Lpunica
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/silus-italicus" aria-label="More works by Silus Italicus">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
17.1
Hostis ut Ausoniis decederet aduena terris,
17.2
fatidicae fuerant oracula prisca Sibyllae
17.3
caelicolum Phrygia genetricem sede petitam
17.4
Laomedonteae sacrandam moenibus urbis:
17.5
aduectum exciperet numen, qui lectus ab omni
17.6
concilio patrum praesentis degeret aeui
17.7
optimus. en nomen melius maiusque triumphis!
17.8
iamque petita aderat Latia portante Cybebe
17.9
puppe, atque ante omnis magno cedente senatu
17.10
obuius accitis properabat Scipio sacris,
17.11
qui, genitus patruo ductoris ad Africa bella
17.12
tunc lecti, multa fulgebat imagine auorum.
17.13
isque ubi longinquo uenientia numina ponto
17.14
accepit supplex palmis Tuscique sonora
17.15
Thybridis adduxit sublimis ad ostia puppim,
17.16
femineae tum deinde manus subiere, per amnem
17.17
quae traherent celsam religatis funibus alnum.
17.18
circum arguta cauis tinnitibus aera, simulque
17.19
certabant rauco resonantia tympana pulsu,
17.20
semiuirique chori, gemino qui Dindyma monte
17.21
casta colunt, qui Dictaeo bacchantur in antro,
17.22
quique Idaea iuga et lucos nouere silentis.
17.23
hos inter fremitus ac laeto uota tumultu
17.24
substitit adductis renuens procedere uinclis
17.25
sacra ratis subitisque uadis immobilis haesit.
17.26
tum puppe a media magno clamore sacerdos:
17.27
‘Parcite pollutis contingere uincula palmis
17.28
et procul hinc, moneo, procul hinc, quaecumque profanae,
17.29
ferte gradus nec uos casto miscete labori,
17.30
dum satis est monuisse deae. quod si qua pudica
17.31
mente ualet, si qua inlaesi sibi corporis astat
17.32
conscia, uel sola subeat pia munera dextra.’
17.33
Hic, prisca ducens Clausorum ab origine nomen,
17.34
Claudia, non aequae populi male credita famae,
17.35
in puppim uersis palmisque oculisque profatur:
17.36
‘Caelicolum genetrix, numen, quod numina nobis
17.37
cuncta creas, cuius proles terramque fretumque
17.38
sideraque et manis regnorum sorte gubernant,
17.39
si nostrum nullo uiolatum est crimine corpus,
17.40
testis, diua, ueni et facili me absolue carina.’
17.41
tum secura capit funem, fremitusque leonum
17.42
audiri uisus subito, et grauiora per auris
17.43
nulla pulsa manu sonuerunt tympana diuae.
17.44
fertur prona ratis (uentos impellere credas)
17.45
contraque aduersas ducentem praeuenit undas.
17.46
extemplo maior cunctis spes pectora mulcet
17.47
finem armis tandem finemque uenire periclis.
17.48
Ipse alacer Sicula discedens Scipio terra
17.49
abscondit late propulsis puppibus aequor,
17.50
cui numen pelagi placauerat hostia taurus,
17.51
iactaque caeruleis innabant fluctibus exta.
17.52
tunc a sede deum purumque per aethera lapsae
17.53
armigerae Iouis ante oculos coepere uolucres
17.54
aequoreas monstrare uias ac ducere classem.
17.55
augurium clangor laetum dabat. inde secuti
17.56
tantum praegressos liquida sub nube uolatus
17.57
quantum non frustra speculantum lumina seruant,
17.58
litora Agenoreae tenuerunt perfida terrae.
17.59
Nec segnis tanta in semet ueniente procella
17.60
Africa terribilem magno sub nomine molem
17.61
regis opes contra et Massyla parauerat arma,
17.62
spesque Syphax Libycis una et Laurentibus unus
17.63
terror erat. campos pariter uallesque refusas
17.64
litoraque implerat nullo decorare tapete
17.65
cornipedem Nomas adsuetus, densaeque per auras
17.66
condebant iaculis stridentibus aethera nubes.
17.67
immemor hic dextraeque datae iunctique per aras
17.68
foederis, et mensas testis atque hospita iura
17.69
fasque fidemque simul, prauo mutatus amore,
17.70
ruperat atque toros regni mercede pararat.
17.71
uirgo erat eximia specie claroque parente,
17.72
Hasdrubalis proles, thalamis quam cepit ut altis,
17.73
ceu face succensus prima taedaque iugali,
17.74
uertit opes gener ad Poenos, Latiaeque soluto
17.75
foedere amicitiae dotalia transtulit arma.
17.76
Sed non Ausonio curarum extrema Syphacem
17.77
ductori monuisse fuit, missique minantur:
17.78
stet regno, reputet superos, pacta hospita seruet:
17.79
longe coniugia ac longe Tyrios hymenaeos
17.80
inter Dardanias acies fore. sanguine quippe,
17.81
si renuat, blando nimium facilique marito
17.82
statura obsequia et thalami flagrantis amores.
