Lpunica
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/silus-italicus" aria-label="More works by Silus Italicus">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
8.1
Primus Agenoridum cedentia terga uidere
8.2
Aeneadis dederat Fabius. Romana parentem
8.3
solum castra uocant, solum uocat Hannibal hostem
8.4
impatiensque morae fremit: ut sit copia Martis,
8.5
expectanda uiri fata optandumque sub armis
8.6
Parcarum auxilium. namque hac spirante senecta
8.7
nequiquam sese Latium sperare cruorem.
8.8
iam uero concors miles signisque relatis
8.9
indiuisus honos, iterumque et rursus eidem
8.10
soli obluctandum Fabio maioribus aegrum
8.11
angebant curis. lentando feruida bella
8.12
dictator cum multa adeo, tum miles egenus
8.13
cunctarum ut rerum Tyrius foret, arte sedendi
8.14
egerat et, quamquam finis pugnaque manuque
8.15
haud dum partus erat, iam bello uicerat hostem.
8.16
quin etiam ingenio fluxi, sed prima feroces,
8.17
uaniloquum Celtae genus ac mutabile mentis,
8.18
respectare domos: maerebant caede sine ulla
8.19
( insolitum sibi) bella geri, siccasque cruore
8.20
inter tela siti Mauortis hebescere dextras.
8.21
his super internae labes et ciuica uulnus
8.22
inuidia augebant. laeuus conatibus Hannon
8.23
ductoris non ulla domo summittere patres
8.24
auxilia aut ullis opibus iuuisse sinebat.
8.25
Quis lacerum curis et rerum extrema pauentem
8.26
ad spes armorum et furialia uota reducit
8.27
praescia Cannarum Iuno atque elata futuris.
8.28
namque hac accitam stagnis Laurentibus Annam
8.29
adfatur uoce et blandis hortatibus implet:
8.30
Sanguine cognato iuuenis tibi, diua, laborat
8.31
Hannibal a uestro nomen memorabile Belo.
8.32
perge age, et insanos curarum comprime fluctus.
8.33
excute sollicito Fabium. sola ille Latinos
8.34
sub iuga mittendi mora iam discingitur armis.
8.35
cum Varrone manus et cum Varrone serenda
8.36
proelia, nec desit fatis ad signa mouenda.
8.37
ipsa adero. tendat iamdudum in Iapyga campum.
8.38
huc Trebiae rursum et Trasimenni fata sequentur.”
8.39
Tum diua Indigetis castis contermina lucis
8.40
Haud” inquit tua ius nobis praecepta morari.
8.41
sit fas, sit tantum, quaeso, retinere fauorem
8.42
antiquae patriae mandataque magna sororis,
8.43
quamquam inter Latios Annae stet numen honores.”
8.44
Multa retro rerum iacet atque ambagibus aeui
8.45
obtegitur densa caligine mersa uetustas,
8.46
cur Sarrana dicent Oenotri numina templo,
8.47
regnisque Aeneadum germana colatur Elissae.
8.48
sed pressis stringam reuocatam ab origine famam
8.49
narrandi metis breuiterque antiqua reuoluam.
8.50
Iliaco postquam deserta est hospite Dido
8.51
et spes abruptae, mediam in penetralibus atram
8.52
festinat furibunda pyram. tum corripit ensem
8.53
certa necis, profugi donum exitiale mariti.
8.54
despectus taedae regnis se imponit Iarbas,
8.55
et tepido fugit Anna rogo. quis rebus egenis
8.56
ferret opem, Nomadum late terrente tyranno?
8.57
Battus Cyrenen molli tum forte fouebat
8.58
imperio, mitis Battus lacrimasque dedisse
8.59
casibus humanis facilis. qui supplice uisa
8.60
intremuit regum euentus dextramque tetendit.
8.61
atque ea, dum flauas bis tondet messor aristas,
8.62
seruata interea sedes: nec longius uti
8.63
his opibus Battoque fuit. nam ferre per aequor
8.64
exitium miserae iam Pygmaliona docebat.
8.65
ergo agitur pelago, diuis inimica sibique,
8.66
quod se non dederit comitem in suprema sorori,
8.67
donec iactatam laceris, miserabile, uelis
8.68
fatalis turbo in Laurentis expulit oras.
8.69
non caeli, non illa soli, non gnara colentum
8.70
Sidonis in Latia trepidabat naufraga terra.
8.71
ecce autem Aeneas sacro comitatus Iulo,
8.72
iam regni compos, noto sese ore ferebat.
8.73
qui terrae defixam oculos et multa timentem
8.74
ac deinde adlapsam genibus lacrimantis Iuli
8.75
attollit mitique manu intra limina ducit.
8.76
atque ubi iam casus aduersorumque pauorem
8.77
hospitii leniuit honos, tum discere maesta
8.78
exposcit cura letum infelicis Elissae.
8.79
cui sic uerba trahens largis cum fletibus Anna
8.80
incipit et blandas addit pro tempore uoces:
8.81
Nate dea, solus regni lucisque fuisti
8.82
germanae tu causa meae: mors testis et ille
8.83
( heu cur non idem mihi tum!) rogus. ora uidere
8.84
postquam est ereptum miserae tua, litore sedit
8.85
interdum, stetit interdum, uentosque secuta
8.86
infelix oculis magno clamore uocabat
8.87
Aenean comitemque tuae se imponere solam
8.88
orabat paterere rati. mox turbida anhelum
8.89
rettulit in thalamos cursum subitoque tremore
8.90
substitit et sacrum timuit tetigisse cubile.
