Lpunica
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/silus-italicus" aria-label="More works by Silus Italicus">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
11.1
Nunc age, quos clades insignis Iapyge campo
11.2
uerterit ad Libyam populos Sarranaque castra,
11.3
expediam. stat nulla diu mortalibus usquam,
11.4
Fortuna titubante, fides. adiungere dextras
11.5
certauere palam rumpenti foedera Poeno
11.6
(heu nimium faciles laesis diffidere rebus!)
11.7
saeuior ante alios iras seruasse repostas
11.8
atque odium renouare ferox in tempore Samnis,
11.9
mox leuis et sero pressurus facta pudore
11.10
Bruttius, ambiguis fallax mox Apulus armis,
11.11
tum gens Hirpini uana indocilisque quieti
11.12
et rupisse indigna fidem: ceu dira per omnis
11.13
manarent populos foedi contagia morbi.
11.14
iamque Atella suas iamque et Calatia adegit,
11.15
fas superante metu, Poenorum in castra cohortes.
11.16
inde Phalanteo leuitas animosa Tarento
11.17
Ausonium laxare iugum. patefecit amicas
11.18
alta Croton portas Afrisque ad barbara iussa
11.19
Thespiadum docuit summittere colla nepotes.
11.20
idem etiam Locros habuit furor. ora uadosi
11.21
litoris, Argiuos Maior qua Graecia muros
11.22
seruat et Ionio luitur curuata profundo,
11.23
laetas res Libyae et fortunam in Marte secuta,
11.24
iurauit pauitans Tyrio sua proelia Marti.
11.25
iam uero, Eridani tumidissimus accola, Celtae
11.26
incubuere malis Italum ueteresque doloris
11.27
tota se socios properarunt iungere mole.
11.28
Sed fas id Celtis, fas impia bella referre
11.29
Boiorum fuerit populis: Capuaene furorem,
11.30
quem Senonum genti, placuisse, et Dardana ab ortu
11.31
moenia barbarico Nomadum sociata tyranno
11.32
quisnam mutato tantum nunc tempore credat?
11.33
luxus et insanis nutrita ignauia lustris
11.34
consumptusque pudor peccando unisque relictus
11.35
diuitiis probrosus honor lacerabat hiantem
11.36
desidia populum ac resolutam legibus urbem.
11.37
insuper exitio truculenta superbia agebat.
11.38
nec uitiis deerant uires. non largior ulli
11.39
Ausoniae populo (sic tum Fortuna fouebat)
11.40
aurique argentique modus; madefacta ueneno
11.41
Assyrio maribus uestis medioque dierum
11.42
regales epulae atque ortu conuiuia solis
11.43
deprensa et nulla macula non inlita uita.
11.44
tum populo saeui patres, plebesque senatus
11.45
inuidia laeta, et conlidens dissona corda
11.46
seditio. sed enim interea temeraria pubis
11.47
delicta augebat pollutior ipsa senectus.
11.48
nec, quos uile genus despectaque lucis origo
11.49
foedabat, sperare sibi et deposcere primi
11.50
deerant imperia ac patriae pereuntis habenas.
11.51
quin etiam exhilarare uiris conuiuia caede
11.52
mos olim et miscere epulis spectacula dira
11.53
certantum ferro, saepe et super ipsa cadentum
11.54
pocula, respersis non parco sanguine mensis.
11.55
Has astu adgressus quo uerteret acrius aegras
11.56
ad Tyrios mentes, quae nulla sorte daturam
11.57
certus erat Romam (neque enim impetrata uolebat)—
11.58
Pacuuio fuit haud obscurum crimine nomen—
11.59
hortatur summi partem deposcere iuris
11.60
atque alternatos sociato consule fasces
11.61
et, si partita renuant sedisse curuli
11.62
aequatumque decus geminasque uidere secures,
11.63
ultorem ante oculos atque ora astare repulsae.
11.64
ergo electa manus gressu fert dicta citato.
11.65
antistat cunctis praecellens Virrius ore,
11.66
sed genus obscurum nullique furore secundus.
11.67
qui postquam coetu patrum ingentique senatu
11.68
impia dementis uulgi ac uix tota profudit
11.69
consulta et tumidis incendit uocibus aures,
11.70
concordi fremitu renuentum effunditur asper
11.71
toto e concilio clamor, tum quisque fatigat
11.72
increpitans, uocumque tremit certamine templum.
