Lpunica
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/silus-italicus" aria-label="More works by Silus Italicus">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
16.1
Bruttia maerentem casus patriaeque suosque
16.2
Hannibalem accepit tellus. hic aggere saeptus
16.3
in tempus posita ad renouandum bella coquebat:
16.4
abditus ut silua, stabulis cum cessit ademptis,
16.5
amisso taurus regno gregis auia clauso
16.6
molitur saltu certamina iamque feroci
16.7
mugitu nemora exterret perque ardua cursu
16.8
saxa ruit, sternit siluas rupesque lacessit
16.9
irato rabidus cornu: tremit omnis ab alto
16.10
prospectans scopulo pastor noua bella parantem.
16.11
sed uigor hausurus Latium, si cetera Marti
16.12
adiumenta forent, praua obtrectante suorum
16.13
inuidia, reuocare animos ac stare negata
16.14
cogebatur ope et senio torpescere rerum.
16.15
parta tamen formido manu et tot caedibus olim
16.16
quaesitus terror uelut inuiolabile telis
16.17
seruabant sacrumque caput, proque omnibus armis
16.18
et castrorum opibus dextrisque recentibus unum
16.19
Hannibalis sat nomen erat. tot dissona lingua
16.20
agmina, barbarico tot discordantia ritu
16.21
corda uirum mansere gradu, rebusque retusis
16.22
fidas ductoris tenuit reuerentia mentes.
16.23
Nec uero Ausonia tantum se laetus agebat
16.24
Dardanidis Mauors: iam terra cedit Hibera
16.25
auriferis tandem Phoenix depulsus ab aruis,
16.26
iam Mago exutus castris agitante pauore
16.27
in Libyam propero tramisit caerula uelo.
16.28
ecce aliud decus haud uno contenta fauore
16.29
nutribat Fortuna duci. nam concitus Hannon
16.30
aduentabat, agens crepitantibus agmina caetris
16.31
barbara, et indigenas serus raptabat Hiberos.
16.32
non ars aut astus belli uel dextera deerat,
16.33
si non Scipiadae concurreret. omnia ductor
16.34
magna adeo Ausonius maiori mole premebat:
16.35
ut Phoebe stellas, ut fratris lumina Phoeben
16.36
exuperant montisque Atlas et flumina Nilus,
16.37
ut pater Oceanus Neptunia caerula uincit.
16.38
uallantem castra (obscuro nam uesper Olympo
16.39
fundere non aequam trepidanti coeperat umbram)
16.40
adgreditur Latius rector, subitoque tumultu
16.41
caeduntur passim coepti munimina ualli
16.42
imperfecta super. contexere herbida lapsos
16.43
pondera, et in tumuli concessit caespes honorem.
16.44
Vix uni mens digna uiro, nouisse minores
16.45
quam deceat pretiumque operis sit tradere famae.
16.46
Cantaber ingenio membrorum et mole timeri
16.47
uel nudus telis poterat Larus. hic fera gentis
16.48
more securigera miscebat proelia dextra
16.49
et, quamquam fundi se circum pulsa uideret
16.50
agmina, deleta gentilis pube cateruae
16.51
caesorum implebat solus loca: seu foret hostis
16.52
comminus, expleri gaudebat uulnere frontis
16.53
aduersae, seu laeua acies in bella uocaret,
16.54
obliquo telum reflexum Marte rotabat.
16.55
at, cum pone ferox auersi in terga ueniret
16.56
uictor, nil trepidans retro iactare bipennem
16.57
callebat, nulla belli non parte timendus.
16.58
huic ducis inuicti germanus turbine uasto
16.59
Scipio contorquens hastam, cudone comantis
16.60
disiecit crinis. namque altius acta cucurrit
16.61
cuspis et elata procul est eiecta securi.
16.62
at iuuenis, cui telum ingens accesserat ira,
16.63
barbaricam adsiliens magno clamore bipennem
16.64
incutit. intremuere acies, sonuitque per auras
16.65
pondere belligero pulsati tegminis umbo,
16.66
haud impune quidem. remeans nam dextera ab ictu
16.67
decisa est gladio ac dilecto immortua telo.
16.68
qui postquam murus miseris ruit, agmina concors
16.69
auertit fuga confestim dispersa per agros.
16.70
nec pugnae species, sed poenae tristis imago
16.71
illa erat, hinc tantum caedentum atque inde ruentum.
16.72
per medios Hannon palmas post terga reuinctus
16.73
ecce trahebatur lucemque (heu dulcia caeli
16.74
lumina!) captiuus lucem inter uincla petebat.
16.75
cui rector Latius: ‘Tanta, en, qui regna reposcant,
16.76
quis cedat toga et armiferi gens sacra Quirini.
16.77
seruitio si tam faciles, cur bella refertis?’
16.78
Haec inter celerare gradum, coniungat ut arma,
16.79
Hasdrubalem ignarum cladis praenuntius adfert
16.80
explorator eques. raptat dux obuia signa
16.81
ac, postquam optatam laetus contingere pugnam
16.82
uidit et ad letum magno uenientia cursu
16.83
agmina, suspiciens caelum Nil amplius inquit
16.84
‘uos hodie posco, superi. protraxtis ad arma
16.85
quod profugos, satis est: in dextra cetera nobis
16.86
uota, uiri. rapite, ite, precor. uocat ecce furentis
16.87
hinc pater, hinc patruus. gemina o mihi numina belli,
16.88
ducite, adeste, sequor. dignas spectabitis, aut me
16.89
praescia mens fallit, uestro iam nomine caedes.
