamentis uox mixta sonat: nunc nomine noto
2.253
appellant, seras fesso nunc pandere portas
2.254
posse uolunt; quatit hortantum praecordia terror
2.255
ne simul accipiant ingentem moenibus hostem.
2.256
incutit umbonem fesso adsultatque ruenti
2.257
Poenus et ostentans spectantem e moenibus urbem
2.258
I, miseram Asbyten leto solare propinquo”—
2.259
haec dicens, iugulo optantis dimittere uitam
2.260
infestum condit mucronem ac regia laetus
2.261
quadrupedes spolia abreptos a moenibus ipsis,
2.262
quis aditum portae trepidantum saepserat agmen,
2.263
uictor agit curruque uolat per ouantia castra.
2.264
At Nomadum furibunda cohors miserabile humandi
2.265
deproperat munus tumulique adiungit honorem
2.266
et rapto cineres ter circum corpore lustrat.
2.267
hinc letale uiri robur tegimenque tremendum
2.268
in flammas iaciunt, ambustoque ore genisque
2.269
deforme alitibus liquere cadauer Hiberis.
2.270
Poenorum interea quis rerum summa potestas,
2.271
consultant bello super, et quae dicta ferantur
2.272
Ausoniae populis, oratorumque minaci
2.273
aduentu trepidant. mouet hinc foedusque fidesque
2.274
et testes superi iurataque pacta parentum,
2.275
hinc popularis amor coeptantis magna iuuentae,
2.276
et sperare iuuat belli meliora. sed, olim
2.277
ductorem infestans odiis gentilibus, Hannon
2.278
sic adeo increpitat studia incautumque fauorem:
2.279
Cuncta quidem, patres,( neque enim cohibere minantum
2.280
irae se ualuere) premunt formidine uocem:
2.281
haud tamen abstiterim. mortem licet arma propinquent,
2.282
testabor superos, et caelo nota relinquam
2.283
quae postrema salus rerum patriaeque reposcit.
2.284
nec nunc obsessa demum et fumante Sagunto
2.285
haec serus uates Hannon canit. anxia rupi
2.286
pectora ne castris innutriretur et armis
2.287
exitiale caput; monui et, dum uita, monebo,
2.288
ingenitum noscens uirus flatusque paternos,
2.289
ut, qui stelligero speculatur sidera caelo,
2.290
uenturam pelagi rabiem Caurique futura
2.291
praedicit miseris haud uanus flamina nautis.
2.292
consedit solio rerumque inuasit habenas:
2.293
ergo armis foedus fasque omne abrumpitur armis,
2.294
oppida quassantur, longeque in moenia nostra
2.295
Aeneadum arrectae mentes, disiectaque pax est.
2.296
exagitant manes iuuenem furiaeque paternae
2.297
ac funesta sacra et conuersi foedere rupto
2.298
in caput infidum superi Massylaque uates.
2.299
an nunc ille noui caecus caligine regni
2.300
externas arces quatit aut Tirynthia tecta?
2.301
sic propria luat hoc poena nec misceat urbis
2.302
fata suis: nunc hoc, hoc inquam, tempore muros
2.303
oppugnat, Carthago, tuos teque obsidet armis.
2.304
lauimus Hennaeas animoso sanguine uallis
2.305
et uix conducto produximus arma Lacone.
2.306
nos ratibus laceris Scyllaea repleuimus antra
2.307
classibus et refluo spectauimus aequore raptis
2.308
contorta e fundo reuomentem transtra Charybdin.
2.309
respice, pro demens, pro pectus inane deorum,
2.310
Aegatis Libyaeque procul fluitantia membra!
2.311
quo ruis et patriae exitio tibi nomina quaeris?
2.312
scilicet immensae, uisis iuuenalibus armis,
2.313
subsident Alpes, subsidet mole niuali
2.314
Alpibus aequatum attollens caput Apenninus.
2.315
sed campos fac, uane, dari. num gentibus istis
2.316
mortales animi, aut ferro flammaue fatiscunt?