8.91
inde amens nunc sideream fulgentis Iuli
8.92
effigiem fouet amplexu, nunc tota repente
8.93
ad uultus conuersa tuos, ab imagine pendet
8.94
conqueriturque tibi et sperat responsa remitti.
8.95
non umquam spem ponit amor: iam tecta domumque
8.96
deserit et rursus portus furibunda reuisit,
8.97
si qui te referant conuerso flamine uenti.
8.98
ad magicas etiam fallax atque improba gentis
8.99
Massylae leuitas descendere compulit artes.
8.100
heu sacri uatum errores! dum numina noctis
8.101
eliciunt spondentque nouis medicamina curis,
8.102
quod uidi decepta nefas! congessit in atram
8.103
cuncta tui monumenta pyram et non prospera dona.”
8.104
Tunc sic Aeneas dulci repetitus amore:
8.105
Tellurem hanc iuro, uota inter nostra frequenter
8.106
auditam uobis, iuro caput, Anna, tibique
8.107
germanaeque tuae dilectum mitis Iuli,
8.108
respiciens aegerque animi tum regna reliqui
8.109
uestra, nec abscessem thalamo, ni magna minatus
8.110
meque sua ratibus dextra imposuisset et alto
8.111
egisset rapidis classem Cyllenius Euris.
8.112
sed cur( heu seri monitus!), cur tempore tali
8.113
incustodito saeuire dedistis amori?”
8.114
Contra sic infit uoluens uix murmur anhelum
8.115
inter singultus labrisque trementibus Anna:
8.116
Nigro forte Ioui, cui tertia regna laborant,
8.117
atque atri sociae thalami noua sacra parabam,
8.118
quis aegram mentem et trepidantia corda leuaret
8.119
infelix germana tori, furuasque trahebam
8.120
ipsa manu properans ad uisa pianda bidentis;
8.121
† namque asper somno dirus me impleuerat horror,
8.122
terque suam Dido, ter cum clamore uocarat
8.123
et laeta exultans ostenderat ora Sychaeus.
8.124
quae dum abigo menti et sub lucem ut uisa secundent
8.125
oro caelicolas ac uiuo purgor in amni,
8.126
illa cito passu peruecta ad litora mutae
8.127
oscula, qua steteras, bis terque infixit harenae:
8.128
deinde amplexa sinu late uestigia fouit,
8.129
ceu cinerem orbatae pressant ad pectora matres.
8.130
tum rapido praeceps cursu resolutaque crinem
8.131
euasit propere in celsam, quam struxerat ante
8.132
magna mole, pyram, cuius de sede dabatur
8.133
cernere cuncta freta et totam Carthaginis urbem.
8.134
hic Phrygiam uestem et bacatum induta monile,
8.135
postquam illum infelix hausit, quo munera primum
8.136
sunt conspecta, diem et conuiuia mente reduxit
8.137
festasque aduentu mensas teque ordine Troiae
8.138
narrantem longos se peruigilante labores,
8.139
in portus amens rorantia lumina flexit:
8.140
Di longae noctis, quorum iam numina nobis
8.141
mors instans maiora facit, precor,” inquit adeste
8.142
et placidi uictos ardore admittite manis.
8.143
Aeneae coniunx, Veneris nurus, ulta maritum,
8.144
uidi constructas nostrae Carthaginis arces.
8.145
nunc ad uos magni descendet corporis umbra.
8.146
me quoque fors dulci quondam uir notus amore
8.147
expectat, curas cupiens aequare priores.”
8.148
haec dicens ensem media in praecordia adegit,
8.149
ensem Dardanii quaesitum in pignus amoris.
8.150
uiderunt comites tristique per atria planctu
8.151
concurrunt: magnis resonant ululatibus aedes.
8.152
accepi infelix dirisque exterrita fatis,
8.153
ora manu lacerans, lymphato regia cursu
8.154
tecta peto celsosque gradus euadere nitor.
8.155
ter diro fueram conata incumbere ferro,
8.156
ter cecidi exanimae membris reuoluta sororis.
8.157
iamque ferebatur uicina per oppida rumor:
8.157a
arma parant Nomadum proceres et saeuus Iarbas.
8.158
tum Cyrenaeam fatis agitantibus urbem
8.159
deuenio. hinc uestris pelagi uis adpulit oris.”
8.160
Motus erat placidumque animum mentemque quietam
8.161
Troius in miseram rector susceperat Annam.
8.162
iamque omnis luctus omnisque e pectore curas
8.163
dispulerat, Phrygiis nec iam amplius aduena tectis
8.164
illa uidebatur. tacito nox atra sopore
8.165
cuncta per et terras et lati stagna profundi
8.166
condiderat, tristi cum Dido aegerrima uultu
8.167
has uisa in somnis germanae effundere uoces:
8.168
His, soror, in tectis longae indulgere quieti,
8.169
heu nimium secura, potes, nec, quae tibi fraudes
8.170
tendantur, quae circumstent discrimina, cernis?