17.83
Sic Latius permixta minis, sed cassa monebat
17.84
ductor. nam surdas coniunx obstruxerat aures.
17.85
ergo, asper monitis frustra nitentibus, enses
17.86
aduocat et castas polluti foederis aras
17.87
testatus uaria Martem mouet impiger arte.
17.88
castra, leui calamo cannaque intecta palustri,
17.89
qualia Maurus amat dispersa mapalia pastor,
17.90
adgreditur, furtum armorum tutantibus umbris,
17.91
ac tacita spargit celata incendia nocte.
17.92
inde, ubi collecti rapidam diffundere pestem
17.93
coeperunt ignes et se per pinguia magno
17.94
pabula ferre sono, clare expatiantur in auras
17.95
et fumos uolucri propellunt lumine flammae.
17.96
it totis inimica lues cum turbine castris,
17.97
atque alimenta uorat strepitu Vulcanus anhelo
17.98
arida, et ex omni manant incendia tecto.
17.99
sentitur plerisque prius, quam cernitur, ignis
17.100
excitis somno, multorumque ora uocantum
17.101
auxilium inuadunt flammae. fluit undique uictor
17.102
Mulciber et rapidis amplexibus arma uirosque
17.103
corripit: exundat pestis, semustaque castra
17.104
albenti uolitant per nubila summa fauilla.
17.105
ipsius ingenti regis tentoria saltu
17.106
lugubre increpitans late circumuolat ardor,
17.107
hausissetque uirum, trepidus ni clade satelles
17.108
e somno ac stratis rapuisset inulta precantem.
17.109
Verum ubi mox iuncto sociarant aggere uires
17.110
Massylus Tyriusque duces, accitaque regno
17.111
lenierat pubes infaustae uulnera noctis,
17.112
ira pudorque dabant et coniunx, tertius ignis,
17.113
immanis animos, adflataque barbarus ora
17.114
castrorum flammis et se uelamine nullo
17.115
uix inter trepidas ereptum ex hoste cateruas
17.116
frendebat minitans: sed enim non luce Syphacem
17.117
nec claro potuisse die nec sole tuente
17.118
a quoquam uinci. iactarat talia uecors,
17.119
sed iam claudebat flatus nec plura sinebat
17.120
Atropos et tumidae properabat stamina linguae.
17.121
namque, ubi prosiluit castris, ceu turbidus amnis,
17.122
qui siluas ac saxa trahens per deuia praeceps
17.123
uoluitur et ripas spumanti gurgite laxat,
17.124
ante omnis praeuectus equo trahit agmina uoce.
17.125
contra naua manus Rutuli celsusque ruebat
17.126
uiso rege procul raptis exercitus armis,
17.127
ac sibi quisque: ‘Videsne? uidesne, ut in agmine primo
17.128
Massylus uolitet deposcens proelia rector?
17.129
fac nostrum hoc, mea dextra, decus. uiolauit et aras
17.130
caelicolum et casti ductoris foedera rupit.
17.131
sit satis hunc castris semel effugisse crematis.’
17.132
sic secum taciti et certatim spicula fundunt.
17.133
prima in cornipedis sedit spirantibus ignem
17.134
naribus hasta uolans erexitque ore cruento
17.135
quadrupedem elatis pulsantem calcibus auras.
17.136
corruit asper ecus confixaque cuspide membra
17.137
huc illuc iactans rectorem prodidit hosti.
17.138
inuadunt uanumque fugae atque attollere fessos
17.139
adnitentem artus reuocato a uulnere telo
17.140
corripiunt, tum uincla uiro manicaeque, pudendum,
17.141
addita, et, exemplum non umquam fidere laetis,
17.142
sceptriferas arta palmas uinxere catena.
17.143
ducitur ex alto deiectus culmine regni,
17.144
qui modo sub pedibus terras et sceptra patensque
17.145
litora ad Oceani sub nutu uiderat aequor.
17.146
prostratis opibus regni Phoenissa metuntur
17.147
agmina, et inuisus Marti notusque fugarum
17.148
uertit terga citus damnatis Hasdrubal ausis.
17.149
Stabat Carthago, truncatis undique membris,
17.150
uni innixa uiro, tantoque fragore ruentem
17.151
Hannibal absenti retinebat nomine molem.
17.152
id relicum fessos opis auxiliique ciere
17.153
rerum extrema iubent, huc confugere pauentes,
17.154
postquam se superum desertos numine cernunt.
17.155
nec mora: propulsa sulcant uada salsa carina,
17.156
qui reuocent patriaeque ferant mandata monentis,
17.157
ne lentus nullas uideat Carthaginis arces.
17.158
Quarta Aurora ratem Dauni deuexerat oras,
17.159
et fera ductoris turbabant somnia mentem.
17.160
namque grauis curis carpit dum nocte quietem,
17.161
cernere Flaminium Gracchumque et cernere Paulum
17.162
uisus erat simul aduersos mucronibus in se
17.163
destrictis ruere atque Itala depellere terra,
17.164
omnisque a Cannis Trasimennique omnis ab undis
17.165
in pontum impellens umbrarum exercitus ibat.