2.317
haud tibi Neritia cernes cum prole laborem.
2.318
pubescit castris miles, galeaque teruntur
2.319
nondum signatae flaua lanugine malae,
2.320
nec requies aeui nota, exanguesque merendo
2.321
stant prima inter signa senes letumque lacessunt.
2.322
ipse ego Romanas perfosso corpore turmas
2.323
tela intorquentis correpta e uulnere uidi,
2.324
uidi animos mortesque uirum decorisque furorem.
2.325
si bello absistis nec te uictoribus offers,
2.326
quantum heu, Carthago, donat tibi sanguinis Hannon!”
2.327
Gestar ad haec( namque impatiens asperque coquebat
2.328
iamdudum immites iras mediamque loquentis
2.329
bis conatus erat turbando abrumpere uocem)
2.330
Concilione” inquit Libyae Tyrioque senatu,
2.331
pro superi, Ausonius miles sedet, armaque tantum
2.332
haud dum sumpta uiro? nam cetera non latet hostis.
2.333
nunc geminas Alpes Apenninumque minatur,
2.334
nunc freta Sicaniae et Scyllaei litoris undas,
2.335
nec procul est quin iam manes umbrasque pauescat
2.336
Dardanias: tanta accumulat praeconia leto
2.337
uulneribusque uirum ac tollit sub sidera gentem.
2.338
mortalem, mihi crede, licet formidine turpi
2.339
frigida corda tremant, mortalem sumimus hostem.
2.340
uidi ego, cum, geminas artis post terga catenis
2.341
euinctus palmas, uulgo traheretur ouante
2.342
carceris in tenebras spes et fiducia gentis
2.343
Regulus Hectoreae; uidi, cum robore pendens
2.344
Hesperiam cruce sublimis spectaret ab alta.
2.345
nec uero terrent puerilia protinus ora
2.346
sub galea et pressae properata casside malae.
2.347
indole non adeo segni sumus: aspice, turmae
2.348
quot Libycae certant annos anteire labore
2.349
et nudis bellantur equis; ipse, aspice, ductor,
2.350
cum primam tenero uocem proferret ab ore,
2.351
iam bella et lituos ac flammis urere gentem
2.352
iurabat Phrygiam atque animo patria arma mouebat.
2.353
proinde polo crescant Alpes, astrisque coruscos
2.354
Apenninus agat scopulos: per saxa niuesque
2.355
( dicam etenim, ut stimulent atram uel inania mentem),
2.356
per caelum est qui pandat iter: pudet Hercule tritas
2.357
desperare uias laudemque timere secundam.
2.358
sed Libyae clades et primi incendia belli
2.359
aggerat atque iterum pro libertate labores
2.360
Hannon ferre uetat. ponat formidinis aestus
2.361
parietibusque domus imbellis femina seruet
2.362
singultantem animam; nos, nos contra ibimus hostem,
2.363
quis procul a Tyria dominos depellere Byrsa,
2.364
uel Ioue non aequo, fixum est. sin fata repugnant,
2.365
et iam damnata cessit Carthagine Mauors,
2.366
occumbam potius nec te, patria inclita, dedam
2.367
aeternum famulam liberque Acheronta uidebo.
2.368
nam quae, pro superi, Fabius iubet! ocius arma
2.369
exuite et capta descendite ab arce Sagunti.
2.370
tum delecta manus scutorum incendat aceruos,
2.371
uranturque rates, ac toto absistite ponto.”
2.372
di, procul o, merita est numquam si talia plecti
2.373
Carthago, prohibete nefas nostrique solutas
2.374
ductoris seruate manus!” ut deinde resedit,
2.375
factaque censendi patrum de more potestas,
2.376
hic Hannon reddi propere certamine rapta
2.377
instat et auctorem uiolati foederis addit.