8.171
at nondum nostro infaustos generique soloque
8.172
Laomedonteae noscis telluris alumnos?
8.173
dum caelum rapida stellas uertigine uoluet,
8.174
lunaque fraterno lustrabit lumine terras,
8.175
pax nulla Aeneadas inter Tyriosque manebit.
8.176
surge, age: iam tacitas suspecta Lauinia fraudes
8.177
molitur dirumque nefas sub corde uolutat
8.178
praeterea, ne falsa putes haec fingere somnum,
8.179
haud procul hinc paruo descendens fonte Numicus
8.180
labitur et leni per ualles uoluitur amne.
8.181
huc rapies, germana, uiam tutosque receptus.
8.182
te sacra excipient hilares in flumina Nymphae,
8.183
aeternumque Italis numen celebrabere in oris.”
8.184
sic fata in tenuem Phoenissa euanuit auram.
8.185
Anna nouis somno excutitur perterrita uisis,
8.186
itque timor totos gelido sudore per artus.
8.187
tunc, ut erat tenui corpus uelamine tecta,
8.188
prosiluit stratis humilique egressa fenestra
8.189
per patulos currit plantis pernicibus agros,
8.190
donec harenoso, sic fama, Numicius illam
8.191
suscepit gremio uitreisque abscondidit antris.
8.192
orta dies totum radiis impleuerat orbem,
8.193
cum nullam Aeneadae thalamis Sidonida nacti
8.194
et Rutulum magno errantes clamore per agrum
8.195
uicini ad ripas fluuii manifesta secuntur
8.196
signa pedum, dumque inter se mirantur, ab alto
8.197
amnis aquas cursumque rapit. tum sedibus imis
8.198
inter caeruleas uisa est residere sorores
8.199
Sidonis et placido Teucros adfarier ore.
8.200
ex illo primis anni celebrata diebus
8.201
per totam Ausoniam uenerando numine culta est.
8.202
Hanc postquam in tristis Italum Saturnia pugnas
8.203
hortata est, celeri superum petit aethera curru,
8.204
optatum Latii tandem potura cruorem.
8.205
diua deae parere parat magnumque Libyssae
8.206
ductorem gentis nulli conspecta petebat.
8.207
ille uirum coetu tum forte remotus ab omni
8.208
incertos rerum euentus bellique uolutans
8.209
anxia ducebat uigili suspiria uoce.
8.210
cui dea sic dictis curas solatur amicis:
8.211
Quid tantum ulterius, rex o fortissime gentis
8.212
Sidoniae, ducis cura aegrescente dolorem?
8.213
omnis iam placata tibi manet ira deorum,
8.214
omnis Agenoridis rediit fauor. eia, age, segnis
8.215
rumpe moras, rape Marmaricas in proelia uires.
8.216
mutati fasces. iam bellum atque arma senatus
8.217
ex inconsulto posuit Tirynthius heros,
8.218
cumque alio tibi Flaminio sunt bella gerenda.
8.219
me tibi, ne dubites, summi matrona Tonantis
8.220
misit. ego Oenotris aeternum numen in oris
8.221
concelebror uestri generata e sanguine Beli.
8.222
haud mora sit: rapido belli rape fulmina cursu.
8.223
celsus Iapygios ubi se Garganus in agros
8.224
explicat( haud longe tellus), huc derige signa.
8.224a
”
8.225
dixit et in nubes umentia sustulit ora.
8.226
Cui dux, promissae reuirescens pignore laudis,
8.227
Nympha, decus generis, quo non sacratius ullum
8.228
numen” ait nobis, felix oblata secundes.
8.229
ast ego te compos pugnae Carthaginis arce
8.230
marmoreis sistam templis iuxtaque dicabo
8.231
aequatam gemino simulacri munere Dido.”
8.232
haec fatus socios stimulat tumefactus ouantis:
8.233
Pone grauis curas tormentaque lenta sedendi,
8.234
fatalis Latio miles. placauimus iras
8.235
caelicolum, redeunt diui: finita maligno
8.236
hinc Fabio imperia et mutatos consule fasces
8.237
nuntio. nunc dextras mihi quisque atque illa referto
8.238
quae Marte exclusus promittere magna solebas.
8.239
en, numen patrium spondet maiora peractis.
8.240
uellantur signa, ac diua ducente petamus
8.241
infaustum Phrygibus Diomedis nomine campum.”
8.242
Dumque Arpos tendunt instincti pectora Poeni,
8.243
subnixus rapto plebei muneris ostro
8.244
saeuit iam rostris Varro ingentique ruinae
8.245
festinans aperire locum fata admouet urbi.
8.246
atque illi sine luce genus surdumque parentum
8.247
nomen, et immodice uibrabat in ore canoro
8.248
lingua procax. hinc auctus opes largusque rapinae,
8.249
infima dum uulgi fouet oblatratque senatum,
8.250
tantum in quassata bellis caput extulit urbe
8.251
momentum ut rerum et fati foret arbiter unus,
8.252
quo conseruari Latium uictore puderet.
8.253
hunc Fabios inter sacrataque nomina Marti
8.254
Scipiadas interque Ioui spolia alta ferentem
8.255
Marcellum fastis labem suffragia caeca
8.256
addiderant, Cannasque malum exitiale fouebat
8.257
ambitus et Graio funestior aequore Campus.