11.73
Hic Torquatus, auum fronte aequauisse seuera
11.74
nobilis, ‘Heu Capua portantes talia dicta
11.75
Romuleis durastis’ ait ‘succedere muris,
11.76
ad quos non ausi Carthago atque Hannibal arma
11.77
post Cannas adferre suas? numquamne per auris
11.78
it uestras, in Tarpeia cum sede Latini
11.79
orarent paria, haud uerbis, haud uoce, sed acri
11.80
propulsum dextra, qui tum mandata superbo
11.81
ore adportabat, tanto per limina templi
11.82
turbine praecipitem reuoluti corporis actum,
11.83
ut saeuo adflictus saxo spectante piaret
11.84
tristia dicta Ioue et lueret uerba impia leto?
11.85
en ego progenies eius, qui sede Tonantis
11.86
expulit orantem et nuda Capitolia consul
11.87
defendit dextra.’ rabidum hinc palmasque uirorum
11.88
intentantem oculis proauitaque facta parantem
11.89
ut uidit maiore adeo crudescere motu,
11.90
excipit his frendens Fabius: ‘Pro cuncta pudendi!
11.91
sedes, ecce, uacat, belli uiduata procella:
11.92
quem, quaeso, e uobis huic imposuisse paratis
11.93
inque locum Pauli quemnam datis? an tua, Virri,
11.94
prima atque ante alios sors, concedente senatu,
11.95
te citat ac nostris aequat iam purpura Brutis?
11.96
i, demens, i, quo tendis; tibi perfida fasces
11.97
det Carthago suos.’ medio feruore loquentis
11.98
impatiens ultra gemitu cohibere furorem
11.99
fulminea toruum exclamat Marcellus ab ira:
11.100
‘Quae tandem et quam lenta tenet patientia mentem,
11.101
o confuse nimis Gradiui turbine Varro,
11.102
ut perferre queas furibunda insomnia consul?
11.103
nonne exturbatos iam dudum limine templi
11.104
praecipites agis ad portas, et discere cogis
11.105
semiuiros, quod sit nostro de more creati
11.106
consulis imperium? non umquam sobria pubes
11.107
et peritura breui, moneo, ocius urbe facesse.
11.108
muros ante tuos, ut par est, debita ductor
11.109
armatus responsa dabit.’ consurgere cuncti
11.110
hinc pariter magnoque uiros clamore premebant.
11.111
necnon et foribus propere Campana iuuentus
11.112
extulit ipsa gradum, tantaeque dolore repulsae
11.113
concitus Hannibalem uoluebat Virrius ore.
11.114
Fuluius (huic nam spondebant praesagia mentis
11.115
uenturum decus, et Capuae pereuntis imago
11.116
iam tum erat ante oculos) Non si Carthaginis inquit
11.117
‘ductorem uestris deuinctum colla catenis
11.118
Romam uictor agis, posthac intrare Quirini
11.119
sacratas dabitur sedes. tende ocius, oro,
11.120
quo mens aegra uocat.’ referunt haec inde citati
11.121
mixta minis et torua trucis responsa senatus.
11.122
Tantane, omnipotens, caligine mersa latere
11.123
fata placet? ueniet quondam felicior aetas,
11.124
cum pia Campano gaudebit consule Roma
11.125
et per bella diu fasces perque arma negatos
11.126
ultro ad magnanimos referet secura nepotes.
11.127
poena superborum tamen haec durabit auorum,
11.128
quod non ante suos Capua ad suffragia mittet,
11.129
quam Carthago suos. Postquam nunc dicta senatus,
11.130
nunc facta exposuit, tum ueris falsa per artem
11.131
Virrius admiscens cecinit fatale cruenti
11.132
turbatis signum belli. furiata iuuentus
11.133
arma, arma Hannibalemque uolunt. ruit undique uulgus
11.134
et Poenos in tecta uocant. ingentia facta
11.135
Sidonii iuuenis celebrant: ut ruperit Alpes
11.136
Herculei socius decoris diuisque propinquas
11.137
transierit cursu rupes, ut caede referta
11.138
clauserit Eridani uictor uada, uictor ut idem
11.139
Lydia Romano turbarit stagna cruore,
11.140
ut Trebiae ripas aeterno nomine famae
11.141
tradiderit Paulumque idem inter proelia et idem
11.142
Flaminium, proceres rerum, demiserit umbris.
11.143
his super excisam primori Marte Saguntum
11.144
et iuga Pyrenes et Hiberum et sacra parentis
11.145
iuratumque uiro bellum puerilibus annis
11.146
accumulant. unum, ducibus tot caede peremptis,
11.147
tot fusis acie, stare inter proelia nullis
11.148
attactum telis. superum cum munere detur
11.149
huic sociare uiro dextras et foedere iungi,
11.150
fastus exanguis populi uanumque tumorem
11.151
nimirum Capua et dominatum perferat urbis,
11.152
ceu famulis fasces aequataque iura negantis?
11.153
prorsus enim tanto potiorem nomine habendum
11.154
Varronem, ut fugiat consul fulgentior ostro.
