Lpunica
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/silus-italicus" aria-label="More works by Silus Italicus">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
3.1
Postquam rupta fides Tyriis et moenia castae
3.2
non aequo superum genitore euersa Sagunti,
3.3
extemplo positos finiti cardine mundi
3.4
uictor adit populos cognataque limina Gades.
3.5
nec uatum mentes agitare et praescia corda
3.6
cessatum super imperio: citus aequore Bostar
3.7
uela dare et rerum praenoscere fata iubetur.
3.8
prisca fides adytis longo seruatur ab aeuo,
3.9
qua sublime sedens, Cirrhaeis aemulus antris,
3.10
inter anhelantis Garamantas corniger Hammon
3.11
fatidico pandit uenientia saecula luco.
3.12
hinc omen coeptis et casus scire futuros
3.13
ante diem bellique uices nouisse petebat.
3.14
Exin clauigeri ueneratus numinis aras
3.15
captiuis onerat donis, quae nuper ab arce
3.16
uictor fumantis rapuit semusta Sagunti.
3.17
uulgatum, nec cassa fides, ab origine fani
3.18
impositas durare trabes solasque per aeuum
3.19
condentum nouisse manus. hinc credere gaudent
3.20
consedisse deum seniumque repellere templis.
3.21
tum, quis fas et honos adyti penetralia nosse,
3.22
femineos prohibent gressus ac limine curant
3.23
saetigeros arcere sues. nec discolor ulli
3.24
ante aras cultus: uelantur corpora lino,
3.25
et Pelusiaco praefulget stamine uertex.
3.26
discinctis mos tura dare atque e lege parentum
3.27
sacrificam lato uestem distinguere clauo:
3.28
pes nudus tonsaeque comae castumque cubile.
3.29
inrestincta focis seruant altaria flammae,
3.30
sed nulla effigies simulacraue nota deorum
3.31
maiestate locum et sacro impleuere timore.
3.32
In foribus labor Alcidae: Lernaea recisis
3.33
anguibus hydra iacet, nexuque elisa leonis
3.34
ora Cleonaei patulo caelantur hiatu.
3.35
at Stygius saeuis terrens latratibus umbras
3.36
ianitor, aeterno tum primum tractus ab antro,
3.37
uincla indignatur, metuitque Megaera catenas.
3.38
iuxta Thraces equi pestisque Erymanthia et altos
3.39
aeripedis ramos superantia cornua cerui.
3.40
nec leuior uinci Libycae telluris alumnus
3.41
matre super stratique genus deforme bimembres
3.42
Centauri frontemque minor nunc amnis Acarnan.
3.43
inter quae fulget sacratis ignibus Oete,
3.44
ingentemque animam rapiunt ad sidera flammae.
3.45
Postquam oculos uaria impleuit uirtutis imago,
3.46
mira dehinc cernit: surgentis mole profundi
3.47
inuectum terris subitum mare nullaque circa
3.48
litora et infuso stagnantis aequore campos.
3.49
nam qua caeruleis Nereus euoluitur antris
3.50
atque imo freta contorquet Neptunia fundo,
3.51
proruptum exundat pelagus, caecosque relaxans
3.52
Oceanus fontis torrentibus ingruit undis.
3.53
tum uada, ceu saeuo penitus permota tridenti,
3.54
luctantur terris tumefactum imponere pontum.
3.55
mox remeat gurges tractoque relabitur aestu,
3.56
ac ratis erepto campis deserta profundo,
3.57
et fusi transtris expectant aequora nautae.
3.58
Cymothoes ea regna uagae pelagique labores
3.59
Luna mouet, Luna, immissis per caerula bigis,
3.60
fertque refertque fretum, sequiturque reciproca Tethys.
3.61
Haec propere spectata duci; nam multa fatigant.
3.62
curarum prima exercet, subducere bello
3.63
consortem thalami paruumque sub ubere natum.
3.64
uirgineis iuuenem taedis primoque Hymenaeo
3.65
imbuerat coniunx memorique tenebat amore.
3.66
at puer, obsessae generatus in ore Sagunti,
3.67
bissenos Lunae nondum compleuerat orbes.
3.68
quos ut seponi stetit et secernere ab armis,
3.69
adfatur ductor: ‘Spes o Carthaginis altae,
3.70
nate, nec Aeneadum leuior metus, amplior, oro,
3.71
sis patrio decore et factis tibi nomina condas,
3.72
quis superes bellator auum; iamque aegra timoris
3.73
Roma tuos numerat lacrimandos matribus annos.