2.378
tum uero attoniti, ceu templo inrumperet hostis,
2.379
exiluere patres, Latioque id uerteret omen
2.380
orauere deum. at postquam discordia sensit
2.381
pectora et infidas ad Martem uergere mentes,
2.382
non ultra patiens Fabius rexisse dolorem
2.383
concilium propere exposcit, patribusque uocatis,
2.384
bellum se gestare sinu pacemque profatus,
2.385
quid sedeat, legere ambiguis neu fallere dictis
2.386
imperat ac, saeuo neutrum renuente senatu,
2.387
ceu clausas acies gremioque effunderet arma,
2.388
Accipite infaustum Libyae euentuque priori
2.389
par” inquit bellum”, et laxos effundit amictus.
2.390
tum patrias repetit pugnandi nuntius arces.
2.391
Atque ea dum profugae regnis agitantur Elissae,
2.392
† accitis uelox populis, quis aegra lababat
2.393
ambiguo sub Marte fides, praedaque grauatus
2.394
ad muros Poenus reuocauerat arma Sagunti.
2.395
Ecce autem clipeum saeuo fulgore micantem
2.396
Oceani gentes ductori dona ferebant,
2.397
Callaicae telluris opus, galeamque coruscis
2.398
subnixam cristis, uibrant quae uertice coni
2.399
albentis niueae tremulo nutamine pennae,
2.400
ensem, unam ac multis fatalem milibus hastam;
2.401
praeterea textam nodis auroque trilicem
2.402
loricam, nulli tegimen penetrabile telo.
2.403
haec, aere et duri chalybis perfecta metallo
2.404
atque opibus perfusa Tagi, per singula laetis
2.405
lustrat ouans oculis et gaudet origine regni.
2.406
Condebat primae Dido Carthaginis arces,
2.407
instabatque operi subducta classe iuuentus.
2.408
molibus hi claudunt portus, his tecta domosque
2.409
partiris, iustae Bitia uenerande senectae.
2.410
ostentant caput effossa tellure repertum
2.411
bellatoris equi atque omen clamore salutant.
2.412
has inter species orbatum classe suisque
2.413
Aenean pulsum pelago dextraque precantem
2.414
cernere erat: fronte hunc auide regina serena
2.415
infelix ac iam uultu spectabat amico.
2.416
hinc et speluncam furtiuaque foedera amantum
2.417
Callaicae fecere manus: it clamor ad auras
2.418
latratusque canum, subitoque exterrita nimbo
2.419
occultant alae uenantum corpora siluis.
2.420
nec procul Aeneadum uacuo iam litore classis
2.421
aequora nequiquam reuocante petebat Elissa.
2.422
ipsa pyram super ingentem stans saucia Dido
2.423
mandabat Tyriis ultricia bella futuris,
2.424
ardentemque rogum media spectabat ab unda
2.425
Dardanus et magnis pandebat carbasa fatis.
2.426
parte alia supplex infernis Hannibal aris
2.427
arcanum Stygia libat cum uate cruorem
2.428
et primo bella Aeneadum iurabat ab aeuo.
2.429
at senior Siculis exultat Hamilcar in aruis:
2.430
spirantem credas certamina anhela mouere,
2.431
ardor inest oculis, toruumque minatur imago.
2.432
Necnon et laeuum clipei latus aspera signis
2.433
implebat Spartana cohors; hanc ducit ouantem
2.434
Ledaeis ueniens uictor Xanthippus Amyclis.
2.435
iuxta triste decus pendet sub imagine poenae
2.436
Regulus et fidei dat magna exempla Sagunto.
2.437
laetior at circa facies: agitata ferarum
2.438
agmina uenatu et caelata mapalia fulgent,
2.439
nec procul usta cutem nigri soror horrida Mauri
2.440
adsuetas mulcet patrio sermone leaenas.
2.441
it liber campi pastor, cui fine sine ullo
2.442
inuetitum saltus penetrat pecus: omnia Poenum
2.443
armenti uigilem patrio de more secuntur,
2.444
gaesaque latratorque Cydon tectumque focique
2.445
in silicis uenis et fistula nota iuuencis.