17.166
ipse fugam cupiens notas euadere ad Alpes
17.167
quaerebat terraeque ulnis amplexus utrisque
17.168
haerebat Latiae, donec uis saeua profundo
17.169
truderet et rapidis daret asportare procellis.
17.170
His aegrum uisis adeunt mandata ferentes
17.171
legati patriaeque extrema pericula pandunt:
17.172
Massyla ut ruerint arma, ut ceruice catenas
17.173
regnator tulerit Libyae, letoque negato
17.174
seruetur noua pompa Ioui, Carthago laboret
17.175
ut trepidi Hasdrubalis, qui rerum agitarit habenas,
17.176
non una concussa fuga. se, triste profatu,
17.177
uidisse, arderent cum bina in nocte silenti
17.178
castra, et luceret sceleratis Africa flammis.
17.179
praerapidum iuuenem minitari, Bruttia seruet
17.180
litora dum Poenus, detracturum ignibus atris,
17.181
in quam se referat, patriam suaque inclita facta.
17.182
haec postquam dicta, et casus patuere metusque,
17.183
effundunt lacrimas dextramque ut numen adorant.
17.184
Audiuit toruo obtutu defixus et aegra
17.185
expendit tacite cura secum ipse uolutans
17.186
an tanti Carthago foret. sic deinde profatur:
17.187
‘O dirum exitium mortalibus! o nihil umquam
17.188
crescere nec magnas patiens exurgere laudes
17.189
inuidia! euersam iam pridem excindere Romam
17.190
atque aequasse solo potui, traducere captam
17.191
seruitum gentem Latioque imponere leges.
17.192
dum sumptus dumque arma duci fessosque secundis
17.193
summisso tirone negant recreare maniplos,
17.194
dumque etiam Cerere et uictu fraudasse cohortis
17.195
Hannoni placet, induitur tota Africa flammis,
17.196
pulsat Agenoreas Rhoeteia lancea portas.
17.197
nunc patriae decus et patriae nunc Hannibal unus
17.198
subsidium, nunc in nostra spes ultima dextra.
17.199
uertentur signa, ut patres statuere, simulque
17.200
et patriae muros et te seruabimus, Hannon.’
17.201
Haec ubi detonuit, celsas e litore puppes
17.202
propellit multumque gemens mouet aequore classem.
17.203
non terga est ausus cedentum inuadere quisquam,
17.204
non reuocare uirum: cuncti praestare uidentur,
17.205
quod sponte abscedat, superi, tandemque resoluat
17.206
Ausoniam. uentos optant, et litora ab hoste
17.207
nuda uidere sat est: ceu flamina comprimit Auster
17.208
cum fera et abscedens reddit mare, nauita parco
17.209
interea uoto non auras poscit amicas
17.210
contentus caruisse Noto, pacemque quietam
17.211
pro facili cursu reputat satis. omnis in altum
17.212
Sidonius uisus conuerterat undique miles:
17.213
ductor defixos Itala tellure tenebat
17.214
intentus uultus, manantesque ora rigabant
17.215
per tacitum lacrimae, et suspiria crebra ciebat,
17.216
haud secus ac patriam pulsus dulcisque penatis
17.217
linqueret et tristis exul traheretur in oras.
17.218
Vt uero adfusis puppes procedere uentis
17.219
et sensim coepere procul subsidere montes,
17.220
nullaque iam Hesperia et nusquam iam Daunia tellus,
17.221
hic secum infrendens: ‘Mentisne ego compos et hoc nunc
17.222
indignus reditu, qui memet finibus umquam
17.223
amorim Ausoniae? flagrasset subdita taedis
17.224
Carthago, et potius cecidisset nomen Elissae.
17.225
quid? tunc sat compos, qui non ardentia tela
17.226
a Cannis in templa tuli Tarpeia, Iouemque
17.227
detraxi solio? sparsissem incendia montis
17.228
per septem bello uacuos gentique superbae
17.229
Iliacum exitium et proauorum fata dedissem.
17.230
cur porro haec angant? nunc, nunc inuadere ferro
17.231
quis prohibet rursumque ad moenia tendere gressus?
17.232
ibo et, castrorum relegens monumenta meorum,
17.233
qua uia nota uocat, remeabo Anienis ad undas.
17.234
flectite in Italiam proras, auertite classem:
17.235
faxo ut uallata reuocetur Scipio Roma.’
17.236
Talibus ardentem furiis Neptunus ut alto
17.237
prospexit uertique rates ad litora uidit,
17.238
quassans caeruleum genitor caput aequora fundo
17.239
eruit et tumidum mouet ultra litora pontum.
17.240
extemplo uentos imbresque et rupe procellas
17.241
concitat Aeolias ac nubibus aethera condit.
17.242
tum, penitus telo molitus regna tridenti
17.243
intima, ab occasu Tethyn impellit et ortu
17.244
ac totum Oceani turbat caput. aequora surgunt
17.245
spumea et inlisu scopulus tremit omnis aquarum.