16.90
nam quis erit tandem campis telluris Hiberae
16.91
bellandi modus? en umquam lucebit in orbe
16.92
ille dies, quo te armorum, Carthago, meorum
16.93
aspiciam sonitus admotaque bella trementem?’
16.94
Dixerat, et raucus stridenti murmure clangor
16.95
increpuit: tonuere feris clamoribus astra.
16.96
concurrunt, quantumque rapit uiolentia ponti
16.97
et Notus et Boreas et inexorabilis Auster,
16.98
cum mergunt plenas tumefacta sub aequora classes,
16.99
aut cum letiferos accendens Sirius ignis
16.100
torret anhelantem saeuis ardoribus orbem,
16.101
tantum acies hominumque ferox discordia ferro
16.102
demetit. haud ullus terrarum aequarit hiatus
16.103
pugnarum damna, aut strages per inhospita lustra
16.104
umquam tot dederit rabies horrenda ferarum.
16.105
iam campi uallesque madent, hebetataque tela.
16.106
et Libys occubuere et amantes Martis Hiberi.
16.107
stat tamen una loco perfossis debilis armis
16.108
luctaturque acies, qua concutit Hasdrubal hastam.
16.109
nec finem daret ille dies animosaque uirtus,
16.110
ni perlapsa uiro loricae tegmen harundo
16.111
et parco summum uiolasset uulnere corpus
16.112
suasissetque fugam. rapido certamina linquit
16.113
in latebras euectus equo noctisque per umbram
16.114
ad Tartessiacos tendit per litora portus.
16.115
Proximus in pugna ductori Marte manuque
16.116
regnator Nomadum fuerat, mox foedere longo
16.117
cultuque Aeneadum nomen Masinissa superbum.
16.118
huic fesso, quos dura fuga et nox suaserat atra,
16.119
carpenti somnos subitus rutilante coruscum
16.120
uertice fulsit apex, crispamque inuoluere uisa est
16.121
mitis flamma comam atque hirta se spargere fronte.
16.122
concurrunt famuli et serpentis tempora circum
16.123
festinant gelidis restinguere fontibus ignis;
16.124
at grandaeua deum praenoscens omina mater
16.125
‘Sic, sic, caelicolae, portentaque uestra secundi
16.126
condite:’ ait ‘duret capiti per saecula lumen.
16.127
ne uero, ne, nate, deum tam laeta pauesce
16.128
prodigia aut sacras metue inter tempora flammas.
16.129
hic tibi Dardaniae promittit foedera gentis,
16.130
hic tibi regna dabit regnis maiora paternis
16.131
ignis et adiunget Latiis tua nomina fatis.’
16.132
sic uates, iuuenisque animum tam clara mouebant
16.133
monstra, nec a Poenis ulli uirtutis honores,
16.134
Hannibal ipse etiam iam iamque modestior armis.
16.135
Aurora obscuri tergebat nubila caeli
16.136
uixque Atlantiadum rubefecerat ora sororum:
16.137
tendit in Ausonios et adhuc hostilia castra.
16.138
atque, ubi se uallo intulerat, ductorque benigno
16.139
accepit Latius uultu, rex talibus infit:
16.140
‘Caelestum monita et sacrae responsa parentis
16.141
disque tua, o Rutulum rector, gratissima uirtus
16.142
auulsum Tyriis huc me duxere uolentem.
16.143
si tibi non segnes tua contra fulmina saepe
16.144
uisi stare sumus, dignam te, nate Tonantis,
16.145
adferimus dextram. nec nos aut uana subegit
16.146
incertae mentis leuitas et mobile pectus,
16.147
aut spes et laeti sectamur praemia Martis:
16.148
perfidiam fugio et periuram ab origine gentem.
16.149
tu, quando Herculeis finisti proelia metis,
16.150
nunc ipsam belli nobiscum inuade parentem.
16.151
ille tibi, qui iam gemino Laurentia lustro
16.152
possedit regna et scalas ad moenia Romae
16.153
admouet, in Libyam flammis ferroque trahendus.’
16.154
Sic Nomadum ductor. tunc dextra Scipio dextram
16.155
amplexus: ‘Si pulchra tibi Mauorte uidetur,
16.156
pulchrior est gens nostra fide. dimitte bilinguis
16.157
ex animo socios. magna hinc te praemia clarae
16.158
uirtutis, Masinissa, manent, citiusque uel armis
16.159
quam gratae studio uincetur Scipio mentis.
16.160
cetera quae Libyam portari incendia suades,
16.161
expediet tempus. nec enim sunt talia rerum
16.162
non meditata mihi, et mentem Carthago fatigat.’
16.163
hinc iuueni dona insignem uelamine picto
16.164
dat chlamydem stratumque ostro, quem ceperat ipse
16.165
deiecto uictor Magone animique probarat,
16.166
cornipedem, tum, qua diuum libabat ad aras
16.167
Hasdrubal, ex auro pateram galeamque comantem.
16.168
exin firmato sociali foedere regis
16.169
uertendas agitat iam nunc Carthaginis arces.
16.170
Massylis regnator erat ditissimus oris
16.171
nec nudus uirtute Syphax, quem iura petebant
16.172
innumerae gentes extremaque litore Tethys.
