Lpunica
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/silus-italicus" aria-label="More works by Silus Italicus">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
5.1
Ceperat Etruscos occulto milite colles
5.2
Sidonius ductor perque alta silentia noctis
5.3
siluarum anfractus caecis insederat armis.
5.4
at parte e laeua restagnans gurgite uasto
5.5
effigiem in pelagi lacus umectabat inertis
5.6
et late multo foedabat proxima limo.
5.7
quae uada Faunigenae regnata antiquitus Arno
5.8
nunc uoluente die Trasimenni nomina seruant.
5.9
Lydius huic genitor, Tmoli decus, aequore longo
5.10
Maeoniam quondam in Latias aduexerat oras
5.11
Tyrrhenus pubem dederatque uocabula terris.
5.12
isque insueta tubae monstrauit murmura primus
5.13
gentibus et bellis ignaua silentia rupit,
5.14
nec modicus uoti natum ad maiora fouebat.
5.15
uerum ardens puero castumque exuta pudorem
5.16
( nam forma certare deis, Trasimenne, ualeres)
5.17
litore correptum stagnis demisit Agylle,
5.18
flore capi iuuenem primaeuo lubrica mentem
5.19
nympha nec Idalia lenta incaluisse sagitta.
5.20
solatae uiridi penitus fouere sub antro
5.21
Naides amplexus undosaque regna trementem.
5.22
hinc dotale lacus nomen, lateque Hymenaeo
5.23
conscia lasciuo Trasimennus dicitur unda.
5.24
Et iam curriculo nigram nox roscida metam
5.25
stringebat, nec se thalamis Tithonia coniunx
5.26
protulerat stabatque nitens in limine primo,
5.27
cum minus abnuerit noctem desisse uiator
5.28
quam coepisse diem: consul carpebat iniquas,
5.29
praegrediens signa ipsa, uias, omnisque ruebat
5.30
mixtus eques nec discretis leuia arma maniplis
5.31
insertique globo pedites, et inutile Marti
5.32
lixarum uulgus praesago cuncta tumultu
5.33
implere, et pugnam fugientum more petebant.
5.34
tum super ipse lacus densam caligine caeca
5.35
exhalans nebulam late corruperat omnem
5.36
prospectum miseris, atque atrae noctis amictu
5.37
squalebat pressum picea inter nubila caelum.
5.38
nec Poenum liquere doli: sedet ense reposto
5.39
abditus et nullis properantem occursibus arcet.
5.40
ire datur, longeque patet ceu pace quieta
5.41
incustoditum, mox inremeabile, litus.
5.42
namque sub angustas artato limite fauces
5.43
in fraudem ducebat iter, geminumque receptis
5.44
exitium, hinc rupes, hinc undae claustra premebant.
5.45
at turma umbroso seruabat uertice montis
5.46
hostilem ingressum, refugos habitura sub ictu:
5.47
haud secus ac uitreas sollers piscator ad undas,
5.48
ore leuem patulo texens de uimine nassam,
5.49
cautius interiora ligat mediamque per aluum
5.50
sensim fastigans compressa cacumina nectit
5.51
ac fraude artati remeare foraminis arcet
5.52
introitu facilem quem traxit ab aequore piscem.
5.53
Ocius interea propelli signa iubebat
5.54
excussus consul fatorum turbine mentem,
5.55
donec flammiferum tollentes aequore currum
5.56
solis equi sparsere diem. iamque orbe renato
5.57
diluerat nebulas Titan, sensimque fluebat
5.58
caligo in terras nitido resoluta sereno.
5.59
tunc ales, priscum populis de more Latinis
5.60
auspicium cum bella parant mentesque deorum
5.61
explorant super euentu, ceu praescia luctus
5.62
damnauit uesci planctuque alimenta refugit.
5.63
nec rauco taurus cessauit flebile ad aras
5.64
immugire sono pressamque ad colla bipennem
5.65
incerta ceruice ferens altaria liquit.
5.66
signa etiam effusa certant dum uellere mole,
5.67
taeter humo lacera nitentum erupit in ora
5.68
exultans cruor, et caedis documenta futurae
5.69
ipsa parens miseris gremio dedit atra cruento.
5.70
ac super haec diuum genitor terrasque fretumque
5.71
concutiens tonitru Cyclopum rapta caminis
5.72
fulmina Tyrrhenas Trasimenni torsit in undas,
5.73
ictusque aetheria per stagna patentia flamma
5.74
fumauit lacus atque arserunt fluctibus ignes.
5.75
heu uani monitus frustraque morantia Parcas
5.76
prodigia! heu fatis superi certare minores!
5.77
atque hic, egregius linguae nomenque superbum,
5.78
Coruinus, Phoebea sedet cui casside fulua
5.79
ostentans ales proauitae insignia pugnae,
5.80
plenus et ipse deum, et socium terrente pauore
5.81
immiscet precibus monita atque his uocibus infit:
5.82
Iliacas per te flammas Tarpeiaque saxa,
5.83
per patrios, consul, muros suspensaque nostrae
5.84
euentu pugnae natorum pignora, cedas
5.85
oramus superis tempusque ad proelia dextrum
5.86
opperiare. dabunt idem camposque diemque
5.87
pugnandi: tantum ne dedignare secundos
5.88
expectare deos. cum fulserit hora, cruentam
5.89
quae stragem Libyae portet, tum signa sequentur
5.90
nulla uulsa manu, uescique interritus ales
5.91
gaudebit, nullosque uomet pia terra cruores.