17.246
primus se attollens Nasamonum sedibus Auster
17.247
nudauit Syrtim correpta nubilus unda.
17.248
insequitur sublime ferens nigrantibus alis
17.249
abruptum Boreas ponti latus. intonat ater
17.250
discordi flatu et partem rapit aequoris Eurus.
17.251
hinc rupti reboare poli, atque hinc crebra micare
17.252
fulmina, et in classem ruere implacabile caelum.
17.253
consensere ignes nimbique et fluctus et ira
17.254
uentorum, noctemque freto imposuere tenebrae.
17.255
ecce, intorta Noto ueniensque a puppe procella
17.256
antemnae immugit (stridorque immite rudentum
17.257
sibilat) ac similem monti nigrante profundo
17.258
ductoris frangit super ora trementia fluctum.
17.259
exclamat uoluens oculos caeloque fretoque:
17.260
‘Felix o frater diuisque aequate cadendo,
17.261
Hasdrubal! egregium fortis cui dextera in armis
17.262
pugnanti peperit letum, et cui fata dedere
17.263
Ausoniam extremo tellurem adprendere morsu.
17.264
at mihi Cannarum campis, ubi Paulus, ubi illae
17.265
egregiae occubuere animae, dimittere uitam
17.266
non licitum, uel, cum ferrem in Capitolia flammas,
17.267
Tarpeio Iouis ad manis descendere telo.’
17.268
Talia dum maeret, diuersis flatibus acta
17.269
in geminum ruit unda latus puppimque sub atris
17.270
aequoris aggeribus tenuit, ceu turbine mersam.
17.271
mox nigris alte pulsa exundantis harenae
17.272
uerticibus ratis aetherias remeauit ad auras
17.273
et fluctus supra uento librante pependit.
17.274
at geminas Notus in scopulos atque horrida saxa
17.275
dura sorte rapit, miserandum et triste, biremis.
17.276
increpuere ictu prorae. tum murice acuto
17.277
dissiliens sonuit rupta compage carina.
17.278
hic uaria ante oculos facies: natat aequore toto
17.279
arma inter galeasque uirum cristasque rubentis
17.280
florentis Capuae gaza et seposta triumpho
17.281
Laurens praeda ducis, tripodes mensaeque deorum
17.282
cultaque nequiquam miseris simulacra Latinis.
17.283
tum Venus emoti facie conterrita ponti
17.284
talibus adloquitur regem maris: ‘Hoc satis irae
17.285
interea, genitor: satis ad maiora minarum.
17.286
cetera parce, precor, pelago, ne tollat acerba
17.287
hoc Carthago decus, nullo superabile bello
17.288
progenuisse caput, nostrosque in funera Poeni
17.289
Aeneadas undis totoque eguisse profundo.’
17.290
Sic Venus. et tumidi considunt gurgite fluctus.
17.291
obuiaque aduersis propellunt agmina castris.
17.292
Dux, uetus armorum scitusque accendere corda
17.293
laudibus, ignifero mentes furiabat in iram
17.294
hortatu decorisque urebat pectora flammis:
17.295
‘Tu mihi Flaminii portas rorantia caesi
17.296
ora ducis: nosco dextram. tu primus in ictus
17.297
ingentis Pauli ruis ac defigis in ossa
17.298
mucronem. tibi pugnacis gestantur opima
17.299
Marcelli, Gracchusque cadens tibi proluit ensem.
17.300
ecce manus, quae pulsantem te, belliger Appi,
17.301
moenia sublimis Capuae de culmine muri
17.302
excelso fusa moribundum perculit hasta.
17.303
ecce aliud fulmen dextrae, quo nobile nomen
17.304
Fuluius excepit non unum pectore uulnus.
17.305
huc prima te siste acie, cui consul in armis
17.306
Crispinus cecidit. me tu comitare per hostis,
17.307
qui nobis, memini, ad Cannas laetissimus irae
17.308
Seruili fers ora ducis suffixa ueruto.
17.309
cerno flagrantis oculos uultumque timendum
17.310
non ipso minus ense tuum, fortissime Poenum
17.311
o iuuenis, qualem uidi, cum flumine saeuo
17.312
insignis Trebiae complexum ingentibus ulnis
17.313
mersisti fundo luctantem uana tribunum.
17.314
at tu, qui gelidas Ticini primus ad undas
17.315
Scipiadae patris tinxisti sanguine ferrum,
17.316
incepta exequere et nati mihi redde cruorem.
17.317
horrescamne ipsos, ueniant si ad proelia, diuos,
17.318
cum stetis, turmae, uidi contermina caelo
17.319
quas iuga calcantis summas uolitare per Alpis,
17.320
cum uideam, quorum ferro manibusque capaces
17.321
arsere Argyripae campi? num segnior ibis
17.322
nunc mihi, qui primus torques in moenia telum
17.323
Dardana, nec nostrae facilis concedere laudi?
17.324
ten' uero, tene extimulem, qui, fulmina contra
17.325
et nimbos tonitrusque ac summi numinis iras
17.326
cum starem, perferre sonos ac uana iubebas
17.327
nubila et ante ducem Capitolia celsa petebas?