16.173
multa uiro terra ac sonipes et belua, terror
16.174
bellorum, nec non Marti delecta iuuentus.
16.175
nec foret, aut ebore aut solido qui uinceret auro
16.176
Gaetulisue magis fucaret uellus aenis.
16.177
has adiungere opes auidus reputansque laborem,
16.178
si uertat rex ad Poenos, dare uela per altum
16.179
imperat atque animo iam tum Africa bella capessit.
16.180
uerum ubi peruentum, et portus tenuere carinae,
16.181
iam trepida fugiens per proxima litora puppe
16.182
Hasdrubal adflictis aderat noua foedera quaerens
16.183
rebus et ad Tyrios Massylia signa trahebat.
16.184
Audito pariter populorum in regna duorum
16.185
aduenisse duces, qui tota mole laborent
16.186
disceptentque armis terrarum uter imperet orbi,
16.187
celsus mente Syphax acciri in tecta benigne
16.188
imperat et tanto regni se tollit honore.
16.189
tum laetos uoluens oculos aduersa per ora,
16.190
sic Latium adfatur iuuenem ac prior incipit ultro:
16.191
‘Quam te, Dardanide pulcherrime, mente serena
16.192
accipio intueorque libens! quamque ora recordor
16.193
laetus Scipiadae! reuocat tua forma parentem.
16.194
nam repeto, Herculeas Erythia ad litora Gades
16.195
cum studio pelagi et spectandis aestibus undae
16.196
uenissem, magnos uicina ad flumina Baetis
16.197
ductores miro quodam me cernere amore.
16.198
tum mihi dona uiri praeda delecta tulere,
16.199
arma simul regnoque meo tum cognita primum
16.200
cornipedum frena atque arcus, quis cedere nostra
16.201
nunc norunt iacula, et ueteris tribuere magistros
16.202
militiae, qui dispersas sine lege cateruas
16.203
uestro formarent ritu ad certamina Martis.
16.204
ast ego, cum contra, nostris quae copia regnis,
16.205
nunc auri ferrem, niuei nunc munera dentis,
16.206
nil ualui precibus. solos sibi cepit uterque,
16.207
quos cohibebat ebur uaginae sectilis, enses.
16.208
quare, age, laetus haue nostros intrare penatis
16.209
ac, mea quando adfert Libycum fortuna per undas
16.210
ductorem, facili, quae dicam, percipe mente.
16.211
et uos, qui Tyriae regitis Carthaginis arces,
16.212
Hasdrubal, huc aures, huc quaeso aduertite sensus.
16.213
quanta per Ausonios populos torrentibus armis
16.214
tempestas ruat et Latio suprema minetur,
16.215
utque bibant Tyrium bis quinos saeua per annos
16.216
Sicana nunc tellus, nunc litora Hibera cruorem,
16.217
cui nescire licet? quin ergo tristia tandem
16.218
considunt bella, et deponitis arma uolentes?
16.219
tu Libya, tu te Ausonia cohibere memento.
16.220
haud deformis erit uobis ad foedera uersis
16.221
pacator mediusque Syphax.’ subiungere plura
16.222
non passus, gentis morem arbitriumque senatus
16.223
Scipio demonstrat, uanique absistere coepti
16.224
spe iubet et patres docet haec expendere solos.
16.225
suadendi modus hic, quodque est de parte diei
16.226
exacti super ad mensas et pocula uertunt,
16.227
atque, epulis postquam finis, dant corpora somno
16.228
et dura in noctem curarum uincula soluunt.
16.229
Iamque nouum terris pariebat limine primo
16.230
egrediens Aurora diem, stabulisque subibant
16.231
ad iuga solis equi, necdum ipse ascenderat axem,
16.232
sed prorupturis rutilabant aequora flammis:
16.233
exigit e stratis corpus uultuque sereno
16.234
Scipio contendit Massyli ad limina regis.
16.235
illi mos patrius fetus nutrire leonum
16.236
et catulis rabiem atque iras expellere alendo.
16.237
tum quoque fulua manu mulcebat colla iubasque
16.238
et fera tractabat ludentum interritus ora.
16.239
Dardanium postquam ductorem accepit adesse,
16.240
induitur chlamydem, regnique insigne uetusti
16.241
gestat laeua decus. cinguntur tempora uitta
16.242
albente, ac lateri de more adstringitur ensis.
16.243
hinc in tecta uocat, secretisque aedibus hospes
16.244
sceptrifero cum rege pari sub honore residunt.
16.245
Tum prior his infit terrae pacator Hiberae:
16.246
‘Prima mihi, domitis Pyrenes gentibus, ire
16.247
ad tua regna fuit properantem et maxima cura,
16.248
o sceptri uenerande Syphax. nec me aequore saeuus
16.249
tardauit medio pontus. non ardua regnis
16.250
quaesumus aut inhonora tuis: coniunge Latinis
16.251
unanimum pectus sociusque accede secundis.
16.252
non tibi Massylae gentes extentaque tellus
16.253
Syrtibus et latis proauita potentia campis
16.254
amplius attulerint decoris, quam Romula uirtus
16.255
certa iuncta fide et populi Laurentis honores.
16.256
cetera quid referam? non ullus scilicet ulli
16.257
aecus caelicolum, qui Dardana laeserit arma.’