11.155
Talia iactantes iam lectam sorte parabant
11.156
mittere quae Tyrios adiungat foedere pubem.
11.157
sed non inuictum ponebat pectore robur
11.158
tum solum Decius Capuae decus. isque receptus
11.159
in medios coetus (neque enim differre dabatur)
11.160
Itis, ait ‘ciues, uiolanda ad iura parentum
11.161
damnatumque caput temerati foederis aris
11.162
iungitis hospitio? quae tanta obliuio recti?
11.163
magnum atque in magnis positum populisque uirisque
11.164
haud uersam ostentare fidem! nunc tempus inire
11.165
proelia pro Rutulis, nunc signa aciemque mouere,
11.166
dum trepidae res, et medicinam uulnera poscunt:
11.167
is locus officio, cum cessant prospera, cumque
11.168
dura ad opem Fortuna uocat. nam laeta fouere
11.169
haud quaquam magni est animi decus. huc, age, adeste.
11.170
noui dis animas similes et pectora magnis
11.171
numquam angusta malis. capiunt, mihi credite, Cannas
11.172
et Trasimenna uada et Pauli memorabile letum.
11.173
hi sunt qui uestris infixum moenibus hostem
11.174
deiecere manu et Capuam eripuere superbis
11.175
Samnitum iussis. hi sunt qui iura dedere
11.176
terrore expulso Sidicinaque bella remorunt.
11.177
quos fugitis socios? quosue additis? ille ego sanguis
11.178
Dardanius, cui sacra pater, cui nomina liquit
11.179
ab Ioue ducta Capys magno cognatus Iulo,
11.180
ille ego semihomines inter Nasamonas et inter
11.181
saeuum atque aequantem ritus Garamanta ferarum
11.182
Marmarico ponam tentoria mixtus alumno,
11.183
ductoremque feram, cui nunc pro foedere proque
11.184
iustitia est ensis solaeque e sanguine laudes?
11.185
non ita, non Decio permixtum fasque nefasque,
11.186
haec ut uelle queat. nullo nos inuida tanto
11.187
armauit Natura bono, quam ianua mortis
11.188
quod patet et uita non aequa exire potestas.’
11.189
Haec uana auersas Decius iactauit ad auris.
11.190
ast delecta manus iungebat foedera Poeno.
11.191
iamque aderat praemissa duci turbante tumultu
11.192
Autololes numerosa cohors. ipse agmine magno
11.193
festinata citus per campos signa mouebat.
11.194
et Decius: ‘Nunc hora, uiri, nunc tempus. adeste,
11.195
dum Capua dignum, dum me duce dextera uindex
11.196
molitur facinus: procumbat barbara pubes.
11.197
pro se quisque alacres rapite hoc decus. hostis adire
11.198
si parat, obstructas praebete cadauere portas
11.199
et ferro purgate nefas. hic denique solus
11.200
eluerit sanguis maculatas crimine mentes.’
11.201
Dumque ea nequiquam non ulli laeta profatur,
11.202
audita asperitate uiri coeptoque feroci,
11.203
multa feta gerens ira praecordia, Poenus
11.204
astabat muris propereque accersere lectos
11.205
immitem castris Decium iubet. horrida uirtus
11.206
armatumque fide pectus rectique cupido
11.207
et maior Capua mens imperterrita mole
11.208
inuicta stabat toruoque minacia uultu
11.209
iussa ducis uerbisque etiam incessebat amaris.
11.210
quem Libyae rector tot signa, tot arma ferentis
11.211
spernentem increpitans magno clamore profatur:
11.212
‘Post Paulum, post Flaminium componimur, eheu,
11.213
uecordi Decio, mecum certasse uolenti
11.214
in decus et famam leti. rapite (ite citati)
11.215
signa, duces. pateatne mihi Campana uetante
11.216
urbs Decio, explorare libet, noua bella mouenti
11.217
cui patuere Alpes, saxa impellentia caelum
11.218
atque uni calcata deo.’ suffuderat ora
11.219
sanguis et a toruo surgebant lumine flammae.
11.220
tum rictus spumans et anhelis faucibus acta
11.221
uersabant penitus dirum suspiria murmur.
11.222
sic urbem inuectus, toto comitante senatu
11.223
et uulgo ad spectanda ducis simul ora ruente,
11.224
effundit cunctam rabiem irarumque procellas.
11.225
Necnon et Decio propiora pericula mentem
11.226
flammarant, tempusque adeo cernebat adesse,
11.227
quo laudes ducis inuicti superaret inermis.