3.74
ni praesaga meos ludunt praecordia sensus,
3.75
ingens hic terris crescit labor: ora parentis
3.76
agnosco toruaque oculos sub fronte minacis
3.77
uagitumque grauem atque irarum elementa mearum.
3.78
si quis forte deum tantos inciderit actus
3.79
ut nostro abrumpat leto primordia rerum,
3.80
hoc pignus belli, coniunx, seruare labora.
3.81
cumque datum fari, duc per cunabula nostra:
3.82
tangat Elissaeas palmis puerilibus aras
3.83
et cineri iuret patrio Laurentia bella.
3.84
inde ubi flore nouo pubescet firmior aetas,
3.85
emicet in Martem et calcato foedere uictor
3.86
in Capitolina tumulum mihi uindicet arce.
3.87
tu uero, tanti felix quam gloria partus
3.88
expectat, ueneranda fide, discede periclis
3.89
incerti Martis durosque relinque labores.
3.90
nos clausae niuibus rupes suppostaque caelo
3.91
saxa manent, nos Alcidae mirante nouerca
3.92
sudatus labor et, bellis labor acrior, Alpes.
3.93
quod si promissum uertat Fortuna fauorem
3.94
laeuaque sit coeptis, te longa stare senecta
3.95
aeuumque extendisse uelim; tua iustior aetas,
3.96
ultra me improperae ducant cui fila sorores.’
3.97
Sic ille. at contra Cirrhaei sanguis Imilce
3.98
Castalii, quae materno de nomine dicta
3.99
(Castulo Phoebei seruat cognomina uatis)
3.100
aeque ex sacrata repetebat stirpe parentes.
3.101
tempore quo Bacchus populos domitabat Hiberos
3.102
concutiens thyrso atque armata Maenade Calpen,
3.103
lasciuo genitus Satyro nymphaque Myrice
3.104
Milichus indigenis late regnarat in oris
3.105
cornigeram attollens genitoris imagine frontem.
3.106
hinc patriam clarumque genus referebat Imilce,
3.107
barbarica paulum uitiato nomine lingua.
3.108
quae tunc sic lacrimis sensim manantibus infit:
3.109
‘Mene, oblite tua nostram pendere salute,
3.110
abnuis inceptis comitem? sic foedera nota
3.111
primitiaeque tori, gelidos ut scandere tecum
3.112
deficiam montis coniunx tua? crede uigori
3.113
femineo. castum haud superat labor ullus amorem.
3.114
sin solo aspicimur sexu, fixumque relinqui,
3.115
cedo equidem nec fata moror; deus annuat, oro:
3.116
i felix, i numinibus uotisque secundis
3.117
atque acies inter flagrantiaque arma relictae
3.118
coniugis et nati curam seruare memento.
3.119
quippe nec Ausonios tantum nec tela nec ignes
3.120
quantum te metuo: ruis ipsos acer in enses
3.121
obiectasque caput telis, nec te ulla secundo
3.122
euentu satiat uirtus, tibi gloria soli
3.123
fine caret, credisque uiris ignobile letum
3.124
belligeris in pace mori. tremor implicat artus,
3.125
nec quemquam horresco, qui se tibi conferet unus.
3.126
sed tu, bellorum genitor, miserere nefasque
3.127
auerte et serua caput inuiolabile Teucris.’
3.128
Iamque adeo egressi steterant in litore primo,
3.129
et promota ratis, pendentibus arbore nautis,
3.130
aptabat sensim pulsanti carbasa uento,
3.131
cum lenire metus properans aegramque leuare
3.132
attonitis mentem curis sic Hannibal orsus:
3.133
‘Ominibus parce et lacrimis, fidissima coniunx.
3.134
et pace et bello cunctis stat terminus aeui,
3.135
extremumque diem primus tulit; ire per ora
3.136
nomen in aeternum paucis mens ignea donat,
3.137
quos pater aetheriis caelestum destinat oris.
3.138
an Romana iuga et famulas Carthaginis arces
3.139
perpetiar? stimulant manes noctisque per umbras
3.140
increpitans genitor, stant arae atque horrida sacra
3.141
ante oculos, breuitasque uetat mutabilis horae
3.142
prolatare diem. sedeamne, ut nouerit una
3.143
me tantum Carthago, et, qui sim, nesciat omnis
3.144
gens hominum, letique metu decora alta relinquam?