16.258
Audiuit laeto Massylus et adnuit ore
16.259
complexusque uirum Firmemus prospera dixit
16.260
‘omina, nec uotis superi concordibus absint,
16.261
cornigerumque Iouem Tarpeiumque ore uocemus.’
16.262
et simul extructis caespes surrexerat aris
16.263
uictimaque admotae stabat subiecta bipenni,
16.264
cum subito abruptis fugiens altaria taurus
16.265
exiluit uinclis mugituque excita late
16.266
impleuit tecta et fremitu suspiria rauco
16.267
congeminans trepida terrorem sparsit in aula.
16.268
uittaque, maiorum decoramen, fronte sine ullo
16.269
delapsa attactu nudauit tempora regis.
16.270
talia caelicolae casuro tristia regno
16.271
signa dabant, saeuique aderant grauia omina fati.
16.272
hunc fractum bello regem solioque reuulsum,
16.273
tempus erit, cum ducet agens ad templa Tonantis
16.274
qui tunc orabat socialia foedera supplex.
16.275
his actis repetit portum puppesque secundo
16.276
dat uento et notis reddit se Scipio terris.
16.277
Concurrere auidae gentes, uariosque subacta
16.278
Pyrene misit populos. mens omnibus una:
16.279
concordes regem appellant regemque salutant.
16.280
scilicet hunc summum norunt uirtutis honorem.
16.281
sed, postquam miti reiecit munera uultu,
16.282
Ausonio non digna uiro, patriosque uicissim
16.283
edocuit ritus et Romam nomina regum
16.284
monstrauit nescire pati, tum uersus in unam,
16.285
quae restat, curam, nullo super hoste relicto,
16.286
et Latios simul et uulgum Baetisque Tagique
16.287
conuocat ac medio in coetu sic deinde profatur
16.288
‘Quando ita caelicolum nobis propensa uoluntas
16.289
adnuit, extremo Libys ut deiectus ab orbe
16.290
aut his occideret campis, aut axe relicto
16.291
Hesperio patrias exul lustraret harenas:
16.292
iam uestra tumulos terra celebrare meorum
16.293
est animus pacemque dare exposcentibus umbris.
16.294
mente fauete pari atque aures aduertite uestras.
16.295
septima cum solis renouabitur orbita caelo,
16.296
quique armis ferroque ualent, quique arte regendi
16.297
quadriiugos pollent currus, quis uincere planta
16.298
spes est, et studium iaculis impellere uentos,
16.299
adsint ac pulchrae certent de laude coronae.
16.300
praemia digna dabo, e Tyria spolia incluta praeda,
16.301
nec quisquam nostri discedet muneris expers.’
16.302
sic donis uulgum laudumque cupidine flammat.
16.303
Iamque dies praedicta aderat, coetuque sonabat
16.304
innumero campus, simulatasque ordine iusto
16.305
exequias rector lacrimis ducebat obortis.
16.306
omnis Hiber, omnis Latio sub nomine miles
16.307
dona ferunt tumulisque super flagrantibus addunt.
16.308
ipse, tenens nunc lacte, sacro nunc plena Lyaeo
16.309
pocula, odoriferis aspergit floribus aras.
16.310
tum manis uocat excitos laudesque uirorum
16.311
cum fletu canit et ueneratur facta iacentum.
16.312
Inde refert sese circo et certamina prima
16.313
incohat ac rapidos cursus proponit equorum.
16.314
fluctuat aequoreo fremitu rabieque fauentum,
16.315
carceribus nondum reseratis, mobile uulgus
16.316
atque fores oculis et limina seruat equorum.
16.317
iamque, ubi prolato sonuere repagula signo
16.318
et toto prima emicuit uix ungula cornu,
16.319
tollitur in caelum furiali turbine clamor,
16.320
pronique ac similes certantibus ore secuntur
16.321
quisque suos currus magnaque uolantibus idem
16.322
uoce locuntur equis. quatitur certamine circus
16.323
spectantum, ac nulli mentem non abstulit ardor:
16.324
instant praeceptis et equos clamore gubernant.
16.325
fuluus, harenosa surgens tellure, sub auras
16.326
erigitur globus atque operit caligine densa
16.327
cornipedumque uias aurigarumque labores.
16.328
hic studio furit acris equi, furit ille magistri.
16.329
hos patriae fauor, hos accendit nobile nomen
16.330
antiqui stabuli. sunt quos spes grata fatiget
16.331
et noua ferre iugum ceruix. sunt, cruda senectus
16.332
quos iuuet et longo sonipes spectatus in aeuo.
16.333
Euolat ante omnis rapidoque per aera curru
16.334
Callaicus Lampon fugit atque ingentia tranat
16.335
exultans spatia et uentos post terga relinquit.
16.336
conclamant plausuque fremunt uotique peractam
16.337
maiorem credunt praerepto limite partem.
16.338
at, quis interior cura et prudentia circi
16.339
altior, effusas primo certamine uires
16.340
damnare et cassis longe increpitare querelis
16.341
indispensato lassantem corpora nisu:
16.342
Quo nimius, quo, Cyrne, ruis? (nam Cyrnus agebat)
16.343
uerbera dimitte et reuoca moderatus habenas.
16.344
heu surdas aures! fertur securus equorum
16.345
nec meminit, quantum campi decurrere restet.