5.92
an te praestantem belli fugit, improba quantum
5.93
hoc possit Fortuna loco? sedet obuius hostis
5.94
aduersa fronte, at circa nemorosa minantur
5.95
insidias iuga, nec laeua stagnantibus undis
5.96
effugium patet, et tenui stant tramite fauces.
5.97
si certare dolis et bellum ducere cordi est,
5.98
interea rapidis aderit Seruilius armis,
5.99
cui par imperium et uires legionibus aequae.
5.100
bellandum est astu. leuior laus in duce dextrae.”
5.101
Talia Coruinus, primoresque addere passim
5.102
orantum uerba, et diuisus quisque timoris
5.103
nunc superos, ne Flaminio, nunc deinde precari
5.104
Flaminium, ne caelicolis contendere perstet.
5.105
acrius hoc accensa ducis surrexerat ira,
5.106
auditoque furens socias non defore uires
5.107
Sicine nos” inquit Boiorum in bella ruentis
5.108
spectastis, cum tanta lues uulgusque tremendum
5.109
ingrueret, rupesque iterum Tarpeia paueret?
5.110
quas ego tunc animas dextra, quae corpora fudi,
5.111
irata tellure sata et uix uulnere uitam
5.112
reddentis uno! iacuere ingentia membra
5.113
per campos magnisque premunt nunc ossibus arua.
5.114
scilicet has sera ad laudes Seruilius arma
5.115
adiungat, nisi diuiso uicisse triumpho
5.116
ut nequeam et decoris contentus parte quiescam?
5.117
quippe monent superi. similes ne fingite uobis,
5.118
classica qui tremitis, diuos. sat magnus in hostem
5.119
augur adest ensis, pulchrumque et milite dignum
5.120
auspicium Latio quod in armis dextera praestat.
5.121
an, Coruine, sedet, clausum se consul inerti
5.122
ut teneat uallo, Poenus nunc occupet altos
5.123
Arreti muros, Corythi nunc diruat arcem,
5.124
hinc Clusina petat, postremo ad moenia Romae
5.125
inlaesus contendat iter? deforme sub armis
5.126
uana superstitio est: dea sola in pectore Virtus
5.127
bellantum uiget. umbrarum me noctibus atris
5.128
agmina circumstant, Trebiae qui gurgite quique
5.129
Eridani uoluuntur aquis, inhumata iuuentus.”
5.130
Nec mora. iam medio coetu signisque sub ipsis
5.131
postrema aptabat nulli exorabilis arma.
5.132
aere atque aequorei tergo flauente iuuenci
5.133
cassis erat munita uiro, cui uertice surgens
5.134
triplex crista iubas effundit crine Suebo:
5.135
Scylla super fracti contorquens pondera remi
5.136
instabat saeuosque canum pandebat hiatus,
5.137
nobile Gargeni spolium, quod rege superbus
5.138
Boiorum caeso capiti inlacerabile uictor
5.139
aptarat pugnasque decus portabat in omnis.
5.140
loricam induitur: tortos huic nexilis hamos
5.141
ferro squama rudi permixtoque asperat auro.
5.142
tum clipeum capit, aspersum quem caedibus olim
5.143
Celticus ornarat cruor, umentique sub antro
5.144
ceu fetum lupa permulcens puerilia membra
5.145
ingentem Assaraci caelo nutribat alumnum.
5.146
hinc ensem lateri dextraeque accommodat hastam.
5.147
stat sonipes uexatque ferox umentia frena,
5.148
Caucaseam instratus uirgato corpore tigrim.
5.149
inde exceptus equo, qua dant angusta uiarum,
5.150
nunc hos, nunc illos adit atque hortatibus implet:
5.151
Vestrum opus est uestrumque decus suffixa per urbem
5.152
Poeni ferre ducis spectanda parentibus ora.
5.153
unum hoc pro cunctis sat erit caput. aspera quisque
5.154
hortamenta sibi referat: Meus, heu! meus atris
5.155
Ticini frater ripis iacet,” At meus alta
5.156
metitur stagna Eridani sine funere natus.”
5.157
haec sibi quisque; sed, est uestrum cui nulla doloris
5.158
priuati rabies, is uero ingentia sumat
5.159
e medio, fodiant quae magnas pectus in iras,
5.160
perfractas Alpes passamque infanda Saguntum,
5.161
quosque nefas uetiti transcendere nomen Hiberi,
5.162
tangere iam Thybrim. nam dum nos augur et extis
5.163
quaesitae fibrae uanusque moratur haruspex,
5.164
solum iam superest Tarpeio imponere castra.”
5.165
Turbidus haec, uisoque artis in milibus atras
5.166
bellatore iubas aptante Est, Orfite, munus,
5.167
est” ait hoc certare tuum, quis opima uolenti
5.168
dona Ioui portet feretro suspensa cruento.