2.446
eminet excelso consurgens colle Saguntos,
2.447
quam circa immensi populi condensaque cingunt
2.448
agmina certantum pulsantque trementibus hastis.
2.449
extrema clipei stagnabat Hiberus in ora,
2.450
curuatis claudens ingentem flexibus orbem.
2.451
Hannibal abrupto transgressus foedere ripas
2.452
Poenorum populos Romana in bella uocabat.
2.453
tali sublimis dono, noua tegmina latis
2.454
aptat concutiens umeris celsusque profatur:
2.455
Heu quantum Ausonio sudabitis, arma, cruore!
2.456
quas, belli uindex, poenas mihi, Curia, pendes!”
2.457
Iamque senescebat uallatus moenibus hostis,
2.458
carpebatque dies urbem, dum signa manusque
2.459
expectant fessi socias. tandem aequore uano
2.460
auertunt oculos frustrataque litora ponunt
2.461
et propius suprema uident. sedet acta medullis
2.462
iamdudum atque inopes penitus coquit intima pestis.
2.463
est furtim lento misere durantia tabo
2.464
uiscera et exurit siccatas sanguine uenas
2.465
per longum celata fames. iam lumina retro
2.466
exesis fugere genis, iam lurida sola
2.467
tecta cute et uenis male iuncta trementibus ossa
2.468
extant consumptis uisu deformia membris.
2.469
umentis rores noctis terramque madentem
2.470
solamen fecere mali, cassoque labore
2.471
e sicco frustra presserunt robore sucos.
2.472
nil temerare piget: rabidi ieiunia uentris
2.473
insolitis adigunt uesci, resolutaque, nudos
2.474
linquentes clipeos, armorum tegmina mandunt.
2.475
Desuper haec caelo spectans Tirynthius alto
2.476
inlacrimat fractae nequiquam casibus urbis.
2.477
namque metus magnique tenent praecepta parentis
2.478
ne saeuae tendat contra decreta nouercae.
2.479
sic igitur coepta occultans ad limina sanctae
2.480
contendit Fidei secretaque pectora temptat.
2.481
arcanis dea laeta polo tum forte remoto
2.482
caelicolum magnas uoluebat conscia curas.
2.483
quam tali adloquitur Nemeae pacator honore:
2.484
Ante Iouem generata, decus diuumque hominumque,
2.485
qua sine non tellus pacem, non aequora norunt,
2.486
iustitiae consors tacitumque in pectore numen,
2.487
exitiumne tuae dirum spectare Sagunti
2.488
et tot pendentem pro te, dea, cernere poenas
2.489
urbem lenta potes? moritur tibi uulgus, et unam
2.490
te matres uincente fame, te maesta uirorum
2.491
ora uocant, primaque sonant te uoce minores.
2.492
fer caelo auxilium et fessis da surgere rebus.”
2.493
Haec satus Alcmena; contra cui talia uirgo:
2.494
Cerno equidem, nec pro nihilo est mihi foedera rumpi,
2.495
statque dies ausis olim tam tristibus ultor.
2.496
sed me pollutas properantem linquere terras
2.497
sedibus his tectisque Iouis succedere adegit
2.498
fecundum in fraudes hominum genus: impia liqui
2.499
et, quantum terrent, tantum metuentia regna
2.500
ac furias auri nec uilia praemia fraudum
2.501
et super haec ritu horrificos ac more ferarum
2.502
uiuentis rapto populos luxuque solutum
2.503
omne decus multaque oppressum nocte pudorem.
2.504
uis colitur, iurisque locum sibi uindicat ensis,
2.505
et probris cessit uirtus. en, aspice gentes:
2.506
nemo insons: pacem seruant commercia culpae.
2.507
sed si cura, tua fundata ut moenia dextra
2.508
dignum te seruent memorando fine uigorem,
2.509
dedita nec fessi tramittant corpora Poeno:
2.510
quod solum nunc fata sinunt seriesque futuri,
2.511
extendam leti decus atque in saecula mittam
2.512
ipsaque laudatas ad manes prosequar umbras.”