3.145
quantum etenim distant a morte silentia uitae?
3.146
nec tamen incautos laudum exhorresce furores.
3.147
et nobis est lucis honos, gaudetque senecta
3.148
gloria, cum longo titulis celebratur in aeuo.
3.149
te quoque magna manent suscepti praemia belli.
3.150
dent modo se superi, Thybris tibi seruiet omnis
3.151
Iliacaeque nurus et diues Dardanus auri.’
3.152
dumque ea permixtis inter se fletibus orant,
3.153
confisus pelago celsa de puppe magister
3.154
cunctantem ciet. abripitur diuulsa marito.
3.155
haerent intenti uultus et litora seruant,
3.156
donec, iter liquidum uolucri rapiente carina,
3.157
consumpsit uisus pontus tellusque recessit.
3.158
At Poenus belli curis auertere amorem
3.159
apparat et repetit properato moenia gressu.
3.160
quae dum perlustrat crebroque obit omnia uisu,
3.161
tandem sollicito cessit uis dura labori,
3.162
belligeramque datur somno componere mentem.
3.163
Tum pater omnipotens, gentem exercere periclis
3.164
Dardaniam et fama saeuorum tollere ad astra
3.165
bellorum meditans priscosque referre labores,
3.166
praecipitat consulta uiri segnemque quietem
3.167
terret et immissa rumpit formidine somnos.
3.168
iamque per umentem noctis Cyllenius umbram
3.169
aligero lapsu portabat iussa parentis.
3.170
nec mora. mulcentem securo membra sopore
3.171
adgreditur iuuenem ac monitis incessit amaris:
3.172
‘Turpe duci totam somno consumere noctem,
3.173
o rector Libyae. uigili stant bella magistro.
3.174
iam maria effusas cernes turbare carinas
3.175
et Latiam toto pubem uolitare profundo,
3.176
dum lentus coepti terra cunctaris Hibera.
3.177
scilicet id satis est decoris memorandaque uirtus,
3.178
quod tanto cecidit molimine Graia Saguntos?
3.179
en age, si quid inest animo par fortibus ausis,
3.180
fer gressus agiles mecum et comitare uocantem
3.181
(respexisse ueto: monet hoc pater ille deorum):
3.182
uictorem ante altae statuam te moenia Romae.’
3.183
Iamque uidebatur dextram iniectare graduque
3.184
laetantem trahere in Saturnia regna citato,
3.185
cum subitus circa fragor et uibrata per auras
3.186
exterrent saeuis a tergo sibila linguis,
3.187
ingentique metu diuum praecepta pauenti
3.188
effluxere uiro, et turbatus lumina flectit.
3.189
ecce iugis rapiens siluas ac robora uasto
3.190
contorta amplexu tractasque per inuia rupes
3.191
ater letifero stridebat turbine serpens.
3.192
quantus non aequas perlustrat flexibus Arctos
3.193
et geminum lapsu sidus circumligat Anguis,
3.194
immani tantus fauces diducit hiatu
3.195
attollensque caput nimbosis montibus aequat.
3.196
congeminat sonitus rupti uiolentia caeli
3.197
imbriferamque hiemem permixta grandine torquet.
3.198
hoc trepidus monstro (neque enim sopor ille nec altae
3.199
uis aderat noctis, uirgaque fugante tenebras
3.200
miscuerat lucem somno deus) ardua quae sit,
3.201
scitatur, pestis terrasque urgentia membra
3.202
quo ferat et quosnam populos deposcat hiatu.
3.203
cui gelidis almae Cyllenes editus antris:
3.204
‘Bella uides optata tibi. te maxima bella,
3.205
te strages nemorum, te moto turbida caelo
3.206
tempestas caedesque uirum magnaeque ruinae
3.207
Idaei generis lacrimosaque fata secuntur.
3.208
quantus per campos populatis montibus actas
3.209
contorquet siluas squalenti tergore serpens
3.210
et late umectat terras spumante ueneno,
3.211
tantus perdomitis decurrens Alpibus atro
3.212
inuolues bello Italiam tantoque fragore
3.213
eruta conuulsis prosternes oppida muris.’
3.214
His aegrum stimulis liquere deusque soporque.