11.228
non illum fuga, non clausi occuluere penates,
11.229
sed liber, ueluti nullus penetrasset in urbem
11.230
Hannibal, intrepido seruauerat otia uultu,
11.231
cum iuuenem saeuis, horrendum, concitus armis
11.232
inuadit globus et pedibus sublime sedentis
11.233
ductoris sistit. tonat inde ferocibus alte
11.234
incessens uictor dictis: ‘Solusne ruentem
11.235
fulcire ac reuocare paras a funere Romam,
11.236
o demens? en, qui diuum mihi munera tanta
11.237
eripiat. Decio prorsus seruabar inerti
11.238
uincendus, Decio imbelli, cui femina nulla
11.239
orta in Agenoreis nostrae Carthaginis oris
11.240
cesserit. huic agedum (nam cur indigna feramus
11.241
magnanimi?), miles, meritas innecte catenas.’
11.242
dixerat haec, necdum finem conuicia norant:
11.243
inlatus uelut armentis super ardua colla
11.244
cum sese imposuit uictorque immane sub ira
11.245
infremuit leo et immersis grauis unguibus haesit,
11.246
mandit anhelantem pendens ceruice iuuencum.
11.247
at Decius, dum uincla ligant, Necte ocius inquit
11.248
‘(nam sic Hannibalem decet intrauisse) catenas,
11.249
foederis infausti pretium. sic uictima prorsus
11.250
digna cadit Decius. nec enim te sanguine laetum
11.251
humano sit fas caesis placasse iuuencis.
11.252
en dextra! en foedus! nondum tibi curia necdum
11.253
templorum intrati postes: iam panditur acri
11.254
imperio carcer. perge ac primordia tanta
11.255
accumula paribus factis. mihi fama sub umbras
11.256
te feret oppressum Capuae cecidisse ruinis.’
11.257
nec plura effari concessum. obnubitur atra
11.258
ueste caput, trahiturque ferox ante ora suorum.
11.259
Exin uictor ouans sedato pectore tandem
11.260
spectandis urbis tectis templisque serenos
11.261
laetus circumfert oculos et singula discit:
11.262
quis muris sator, et pubes sit quanta sub armis,
11.263
quot bello pateant argenti aerisque talenta,
11.264
nunc qualis frenata acies, nunc deinde pedestris
11.265
copia quanta uiris. monstrant Capitolia celsa
11.266
Stellatisque docent campos Cereremque benignam.
11.267
iamque diem ad metas defessis Phoebus Olympo
11.268
impellebat equis, fuscabat et Hesperos umbra
11.269
paulatim infusa properantem ad litora currum:
11.270
instituunt de more epulas festamque per urbem
11.271
regifice extructis celebrant conuiuia mensis.
11.272
ipse, deum cultu et sacro dignatus honore,
11.273
praecipuis multoque procul splendentibus ostro
11.274
accipitur sublime toris. non una ministri
11.275
turba gregis: posuisse dapes his addita cura,
11.276
his adolere focos, his ordine pocula ferre;
11.277
necnon et certis struitur penus. aspera mensa
11.278
pondera caelati fulgent antiquitus auri.
11.279
eripiunt flammae noctem, strepituque mouentum
11.280
murmurat alta domus. stupet inconsuetus opimae
11.281
Sidonius mensae miles faciemque superbi
11.282
ignotam luxus oculis mirantibus haurit.
11.283
uescitur ipse silens et tantos damnat honores
11.284
esse epulis facilesque coli tanto agmine mensas,
11.285
donec pulsa fames et Bacchi munera duram
11.286
laxarunt mentem. tum frontis reddita demum
11.287
laetitia, et positae grauiores pectore curae.
11.288
Personat Euboica Teuthras testudine, Cymes
11.289
incola, et obtusas immiti murmure saeuae
11.290
inter bella tubae permulcet cantibus auris.
11.453
namque chaos, caecam quondam sine sidere molem
11.454
non surgente die, ac mundum sine luce canebat.
11.455
tum deus ut liquidi disclusset stagna profundi
11.456
tellurisque globum media compage locasset;
11.457
ut celsum superis habitare dedisset Olympum,
11.458
castaque Saturni monstrabat saecula patris.
11.291
iamque Iouem et laetos per furta canebat amores
11.292
Electraeque toros Atlantidos, unde creatus
11.293
proles digna deum tum Dardanus, isque Tonanti
11.294
ut det Erichthonium magna de stirpe nepotem;
11.295
hinc Tros, hinc Ilus, generis tunc ordine longo
11.296
Assaracus, nulloque minor famaue manuue
11.297
tum Capys ut primis dederit sua nomina muris.
11.298
concelebrant plausu pariter Sidonia pubes
11.299
Campanaeque manus. ante omnis ductor honori
11.300
nominis augusto libat carchesia ritu;
11.301
cetera quem sequitur Bacchique e more liquorem
11.302
inrorat mensis turba ardescitque Lyaeo.