5.169
nam cur haec alia pariatur gloria dextra?”
5.170
hinc praeuectus equo, postquam inter proelia notam
5.171
accepit uocem, Procul hinc te Martius,” inquit
5.172
Murrane, ostendit clamor, uideoque furentem
5.173
iam Tyria te caede. uenit laus quanta! sed, oro,
5.174
haec angusta loci ferro patefacta relaxa.”
5.175
tum Soracte satum, praestantem corpore et armis,
5.176
Aequanum noscens, patrio cui ritus in aruo,
5.177
cum pius Arcitenens accensis gaudet aceruis,
5.178
exta ter innocuos laetum portare per ignes,
5.179
Sic in Apollinea semper uestigia pruna
5.180
inuiolata teras uictorque uaporis ad aras
5.181
dona serenato referas sollemnia Phoebo:
5.182
concipe” ait dignum factis, Aequane, furorem
5.183
uulneribusque tuis. socio te caedis et irae
5.184
non ego Marmaridum mediam penetrare phalangem
5.185
Cinyphiaeque globos dubitarim inrumpere turmae.”
5.186
Nec iam ultra monitus et uerba morantia Martem
5.187
ferre ualet: longo Aeneadis quod flebitur aeuo
5.188
increpuere simul feralia classica signum,
5.189
ac tuba terrificis fregit stridoribus auras.
5.190
heu dolor, heu lacrimae nec post tot saecula serae!
5.191
horresco ut pendente malo, ceu ductor ad arma
5.192
exciret Tyrius. latebrosis collibus Astur
5.193
et Libys et torta Baliaris saeuus habena
5.194
erumpunt multusque Maces Garamasque Nomasque,
5.195
tum, quo non alius uenalem in proelia dextram
5.196
ocior attulerit conductaque bella probarit,
5.197
Cantaber et galeae contempto tegmine Vasco.
5.198
hinc pariter rupes, lacus hinc, hinc arma simulque
5.199
consona uox urget, signum clamore uicissim
5.200
per collis Tyria circumfundente corona.
5.201
Auertere dei uultus fatoque dederunt
5.202
maiori non sponte locum; stupet ipse tyranni
5.203
fortunam Libyci Mauors, disiectaque crinem
5.204
inlacrimat Venus, et Delum peruectus Apollo
5.205
tristem maerenti solatur pectine luctum.
5.206
sola Apennini residens in uertice diras
5.207
expectat caedes immiti pectore Iuno.
5.208
Primae Picentum, rupto ceu turbine fusa
5.209
agmina et Hannibalem ruere ut uidere, cohortes
5.210
inuadunt ultro et poenas pro morte futura,
5.211
turbato uictore, petunt accensa iuuentus,
5.212
et uelut erepto metuendi libera caelo
5.213
manibus ipsa suis praesumpta piacula mittit.
5.214
funditur unanimo nisu et concordibus ausis
5.215
pilorum in Poenos nimbus, fixosque repulsi
5.216
summittunt clipeos curuato pondere teli.
5.217
acrius hoc rursum Libys( et praesentia saeui
5.218
extimulat ducis) hortantes se quisque uicissim
5.219
incumbunt pressoque impellunt pectore pectus.
5.220
Ipsa, facem quatiens ac flauam sanguine multo
5.221
sparsa comam, medias acies Bellona pererrat.
5.222
stridit Tartareae nigro sub pectore diuae
5.223
letiferum murmur, feralique horrida cantu
5.224
bucina lymphatas agit in certamina mentes.
5.225
his iras aduersa fouent crudusque ruente
5.226
fortuna stimulus spem proiecisse salutis:
5.227
hos dexter deus et laeto Victoria uultu
5.228
adridens acuit, Martisque fauore fruuntur.
5.229
Abreptus pulchro caedum Lateranus amore
5.230
dum sequitur dextram, in medios penetrauerat hostis.
5.231
quem postquam florens aequali Lentulus aeuo
5.232
conspexit nimium pugnae nimiumque cruoris
5.233
infestas inter non aequo Marte cateruas
5.234
fata inritantem, nisu se concitat acri
5.235
immitemque Bagam, qui iam uicina ferebat
5.236
uulnera pugnantis tergo, uelocior hasta
5.237
occupat et socium duris se casibus addit.
5.238
tunc alacres arma adglomerant geminaque corusci
5.239
fronte micant: paribus fulgent capita ardua cristis.
5.240
actus in aduersos casu( namque obuia ferre
5.241
arma quis auderet, nisi quem deus ima colentum
5.242
damnasset Stygiae nocti?) praefracta gerebat
5.243
Syrticus excelso decurrens robora monte
5.244
et quatiens acer nodosi pondera rami
5.245
flagrabat geminae nequiquam caedis amore:
5.246
Non hic Aegates infidaque litora nautis,
5.247
o iuuenes, motumque nouis sine Marte procellis
5.248
fortunam bello pelagus dabit. aequoris olim
5.249
uictores, media sit qualis, discite, terra
5.250
bellator Libys, et meliori cedite regnis.”