3.215
it membris gelidus sudor, laetoque pauore
3.216
promissa euoluit somni noctemque retractat.
3.217
iamque deum regi Martique sub omine fausto
3.218
instauratus honos, niueoque ante omnia tauro
3.219
placatus meritis monitor Cyllenius aris.
3.220
extemplo edicit conuellere signa, repensque
3.221
castra quatit clamor permixtis dissona linguis.
3.222
Prodite, Calliope, famae, quos horrida coepta
3.223
excierint populos tulerintque in regna Latini,
3.224
et quas indomitis urbes armarit Hiberis
3.225
quasque Paraetonio glomerarit litore turmas
3.226
ausa sibi Libye rerum deposcere frenos
3.227
et terris mutare iugum. †non ulla nec umquam
3.228
saeuior it trucibus tempestas acta procellis,
3.229
†nec bellum ruptis tam dirum mille carinis
3.230
acrius infremuit trepidumque exterruit orbem.
3.231
Princeps signa tulit Tyria Carthagine pubes,
3.232
membra leuis celsique decus fraudata superbum
3.233
corporis, at docilis fallendi et nectere tectos
3.234
numquam tarda dolos. rudis his tum parma, breuique
3.235
bellabant ense; at uestigia nuda, sinusque
3.236
cingere inadsuetum, et rubrae uelamine uestis
3.237
ars erat in pugna fusum occuluisse cruorem.
3.238
his rector fulgens ostro super altior omnis
3.239
germanus nitet Hannibalis gratoque tumultu
3.240
Mago quatit currus et fratrem spirat in armis.
3.241
Proxima Sidoniis Vtica est effusa maniplis,
3.242
prisca situ ueterisque ante arces condita Byrsae.
3.243
tunc, quae Sicanio praecinxit litora muro
3.244
in clipei speciem curuatis turribus, Aspis.
3.245
sed dux in sese conuerterat ora Sychaeus,
3.246
Hasdrubalis proles, cui uano corda tumore
3.247
maternum implebat genus, et resonare superbo
3.248
Hannibal haud umquam cessabat auunculus ore.
3.249
Adfuit undosa cretus Berenicide miles,
3.250
nec, tereti dextras in pugnam armata dolone,
3.251
destituit Barce sitientibus arida uenis.
3.252
nec non Cyrene Pelopei stirpe nepotis
3.253
Battiadas prauos fidei stimulauit in arma.
3.254
quos trahit, antiquo laudatus Hamilcare quondam,
3.255
consilio uiridis, sed belli serus, Ilertes.
3.256
Sabratha tum Tyrium uulgus Sarranaque Leptis
3.257
Oeaque Trinacrios Afris permixta colonos
3.258
et Tingim rapido mittebat ab aequore Lixus.
3.259
tum Vaga et antiquis dilectus regibus Hippo,
3.260
quaeque procul cauit non aequos Ruspina fluctus,
3.261
et Zama et uberior Rutulo nunc sanguine Thapsus.
3.262
ducit tot populos, ingens et corpore et armis,
3.263
Herculeam factis seruans ac nomine famam,
3.264
Antaeus celsumque caput super agmina tollit.
3.265
Venere Aethiopes, gens haud incognita Nilo,
3.266
qui magneta secant: solis honor ille, metallo
3.267
intactum chalybem uicino ducere saxo.
3.268
his simul immitem testantes corpore solem
3.269
exusti uenere Nubae. non aerea cassis
3.270
nec lorica riget ferro, non tenditur arcus:
3.271
tempora multiplici mos est defendere lino
3.272
et lino munire latus scelerataque sucis
3.273
spicula derigere et ferrum infamare ueneno.
3.274
tum primum castris Phoenicum tendere ritu
3.275
Cinyphii didicere Macae. squalentia barba
3.276
ora uiris, umerosque tegunt uelamine capri
3.277
saetigero; panda manus est armata cateia.
3.278
uersicolor contra caetra et falcatus ab arte
3.279
ensis Adyrmachidis ac laeuo tegmina crure.
3.280
sed mensis asper populus uictuque maligno:
3.281
nam calida tristes epulae torrentur harena.
3.282
quin et Massyli fulgentia signa tulere,
3.283
Hesperidum ueniens lucis domus ultima terrae.
3.284
praefuit intortos demissus uertice crinis
3.285
Bocchus atrox, qui sacratas in litore siluas
3.286
atque inter frondes reuirescere uiderat aurum.