16.346
Proximus, a primo distans, quantum aequore currus
16.347
occupat ipse, loci tantum, sed proximus ibat
16.348
Astur Panchates: patrium frons alba nitebat
16.349
insigne et patrio pes omnis concolor albo.
16.350
ingentes animi, membra haud procera decusque
16.351
corporis exiguum, sed tum sibi fecerat alas
16.352
concitus atque ibat campo indignatus habenas:
16.353
crescere sublimem atque augeri membra putares.
16.354
Cinyphio rector cocco radiabat Hiberus.
16.355
Tertius aequata currebat fronte Peloro
16.356
Caucasus. ipse asper, nec qui ceruicis amaret
16.357
adplausae blandos sonitus clausumque cruento
16.358
spumeus admorsu gauderet mandere ferrum.
16.359
at docilis freni et melior parere Pelorus
16.360
non umquam effusum sinuabat deuius axem,
16.361
sed laeuo interior stringebat tramite metam,
16.362
insignis multa ceruice et plurimus idem
16.363
ludentis per colla iubae. mirabile dictu,
16.364
nullus erat pater: ad Zephyri noua flamina campis
16.365
Vettonum eductum genetrix effuderat Harpe.
16.366
nobilis hunc Durius stimulabat in aequore currum,
16.367
Caucasus antiquo fidebat Atlante magistro.
16.368
ipsum Aetola, uago Diomedi condita, Tyde
16.369
miserat: exceptum Troiana ab origine equorum
16.370
tradebant, quos Aeneae Simoentos ad undas
16.371
uictor Tydides magnis abduxerat ausis.
16.372
iamque fere medium euecti certamine campum
16.373
in spatio addebant, nisusque adprendere primos
16.374
Panchates animosus equos super altior ire
16.375
et praecedentem iam iamque ascendere currum
16.376
pone uidebatur, curuatisque ungula prima
16.377
Callaicum quatiens pulsabat calcibus axem.
16.378
At postremus Atlas, sed non et segnior ibat
16.379
postremo Durio: pacis de more putares
16.380
aequata fronte et concordi currere freno.
16.381
sensit ut exhaustas, qui proximus ibat, Hiberus
16.382
Callaicas Cyrni uires, nec ut ante salire
16.383
praecipitem currum, et fumantis uerbere cogi
16.384
adsiduo uiolenter equos, ceu monte procella
16.385
cum subita ex alto ruit, usque ad colla repente
16.386
cornipedum protentus et in capita ardua pendens
16.387
concitat ardentem, quod ferret lora secundus,
16.388
Panchatem uocesque addit cum uerbere mixtas:
16.389
‘Tene, Astur, certante feret quisquam aequore palmam
16.390
erepto? consurge, uola, perlabere campum
16.391
adsuetis uelox pennis. decrescit anhelo
16.392
pectore consumptus Lampon, nec restat hianti,
16.393
quem ferat ad metas, iam spiritus.’ haec ubi dicta,
16.394
tollit se sonipes, ceu tunc e carcere primo
16.395
corriperet spatium, et nitentem opponere curuos
16.396
aut aequare gradus Cyrnum post terga relinquit.
16.397
confremit et caelum et percussus uocibus altis
16.398
spectantum circus. fertur sublime per auras
16.399
altius attollens ceruicem uictor ouantem
16.400
Panchates sociosque trahit prior ipse iugalis.
16.401
At postremus Atlas, Durius postremus in orbem
16.402
exercent artis: laeuos nunc adpetit ille
16.403
conatus, nunc ille premit certatque subire
16.404
dexter, et alterni nequiquam fallere temptant:
16.405
donec confisus primaeuae flore iuuentae
16.406
oblicum Durius conuersis pronus habenis
16.407
opposuit currum atque euersum propulit axem
16.408
Atlantis senio inualidi, sed iusta querentis:
16.409
‘Quo ruis? aut quinam hic rabidi certaminis est mos?
16.410
et nobis et equis letum commune laboras.’
16.411
dumque ea proclamat, perfracto uoluitur axe
16.412
cernuus, ac pariter fusi, miserabile, campo
16.413
discordes sternuntur equi. quatit aequore aperto
16.414
lora suis uictor, mediaque Pelorus harena
16.415
surgere nitentem fugiens Atlanta reliquit.
16.416
nec longum Cyrni defessos prendere currus.
16.417
hunc quoque cunctantem et sero moderamina equorum
16.418
discentem rapido praeteruolat incitus axe.
16.419
impellit currum clamor uocesque fauentum,
16.420
iamque etiam dorso atque umeris trepidantis Hiberi
16.421
ora superposuit sonipes, flatusque uapore
16.422
terga premi et spumis auriga calescere sentit.
16.423
incubuit campo Durius misitque citatos
16.424
uerbere quadrupedes, nec frustra: aequare uidetur,
16.425
aut etiam aequauit iuga praecedentia dexter.
16.426
attonitus tum spe tanta: ‘Genitore, Pelore,
16.427
te Zephyro eductum nunc nunc ostendere tempus.
16.428
discant, qui pecudum ducunt ab origine nomen,
16.429
quantum diuini praecellat seminis ortus.
16.430
uictor dona dabis statuesque altaria patri.’
16.431
et, ni successu nimio laetoque pauore
16.432
proditus elapso foret inter uerba flagello,
16.433
forsan sacrasset Zephyro, quas uouerat, aras.