17.328
quid uos, quis claro deletum est Marte Saguntum,
17.329
exhorter, quos nobilitant primordia belli?
17.330
ut meque et uobis dignum, defendite, quaeso,
17.331
praeteritas dextrae laudes. diuum ipse fauore
17.332
uincendoque senex patriam post trina labantem
17.333
lustra et non uisos tam longa aetate penatis
17.334
ac natum et fidae iam pridem coniugis ora
17.335
confisus uobis repeto. non altera restat
17.336
iam Libyae, nec Dardaniis pugna altera restat.
17.337
certatus nobis hodie dominum accipit orbis.’
17.338
Hannibal haec. sed non patiens remorantia uerba
17.339
Ausonius miles, quotiens dux coeperat ora
17.340
soluere ad effatus, signum pugnamque petebant.
17.341
Haec procul aeria speculantem nube sororem
17.342
ut uidit diuum genitor maestosque sub acri
17.343
obtutu uultus, sic ore effatus amico est:
17.344
‘Qui te mentis edunt morsus? da noscere coniunx.
17.345
num Poeni casus ducis et Carthaginis angit
17.346
cura tuae? sed enim reputa tecum ipsa furores
17.347
Sidonios. gentem contra et fatalia regna
17.348
Teucrorum quis erit, quaeso, germana, rebelli
17.349
fractis foederibus populo modus? ipsa malorum
17.350
non plus Carthago tulit exhausitque laboris,
17.351
quam pro Cadmea subiisti exercita gente.
17.352
turbasti maria ac terras iuuenemque ferocem
17.353
immisti Latio. tremuerunt moenia Romae,
17.354
perque bis octonos primus fuit Hannibal annos
17.355
humani generis. tempus componere gentes.
17.356
ad finem uentum, et claudenda est ianua belli.’
17.357
Tum supplex Iuno: ‘Neque ego, haec mutare laborans
17.358
quis est fixa dies, pendenti nube resedi,
17.359
nec reuocare acies bellumue extendere quaero.
17.360
quae donare potes, quoniam mihi gratia languet
17.361
et cecidit iam primus amor, nil fila sororum
17.362
aduersus posco: uertat terga Hannibal hosti,
17.363
ut placet, et cineres Troiae Carthagine regnent.
17.364
illud te gemini per mutua pignora amoris
17.365
et soror et coniunx oro: tranare pericla
17.366
magnanimum patiare ducem uitamque remittas
17.367
neue sinas captum Ausonias perferre catenas.
17.368
stent etiam contusa malis mea moenia, fracto
17.369
nomine Sidonio, et nostro seruentur honori.’
17.370
Sic Iuno, et contra breuiter sic Iuppiter orsus:
17.371
‘Do spatium muris, ut uis, Carthaginis altae.
17.372
stent lacrimis precibusque tuis. sed percipe, coniunx,
17.373
quatenus indulsisse uacet. non longa supersunt
17.374
fata urbi, uenietque pari sub nomine ductor,
17.375
qui nunc seruatas euertat funditus arces.
17.376
aetherias quoque, uti poscis, trahat Hannibal auras,
17.377
ereptus pugnae. miscere hic sidera ponto
17.378
et terras implere uolet redeuntibus armis:
17.379
noui feta uiri bello praecordia. sed lex
17.380
muneris haec esto nostri: Saturnia regna
17.381
ne post haec uideat, repetat neue amplius umquam
17.382
Ausoniam. nunc instanti raptum auehe leto
17.383
ne, latis si miscebit fera proelia campis,
17.384
Romulei nequeas iuuenis subducere dextrae.’
17.385
Dum statuit fata Omnipotens urbique ducique,
17.386
inuadunt acies pugnam et clamore lacessunt
17.387
sidera. non alio grauiores tempore uidit
17.388
aut populos tellus aut, qui patria arma mouerent,
17.389
maioris certare duces. discriminis alta
17.390
in medio merces, quicquid tegit undique caelum.
17.391
ibat Agenoreus praefulgens ductor in ostro,
17.392
excelsumque caput penna nutante leuabat
17.393
crista rubens. saeuus magno de nomine terror
17.394
praecedit, Latioque micat bene cognitus ensis.
17.395
at contra ardenti radiabat Scipio cocco,
17.396
terribilem ostentans clipeum, quo patris et una
17.397
caelarat patrui spirantis proelia dira
17.398
effigies: flammam ingentem frons alta uomebat.
17.399
sub tanta cunctis ui telorumque uirumque
17.400
in ducibus stabat spes et uictoria solis.
17.401
quin etiam, fauor ut subigit plerosque metusue,
17.402
Scipio si Libycis esset generatus in oris,
17.403
sceptra ad Agenoreos credunt uentura nepotes,
17.404
Hannibal Ausonia genitus si sede fuisset,
17.405
haud dubitant terras Itala in dicione futuras.
17.406
Contremuere aurae, rapido uibrantibus hastis
17.407
turbine, et horrificam traxere per aethera nubem.