8.258
idem, ut turbarum sator atque accendere sollers
8.259
inuidiam prauusque togae, sic debilis arte
8.260
belligera Martemque rudis uersare nec ullo
8.261
spectatus ferro, lingua sperabat adire
8.262
ad dextrae decus atque e rostris bella ciebat.
8.263
ergo alacer Fabiumque morae increpitare professus
8.264
ad uulgum in patres petulantia uerba ferebat:
8.265
Vos, quorum imperium est, consul praecepta modumque
8.266
bellandi posco. sedeone aut montibus erro,
8.267
dum mecum Garamas et adustus corpora Maurus
8.268
diuidit Italiam? an ferro, quo cingitis, utor?
8.269
exaudi, bone dictator, quid Martia plebes
8.270
imperitet: pelli Libyas Romamque leuari
8.271
hoste iubent. num festinant, quos plurima passos
8.272
tertius exurit lacrimosis casibus annus?
8.273
ite igitur, capite arma, uiri. mora sola triumpho
8.274
paruum iter est. quae prima dies ostenderit hostem,
8.275
et patrum regna et Poenorum bella resoluet.
8.276
ite alacres: Latia deuinctum colla catena
8.277
Hannibalem Fabio ducam spectante per urbem.”
8.278
Haec postquam increpuit, portis arma incitus effert
8.279
impellitque moras: ueluti cum carcere rupto
8.280
auriga indocilis totas effudit habenas
8.281
et praeceps trepida pendens in uerbera planta
8.282
impar fertur equis: fumat male concitus axis,
8.283
ac frena incerto fluitant discordia curru.
8.284
cernebat Paulus( namque huic communia Campus
8.285
iura atque arma tulit) labi mergente sinistro
8.286
consule res pessumque dari, sed mobilis ira est
8.287
turbati uulgi, signataque mente cicatrix
8.288
undantis aegro frenabat corde dolores.
8.289
nam cum perdomita est armis iuuenilibus olim
8.290
Illyris ora uiri, nigro adlatrauerat ore
8.291
uictorem inuidia et uentis iactarat iniquis.
8.292
hinc inerat metus et durae reuerentia plebis.
8.293
sed genus admotum superis summumque per altos
8.294
attingebat auos caelum: numerare parentem
8.295
Assaracum retro praestabat Amulius auctor
8.296
Assaracusque Iouem, nec, qui spectasset in armis,
8.297
abnueret genus. huic Fabius iam castra petenti:
8.298
Si tibi cum Tyrio credis fore maxima bella
8.299
ductore( inuitus uocem hanc e pectore rumpam)
8.300
frustraris, Paule. Ausonidum te proelia dira
8.301
teque hostis castris grauior manet, aut ego multo
8.302
nequiquam didici casus praenoscere Marte.
8.303
spondentem audiui( piget heu taedetque senectae,
8.304
si quas prospicio restat passura ruinas!)
8.305
cum duce tam fausti Martis, qua uiderit hora,
8.306
sumpturum pugnam. quantum nunc, Paule, supremo
8.307
absumus exitio, uocem hanc si consulis ardens
8.308
audiuit Poenus! iam latis obuia credo
8.309
stat campis acies, expectaturque sub ictu
8.310
alter Flaminius. quantos, insane, ciebis
8.311
Varro uiros! tu( pro superi!) tu protinus arma,
8.312
tu campum? noscas ante exploresque trahendo,
8.313
† quam ritus hostis! tu non, quae copia rerum,
8.314
quae natura locis, quod sit, rimabere sollers,
8.315
armorum genus, et stantem super omnia tela
8.316
fortunam aspicies? fer, Paule, indeuia recti
8.317
pectora. cur, uni patriam si adfligere fas est,
8.318
uni sit seruare nefas? eget improbus arto
8.319
iam uictu Libys, et belli feruore retuso
8.320
laxa fides socium est. non hic domus hospita tecto
8.321
inuitat patrio, non fidae moenibus urbes
8.322
excipiunt renouatque pari se pube iuuentus.
8.323
tertia uix superest, crudo quae uenit Hibero,
8.324
turba uirum. persta et cauti medicamina belli
8.325
lentus ama. si qua interea inuitauerit aura
8.326
annueritque deus, uelox accede secundis.”
8.327
Cui breuiter maesto consul sic ore uicissim:
8.328
Mecum erit haec prorsus pietas, mentemque feremus
8.329
in Poenos, inuicte, tuam. nec me unica fallit
8.330
cunctandi ratio, qua te grassante senescens
8.331
Hannibal oppressum uidit considere bellum.
8.332
sed quaenam ira deum? consul datus alter, opinor,
8.333
Ausoniae est, alter Poenis. trahit omnia secum
8.334
et metuit demens alio ne consule Roma
8.335
concidat. e Tyrio consortem accite senatu:
8.336
non tam saeua uolet. nullus qui portet in hostem
8.337
sufficit insano sonipes. incedere noctis,
8.338
quae tardent cursum, tenebras dolet, itque superbus
8.339
tantum non strictis mucronibus, ulla retardet
8.340
ne pugnas mora, dum uagina ducitur ensis.