11.303
Interea, Tyrio resoluta in gaudia coetu
11.304
conuerso (neque enim, iuuenis non digne sileri,
11.305
tramittam tua coepta libens famamque negabo
11.306
quamquam imperfectis, magnae tamen indolis, ausis),
11.307
mens una, inuiolata mero nullisque uenenis
11.308
potandi exarmata decus, pugnaeque necisque
11.309
Sidoniae tacito uoluebat pectore molem.
11.310
quoque esset miranda magis tam sacra libido,
11.311
Pacuuio genitus patrias damnauerat artis.
11.312
is uariis oneratum epulis atque atria tardo
11.313
linquentem gressu comitatus pone parentem,
11.314
postquam posse datum meditata aperire nouosque
11.315
pandere conatus, et liber parte relicta
11.316
tectorum a tergo patuit locus, ‘Accipe digna
11.317
et Capua et nobis’ inquit consulta: (togaque
11.318
armatum amota nudat latus) ‘hoc ego bellum
11.319
conficere ense paro atque auulsum ferre Tonanti
11.320
rectoris Libyci uictor caput. hic erit ille,
11.321
qui polluta dolis iam foedera sanciet, ensis.
11.322
si perferre nequit spectacula tanta senectus
11.323
et tremit inceptis lasso maioribus aeuo,
11.324
at tu securis concede penatibus et me
11.325
linque meae menti. summum quod credis et aequas
11.326
Hannibalem superis, o quantum nomine maior
11.327
iam Poeno tibi natus erit!’ uibrabat ab ore
11.328
ignis atrox, animusque uiri iam bella gerebat,
11.329
cum senior, tanti pondus conaminis aegra
11.330
iam dudum uix aure ferens, tremebundus ibidem
11.331
sternitur et pedibus crebro pauida oscula figens:
11.332
‘Per si quid superest uitae, per iura parentis
11.333
perque tuam nostra potiorem, nate, salutem,
11.334
absiste inceptis, oro, ne sanguine cernam
11.335
polluta hospitia ac tabo repleta cruento
11.336
pocula et euersas pugnae certamine mensas.
11.337
tune illum, quem non acies, non moenia et urbes
11.338
ferre ualent, cum frons propior lumenque corusco
11.339
igne micat, tune illa uiri quae uertice fundit
11.340
fulmina pertuleris, si uiso intorserit ense
11.341
diram, qua uertit per campos agmina, uocem?
11.342
fallit te, mensas inter quod credis inermem.
11.343
tot bellis quaesita uiro, tot caedibus armat
11.344
maiestas aeterna ducem. si admoueris ora,
11.345
Cannas et Trebiam ante oculos Trasimennaque busta
11.346
et Pauli stare ingentem miraberis umbram.
11.347
quid? tanto in casu comitum iuxtaque iacentum
11.348
torpebunt dextrae? parce, oro, et desine uelle,
11.349
cui nequeas uictor superesse. an tristia uincla
11.350
et Decius non erudiunt componere mentem?’
11.351
Talia commemorans, famae maioris amore
11.352
flagrantem ut uidit iuuenem surdumque timori,
11.353
‘Nil ultra posco, refer in conuiuia gressum;
11.354
approperemus:’ ait ‘non iam tibi pectora pubis
11.355
Sidoniae fodienda manu tutantia regem:
11.356
hoc iugulo dextram explora. namque haec tibi ferrum,
11.357
si Poenum inuasisse paras, per uiscera ferrum
11.358
nostra est ducendum. tardam ne sperne senectam.
11.359
opponam membra atque ensem extorquere negatum
11.360
morte mea eripiam.’ lacrimae tunc ore profusae,
11.361
et magna superum cura seruatus in arma
11.362
Scipiadae Poenus, nec tantum fata dederunt
11.363
externa peragi dextra. pulcherrimus irae
11.364
et dignus fieri compos memorabilis ausi,
11.365
amisit quantam posito conamine laudem,
11.366
cui tantum est uoluisse decus. tum reddere sese
11.367
festinant epulis et tristia fronte serenant,
11.368
donec laeta uirum soluit conuiuia somnus.
11.369
Postera lux Phaethontis equos proferre parabat,
11.370
iam rapido summis curru splendente sub undis,
11.371
et iuuenis magno generatus Hamilcare duras
11.372
iam dudum exercet curas. Carthaginis arces
11.373
ire ferox Mago et patribus portare iubetur
11.374
nuntius acta ducis. praeda et captiua leguntur
11.375
corpora dereptaeque uiris sub Marte cruento
11.376
exuuiae, fausti superis libamina belli.
11.377
altera curarum Libycis dimittitur oris
11.378
heu Decius, reduci lentas seruatus ad iras,
11.379
ni poenae iuuenem indignae miseratus ab alto
11.380
Iuppiter antiquam Batti uertisset ad urbem.