17.408
inde ensis propiorque acies et comminus ora
17.409
admota ac dira flagrantia lumina flamma.
17.410
sternitur, in medium contemptrix turba pericli
17.411
quae primis se praecipitem tulit obuia telis,
17.412
gentilemque bibit tellus inuita cruorem.
17.413
feruidus ingenii Masinissa et feruidus aeui
17.414
in primas Macetum turmas immania membra
17.415
infert et iaculo circumuolat alite campum.
17.416
caerulus haud aliter, cum dimicat, incola Thyles
17.417
agmina falcigero circumuenit arta couinno.
17.418
Graia phalanx patrio densarat more cateruas
17.419
iunctisque astabat nulli penetrabilis hastis.
17.420
immemor has pacti post foedus in arma Philippus
17.421
miserat et quassam refouebat Agenoris urbem.
17.422
rarescit multo laxatus uulnere miles
17.423
atque aperit patulas prostrato corpore late
17.424
inter tela uias. inrumpit mole ruinae
17.425
Ausonius globus et periuria Graia resignat.
17.426
Archemorum Rutilus, Teucrum Norbanus (et ambo
17.427
Mantua pubenti genetrix dimiserat aeuo),
17.428
obtruncat Samium bellacis dextra Caleni,
17.429
at Clytium Selius, Pellaeum et uana tumentem
17.430
ad nomen patriae Clytium: sed gloria Pellae
17.431
haud ualuit misero defendere Daunia tela.
17.432
Saeuior his Latius uastabat Bruttia signa
17.433
Laelius increpitans: ‘Adeone Oenotria tellus
17.434
detestanda fuit, quam per maria aspera perque
17.435
insanos Tyrio fugeretis remige fluctus?
17.436
sed fugisse satis fuerit. Latione cruore
17.437
insuper externas petitis perfundere terras?’
17.438
haec dicens Silarum meditantem in proelia telo
17.439
praeuenit. hasta uolans imo sub gutture sedit
17.440
et uitae uocisque uias simul incita clausit.
17.441
Vergilio Caudinus, acerbo Laus Amano
17.442
sternitur. accendunt iras uultusque uirorum
17.443
armorumque habitus noti et uox consona linguae.
17.444
quos ubi nudantis conspexit Hamilcare cretus
17.445
terga fuga, State ac nostram ne prodite gentem
17.446
uociferans subit et conuertit proelia dextra:
17.447
qualis in aestiferis Garamantum feta ueneno
17.448
attollit campis feruenti pastus harena
17.449
colla Paraetonius serpens lateque per auras
17.450
undantem torquet perfundens nubila tabem.
17.451
continuo infesta portantem cuspide uulnus
17.452
impedit anteuolans Herium, cui nobile nomen
17.453
Marrucina domus clarumque Teate ferebat.
17.454
atque illi magnum nitenti et laudibus hostis
17.455
arrecto capuli ad finem manus incita sedit,
17.456
quaerebatque miser morienti lumine fratrem,
17.457
cum iuuenis subit et leto stimulatus acerbo
17.458
Pleminius saeuum mucronem ante ora coruscat
17.459
ac fratrem magno minitans clamore reposcit.
17.460
huic proles Barcae: ‘Germanum reddere uero
17.461
si placet, haud renuo. maneant modo foedera nostra:
17.462
Hasdrubalem reuocate umbris. egone aspera ponam
17.463
umquam in Romanos odia, aut mansuescere corda
17.464
nostra sinam, parcamque uiro quem terra crearit
17.465
Itala? tum manes inimicos sede repellat
17.466
aeterna socioque abigat me frater Auerno.’
17.467
sic ait et clipei propulsum pondere toto,
17.468
lubrica qua tellus lapsantis sanguine fratris
17.469
fallebat nisus, prosternit et occupat ense.
17.470
extendit labens palmas, Heriumque iacentem
17.471
amplexus, iuncta leniuit morte dolores.
17.472
tum Libys inuadit mixtae certamina turbae
17.473
conuertitque ruens per longum hostilia terga,
17.474
ut cum fulminibus permixta tonitrua mundum
17.475
terrificant, summique labat domus alta parentis:
17.476
omne hominum terris trepidat genus, ipsaque ob ora
17.477
lux atrox micat, et praesens astare uiritim
17.478
creditur intento perculsis Iuppiter igne.
17.479
Parte alia, ceu sola forent discrimina campo
17.480
quo misceret agens truculentum Scipio Martem,
17.481
aspera pugna nouas uaria sub imagine leti
17.482
dat formas. hic ense iacet prostratus adacto,
17.483
hic saxo perfracta gemit lacrimabilis ossa,
17.484
ast hos, turpe, pauor fusos proiecit in ora,
17.485
horum aduersa dedit Gradiuo pectora uirtus.
17.486
ipse super strages ductor Rhoeteius instat,
17.487
qualis apud gelidum currus quatit altior Hebrum
17.488
et Geticas soluit feruenti sanguine Mauors
17.489
laetus caede niues, glaciemque Aquilonibus actam
17.490
perrumpit stridens sub pondere belliger axis.