5.251
ac simul infesto Lateranum pondere truncae
5.252
arboris urgebat iungens conuicia pugnae.
5.253
Lentulus huic frendens ira: Trasimennus in altos
5.254
ascendet citius collis, quam sanguine roret
5.255
iste pio ramus,” subsidensque ilia nisu
5.256
conantis suspensa fodit. tum feruidus atro
5.257
pulmone exundat per hiantia uiscera sanguis.
5.258
Nec minus accensis in mutua funera dextris
5.259
parte alia campi saeuit furor. altus Iertes
5.260
obtruncat Nerium. Rullo ditissimus arui
5.261
occumbis, generose Volunx, nec clausa repostis
5.262
pondera thesauris patrio nec regia quondam
5.263
praefulgens ebore et possessa mapalia soli
5.264
profuerunt. quid rapta iuuant, quid gentibus auri
5.265
numquam extincta sitis? modo quem Fortuna fouendo
5.266
congestis opibus donisque refersit opimis,
5.267
nudum Tartarea portabit nauita cumba.
5.268
Iuxta bellator iuuenilibus Appius ausis
5.269
pandebat campum caede atque, ubi plurima uirtus
5.270
nullique aspirare uigor, decus inde petebat.
5.271
obuius huic Atlans, Atlans a litore Hibero,
5.272
nequiquam extremae longinquus cultor harenae,
5.273
impetit os hasta, leuiterque e corpore summo
5.274
degustat cuspis generosum extrema cruorem.
5.275
intonuere minae, uiolentaque lumina flammis
5.276
exarsere nouis. furit et diffulminat omnem
5.277
obstantum turbam; at clausum sub casside uulnus
5.278
Martia commendat mananti sanguine membra.
5.279
tum uero aspiceres pauitantem et condere semet
5.280
nitentem sociis iuuenem, ceu tigride cerua
5.281
Hyrcana cum pressa tremit, uel territa pennas
5.282
colligit accipitrem cernens in nube columba,
5.283
aut dumis subit, albenti si sensit in aethra
5.284
librantem nisus aquilam, lepus. ora citato
5.285
ense ferit, tum colla uiri dextramque micantem
5.286
demetit ac mutat successu saeuior hostem.
5.287
Stabat fulgentem portans in bella bipennem
5.288
Cinyphius socerique miser Magonis inire
5.289
optabat pugnam ante oculos spe laudis Isalcas,
5.290
Sidonia tumidus sponsa uanoque superbus
5.291
foedere promissae post Dardana proelia taedae.
5.292
huic immittit atrox uiolentas Appius iras
5.293
conantique grauem fronti librare securim
5.294
altior insurgens galeam super exigit ictum.
5.295
at fragilis ualido conamine soluitur ensis
5.296
aere in Cinyphio, nec dispar sortis Isalcas
5.297
umbonem incerto detersit futtilis ictu.
5.298
tum quod humo haud umquam ualuisset uellere saxum,
5.299
ni uires trux ira daret, contorquet anhelans
5.300
Appius et lapsu resupino in terga cadentem
5.301
mole premit scopuli perfractisque ossibus urget.
5.302
uidit coniuncto miscens certamina campo
5.303
labentem socer, et lacrimae sub casside fusae
5.304
cum gemitu, rapidusque ruit: data foedera nuper
5.305
accendunt animos expectatique nepotes.
5.306
iamque aderat clipeumque uiri atque immania membra
5.307
lustrabat uisu, propiorque a fronte coruscae
5.308
lux galeae saeuas paulum tardauerat iras.
5.309
haud secus, e specula praeceps delatus opaca,
5.310
subsidens campo summissos contrahit artus,
5.311
cum uicina trucis conspexit cornua tauri,
5.312
quamuis longa fames stimulet, leo: nunc ferus alta
5.313
surgentis ceruice toros, nunc torua sub hirta
5.314
lumina miratur fronte ac iam signa mouentem
5.315
et sparsa pugnas meditantem spectat harena.
5.316
hic prior intorquens telum sic Appius infit:
5.317
Si qua tibi pietas, ictum ne desere foedus
5.318
et generum comitare socer.” per tegmina uelox
5.319
tunc aerisque moras laeuo stetit hasta lacerto.
5.320
at contra non dicta Libys, sed feruidus hastam
5.321
perlibrat, magni donum memorabile fratris,
5.322
caeso quam uictor sub moenibus ille Sagunti
5.323
abstulerat Durio ac spectatae nobile pugnae
5.324
germano dederat portare in proelia pignus.
5.325
telum ingens perque arma uiri perque ora, doloris
5.326
adiutum nisu, letalem pertulit ictum,
5.327
exanguesque uiri conantis uellere ferrum
5.328
in uulnus cecidere manus. iacet aequore nomen
5.329
clarum Maeonio atque Italae pars magna ruinae
5.330
Appius. intremuere lacus, corpusque refugit
5.331
contractis Trasimennus aquis: telum ore cruento
5.332
expirans premit atque admorsae immurmurat hastae.
5.333
Nec fati melior Mamercus corpore toto
5.334
exsoluit poenas nulli non saucius hosti.