16.434
tum uero infelix, ueluti delapsa corona
16.435
uictoris capiti foret, in se uersus ab ira
16.436
auratam medio discindit pectore uestem,
16.437
ac lacrimae simul et questus ad sidera fusi.
16.438
nec iam subducto parebat uerbere currus.
16.439
pro stimulis dorso quatiuntur inania lora.
16.440
Interea metis certus iam laudis agebat
16.441
sese Panchates et praemia prima petebat
16.442
arduus. effusas lenis per colla, per armos
16.443
uentilat aura iubas, tum mollia crura superbi
16.444
attollens gressus magno clamore triumphat.
16.445
par donum solido argento caelata bipennis
16.446
omnibus, at uario distantia cetera honore.
16.447
primus ecum uolucrem, Massyli munera regis
16.448
haud spernenda, tulit. tulit hinc uirtute secundus
16.449
e Tyria, quae multa iacet, duo pocula, praeda,
16.450
aurifero perfusa Tago. uillosa leonis
16.451
terga feri et cristis horrens Sidonia cassis
16.452
tertius inde honor est. postremo munere Atlantem,
16.453
quamuis perfracto senior subsederat axe,
16.454
accitum donat ductor, miseratus et aeuum
16.455
et sortem casus. famulus florente iuuenta
16.456
huic datur, adiuncto gentilis honore galeri.
16.457
His actis ductor laeta ad certamina plantae
16.458
inuitat positisque accendit pectora donis:
16.459
‘Hanc primus galeam (hac acies terrebat Hiberas
16.460
Hasdrubal), hunc ensem, cui proxima gloria cursus,
16.461
accipiet: caeso pater hunc detraxit Hyempsae.
16.462
tertius extremam tauro solabere palmam.
16.463
cetera contenti discedent turba duobus
16.464
quisque ferox iaculis, quae dat gentile metallum.’
16.465
Fulgentes pueri Tartessos et Hesperos ora
16.466
ostendere simul uulgi clamore secundo.
16.467
hos Tyria misere domo patria inclita Gades.
16.468
mox subit aspersus prima lanugine malas
16.469
Baeticus: hoc dederat puero cognomen ab amne
16.470
Corduba et haud paruo certamina laeta fouebat.
16.471
inde comam rutilus, sed cum fulgore niuali
16.472
corporis, impleuit caueam clamoribus omnem
16.473
Eurytus: excelso nutritum colle crearat
16.474
Saetabis, atque aderant trepidi pietate parentes.
16.475
tum Lamus et Sicoris, proles bellacis Ilerdae,
16.476
et Theron, potator aquae, sub nomine Lethes
16.477
quae fluit immemori perstringens gurgite ripas.
16.478
Qui postquam arrecti plantis et pectora proni
16.479
pulsantesque aestu laudum exultantia corda
16.480
accepere tuba spatium, exiluere per auras
16.481
ocius effusis neruo exturbante sagittis.
16.482
diuersa et studia et clamor, pendentque fauentes
16.483
unguibus atque suos, ut cuique est gratia, anheli
16.484
nomine quemque cient. grex inclitus aequore fertur
16.485
nullaque tramissa uestigia signat harena,
16.486
omnes primaeui flauentiaque ora decori,
16.487
omnes ire leues atque omnes uincere digni.
16.488
Extulit incumbens medio iam limite gressum
16.489
Eurytus et primus breuibus, sed primus, abibat
16.490
praecedens spatiis. instat non segnius acer
16.491
Hesperos ac prima stringit uestigia planta
16.492
praegressae calcis. satis est huic esse priori,
16.493
huic sperare sat est fieri se posse priorem.
16.494
acrius hoc tendunt gressus animique uigore
16.495
corpora agunt. auget pueris labor ipse decorem.
16.496
ecce leui nisu postremoque agmine currens,
16.497
postquam sat uisus sibi concepisse uigoris,
16.498
celsus inexhaustas effundit turbine uires
16.499
non expectato subitusque erumpit et auras
16.500
praeuehitur Theron: credas Cyllenida plantam
16.501
aetherio nexis cursu talaribus ire.
16.502
iamque hos iamque illos, populo mirante, relinquit
16.503
et, modo postremus, nunc ordine tertia palma,
16.504
Hesperon infestat sua per uestigia pressum.
16.505
nec iam, quem sequitur tantum, sed prima coronae
16.506
spes trepidat tantis uenientibus Eurytus alis.
16.507
quartus sorte loci, sed, si tres ordine seruent
16.508
inceptos cursus, nequiquam uana laborans,
16.509
Tartessos fratrem medio Therone premebat.
16.510
nec patiens ultra tollit sese aequore Theron
16.511
igneus et plenum praeteruolat Hesperon irae.
16.512
unus erat super, et metae propioribus aegros
16.513
urebat finis stimulis; quascumque reliquit
16.514
hinc labor, hinc penetrans pauor in praecordia uires,
16.515
dum sperare licet, breuia ad conamina uterque
16.516
aduocat: aequantur cursus, pariterque ruebant.
16.517
et forsan gemina meruissent praemia palma,
16.518
peruecti simul ad metas, ni, terga secutus
16.519
Theronis, fusam late per lactea colla
16.520
Hesperos ingenti tenuisset saeuus ab ira
16.521
traxissetque comam. tardato laetus ouansque
16.522
Eurytus euadit iuuene atque ad praemia uictor
16.523
emicat et galeae fert donum insigne coruscae.