8.341
Tarpeiae rupes cognataque sanguine nobis
8.342
tecta Iouis, quaeque arce sua nunc stantia linquo,
8.343
moenia felicis patriae, quocumque uocabit
8.344
summa salus, testor, spreto discrimine iturum.
8.345
sed si surda mihi pugnabunt castra monenti,
8.346
haud ego uos ultra, nati, dulcemque morabor
8.347
Assaraci de gente domum, similemue uidebit
8.348
Varroni Paulum redeuntem saucia Roma.”
8.349
Sic tum diuersa turbati mente petebant
8.350
castra duces. at praedictis iam sederat aruis
8.351
Aetolos Poenus seruans ad proelia campos.
8.352
non alias maiore uirum, maiore sub armis
8.353
agmine cornipedum concussa est Itala tellus.
8.354
quippe extrema simul gentique urbique timebant,
8.355
nec spes certandi plus uno Marte dabatur.
8.356
Faunigenae socio bella inuasere Sicano
8.357
sacra manus Rutuli, seruant qui Daunia regna
8.358
Laurentique domo gaudent et fonte Numici,
8.359
quos Castrum Phrygibusque grauis quondam Ardea misit,
8.360
quos, celso deuexa iugo Iunonia sedes,
8.361
Lanuuium atque altrix casti Collatia Bruti,
8.362
quique immite nemus Triuiae, quique ostia Tusci
8.363
amnis amant tepidoque fouent Almone Cybeben.
8.364
hinc Tibur, Catille, tuum sacrisque dicatum
8.365
Fortunae Praeneste iugis Antemnaque, prisco
8.366
Crustumio prior, atque habiles ad aratra Labici.
8.367
necnon sceptriferi qui potant Thybridis undam,
8.368
quique Anienis habent ripas gelidoque rigantur
8.369
Simbruuio rastrisque domant Aequicula rura.
8.370
his Scaurus monitor, tenero tunc Scaurus in aeuo,
8.371
sed iam signa dabat nascens in saecula uirtus.
8.372
non illis solitum crispare hastilia campo,
8.373
nec mos pennigeris pharetram impleuisse sagittis:
8.374
pila uolunt breuibusque habiles mucronibus enses;
8.375
aere caput tecti surgunt super agmina cristis.
8.376
At, quos ipsius mensis seposta Lyaei
8.377
Setia et incelebri miserunt ualle Velitrae,
8.378
quos Cora, quos spumans immiti Signia musto,
8.379
et quos pestifera Pomptini uligine campi,
8.380
qua Saturae nebulosa palus restagnat, et atro
8.381
liuentis caeno per squalida turbidus arua
8.382
cogit aquas Vfens atque inficit aequora limo,
8.383
ducit auis pollens nec dextra indignus auorum
8.384
Scaeuola, cui dirae caelatur laudis honora
8.385
effigie clipeus: flagrant altaribus ignes,
8.386
Tyrrhenum ualli medio stat Mucius ira
8.387
in semet uersa, saeuitque in imagine uirtus.
8.388
† tunc icta species iniere ac bella magistro
8.389
cernitur effugiens ardentem Porsena dextram.
8.390
Quis Circaea iuga et scopulosi uerticis Anxur
8.391
Hernicaque impresso raduntur uomere saxa,
8.392
quis putri pinguis sulcaris Anagnia gleba,
8.393
Sulla Ferentinis Priuernatumque maniplis
8.394
ducebat simul excitis, Soraeque iuuentus
8.395
addita fulgebat telis. hic Scaptia pubes,
8.396
hic Fabrateriae uulgus, nec monte niuoso
8.397
descendens Atina aberat detritaque bellis
8.398
Suessa atque a duro Frusino haud imbellis aratro.
8.399
at, qui Fibreno miscentem flumina Lirim
8.400
sulphureum tacitisque uadis ad litora lapsum
8.401
accolit, Arpinas, accita pube Venafro
8.402
ac Larinatum dextris, socia hispidus arma
8.403
commouet atque uiris ingens exhaurit Aquinum.
8.404
Tullius aeratas raptabat in agmina turmas,
8.405
regia progenies et Tullo sanguis ab alto.
8.406
indole pro quanta iuuenis quantumque daturus
8.407
Ausoniae populis uentura in saecula ciuem!
8.408
ille, super Gangen, super exauditus et Indos,
8.409
implebit terras uoce et furialia bella
8.410
fulmine compescet linguae nec deinde relinquet
8.411
par decus eloquio cuiquam sperare nepotum.
8.412
Ecce inter primos Therapnaeo a sanguine Clausi
8.413
exultat rapidis Nero non imitabilis ausis.
8.414
hunc Amiterna cohors et Bactris nomina ducens
8.415
Casperia, hunc Foruli magnaeque Reate dicatum
8.416
Caelicolum Matri necnon habitata pruinis
8.417
Nursia et a Tetrica comitantur rupe cohortes.
8.418
cunctis hasta decus, clipeusque refertur in orbem,
8.419
conique implumes et laeuo tegmina crure.
8.420
ibant et laeti pars Sancum uoce canebant
8.421
auctorem gentis, pars laudes ore ferebat,
8.422
Sabe, tuas, qui de proprio cognomine primus
8.423
dixisti populos magna dicione Sabinos.