3.287
Vos quoque desertis in castra mapalibus itis,
3.288
misceri gregibus Gaetulia sueta ferarum
3.289
indomitisque loqui et sedare leonibus iras.
3.290
nulla domus: plaustris habitant; migrare per arua
3.291
mos atque errantes circumuectare penates.
3.292
hinc mille alipedes turmae (uelocior Euris
3.293
et doctus uirgae sonipes) in castra ruebant:
3.294
ceu, pernix cum densa uagis latratibus implet
3.295
uenator dumeta Lacon, aut exigit Vmber
3.296
nare sagax e calle feras, perterrita late
3.297
agmina praecipitant uolucres formidine cerui.
3.298
hos agit haud laeto uultu nec fronte serena
3.299
Asbytes nuper caesae germanus Acherras.
3.300
Marmaridae, medicum uulgus, strepuere cateruis,
3.301
ad quorum cantus serpens oblita ueneni,
3.302
ad quorum tactum mites iacuere cerastae.
3.303
tum, chalybis pauper, Baniurae cruda iuuentus,
3.304
contenti parca durasse hastilia flamma,
3.305
miscebant auidi trucibus fera murmura linguis.
3.306
necnon Autololes, leuibus gens ignea plantis,
3.307
cui sonipes cursu, cui cesserit incitus amnis,
3.308
tanta fuga est: certant pennae, campumque uolatu
3.309
cum rapuere, pedum frustra uestigia quaeras.
3.310
spectati castris, quos suco nobilis arbor
3.311
et dulci pascit lotos nimis hospita baca,
3.312
quique atro rabidas efferuescente ueneno
3.313
dipsadas immensis horrent Garamantes harenis.
3.314
fama docet, caesae rapuit cum Gorgonis ora
3.315
Perseus, in Libyam dirum fluxisse cruorem:
3.316
inde Medusaeis terram exundasse chelydris.
3.317
milibus his ductor spectatus Marte Choaspes,
3.318
Neritia Meninge satus, cui tragula semper
3.319
fulmineam armabat, celebratum missile, dextram.
3.320
huc coit aequoreus Nasamon, inuadere fluctu
3.321
audax naufragia et praedas auellere ponto,
3.322
huc, qui stagna colunt Tritonidos alta paludis,
3.323
qua uirgo, ut fama est, bellatrix edita lympha
3.324
inuento primam Libyen perfudit oliuo.
3.325
Necnon totus adest Vesper populique reposti.
3.326
Cantaber ante omnis, hiemisque aestusque famisque
3.327
inuictus palmamque ex omni ferre labore.
3.328
mirus amor populo, cum pigra incanuit aetas,
3.329
imbelles iam dudum annos praeuertere saxo
3.330
nec uitam sine Marte pati. quippe omnis in armis
3.331
lucis causa sita, et damnatum uiuere paci.
3.332
Venit et Aurorae lacrimis perfusus, in orbem
3.333
diuersum patrias fugit cum deuius oras,
3.334
armiger Eoi non felix Memnonis Astyr.
3.335
his paruus sonipes nec Marti natus, at idem
3.336
aut inconcusso glomerat uestigia dorso,
3.337
aut molli pacata celer rapit esseda collo.
3.338
Cydnus agit, iuga Pyrenes uenatibus acer
3.339
metiri iaculoue extendere proelia Mauro.
3.340
Venere et Celtae sociati nomen Hiberis.
3.341
his pugna cecidisse decus, corpusque cremari
3.342
tale nefas: caelo credunt superisque referri,
3.343
impastus carpat si membra iacentia uultur.
3.344
Fibrarum et pennae diuinarumque sagacem
3.345
flammarum misit diues Callaecia pubem,
3.346
barbara nunc patriis ululantem carmina linguis,
3.347
nunc pedis alterno percussa uerbere terra
3.348
ad numerum resonas gaudentem plaudere caetras.
3.349
haec requies ludusque uiris, ea sacra uoluptas.
3.350
cetera femineus peragit labor: addere sulco
3.351
semina et impresso tellurem uertere aratro
3.352
segne uiris. quicquid duro sine Marte gerundum,
3.353
Callaici coniunx obit inrequieta mariti.
3.354
hos Viriathus agit Lusitanumque remotis
3.355
extractum lustris, primo Viriathus in aeuo,
3.356
nomen Romanis factum mox nobile damnis.