11.381
hic Pellaea uirum Ptolomaei sceptra uehentum
11.382
eripuere minis, resolutaque uincula collo.
11.383
atque eadem uitae custos mox deinde quieto
11.384
accepit tellus ossa inuiolata sepulchro.
11.385
Nec Venerem interea fugit exoptabile tempus
11.386
Poenorum mentes caeco per laeta premendi
11.387
exitio et luxu corda importuna domandi.
11.388
spargere tela manu passim fallentia natis
11.389
imperat et tacitas in pectora mittere flammas.
11.390
tum pueris dulce adridens: ‘Eat improba Iuno
11.391
et nos (nec mirum, quid enim sumus?) acta secundis
11.392
despiciat. ualet illa manu, ualet illa lacertis:
11.393
paruula nos arcu puerili spicula sensim
11.394
fundimus, et nullus nostro de uulnere sanguis.
11.395
uerum, agite, o mea turba, precor (nunc tempus), adeste
11.396
et Tyriam pubem tacitis exurite telis.
11.397
amplexu multoque mero somnoque uirorum
11.398
profliganda acies, quam non perfregerit ensis,
11.399
non ignes, non immissis Gradiuus habenis.
11.400
combibat inlapsos ductor per uiscera luxus,
11.401
nec pudeat picto fultum iacuisse cubili,
11.402
nec crinem Assyrio perfundere pugnet amomo.
11.403
ille sub hiberno somnos educere caelo
11.404
iactator tectis malit consumere noctes,
11.405
ac ponat ritus uescendi saepe citato
11.406
dum residet sub casside equo, discatque Lyaeo
11.407
imbellem donare diem. tum deinde madenti
11.408
post epulas sit grata chelys, segnisque soporas
11.409
aut nostro uigiles ducat sub numine noctes.’
11.410
Haec postquam Venus, adplaudit lasciuus et alto
11.411
mittit se caelo niueis exercitus alis.
11.412
sentit flammiferas pubes Maurusia pennas,
11.413
et pariter fusis tepuerunt pectora telis.
11.414
Bacchi dona uolunt epulasque et carmina rursus
11.415
Pieria liquefacta lyra. non acer aperto
11.416
desudat campo sonipes, non ulla per auras
11.417
lancea nudatos exercet torta lacertos.
11.418
mollitae flammis lymphae languentia somno
11.419
membra fouent, miserisque bonis perit horrida uirtus.
11.420
ipse etiam, adflatus fallente Cupidine, ductor
11.421
instaurat mensas dapibus repetitque uolentum
11.422
hospitia et patrias paulatim decolor artis
11.423
exuit, occulta mentem uitiante sagitta.
11.424
altera iam patria atque aequo sub honore uocatur
11.425
altera Carthago Capua, intactumque secundae
11.426
fortunae ingenium uitia adlectantia quassant.
11.427
nec luxus ullus mersaeque libidine uitae
11.428
Campanis modus: accumulant uariasque per artis
11.429
scaenarum certant epulas distinguere ludo,
11.430
ut strepit assidue Phrygiam ad Nilotica loton
11.431
†Memphis Amyclaeo passim lasciua Canopo.
11.432
inprimis dulcem, Poeno laetante, per auris
11.433
nunc uoce infundit Teuthras, nunc pectine cantum.
11.434
isque ubi mirantem resonantia pollice fila
11.435
ductorem uidit Libyae, canere inde superbas
11.436
Aoniae laudes sensim testudinis orsus,
11.437
concordem citharae mouit per carmina linguam
11.438
uincere linquentis uitam quae possit olores,
11.439
atque haec e multis carpsit mollissima mensae:
11.440
‘Argolicis quondam populis, mirabile dictu,
11.441
exaudita chelys lapidem testudine felix
11.442
ducere et in muris posuisse uolentia saxa.
11.443
haec Amphionio uallauit pectine Thebas
11.444
ac silice aggeribus per se scandente uocatis
11.445
iussit in immensum cantatas surgere turris.
11.446
altera turbatum plectro moderata profundum
11.447
et tenuit phocas et in omni Protea forma
11.448
traxit et aequoreo portauit Ariona dorso.
11.449
iam quae Peliaca formabat rupe canendo
11.450
heroum mentes et magni pectora Achillis,
11.451
Centauro dilecta chelys, compesceret iras
11.452
percussa fide uel pelagi uel tristis Auerni.
11.453
namque chaos, caecam quondam sine sidere molem
11.454
non surgente die, ac mundum sine luce canebat.
11.455
tum deus ut liquidi †discisset stagna profundi
11.456
tellurisque globum media compage locasset;
11.457
ut celsum superis habitare dedisset Olympum,
11.458
castaque Saturni monstrabat saecula patris.