5.335
namque per aduersos, qua Lusitana ciebat
5.336
pugnas dira manus, raptum cum sanguine caesi
5.337
signiferi magna uexillum mole ferebat
5.338
et trepida infelix reuocabat signa suorum.
5.339
sed furiata cohors ausisque accensa superbis
5.340
quodcumque ipsa manu gestabat missile, quicquid
5.341
praebebat tellus sparsis uix peruia telis
5.342
iniecit pariter, pluresque in corpore nullum
5.343
inuenere locum perfossis ossibus hastae.
5.344
Aduolat interea fraterni uulneris ira
5.345
turbatus Libyae ductor, uisoque cruore,
5.346
num lateri cuspis, num toto pondere telum
5.347
sedisset, fratremque amens sociosque rogabat.
5.348
utque metum leti procul et leuiora pauore
5.349
cognouit, proprio tectum gestamine praeceps
5.350
ex acie rapit et tutis a turbine pugnae
5.351
constituit castris. medicas hinc ocius artes
5.352
et senioris opem Synhali uocat. unguere uulnus
5.353
herbarum hic sucis ferrumque e corpore cantu
5.354
exigere et somnum tacto misisse chelydro
5.355
anteibat cunctos, nomenque erat inde per urbes
5.356
perque Paraetoniae celebratum litora Syrtis.
5.357
ipse olim antiquo primum Garamanticus Hammon
5.358
scire pater dederat Synhalo morsusque ferarum
5.359
telorumque grauis ictus sedare medendo.
5.360
atque is deinde suo moriens caelestia dona
5.361
monstrauit nato, natusque heredis honori
5.362
tramisit patrias artis. quem deinde secutus
5.363
haud leuior fama Synhalus Garamantica sollers
5.364
monstrata augebat studio multaque uetustum
5.365
Hammonis comitem numerabat imagine patrem.
5.366
tum proauita ferens leni medicamina dextra
5.367
ocius, intortos de more astrictus amictus,
5.368
mulcebat lympha purgatum sanguine uulnus.
5.369
at Mago, exuuias secum caesique uolutans
5.370
hostis mente necem, fraternas pectore curas
5.371
pellebat dictis et casum laude leuabat:
5.372
Parce metu, germane. meis medicamina nulla
5.373
aduersis maiora feres: iacet Appius hasta
5.374
ad manis pulsus nostra. si uita relinquat,
5.375
sat nobis actum est: sequar hostem laetus ad umbras.”
5.376
Quae dum turbatos auertunt aequore campi
5.377
ductores ualloque tenent, ex agmine Poenum
5.378
cedentem consul tumulo speculatus ab alto
5.379
atque atram belli castris se condere nubem,
5.380
turbidus extemplo trepidantis milite maesto
5.381
inuadit cuneos subitoque pauore relaxat
5.382
iam rarescentis acies. tum uoce feroci
5.383
poscit ecum ac mediae ruit in certamina uallis.
5.384
sic ubi torrentem crepitanti grandine nimbum
5.385
inlidit terris molitus Iuppiter altas
5.386
fulmine nunc Alpes, nunc mixta Ceraunia caelo,
5.387
intremuere simul tellus et pontus et aether,
5.388
ipsaque commoto quatiuntur Tartara mundo.
5.389
incidit attonitis inopino turbine Poenis
5.390
haud secus improuisa lues, gelidusque sub ossa
5.391
peruasit miseris conspecti consulis horror.
5.392
it medius ferroque ruens densissima latum
5.393
pandit iter. clamor uario discrimine uocum
5.394
fert belli rabiem ad superos et sidera pulsat,
5.395
ceu pater Oceanus cum saeua Tethye Calpen
5.396
Herculeam ferit atque exesa in uiscera montis
5.397
contortum pelagus latrantibus ingerit undis:
5.398
dant gemitum scopuli, fractasque in rupibus undas
5.399
audit Tartessos latis distermina terris,
5.400
audit non paruo diuisus gurgite Lixus.
5.401
Ante omnis iaculo tacitas fallente per auras
5.402
occumbit Bogus, infaustum qui primus ad amnem
5.403
Ticini rapidam in Rutulos contorserat hastam.
5.404
ille sibi longam Clotho turbamque nepotum
5.405
crediderat uanis deceptus in alite signis.
5.406
sed non augurio Parcarum impellere metas
5.407
concessum cuiquam: ruit inter tela cruentis
5.408
suspiciens oculis caelum superosque reposcit
5.409
tempora promissae media iam morte senectae.
5.410
nec Bagaso exultare datum aut impune relictum
5.411
consulis ante oculos uita spoliasse Libonem.
5.412
laurigeris decus illud auis nauaque iuuenta
5.413
florebat, sed Massylus succiderat ensis
5.414
pubescente caput mala, properoque uirentis
5.415
delerat leto bellator barbarus annos.
5.416
Flaminium implorasse tamen iam morte suprema
5.417
haud frustra fuit. auulsa est nam protinus hosti
5.418
ore simul ceruix: iuuit punire feroci
5.419
uictorem exemplo et monstratum reddere letum.