17.491
iamque ardore truci lustrans fortissima quaeque
17.492
nomina obit ferro. claris spectata per orbem
17.493
stragibus occumbit late inter tela iuuentus:
17.494
qui muros rapuere tuos miserasque nefandi
17.495
principium belli fecere, Sagunte, ruinas,
17.496
qui sacros, Trasimenne, lacus, Phaethontia quique
17.497
polluerant tabo stagna, ac fiducia tanta
17.498
quos tulit, ut superum regi soliumque domosque
17.499
irent direptum: mactantur comminus uno
17.500
exitio, redduntque animas, temerata ferebant
17.501
qui secreta deum et primos reserasse negatas
17.502
gressibus humanis Alpis. formidinis huius
17.503
plena acies propere retro exanimata ruebat:
17.504
haud secus ac tectis urbis Vulcania pestis
17.505
cum sese infudit, rapidusque incendia flatus
17.506
uentilat et uolucris spargit per culmina flammas,
17.507
attonitum erumpit subita formidine uulgus,
17.508
lateque ut capta passim trepidatur in urbe.
17.509
Verum ubi cunctari taedet dispersa uirorum
17.510
proelia sectantem et leuiori Marte teneri,
17.511
omnes in causam belli auctoremque malorum
17.512
uertere iam uires tandem placet. Hannibal unus
17.513
dum restet, non, si muris Carthaginis ignis
17.514
subdatur caesique cadant exercitus omnis,
17.515
profectum Latio. contra, si concidat unus,
17.516
nequiquam fore Agenoreis cuncta arma uirosque.
17.517
illum igitur lustrans circumfert lumina campo
17.518
rimaturque ducem. iuuat in certamina summa
17.519
ferre gradum, cuperetque uiro concurrere, tota
17.520
spectante Ausonia. celsus clamore feroci
17.521
prouocat increpitans hostem et noua proelia poscit.
17.522
Quas postquam audiuit uoces conterrita Iuno,
17.523
ne Libyci ducis impauidas ferrentur ad aures,
17.524
effigiem informat Latiam propereque coruscis
17.525
attollit cristis, addit clipeumque iubasque
17.526
Romulei ducis atque umeris imponit honorem
17.527
fulgentis saguli, dat gressum habitusque cientis
17.528
proelia et audacis adicit sine corpore motus.
17.529
tum par effigies fallacis imagine uana
17.530
cornipedis moderanda cito per deuia passu
17.531
belligerae datur ad speciem certaminis umbrae.
17.532
sic Poeni ducis ante oculos exultat et ultro
17.533
Scipio Iunoni simulatus tela coruscat.
17.534
at, uiso laetus rectore ante ora Latino
17.535
et tandem propius sperans ingentia, Poenus
17.536
quadrupedi citus imponit uelocia membra
17.537
et iacit aduersam properati turbinis hastam.
17.538
dat terga et campo fugiens uolat ales imago
17.539
tramittitque acies. tum uero, ut uictor et alti
17.540
iam compos uoti, ferrata calce cruentat
17.541
cornipedem et largas Poenus quatit asper habenas:
17.542
‘Quo fugis, oblitus nostris te cedere regnis?
17.543
nulla tibi Libyca latebra est, o Scipio, terra.’
17.544
haec ait et stricto sequitur mucrone uolantem,
17.545
donec longinquo frustratum duxit in arua
17.546
diuersa spatio procul a certamine pugnae.
17.547
tum fallax subito simulacrum in nubila cessit.
17.548
fulmineus ductor ‘Quisnam se numine caeco
17.549
composuit nobis’ inquit ‘deus? aut latet idem
17.550
cur monstro? tantumne obstat mea gloria diuis?
17.551
sed non auelles umquam, quicumque secundus
17.552
caelicolum stas Ausoniae, non artibus hostem
17.553
eripies uerum nobis.’ frena inde citati
17.554
conuertit furibundus equi campumque petebat,
17.555
cum subito occultae pestis conlapsa tremore
17.556
cornipedis moles ruit atque efflauit anhelo
17.557
pectore Iunonis curis in nubila uitam.
17.558
tum uero impatiens ‘Vestra est haec altera, uestra
17.559
fraus,’ inquit ‘superi: non fallitis. aequore mersum
17.560
texissent scopuli, pelagusque hausisset et undae!
17.561
anne huic seruabar leto? mea signa secuti,
17.562
quis pugnae auspicium dedimus, caeduntur, et absens
17.563
accipio gemitus uocesque ac uerba uocantum
17.564
Hannibalem. quis nostra satis delicta piabit
17.565
Tartareus torrens?’ simul haec fundebat et una
17.566
spectabat dextram ac leti feruebat amore.
17.567
Tunc Iuno, miserata uirum, pastoris in ora
17.568
uertitur ac siluis subito procedit opacis
17.569
atque his adloquitur uersantem ingloria fata:
17.570
‘Quaenam te siluis accedere causa subegit
17.571
armatum nostris? num dura ad proelia tendis,
17.572
magnus ubi Ausoniae reliquos domat Hannibal armis?