8.424
Quid, qui Picenae stimulat telluris alumnos,
8.425
horridus et squamis et equina Curio crista,
8.426
pars belli quam magna uenit! non aequore uerso
8.427
tam creber fractis albescit fluctus in undis,
8.428
nec coetu leuiore, ubi mille per agmina uirgo
8.429
lunatis acies imitatur Martia peltis,
8.430
perstrepit et tellus et Amazonius Thermodon.
8.431
hic et, quos pascunt scopulosae rura Numanae,
8.432
et quis litoreae fumant altaria Cuprae,
8.433
quique Truentinas seruant cum flumine turris,
8.434
cernere erat: clipeata procul sub sole corusco
8.435
agmina sanguinea uibrant in nubila luce.
8.436
stat fucare colus nec Sidone uilior Ancon
8.437
murice nec Libyco, statque umectata Vomano
8.438
Hadria et inclemens hirsuti signifer Ascli.
8.439
hoc Picus quondam nomen memorabile ab alto
8.440
Saturno statuit genitor, quem carmine Circe
8.441
exutum formae uolitare per aethera iussit
8.442
et sparsit croceum plumis fugientis honorem.
8.443
ante, ut fama docet, tellus possessa Pelasgis,
8.444
quis Aesis regnator erat fluuioque reliquit
8.445
nomen et a sese populos tum dixit Asilos.
8.446
Sed non ruricolae firmarunt robore castra
8.447
deteriore cauis uenientes montibus Vmbri.
8.448
hos Aesis Sapisque lauant rapidasque sonanti
8.449
uertice contorquens undas per saxa Metaurus,
8.450
et lauat ingentem perfundens flumine sacro
8.451
Clitumnus taurum Narque albescentibus undis
8.452
in Thybrim properans Tiniaeque inglorius umor
8.453
et Clanis et Rubico et Senonum de nomine Sena.
8.454
sed pater ingenti medios inlabitur amne
8.455
Albula et admota perstringit moenia ripa.
8.456
his urbes Arna et laetis Meuania pratis,
8.457
Hispellum et duro monti per saxa recumbens
8.458
Narnia et infestum nebulis umentibus olim
8.459
Iguuium patuloque iacens sine moenibus aruo
8.460
Fulginia, his populi fortes: Amerinus et armis
8.461
uel rastris laudande Camers, his Sassina, diues
8.462
lactis, et haud parci Martem coluisse Tudertes.
8.463
ductor Piso uiros spernaces mortis agebat,
8.464
ora puer pulcherque habitum, sed corde sagaci
8.465
aequabat senium atque astu superauerat annos.
8.466
is primam ante aciem pictis radiabat in armis,
8.467
Arsacidum ut fuluo micat ignea gemma monili.
8.468
Iamque per Etruscos legio completa maniplos
8.469
rectorem magno spectabat nomine Galbam.
8.470
huic genus orditur Minos inclusaque tauro
8.471
Pasiphae, clarique dehinc stant ordine patres.
8.472
lectos Caere uiros, lectos Cortona, superbi
8.473
Tarchonis domus, et ueteres misere Grauiscae.
8.474
necnon Argolico dilectum litus Haleso
8.475
Alsium et obsessae campo squalente Fregenae.
8.476
adfuit et sacris interpres fulminis alis
8.477
Faesula et antiquus Romanis moenibus horror
8.478
Clusinum uulgus, cum, Porsena magne, iubebas
8.479
nequiquam pulsos Romae imperitare Superbos.
8.480
tunc, quos a niueis exegit Luna metallis,
8.481
insignis portu, quo non spatiosior alter
8.482
innumeras cepisse rates et claudere pontum,
8.483
Maeoniaeque decus quondam Vetulonia gentis.
8.484
bissenos haec prima dedit praecedere fasces
8.485
et iunxit totidem tacito terrore securis.
8.486
haec altas eboris decorauit honore curulis
8.487
et princeps Tyrio uestem praetexuit ostro.
8.488
haec eadem pugnas accendere protulit aere.
8.489
his mixti Nepesina cohors Aequique Falisci,
8.490
quique tuos, Flauina, focos, Sabatia quique
8.491
stagna tenent Ciminique lacum, qui Sutria tecta
8.492
haud procul et sacrum Phoebo Soracte frequentant.
8.493
spicula bina gerunt: capiti cudone ferino
8.494
sat cautum: Lycios damnant hastilibus arcus.
8.495
Hae bellare acies norant. at Marsica pubes
8.496
et bellare manu et chelydris cantare soporem
8.497
uipereumque herbis hebetare et carmine dentem.
8.498
Aeetae prolem Angitiam mala gramina primam
8.499
monstrauisse ferunt tactuque domare uenena
8.500
et lunam excussisse polo, stridoribus amnes
8.501
frenantem, ac siluis montes nudasse uocatis.
8.502
sed populis nomen posuit metuentior hospes,
8.503
cum fugeret Phrygias trans aequora Marsya Crenas
8.504
Mygdoniam Phoebi superatus pectine loton.
8.505
Marruuium ueteris celebratum nomine Marri
8.506
urbibus est illis caput, interiorque per udos
8.507
Alba sedet campos pomisque rependit aristas.
8.508
cetera in obscuro famae et sine nomine uulgi,
8.509
sed numero castella ualent. coniungitur acer
8.510
Paelignus gelidoque rapit Sulmone cohortes.