5.420
Quis deus, o Musae, paribus tot funera uerbis
5.421
euoluat, tantisque umbris in carmine digna
5.422
quis lamenta ferat? certantis laude cadendi
5.423
primaeuos iuuenes mortisque in limine cruda
5.424
facta uirum et fixis rabiem sub pectore telis?
5.425
sternitur alternus uastis concursibus hostis,
5.426
nec spoliare uacat praedaeque aduertere mentem.
5.427
urget amor caedum, clausis dum detinet hostem
5.428
fraternum castris uulnus, funditque ruitque
5.429
nunc iaculis, nunc ense, modo inter milia consul
5.430
bellantum conspectus equo, modo Marte feroci
5.431
ante aquilas et signa pedes. fluit impia riuis
5.432
saguineis uallis, tumulique et concaua saxa
5.433
armorum sonitus flatusque imitantur equorum.
5.434
Miscebat campum, membrorum in proelia portans
5.435
celsius humano robur, uisaque pauentis
5.436
mole gigantei uertebat corporis alas
5.437
Othrys Marmarides: lati super agmen utrumque
5.438
ingens tollebant umeri caput, hirtaque toruae
5.439
frontis caesaries et crinibus aemula barba
5.440
umbrabat rictus; squalore hinc hispida diro
5.441
et uillosa feris horrebant pectora saetis.
5.442
aspirare uiro propioremque addere Martem
5.443
haud ausum cuiquam. laxo ceu belua campo
5.444
incessebatur tutis ex agmine telis.
5.445
tandem uesanos palantum in terga ferenti
5.446
cum fremitu uultus tacita per nubila penna
5.447
intrauit toruum Gortynia lumen harundo
5.448
auertitque uirum. fugientis ad agmina consul
5.449
intorquet tergo iaculum, quod tegmine nudas
5.450
inrupit costas hirtoque a pectore primum
5.451
mucronem ostendit. rapidus conuellere temptat
5.452
qua nasci ferrum fulgenti cuspide cernit,
5.453
donec abundanter defuso sanguine late
5.454
procubuit moriens et telum uulnere pressit.
5.455
spiritus exundans uicinum puluere moto
5.456
perflauit campum et nubem dispersit in auras.
5.457
Nec minor interea tumulis siluisque fremebat
5.458
diuersis Mauors, uariaque per ardua pugna
5.459
et saxa et dumi rorantes caede nitebant.
5.460
exitium trepidis letique et stragis acerbae
5.461
causa Sychaeus erat. Murranum ille eminus hasta
5.462
perculerat, quo non alius, cum bella silerent,
5.463
dulcius Oeagrios pulsabat pectine neruos.
5.464
occubuit silua in magna patriosque sub ipso
5.465
quaesiuit montis leto ac felicia Baccho
5.466
Aequana et Zephyro Surrentum molle salubri.
5.467
addiderat misero comitem pugnaeque ferocis
5.468
gaudebat tristi uictor nouitate Sychaeus.
5.469
palantis nam dum sequitur, peruaserat altam
5.470
in siluam et priscae reclinis ab ictibus ulmi
5.471
terga tuebatur trunco frustraque relictos
5.472
Tauranus comites suprema uoce ciebat.
5.473
transegit iuuenem ac perfossis incita membris
5.474
haesit in opposito cuspis Sidonia ligno.
5.475
Quid uobis, quaenam ira deum, uel mente sinistra
5.476
quae sedit formido, uiri? qui Marte relicto
5.477
ramorum quaesistis opem. non aequus in artis
5.478
nimirum rebus suasor metus. arguit asper
5.479
exitus euentu praui consulta timoris.
5.480
annosa excelsos tendebat in aethera ramos
5.481
aesculus, umbrosum magnas super ardua siluas
5.482
nubibus insertans altis caput, instar( aperto
5.483
si staret campo) nemoris, lateque tenebat
5.484
frondosi nigra tellurem roboris umbra.
5.485
par iuxta quercus longum molita per aeuum
5.486
uertice canenti proferre sub astra cacumen
5.487
diffusas patulo laxabat stipite frondes
5.488
umbrabatque coma summi fastigia montis.
5.489
huc Hennaea cohors, Triquetris quam miserat oris
5.490
rex, Arethusa, tuus, defendere nescia morti
5.491
dedecus et mentem nimio mutata pauore
5.492
certatim sese tulit ascendensque uicissim
5.493
pressit nutantis incerto pondere ramos.
5.494
mox alius super atque alius consistere tuto
5.495
dum certant, pars excussi( nam fragmine putri
5.496
ramorum et senio male fida fefellerat arbor),
5.497
pars trepidi celso inter tela cacumine pendent.
5.498
turbatos una properans consumere peste
5.499
corripit aeratam iam dudum in bella bipennem,
5.500
deposito clipeo mutatus tela, Sychaeus.
5.501
incumbunt sociae dextrae, magnoque fragore
5.502
pulsa gemit crebris succumbens ictibus arbos.
5.503
fluctuat infelix concusso stipite turba,
5.504
ceu, Zephyrus quatit antiquos ubi flamine lucos,
5.505
fronde super tremuli uix tota cacuminis haerens
5.506
iactatur nido pariter nutante uolucris.