16.524
cetera promisso donata est munere pubes
16.525
intonsasque comas uiridi redimita corona
16.526
bina tulit patrio quatiens hastilia ferro.
16.527
Hinc grauiora uirum certamina, comminus ensis
16.528
destrictus bellique feri simulacra cientur.
16.529
nec, quos culpa tulit, quos crimina noxia uitae,
16.530
sed uirtus animusque ferox ad laudis amorem,
16.531
hi creuere pares ferro; spectacula digna
16.532
Martigena uulgo suetique laboris imago.
16.533
hos inter gemini (quid iam non regibus ausum?
16.534
aut quod iam regni restat scelus?) impia circo
16.535
innumero fratres, cauea damnante furorem,
16.536
pro sceptro armatis inierunt proelia dextris.
16.537
is genti mos dirus erat, patriumque petebant
16.538
orbati solium lucis discrimine fratres.
16.539
concurrere animis, quantis confligere par est
16.540
quos regni furor exagitat, multoque cruore
16.541
exsatiata simul portantes corda sub umbras
16.542
occubuere. pari nisu per pectora adactus
16.543
intima descendit mucro; superaddita saeuis
16.544
ultima uulneribus uerba; et, conuicia uoluens,
16.545
dirus in inuitas effugit spiritus auras.
16.546
nec manes pacem passi. nam corpora iunctus
16.547
una cum raperet flamma rogus, impius ignis
16.548
dissiluit, cineresque simul iacuisse negarunt.
16.549
cetera distincto donata est munere turba,
16.550
ut uirtus et dextra fuit. duxere iuuencos
16.551
impressis dociles terram proscindere aratris,
16.552
duxere adsuetos lustra exagitare ferarum
16.553
uenatu iuuenes, quos dat Maurusia praeda.
16.554
necnon argenti necnon insignia uestis
16.555
captiuae pretia et sonipes et crista nitenti
16.556
insurgens cono, spolia exuuiaeque Libyssae.
16.557
Tum iaculo petiere decus, spectacula circi
16.558
postrema, et metae certarunt uincere finem
16.559
Burnus auis pollens, quem misit ripa †metalli
16.560
qua Tagus auriferis pallet turbatus harenis,
16.561
et Glagus insignis uentos anteire lacerto,
16.562
et, cuius numquam fugisse hastilia cerui
16.563
praerapida potuere fuga, uenator Aconteus,
16.564
Indibilisque, diu laetus bellare Latinis,
16.565
iam socius, uolucresque uagas deprendere nube
16.566
adsuetus iaculis, idem et bellator, Ilerdes.
16.567
laus Burni prima, infixit qui spicula metae:
16.568
est donum serua albentis inuertere lanas
16.569
murice Gaetulo docta. at, quem proxima honorant
16.570
praemia, uicinam metae qui propulit hastam,
16.571
accepto laetus puero discessit Ilerdes,
16.572
cui ludus nullam cursu non tollere dammam.
16.573
tertia palma habuit geminos insignis Aconteus
16.574
nec timidos agitare canes latratibus aprum.
16.575
Quos postquam clamor plaususque probauit honores,
16.576
germanus ducis atque effulgens Laelius ostro
16.577
nomina magna uocant laeti manesque iacentum
16.578
atque hastas simul effundunt. celebrare iuuabat
16.579
sacratos cineres atque hoc decus addere ludis.
16.580
ipse etiam mentis testatus gaudia uultu
16.581
ductor, ut aequauit meritis pia pectora donis,
16.582
et frater thoraca tulit multiplicis auri,
16.583
Laelius Asturica rapidos de gente iugales,
16.584
contorquet magnis uictricem uiribus hastam
16.585
consurgens umbrisque dari testatur honorem.
16.586
hasta uolans, mirum dictu, medio incita campo
16.587
substitit ante oculos et terrae infixa cohaesit.
16.588
tum subitae frondes celsoque cacumine rami
16.589
et latam spargens quercus, dum nascitur, umbram.
16.590
ad maiora iubent praesagi tendere uates:
16.591
id monstrare deos atque hoc portendere signis.
16.592
Quo super augurio, pulsis de litore cunctis
16.593
Hesperio Poenis, ultor patriaeque domusque
16.594
Ausoniam repetit Fama ducente triumphum.
16.595
nec Latium curis ardet flagrantius ullis,
16.596
quam iuueni Libyam et summos permittere fasces.
16.597
sed non par animis nec bello prospera turba
16.598
ancipiti senior temeraria coepta uetabant
16.599
magnosque horrebant cauta formidine casus.
16.600
Ergo, ubi delato consul sublimis honore
16.601
ad patres consulta refert deturque potestas
16.602
orat delendae Carthaginis, altius orsus
16.603
hoc grandaeua modo Fabius pater ora resoluit:
16.604
‘Haud equidem metuisse queam, satiatus et aeui
16.605
et decoris, cui iam superest et gloria et aetas,
16.606
ne credat nos inuidiae certamine consul
16.607
laudibus obtrectare suis. satis inclita nomen
16.608
gestat fama meum, nec egent tam prospera laude
16.609
facta noua. uerum et patriae, dum uita manebit,
16.610
deesse nefas animumque nefas scelerare silendo.
16.611
bella noua in Libyae moliris ducere terras?