2.513
Inde seuera leui decurrens aethere uirgo
2.514
luctantem fatis petit inflammata Saguntum.
2.515
inuadit mentes et pectora nota pererrat
2.516
immittitque animis numen. tum fusa medullis
2.517
implicat atque sui flagrantem inspirat amorem.
2.518
arma uolunt temptantque aegros ad proelia nisus.
2.519
insperatus adest uigor, interiusque recursat
2.520
dulcis honor diuae et sacrum pro uirgine letum.
2.521
it tacitus fessis per ouantia pectora sensus
2.522
uel leto grauiora pati saeuasque ferarum
2.523
attemptare dapes et mensis addere crimen.
2.524
sed prohibet culpa pollutam extendere lucem
2.525
casta Fides paribusque famem compescere membris.
2.526
Quam simul inuisae gentis conspexit in arce,
2.527
forte ferens sese Libycis Saturnia castris,
2.528
uirgineum increpitat miscentem bella furorem
2.529
atque ira turbata gradum ciet ocius atram
2.530
Tisiphonen imos agitantem uerbere manes,
2.531
et palmas tendens Hos” inquit noctis alumna,
2.532
hos muros impelle manu populumque ferocem
2.533
dextris sterne suis: Iuno iubet. ipsa propinqua
2.534
effectus studiumque tuum de nube uidebo.
2.535
illa deos summumque Iouem turbantia tela,
2.536
quis Acheronta moues, flammam immanesque chelydros
2.537
stridoremque tuum, quo territa comprimit ora
2.538
Cerberus, ac mixto quae spumant felle uenena
2.539
et quicquid scelerum, poenarum quicquid et irae
2.540
pectore fecundo coquitur tibi, congere praeceps
2.541
in Rutulos totamque Erebo demitte Saguntum.
2.542
hac mercede Fides constet delapsa per auras.”
2.543
Sic uoce instimulans dextra dea concita saeuam
2.544
Eumenida incussit muris, tremuitque repente
2.545
mons circum, et grauior sonuit per litora fluctus.
2.546
sibilat insurgens capiti et turgentia circa
2.547
multus colla micat squalenti tergore serpens.
2.548
Mors graditur uasto caua pandens guttura rictu
2.549
casuroque inhiat populo: tunc Luctus et atri
2.550
pectora circumstant Planctus Maerorque Dolorque,
2.551
atque omnes adsunt Poenae, formaque trifauci
2.552
personat insomnis lacrimosae Ianitor aulae.
2.553
protinus adsimulat faciem mutabile monstrum
2.554
Tiburnae gressumque simul sonitumque loquentis.
2.555
haec bello uacuos et saeui turbine Martis
2.556
lugebat thalamos, Murro spoliata marito,
2.557
clara genus Daunique trahens a sanguine nomen.
2.558
cui uultus induta pares disiectaque crinem
2.559
Eumenis in medios inrumpit turbida coetus
2.560
et maestas lacerata genas Quis terminus?” inquit
2.561
sat Fidei proauisque datum. uidi ipsa cruentum,
2.562
ipsa meum uidi lacerato uulnere nostras
2.563
terrentem Murrum noctes et dira sonantem:
2.564
Eripe te, coniunx, miserandae casibus urbis
2.565
et fuge, si terras adimit uictoria Poeni,
2.566
ad manes, Tiburna, meos; cecidere penates,
2.567
occidimus Rutuli, tenet omnia Punicus ensis.”
2.568
mens horret, nec adhuc oculis absistit imago.
2.569
nullane iam posthac tua tecta, Sagunte, uidebo?
2.570
felix, Murre, necis patriaque superstite felix.
2.571
at nos, Sidoniis famulatum matribus actas,
2.572
post belli casus uastique pericula ponti
2.573
Carthago aspiciet uictrix, tandemque suprema
2.574
nocte obita Libyae gremio captiua iacebo.
2.575
sed uos, o iuuenes, uetuit quos conscia uirtus
2.576
posse capi, quis telum ingens contra aspera mors est,
2.577
uestris seruitio manibus subducite matres.