5.507
procubuit tandem multa deuicta securi
5.508
suffugium infelix miseris et inhospita quercus
5.509
elisitque uirum spatiosa membra ruina.
5.510
Inde aliae cladum facies. contermina taedis
5.511
conlucet rapidoque inuoluitur aesculus igni.
5.512
iamque inter frondes arenti robore gliscens
5.513
uerticibus saeuis torquet Vulcanus anhelos
5.514
cum feruore globos flammarum et culmina torret.
5.515
nec tela interea cessant. semusta gementum
5.516
atque amplexa cadunt ardentis corpora ramos.
5.517
Haec inter miseranda uirum certamina consul
5.518
ecce aderat uoluens iram exitiumque Sychaeo.
5.519
at iuuenis dubio tantae discrimine pugnae
5.520
occupat euentum telo temptare priorem.
5.521
cui medio leuiter clipeo stetit aeris in ora
5.522
cuspis et oppositas uetita est tramittere crates.
5.523
sed non et consul misso concredere telo
5.524
fortunam optatae caedis parat, at latus ense
5.525
haurit: nec crudae tardarunt tegmina parmae.
5.526
labitur infelix atque adpetit ore cruento
5.527
tellurem expirans. tum diffundente per artus
5.528
frigore se Stygio manantem in uiscera mortem
5.529
accipit et longo componit lumina somno.
5.530
Atque ea dum uariis permixtus tristia Mauors
5.531
casibus alternat, iam castris Mago relictis,
5.532
iam Libyae ductor properantia signa citato
5.533
raptabant cursu et cessata reponere hauebant
5.534
tempora caede uirum ac multo pensare cruore.
5.535
it globus intorquens nigranti turbine nubem
5.536
pulueris, et surgit sublatis campus harenis,
5.537
quaque ferens gressum flectit uestigia ductor,
5.538
undanti circum tempestas acta procella
5.539
uoluitur atque altos operit caligine montis.
5.540
occubuere femur Fontanus, Buta canorum
5.541
transfixi guttur, pressoque e uulnere cuspis
5.542
prospexit terga. hunc tristes luxere Fregellae
5.543
multiplicem proauis, hunc mater Anagnia fleuit.
5.544
haud dispar fortuna tibi, Laeuine, sed auso
5.545
non eadem. neque enim Tyrio concurrere regi
5.546
temptas, sed lectus par ad certamen Ithemon
5.547
Autololum moderator erat; quem poplite caeso
5.548
dum spoliat, grauis immiti cum turbine costas
5.549
fraxinus inrupit, conlapsaque membra sub ictu
5.550
hoste super fuso subita cecidere ruina.
5.555
Quem postquam Libyae ductor uirtute feroci
5.556
exultare uidet( namque illi uulnere praeceps
5.557
terga dabat leuibus diffisus Arauricus armis),
5.558
acrius hoc, pulchro Mauorte accensus in iram
5.559
et dignum sese ratus in certamina saeuo
5.560
comminus ire uiro, referenti e corpore telum
5.561
aduolat et fodiens pectus: Laudande laborum,
5.562
quisquis es, haud alia decuit te occumbere dextra.
5.563
ad manis leti perfer decus. Itala gentis
5.564
ni tibi origo foret, uita donatus abires.”
5.565
hinc Fadum petit et ueterem bellare Labicum,
5.566
cui Siculis quondam terris congressus Hamilcar
5.567
clarum spectato dederat certamine nomen.
5.568
immemor annorum seniumque oblitus in arma
5.569
ille quidem cruda mente et uiridissimus irae
5.570
ibat, sed uani frigentem in Marte senectam
5.571
prodebant ictus: stipula crepitabat inani
5.572
ignis iners cassamque dabat sine robore flammam.
5.573
quem postquam accepit patrio monstrante superbum
5.574
armigero Poenum ductor, Certamina primae
5.575
hic lue nunc” inquit pugnae: te notus Hamilcar
5.576
hac trahit ad manis dextra.” tum librat ab aure
5.577
intorquens iaculum et uersantem in uulnere sese
5.578
transigit. extracta foedauit cuspide sanguis
5.579
canitiem et longos finiuit morte labores.
5.580
nec minus Herminium primis obtruncat in armis,
5.581
adsuetum, Trasimenne, tuos praedantibus hamis
5.582
exhaurire lacus patriaeque alimenta senectae
5.583
ducere suspenso per stagna iacentia lino.
5.584
interea exanimem maesti super arma Sychaeum
5.585
portabant Poeni corpusque in castra ferebant.
5.586
quos ubi conspexit tristi clamore ruentis
5.587
ductor, praesago percussus pectora luctu,
5.588
Quinam” inquit dolor, o socii, quemue ira deorum
5.589
eripuit nobis? num te, dulcedine laudis
5.590
flagrantem et nimio primi Mauortis amore
5.591
atra, Sychaee, dies properato funere carpsit?”
5.592
utque dato gemitu lacrimae adsensere ferentum
5.593
et dictus pariter caedis maerentibus auctor,
5.594
Cerno” ait aduerso pulchrum sub pectore uulnus
5.595
cuspidis Iliacae. dignus Carthagine, dignus
5.596
Hasdrubale ad manis ibis, nec te optima mater
5.597
dissimilem lugebit auis, Stygiaue sub umbra
5.598
degenerem cernens noster uitabit Hamilcar.