11.459
sed quos pulsabat Riphaeum ad Strymona, nerui,
11.460
auditus superis, auditus manibus Orpheus,
11.461
emerito fulgent clara inter sidera caelo.
11.462
hunc etiam mater, tota comitante sororum
11.463
Aonidum turba, mater mirata canentem.
11.464
non illo Pangaea iuga aut Mauortius Haemus,
11.465
non illo modulante sonos stetit ultima Thrace:
11.466
cum siluis uenere ferae, cum montibus amnes,
11.467
immemor et dulcis nidi positoque uolatu
11.468
non mota uolucris captiua pependit in aethra.
11.469
quin etiam, Pagasaea ratis, cum caerula nondum
11.470
cognita terrerent pontoque intrare negarent,
11.471
ad puppim sacrae, cithara eliciente, carinae
11.472
adductum cantu uenit mare. pallida regna
11.473
Bistonius uates flammisque Acheronta sonantem
11.474
placauit plectro et fixit reuolubile saxum.
11.475
o dirae Ciconum matres Geticique furores
11.476
et damnata deis Rhodope! tulit ora reuulsa
11.477
in pontum, ripis utraque sequentibus, Hebrus.
11.478
tum quoque, cum rapidi caput a ceruice recisum
11.479
portarent fluctus, subito emicuere per undas
11.480
ad murmur cete toto exultantia ponto.’
11.481
Sic tunc Pierius bellis durata uirorum
11.482
pectora Castalio frangebat carmine Teuthras.
11.483
interea placida attulerant iam flamina terris
11.484
Magonem Libycis. lauro redimita subibat
11.485
optatos puppis portus, pelagoque micabant
11.486
captiua arma procul celsa fulgentia prora.
11.487
at patulo surgens iam dudum ex aequore late
11.488
nauticus implebat resonantia litora clamor,
11.489
et simul adductis percussa ad pectora tonsis
11.490
centeno fractus spumabat uerbere pontus.
11.491
nec lentum in medios rapienda ad gaudia uulgus
11.492
procurrit fluctus, elataque turba fauore
11.493
certatim ingenti celebrat noua gaudia plausu.
11.494
aequatur rector diuis: illum undique matres,
11.495
illum turba minor moniti gaudere nepotes,
11.496
et senior manus et iuxta populusque patresque
11.497
mactatis superum dignantur honore iuuencis.
11.498
sic patriam Mago et portas ingressus ouantis
11.499
fraternae laudis fama. ruit inde senatus,
11.500
et multo patrum stipatur curia coetu.
11.501
tum diuos ueneratus auum de more uetusto
11.502
Martem ait ‘egregium et fractas, quis Itala tellus
11.503
nitebatur, opes, pars ipse haud parua laborum,
11.504
nuntio. pugnatum superis in uota secundis.
11.505
est locus, Aetoli signat quem gloria regis,
11.506
possessus quondam prisca inter saecula Dauno.
11.507
umentis rapido circumdat gurgite campos
11.508
Aufidus et stagnis intercipit arua refusis,
11.509
mox fluctus ferit Hadriacos magnoque fragore
11.510
cedentem impellit retrorsus in aequora pontum.
11.511
hic Varro et magnum Latia inter nomina Paulus
11.512
nomen, quis rerum ducibus permissa potestas,
11.513
uixdum depulsa nigrae caligine noctis
11.514
inuadunt campum et late fulgentibus armis
11.515
accendunt ultro lucem surgentis Eoi.
11.516
nos contra (nam germanum furor acer agebat
11.517
optatae pugnae) castris cita signa mouemus.
11.518
intremit et tellus et pulsus mugit Olympus.
11.519
hic fluuium et campos abscondit caede uirorum
11.520
ductor, quo numquam maiorem ad bella tulerunt
11.521
rectorem terrae. uidi cum turbine saeuo
11.522
Ausonia et sonitu bellantis fusa per agros
11.523
uni terga daret. uidi cum Varro citato
11.524
auferretur equo, proiectis degener armis.
11.525
quin et magnanimum perfosso corpore telis
11.526
strage super socium uidi te, Paule, cadentem.
11.527
Aegatis ille et seruilia foedera larga
11.528
ultus caede dies: non plus optasse liberet
11.529
quam tum concessit dexter deus. altera iam lux
11.530
si talis redeat, populis sis omnibus una
11.531
tum, Carthago, caput terrasque colare per omnis.
11.532
testes hi stragis, quos signum inlustre superbis
11.533
mos laeua gestare uiris.’ tum funditur ante
11.534
ora admirantum praefulgens anulus auro
11.535
datque fidem uerbis haud paruo insignis aceruo.