2.578
ardua uirtutem profert uia: pergite primi
2.579
nec facilem populis nec notam inuadere laudem.”
2.580
His ubi turbatas hortatibus impulit aures,
2.581
inde petit tumulum, summo quem uertice montis
2.582
Amphitryoniades spectandum ex aequore nautis
2.583
struxerat et grato cineres decorarat honore.
2.584
excitus sede, horrendum, prorumpit ab ima
2.585
caeruleus maculis auro squalentibus anguis.
2.586
ignea sanguinea radiabant lumina flamma,
2.587
oraque uibranti stridebant sibila lingua.
2.588
isque inter trepidos coetus mediamque per urbem
2.589
uoluitur et muris propere delabitur altis
2.590
ac similis profugo uicina ad litora tendit
2.591
spumantisque freti praeceps immergitur undis.
2.592
Tum uero excussae mentes, ceu prodita tecta
2.593
expulsi fugiant manes, umbraeque recusent
2.594
captiuo iacuisse solo. sperare salutem
2.595
pertaesum, damnantque cibos: agit abdita Erinys.
2.596
haud grauior duris diuum inclementia rebus
2.597
quam leti perferre moras: abrumpere uitam
2.598
ocius attoniti quaerunt lucemque grauantur.
2.599
certatim structus subrectae molis ad astra
2.600
in media stetit urbe rogus: portantque trahuntque
2.601
longae pacis opes quaesitaque praemia dextris,
2.602
Callaico uestes distinctas matribus auro
2.603
armaque Dulichia proauis portata Zacyntho
2.604
et prisca aduectos Rutulorum ex urbe penates.
2.605
huc, quicquid superest captis, clipeosque simulque
2.606
infaustos iaciunt enses et condita bello
2.607
effodiunt penitus terra gaudentque superbi
2.608
uictoris praedam flammis donare supremis.
2.609
Quae postquam congesta uidet feralis Erinys,
2.610
lampada flammiferis tinctam Phlegethontis in undis
2.611
quassat et inferna superos caligine condit.
2.612
inde opus aggressi toto quod nobile mundo
2.613
aeternum inuictis infelix gloria seruat.
2.614
princeps Tisiphone lentum indignata pauentum
2.615
pressit ouans capulum cunctantemque impulit ensem
2.616
et dirum insonuit Stygio bis terque flagello.
2.617
inuitas maculant cognato sanguine dextras
2.618
miranturque nefas auersa mente peractum
2.619
et facto sceleri inlacrimant. hic turbidus ira
2.620
et rabie cladum perpessaeque ultima uitae
2.621
obliquos uersat materna per ubera uisus.
2.622
hic raptam librans dilectae in colla securim
2.623
coniugis increpitat sese mediumque furorem
2.624
proiecta damnat stupefactus membra bipenni.
2.625
nec tamen euasisse datur; nam uerbera Erinys
2.626
incutit atque atros insibilat ore tumores.
2.627
sic thalami fugit omnis amor, dulcesque marito
2.628
effluxere tori, et subiere obliuia taedae.
2.629
ille iacit totis conisus uiribus aegrum
2.630
in flammas corpus, densum qua turbine nigro
2.631
exundat fumans piceus caligine uertex.
2.632
At medios inter coetus pietate sinistra,
2.633
infelix Tymbrene, furis, Poenoque parentis
2.634
dum properas auferre necem, reddentia formam
2.635
ora tuam laceras temerasque simillima membra.
2.636
uos etiam primo gemini cecidistis in aeuo,
2.637
Eurymedon fratrem et fratrem mentite Lycorma,
2.638
cuncta pares; dulcisque labor sua nomina natis
2.639
reddere et in uultu genetrici stare suorum.
2.640
iam fixus iugulo culpa te soluerat ensis,
2.641
Eurymedon, inter miserae lamenta senectae,
2.642
dumque malis turbata parens deceptaque uisis
2.643
Quo ruis? huc ferrum” clamat conuerte, Lycorma,”
2.644
ecce simul iugulum perfoderat ense Lycormas.