8.515
haud illo leuior bellis Vestina iuuentus
8.516
agmina densauit uenatu dura ferarum:
8.517
quae, Fiscelle, tuas arces Pinnamque uirentem
8.518
pascuaque haud tarde redeuntia tondet Aueiae.
8.519
Marrucina simul, Frentanis aemula pubes,
8.520
Corfini populos magnumque Teate trahebat.
8.521
omnibus in pugnam fertur sparus, omnibus alto
8.522
adsuetae uolucrem caelo demittere fundae.
8.523
pectora pellis obit caesi uenatibus ursi.
8.523a
Nec Sidicina cohors defit. Viriasius armat
8.523b
mille uiros, nulli uictus uel ponere castra
8.523c
uel iunxisse ratem duroque resoluere muros
8.523d
ariete et in turrim subitos immittere pontis.
8.511
Nec cedit studio Sidicinus sanguine miles,
8.512
quem genuere Cales. non paruus conditor urbi,
8.513
ut fama est, Calais, Boreae quem rapta per auras
8.514
Orithyia uago Geticis nutriuit in antris.
8.524
Iam uero, quos diues opum, quos diues auorum
8.525
e toto dabat ad bellum Campania tractu,
8.526
ductorum aduentum uicinis sedibus Osci
8.527
seruabant: Sinuessa tepens fluctuque sonorum
8.528
Vulturnum, quasque euertere silentia Amyclae
8.529
Fundique et regnata Lamo Caieta domusque
8.530
Antiphatae, compressa freto, stagnisque palustre
8.531
Liternum et quondam fatorum conscia Cyme.
8.532
illic Nuceria et Gaurus naualibus acta
8.533
prole Dicarchea, multo cum milite Graia
8.534
illic Parthenope ac Poeno non peruia Nola,
8.535
Allifae et Clanio contemptae semper Acerrae.
8.536
Sarrastis etiam populos totasque uideres
8.537
Sarni mitis opes; illic, quos sulphure pingues
8.538
Phlegraei legere sinus, Misenus et ardens
8.539
ore Giganteo sedes Ithacesia Bai.
8.540
non Prochyte, non ardentem sortita Typhoea
8.541
Inarime, non antiqui saxosa Telonis
8.542
insula, nec paruis aberat Calatia muris,
8.543
Surrentum et pauper sulci Cerealis Abella,
8.544
in primis Capua, heu rebus seruare serenis
8.545
inconsulta modum et prauo peritura tumore!
8.546
laetos rectoris formabat Scipio bello.
8.547
ille uiris pila et ferro circumdare pectus
8.548
addiderat. leuiora domo de more parentum
8.549
gestarant tela, ambustas sine cuspide cornos;
8.550
aclydis usus erat factaeque ad rura bipennis.
8.551
ipse inter medios uenturae ingentia laudis
8.552
signa dabat: uibrare sudem, tramittere saltu
8.553
muralis fossas, undosum frangere nando
8.554
indutus thoraca uadum: spectacula tanta
8.555
ante acies uirtutis erant. saepe alite planta
8.556
ilia perfossum et campi per aperta uolantem
8.557
ipse pedes praeuertit ecum, saepe arduus idem
8.558
castrorum spatium et saxo tramisit et hasta.
8.559
Martia frons facilesque comae nec pone retroque
8.560
caesaries breuior. flagrabant lumina miti
8.561
aspectu, gratusque inerat uisentibus horror.
8.562
Adfuit et Samnis, nondum uergente fauore
8.563
ad Poenos, sed nec ueteri purgatus ab ira:
8.564
qui Batulum Nucrasque metunt, Bouiania quique
8.565
exagitant lustra aut Caudinis faucibus haerent,
8.566
et quos aut Rufrae, quos aut Aesernia, quosue
8.567
obscura incultis Herdonia misit ab agris.
8.568
Bruttius, haud dispar animorum, unaque iuuentus
8.569
Lucanis excita iugis Hirpinaque pubes
8.570
horrebat telis et tergo hirsuta ferarum.
8.571
hos uenatus alit: lustra incoluere sitimque
8.572
auertunt fluuio, somnique labore parantur.
8.573
Additur his Calaber Sallentinaeque cohortes
8.574
necnon Brundisium, quo desinit Itala tellus.
8.575
parebat legio audaci permissa Cethego,
8.576
cui socias uires atque indiscreta maniplis
8.577
arma recensebant: nunc sese ostendere miles
8.578
Leucosiae e scopulis, nunc, quem Picentia Paesto
8.579
misit et exhaustae mox Poeno Marte Cerillae,
8.580
nunc Silarus quos nutrit aquis, quo gurgite tradunt
8.581
duritiem lapidum mersis inolescere ramis.
8.582
ille et pugnacis laudauit tela Salerni
8.583
falcatos ensis, et, quae Buxentia pubes
8.584
aptabat dextris, inrasae robora clauae.
8.585
ipse, umero exertus gentili more parentum,
8.586
difficili gaudebat equo roburque iuuentae
8.587
flexi cornipedis duro exercebat in ore.
8.588
Vos etiam accisae desolataeque uirorum,
8.589
Eridani gentes, nullo attendente deorum
8.590
uotis tunc uestris casura ruistis in arma.