11.536
hinc iterum repetens, ‘Restat nunc sedibus imis
11.537
uertenda atque aequanda solo iam subruta Roma.
11.538
adnitamur:’ ait ‘uires refouete tot haustas
11.539
casibus, et pateant non parca aeraria dextris
11.540
quas emimus bello. defit iam belua, tristis
11.541
Ausoniis terror, necnon alimenta fatigant.’
11.542
Atque ea dum memorat, toruo conuersus in ora
11.543
Hannonis uultu, quem gliscens gloria prauum
11.544
ductoris studio iam dudum agitabat acerbo:
11.545
‘Iamne tibi dextras inceptaque nostra probamus?
11.546
iam fas Dardanio me non seruire colono?
11.547
anne iterum Hannibalem dedi placet? atra ueneno
11.548
inuidiae nigroque undantia pectora felle,
11.549
tandem tot titulis totque exorata tropaeis,
11.550
infelix muta. dextra en, en dextera, quam tu
11.551
Aeneadis lacerare dabas, et litora et amnes
11.552
et stagna et latos impleuit sanguine campos.’
11.553
haec Mago, atque animos fauor haud obscurus alebat.
11.554
Cui, simul inuidia atque ira stimulantibus, Hannon:
11.555
‘Talia uesani iuuenis conuicia miror
11.556
haud equidem: tumet ingenio, fraternaque corda
11.557
non tarde agnoscas et uirus futtile linguae.
11.558
qui ne mutatum uanis absistere credat,
11.559
nunc pacem orandum, nunc improba foedere rupto
11.560
arma reponendum et bellum exitiale cauendum
11.561
auctor ego. atque adeo uosmet perpendite, quaeso,
11.562
quid ferat: haud aliud nobis censere relictum est.
11.563
tela, uiros, aurum, classis, alimenta precatur
11.564
belligeramque feram. uictus non plura dedissem.
11.565
sanguine Dardanio Rutulos saturauimus agros,
11.566
et iacet in campis Latium. deponere curas
11.567
tandem ergo, bone, da uictor, liceatque sedere
11.568
in patria, liceat non exhaurire rapacis
11.569
impensis belli uacuatos saepe penates.
11.570
nunc en, nunc, inquam (falsa ut praesagia nostra
11.571
sint, oro, mensque augurio ludatur inani),
11.572
haud procul est funesta dies. atrocia noui
11.573
corda ac prospicio natas e cladibus iras.
11.574
uos ego, uos metuo, Cannae. summittite signa
11.575
atque adeo temptate, agedum, ac deposcite pacem:
11.576
non dabitur. parat ille dolor, mihi credite, maius
11.577
exitium accepto, citiusque haec foedera uictor
11.578
quam uictus dabit. atque adeo, qui tanta superbo
11.579
facta sonas ore et spumanti turbine perflas
11.580
ignorantum aures, dic, en, germanus in armis
11.581
ille tuus par Gradiuo, per saecula tellus
11.582
cui similem numquam ductorem in bella creauit,
11.583
moenia Romuleae cur nondum uiderit urbis?
11.584
scilicet e gremio matrum rapiamus in hostem
11.585
nondum portandis habiles grauioribus armis,
11.586
aeratas iussi texamus mille carinas,
11.587
atque omnis Libyae quaeratur belua terris,
11.588
ut longa imperia atque armatos proroget annos
11.589
Hannibal et regnum trahat usque in tempora fati?
11.590
uos uero (neque enim occulto circumdamur astu)
11.591
ne dulcis spoliate domos, castrisque potentum
11.592
atque opibus sancite modum. pax optima rerum
11.593
quas homini nouisse datum est, pax una triumphis
11.594
innumeris potior, pax custodire salutem
11.595
et ciuis aequare potens reuocetur in arcis
11.596
tandem Sidonias, et fama fugetur ab urbe
11.597
perfidiae, Phoenissa, tua. si tanta libido
11.598
armorum tenet atque enses non reddere perstat
11.599
poscenti patriae, nil suppeditare furori
11.600
hortor et haec fratri Magonem dicta referre.’
11.601
Plura adnectentem (neque enim satiauerat iras
11.602
dicendo) clamor turbat diuersa uolentum:
11.603
‘Si Libyae decus, haud ulli superabilis armis,
11.604
Hannibal est irae tibi, destituemus ad ipsas
11.605
uictorem metas nec opum adiumenta feremus,
11.606
inuidia unius sceptra ut iam parta retardet?’
11.607
inde alacres tribuunt quae belli posceret usus
11.608
absentique suum iactant sub teste fauorem.
11.609
mox eadem terris placitum traducere Hiberis,
11.610
dum malus obtrectat facta immortalia liuor
11.611
nec sinit adiutas ductoris crescere laudes.