2.645
sed magno Quinam, Eurymedon, furor iste?” sonabat
2.646
cum planctu geminaeque notis decepta figurae
2.647
funera mutato reuocabat nomine mater,
2.648
donec transacto tremebunda per ubera ferro
2.649
tunc etiam ambiguos cecidit super inscia natos.
2.650
Quis diros urbis casus laudandaque monstra
2.651
et Fidei poenas ac tristia fata piorum
2.652
imperet euoluens lacrimis? uix Punica fletu
2.653
cessassent castra ac miserescere nescius hostis.
2.654
urbs, habitata diu Fidei caeloque parentem
2.655
murorum repetens, ruit inter perfida gentis
2.656
Sidoniae tela atque immania facta suorum,
2.657
iniustis neglecta deis: furit ensis et ignis,
2.658
quique caret flamma, scelerum est locus. erigit atro
2.659
nigrantem fumo rogus alta ad sidera nubem.
2.660
ardet in excelso proceri uertice montis
2.661
arx intacta prius bellis( hinc Punica castra
2.662
litoraque et totam soliti spectare Saguntum),
2.663
ardent tecta deum. resplendet imagine flammae
2.664
aequor, et in tremulo uibrant incendia ponto.
2.665
Ecce inter medios caedum Tiburna furores
2.666
fulgenti dextram mucrone armata mariti
2.667
et laeua infelix ardentem lampada quassans
2.668
squalentemque erecta comam ac liuentia planctu
2.669
pectora nudatis ostendens saeua lacertis
2.670
ad tumulum Murri super ipsa cadauera fertur:
2.671
qualis, ubi inferni dirum tonat aula parentis,
2.672
iraque turbatos exercet regia manes,
2.673
Alecto solium ante dei sedemque tremendam
2.674
Tartareo est operata Ioui poenasque ministrat.
2.675
arma uiri multo nuper defensa cruore
2.676
imponit tumulo inlacrimans, manesque precata
2.677
acciperent sese, flagrantem lampada subdit.
2.678
tunc rapiens letum Tibi ego haec” ait optime coniunx,
2.679
ad manes, en, ipsa fero.” sic ense recepto
2.680
arma super ruit et flammas inuadit hiatu.
2.681
Semiambusta iacet nullo discrimine passim
2.682
infelix obitus, permixto funere, turba:
2.683
ceu, stimulante fame cum uictor ouilia tandem
2.684
faucibus inuasit siccis leo, mandit hianti
2.685
ore fremens imbelle pecus, patuloque redundat
2.686
gutture ructatus large cruor: incubat atris
2.687
semesae stragis cumulis, aut murmure anhelo
2.688
infrendens laceros inter spatiatur aceruos:
2.689
late fusa iacent pecudes custosque Molossus
2.690
pastorumque cohors stabulique gregisque magister,
2.691
totaque uastatis disiecta mapalia tectis.
2.692
inrumpunt uacuam Poeni tot cladibus arcem.
2.693
tum demum ad manis perfecto munere Erinys
2.694
Iunoni laudata redit magnamque superba
2.695
exultat rapiens secum sub Tartara turbam.
2.696
At uos, sidereae, quas nulla aequauerit aetas,
2.697
ite, decus terrarum, animae, uenerabile uulgus,
2.698
Elysium et castas sedes decorate piorum.
2.699
cui uero non aequa dedit uictoria nomen
2.700
( audite, o gentes, neu rumpite foedera pacis
2.701
nec regnis postferte fidem!) uagus exul in orbe
2.702
errabit toto patriis proiectus ab oris,
2.703
tergaque uertentem trepidans Carthago uidebit.
2.704
saepe Saguntinis somnos exterritus umbris
2.705
optabit cecidisse manu, ferroque negato
2.706
inuictus quondam Stygias bellator ad undas
2.707
deformata feret liuenti membra ueneno.