17.573
si uelox gaudes ire et compendia grata
17.574
sunt tibi, uicino in medios te tramite ducam.’
17.575
adnuit atque onerat promissis pectora largis
17.576
pastoris patresque docet Carthaginis altae
17.577
magna repensuros, nec se leuiora daturum.
17.578
praecipitem et uasto superantem proxima saltu
17.579
circumagit Iuno ac fallens regione uiarum
17.580
non gratam inuito seruat celata salutem.
17.581
Interea Cadmea manus, deserta pauensque,
17.582
non ullum Hannibalem, nusquam certamina cernit
17.583
saeui nota ducis. pars ferro occumbere credunt,
17.584
pars damnasse aciem et diuis cessisse sinistris.
17.585
ingruit Ausonius uersosque agit aequore toto
17.586
rector. iamque ipsae trepidant Carthaginis arces:
17.587
impletur terrore uago cuncta Africa pulsis
17.588
agminibus, uolucrique fuga sine Marte ruentes
17.589
tendunt attonitos extrema ad litora cursus
17.590
ac Tartessiacas profugi sparguntur in oras;
17.591
pars Batti petiere domos, pars flumina Lagi.
17.592
sic ubi, ui caeca tandem deuictus, ad astra
17.593
euomuit pastos per saecula Vesbius ignis
17.594
et pelago et terris fusa est Vulcania pestis,
17.595
uidere Eoi, monstrum admirabile, Seres
17.596
lanigeros cinere Ausonio canescere lucos.
17.597
At fessum tumulo tandem regina propinquo
17.598
sistit Iuno ducem, facies unde omnis et atrae
17.599
apparent admota oculis uestigia pugnae.
17.600
qualem Gargani campum Trebiaeque paludem
17.601
et Tyrrhena uada et Phaethontis uiderat amnem
17.602
strage uirum undantem, talis, miserabile uisu,
17.603
prostratis facies aperitur dira maniplis.
17.604
tunc superas Iuno sedes turbata reuisit.
17.605
iamque propinquabant hostes tumuloque subibant,
17.606
cum secum Poenus: ‘Caelum licet omne soluta
17.607
in caput hoc compage ruat terraeque dehiscant,
17.608
non ullo Cannas abolebis, Iuppiter, aeuo,
17.609
decedesque prius regnis, quam nomina gentes
17.610
aut facta Hannibalis sileant. nec deinde relinquo
17.611
securam te, Roma, mei, patriaeque superstes
17.612
ad spes armorum uiuam tibi. nam modo pugna
17.613
praecellis, resident hostes: mihi satque superque
17.614
ut me Dardaniae matres atque Itala tellus,
17.615
dum uiuam, expectent nec pacem pectore norint.’
17.616
sic rapitur paucis fugientum mixtus, et altos
17.617
inde petit retro montis tutasque latebras.
17.618
Hic finis bello. reserantur protinus arces
17.619
Ausonio iam sponte duci. iura improba adempta
17.620
armaque, et incisae leges, opibusque superbis
17.621
uis fracta, et posuit gestatas belua turris.
17.622
excelsae tum saeua rates spectacula Poenis
17.623
flammiferam accepere facem, subitaque procella
17.624
arserunt maria, atque expauit lumina Nereus.
17.625
Mansuri compos decoris per saecula rector,
17.626
deuictae referens primus cognomina terrae,
17.627
securus sceptri, repetit per caerula Romam
17.628
et patria inuehitur sublimi tecta triumpho.
17.629
ante Syphax feretro residens captiua premebat
17.630
lumina, et auratae seruabant colla catenae,
17.631
hic Hannon clarique genus Phoenissa iuuenta
17.632
et Macetum primi atque incocti corpora Mauri,
17.633
tum Nomades notusque sacro, cum lustrat harenas,
17.634
Hammoni Garamas et semper naufraga Syrtis.
17.635
mox uictas tendens Carthago ad sidera palmas
17.636
ibat et effigies orae iam lenis Hiberae,
17.637
terrarum finis Gades ac laudibus olim
17.638
terminus Herculeis Calpe Baetesque lauare
17.639
solis equos dulci consuetus fluminis unda,
17.640
frondosumque apicem subigens ad sidera mater
17.641
bellorum fera Pyrene nec mitis Hiberus,
17.642
cum simul inlidit ponto, quos attulit, amnes.
17.643
sed non ulla magis mentesque oculosque tenebat,
17.644
quam uisa Hannibalis campis fugientis imago.
17.645
ipse astans curru atque auro decoratus et ostro
17.646
Martia praebebat spectanda Quiritibus ora,
17.647
qualis odoratis descendens Liber ab Indis
17.648
egit pampineos frenata tigride currus;
17.649
aut cum Phlegraeis, confecta mole Gigantum,
17.650
incessit campis tangens Tirynthius astra.
17.651
salue, inuicte parens, non concessure Quirino
17.652
laudibus ac meritis non concessure Camillo:
17.653
nec uero, cum te memorat de stirpe deorum,
17.654
prolem Tarpei mentitur Roma Tonantis.