5.599
at mihi Flaminius, tam maesti causa doloris,
5.600
morte sua minuat luctus. haec pompa sequetur
5.601
exequias, seroque emptum uolet impia Roma
5.602
non uiolasse mei corpus mucrone Sychaei.”
5.603
Sic memorans torquet fumantem ex ore uaporem,
5.604
iraque anhelatum proturbat pectore murmur,
5.605
ut multo accensis feruore exuberat undis
5.606
clausus ubi exusto liquor indignatur aeno.
5.607
tum praeceps ruit in medios solumque fatigat
5.608
Flaminium incessens. nec dicto segnius ille
5.609
bella capessebat, propiorque insurgere Mauors
5.610
coeperat, et campo iunctus iam stabat uterque,
5.611
cum subitus per saxa fragor, motique repente,
5.612
horrendum, colles et summa cacumina totis
5.613
intremuere iugis. nutant in uertice siluae
5.614
pinifero fractaeque ruunt super agmina rupes.
5.615
immugit penitus conuulsis ima cauernis
5.616
dissiliens tellus nec paruos rumpit hiatus,
5.617
atque umbras late Stygias immensa uorago
5.618
faucibus ostendit patulis, manesque profundi
5.619
antiquum expauere diem. lacus ater in altos
5.620
sublatus montis et sede excussus auita
5.621
lauit Tyrrhenas ignota aspergine siluas.
5.622
iamque eadem populos magnorumque oppida regum
5.623
tempestas et dira lues strauitque tulitque.
5.624
ac super haec reflui pugnarunt montibus amnes,
5.625
et retro fluctus torsit mare. monte relicto
5.626
Apenninicolae fugere ad litora Fauni.
5.627
pugnabat tamen( heu belli uecordia!) miles,
5.628
iactatus titubante solo, tremebundaque tela,
5.629
subducta tellure ruens, torquebat in hostem,
5.630
donec pulsa uagos cursus ad litora uertit
5.631
mentis inops stagnisque inlata est Daunia pubes.
5.632
quis consul terga increpitans( nam turbine motae
5.633
ablatus terrae inciderat): Quid deinde, quid, oro,
5.634
restat, io, profugis? uos en ad moenia Romae
5.635
ducitis Hannibalem, uos in Tarpeia Tonantis
5.636
tecta faces ferrumque datis. sta, miles, et acris
5.637
disce ex me pugnas, uel si pugnare negatum,
5.638
disce mori. dabit exemplum non uile futuris
5.639
Flaminius. ne terga Libys, ne Cantaber umquam
5.640
consulis aspiciat. solus, si tanta libido
5.641
est uobis rabiesque fugae, tela omnia solus
5.642
pectore consumo et moriens fugiente per auras
5.643
hac anima uestras reuocabo ad proelia dextras.”
5.644
Dumque ea commemorat densosque obit obuius hostis,
5.645
aduolat ora ferus mentemque Ducarius. acri
5.646
nomen erat gentile uiro, fusisque cateruis
5.647
Boiorum quondam patriis antiqua gerebat
5.648
uulnera barbaricae mentis, noscensque superbi
5.649
uictoris uultus Tune” inquit maximus ille
5.650
Boiorum terror? libet hoc cognoscere telo,
5.651
corporis an tanti manet de uulnere sanguis.
5.652
nec uos paeniteat, populares, fortibus umbris
5.653
hoc mactare caput: nostros hic curribus egit
5.654
insistens uictos alta ad Capitolia patres.
5.655
ultrix hora uocat.” pariter tunc undique fusis
5.656
obruitur telis, nimboque ruente per auras
5.657
contectus nulli dextra iactare reliquit
5.658
Flaminium cecidisse sua. nec pugna perempto
5.659
ulterior ductore fuit. namque agmine denso
5.660
primores iuuenum, laeua ob discrimina Martis
5.661
infensi superis dextrisque et cernere Poenum
5.662
uictorem plus morte rati, super ocius omnes
5.663
membra ducis stratosque artus certamine magno
5.664
telaque corporaque et non fausto Marte cruentas
5.665
iniecere manus. sic densi caedis aceruo
5.666
ceu tumulo texere uirum. tum, strage per undas
5.667
per siluas sparsa perque altam sanguine uallem,
5.668
in medias fratre inuectus comitante cateruas
5.669
caesorum iuuenum Poenus Quae uulnera cernis,
5.670
quas mortes!” inquit premit omnis dextera ferrum,
5.671
armatusque iacet seruans certamina miles.
5.672
hos, en, hos obitus nostrae spectate cohortes!
5.673
fronte minae durant, et stant in uultibus irae.
5.674
et uereor, ne, quae tanta creat indole tellus
5.675
magnanimos fecunda uiros, huic fata dicarint
5.676
imperium, atque ipsis deuincat cladibus orbem.”
5.677
Sic fatus cessit nocti; finemque dedere
5.678
caedibus infusae subducto sole tenebrae.