8.591
certauit Mutinae quassata Placentia bello,
8.592
Mantua mittenda certauit pube Cremonae,
8.593
Mantua, Musarum domus atque ad sidera cantu
8.594
euecta Aonio et Smyrnaeis aemula plectris.
8.595
tum Verona Athesi circumflua et undique sollers
8.596
arua coronantem nutrire Fauentia pinum,
8.597
Vercellae, fuscique ferax Pollentia uilli,
8.598
et quondam Teucris comes in Laurentia bella
8.599
Ocni prisca domus, paruique Bononia Rheni,
8.600
quique graui remo limosis segniter undis
8.601
lenta paludosae proscindunt stagna Rauennae.
8.602
tum Troiana manus, tellure antiquitus orti
8.603
Euganea profugique sacris Antenoris oris.
8.604
necnon cum Venetis Aquileia† superfluit armis.
8.605
tum pernix Ligus et sparsi per saxa Vagenni
8.606
in decus Hannibalis duros misere nepotes.
8.607
maxima tot populis rector fiducia Brutus
8.608
ibat et hortando notum accendebat in hostem.
8.609
laeta uiro grauitas ac mentis amabile pondus
8.610
et sine tristitia uirtus. non ille rigoris
8.611
ingratas laudes nec nubem frontis amabat
8.612
nec famam laeuo quaerebat limite uitae.
8.613
Addiderat ter mille uiros, in Marte sagittae
8.614
expertos, fidus Sicula regnator ab Aetna.
8.615
non totidem Ilua uiros, sed laetos cingere ferrum
8.616
armarat patrio, quo nutrit bella, metallo.
8.617
Ignosset quamuis auido committere pugnam
8.618
Varroni, quicumque simul tot tela uideret.
8.619
tantis agminibus Rhoeteo litore quondam
8.620
feruere, cum magnae Troiam inuasere Mycenae,
8.621
mille rates uidit Leandrius Hellespontus.
8.622
Vt uentum ad Cannas, urbis uestigia priscae,
8.623
defigunt diro signa infelicia uallo.
8.624
nec tanta miseris iamiam impendente ruina
8.625
cessarunt superi uicinas prodere clades.
8.626
per sudum attonitis pila exarsere maniplis,
8.627
et celsae toto ceciderunt aggere pinnae,
8.628
nutantique ruens prostrauit uertice siluas
8.629
Garganus, fundoque imo mugiuit anhelans
8.630
Aufidus, et magno late distantia ponto
8.631
terruerunt pauidos accensa Ceraunia nautas.
8.632
quaesiuit Calaber, subducta luce repente
8.633
immensis tenebris, et terram et litora Sipus,
8.634
obseditque frequens castrorum limina bubo.
8.635
nec densae trepidis apium se inuoluere nubes
8.636
cessarunt aquilis. non unus crine corusco
8.637
regnorum euersor rubuit letale cometes.
8.638
castra quoque et uallum rabidae sub nocte silenti
8.639
inrupere ferae raptique ante ora pauentum
8.640
adiunctos uigilis sparserunt membra per agros.
8.641
ludificante etiam terroris imagine somnos
8.642
Gallorum uisi bustis erumpere manes,
8.643
terque quaterque solo penitus tremuere reuulsae
8.644
Tarpeiae rupes, atque atro sanguine flumen
8.645
manauit Iouis in templis, lacrimaeque uetusta
8.646
effigie patris large fluxere Quirini.
8.647
maior et horrificis sese extulit Allia ripis.
8.648
non Alpes sedere loco, non nocte dieue
8.649
ingentis inter stetit Apenninus hiatus.
8.650
axe super medio, Libyes a parte, coruscae
8.651
in Latium uenere faces, ruptusque fragore
8.652
horrisono polus, et uultus patuere Tonantis.
8.653
Aetnaeos quoque contorquens e cautibus ignis
8.654
Vesbius intonuit, scopulisque in nubila iactis
8.655
Phlegraeus tetigit trepidantia sidera uertex.
8.656
Ecce inter medios belli praesagus, et ore
8.657
attonito sensuque simul, clamoribus implet
8.658
miles castra feris et anhelat clade futura:
8.659
Parcite, crudeles superi. iam stragis aceruis
8.660
deficiunt campi. uideo per densa uolantem
8.661
agmina ductorem Libyae currusque citatos
8.662
arma uirum super atque artus et signa trahentem.
8.663
turbinibus furit insanis et proelia uentus
8.664
inque oculos inque ora rotat. cadit immemor aeui
8.665
nequiquam, Trasimenne, tuis Seruilius oris
8.666
subductus. quo, Varro, fugis? pro Iuppiter! ictu
8.667
procumbit saxi fessis spes ultima Paulus.
8.668
cesserit huic Trebia exitio. pons ecce cadentum
8.669
corporibus struitur, reicitque cadauera fumans
8.670
Aufidus, ac uictrix insultat belua campis.
8.671
gestat Agenoreus nostro de more secures
8.672
consulis, et sparsos lictor fert sanguine fasces.
8.673
in Libyam Ausonii portatur pompa triumphi.
8.674
o dolor! hoc etiam, superi, uidisse iubetis?
8.675
congesto, laeuae quodcumque auellitur, auro
8.676
metitur Latias uictrix Carthago ruinas.”