16.612
hostis enim deest Ausoniae, nec uincere nobis
16.613
est satis Hannibalem. petitur quae gloria maior
16.614
litore Elissaeo? stimuli si laudis agunt nos,
16.615
hanc segetem mete. composuit propioribus ausis
16.616
dignum te Fortuna parem. uult Itala tellus
16.617
ductoris saeui, uult tandem, haurire cruorem.
16.618
quo Martem aut quo signa trahis? restinguere primum est
16.619
ardentem Italiam. tu fessos auius hostis
16.620
deseris ac septem denudas proditor arces.
16.621
an, cum tu Syrtim ac sterilis uastabis harenas,
16.622
non dira illa lues notis iam moenibus urbis
16.623
adsiliet uacuumque Iouem sine pube, sine armis
16.624
inuadet? quanti, ut cedas Romamque relinquas,
16.625
emerit! et tanto percussi fulmine belli
16.626
sicine te, ut nuper Capua est accitus ab alta
16.627
Fuluius, aequoreis Libyae reuocabimus oris?
16.628
uince domi et trinis maerentem funera lustris
16.629
Ausoniam purga bello. tum tende remotos
16.630
in Garamantas iter Nasamoniacosque triumphos
16.631
molire. angustae prohibent nunc talia coepta
16.632
res Italae. pater ille tuus, qui nomina uestrae
16.633
addidit haud segnis genti, cum consul Hiberi
16.634
tenderet ad ripas, reuocato milite primus
16.635
descendenti auide superatis Alpibus ultro
16.636
opposuit sese Hannibali. tu consul abire
16.637
a uictore paras hoste atque auellere nobis
16.638
scilicet hoc astu Poenum? si deinde sedebit
16.639
impauidus nec te in Libyam tuaque arma sequetur,
16.640
capta damnabis consulta improuida Roma.
16.641
sed fac turbatum conuertere signa tuaeque
16.642
classis uela sequi. nempe idem erit Hannibal, idem
16.643
cuius tu uallum uidisti e moenibus urbis.’
16.644
haec Fabius, seniorque manus paria ore fremebat.
16.645
Tum contra consul: ‘Caesis ductoribus olim
16.646
magnanimis gemino leto, cum tota subisset
16.647
Sidonium possessa iugum Tartessia tellus,
16.648
non Fabio, non, quis eadem est sententia cordi,
16.649
quoquam ad opem uerso, fateor, primoribus annis
16.650
excepi nubem belli solusque ruenti
16.651
obieci caelo caput atque in me omnia uerti.
16.652
tum grandaeua manus puero male credita bella
16.653
atque idem hic uates temeraria coepta canebat.
16.654
dis grates laudemque fero, sub numine quorum
16.655
gens Troiana sumus: puer ille et futtilis aetas
16.656
imbellesque anni necdum maturus ad arma
16.657
Scipio restituit terras inlaesus Hiberas
16.658
Troiugenis, pepulit Poenos, solisque secutus
16.659
extremas ad Atlanta uias, exegit ab orbe
16.660
Hesperio nomen Libyae nec rettulit †auri
16.661
signa prius, quam fumantis circa aequora uidit
16.662
Romano Phoebum soluentem litore currus.
16.663
asciuit reges idem. nunc ultimus actis
16.664
restat Carthago nostris labor. hoc sator aeui
16.665
Iuppiter aeterni monet. Hannibali ecce senectus
16.666
intremit aut aegros simulat mentita timores,
16.667
ne finem longis tandem peperisse ruinis
16.668
sit noster titulus. certe iam dextera nobis
16.669
experta, et robur florentibus auximus annis.
16.670
ne uero fabricate moras, sed currere sortem
16.671
hanc sinite ad ueterum delenda opprobria cladum
16.672
quam mihi seruauere dei. sat gloria cauto
16.673
non uinci pulchra est Fabio, peperitque sedendo
16.674
omnia Cunctator. nobis nec Mago nec Hannon
16.675
nec Gisgone satus nec Hamilcare terga dedisset,
16.676
si segnes clauso traheremus proelia uallo.
16.677
Sidoniusne puer uix pubescente iuuenta
16.678
Laurentis potuit populos et Troia adire
16.679
moenia flauentemque sacro cum gurgite Thybrim
16.680
et potuit Latium longo depascere bello:
16.681
nos Libyae terris tramittere signa pigebit
16.682
et Tyrias agitare domos? secura pericli
16.683
litora lata patent, et opima pace quieta
16.684
stat tellus. timeat tandem Carthago timeri
16.685
adsueta, et nobis, quamuis Oenotria nondum
16.686
Hannibale arua uacent, superesse intellegat arma.
16.687
illum ego, quem uosmet cauti consultaque uestra
16.688
in Latio fecere senem, cui tertia large
16.689
fundenti nostrum ducuntur lustra cruorem,
16.690
illum ego ad incensas trepidantem et sera pauentem
16.691
aduertam patriae sedes. an Roma uidebit
16.692
turpia Agenoreae muris uestigia dextrae:
16.693
Carthago immunis nostros secura labores
16.694
audiet interea et portis bellabit apertis?
16.695
tum uero pulset nostras iterum improbus hostis
16.696
ariete Sidonio turris, si templa suorum
16.697
non ante audierit Rutulis crepitantia flammis.’
16.698
Talibus accensi patres, fatoque uocante,
16.699
consulis adnuerunt dictis, faustumque precati
16.700
ut foret Ausoniae, tramittere bella dederunt.