3.357
Nec Cerretani, quondam Tirynthia castra,
3.358
aut Vasco insuetus galeae ferre arma morati,
3.359
non, quae Dardanios post uidit, Ilerda, furores,
3.360
nec qui Massageten monstrans feritate parentem
3.361
cornipedis fusa satiaris, Concane, uena.
3.362
iamque Ebusus Phoenissa mouet, mouet Arbacus arma
3.363
aclyde uel tenui pugnax instare ueruto,
3.364
iam cui Tlepolemus sator et cui Lindus origo,
3.365
funda bella ferens Baliaris et alite plumbo,
3.366
et quos nunc Grauios uiolato nomine Graium
3.367
Oeneae misere domus Aetolaque Tyde.
3.368
dat Carthago uiros, Teucro fundata uetusto,
3.369
Phocaicae dant Emporiae, dat Tarraco pubem
3.370
uitifera et Latio tantum cessura Lyaeo.
3.371
hos inter clara thoracis luce nitebat
3.372
Sedetana cohors, quam Sucro rigentibus undis
3.373
atque altrix celsa mittebat Saetabis arce,
3.374
Saetabis et telas Arabum spreuisse superba
3.375
et Pelusiaco filum componere lino.
3.376
Mandonius populis domitorque insignis equorum
3.377
imperitat Caeso, et socio stant castra labore.
3.378
At Vettonum alas Balarus probat aequore aperto,
3.379
hic adeo, cum uer placidum flatusque tepescit,
3.380
concubitus seruans tacitos grex perstat equarum
3.381
et Venerem occultam genitali concipit aura.
3.382
sed non multa dies generi, properatque senectus,
3.383
septimaque his stabulis longissima ducitur aestas.
3.384
At non Sarmaticos attollens Vxama muros
3.385
tam leuibus persultat equis: hinc uenit in arma
3.386
haud aeui fragilis sonipes crudoque uigore
3.387
asper frena pati aut iussis parere magistris.
3.388
Rhyndacus his ductor, telum sparus; ore ferarum
3.389
et rictu horrificant galeas. uenatibus aeuum
3.390
transigitur, uel more patrum uis raptaque pascunt.
3.391
Fulget praecipuis Parnasia Castulo signis
3.392
et celebre Oceano atque alternis aestibus Hispal
3.393
ac Nebrissa dei Nysaeis conscia thyrsis,
3.394
quam Satyri coluere leues redimitaque sacra
3.395
nebride et arcano Maenas nocturna Lyaeo.
3.396
Arganthoniacos armat Carteia nepotes.
3.397
rex proauis fuit humani ditissimus aeui,
3.398
ter denos decies emensus belliger annos.
3.399
armat Tartessos stabulanti conscia Phoebo
3.400
et Munda Emathios Italis paritura labores.
3.401
nec decus auriferae cessauit Corduba terrae.
3.402
hos duxere uiros flauenti uertice Phorcys
3.403
spiciferisque grauis bellator Arauricus oris,
3.404
aequales aeui, genuit quos ubere ripa
3.405
Palladio Baetes umbratus cornua ramo.
3.406
Talia Sidonius per campos agmina ductor
3.407
puluere nigrantis raptat lustransque sub armis,
3.408
qua uisu comprendere erat, fulgentia signa
3.409
ibat ouans longaque umbram tellure trahebat.
3.410
non aliter, quotiens perlabitur aequora curru
3.411
extremamque petit, Phoebea cubilia, Tethyn
3.412
frenatis Neptunus equis, fluit omnis ab antris
3.413
Nereidum chorus et sueto certamine nandi
3.414
candida perspicuo conuertunt brachia ponto.
3.415
At Pyrenaei frondosa cacumina montis
3.416
turbata Poenus terrarum pace petebat.
3.417
Pyrene celsa nimbosi uerticis arce
3.418
diuisos Celtis late prospectat Hiberos
3.419
atque aeterna tenet magnis diuortia terris.
3.420
nomen Bebrycia duxere a uirgine colles,
3.421
hospitis Alcidae crimen, qui, sorte laborum
3.422
Geryonae peteret cum longa tricorporis arua,
3.423
possessus Baccho saeua Bebrycis in aula
3.424
lugendam formae sine uirginitate reliquit
3.425
Pyrenen, letique deus, si credere fas est,
3.426
causa fuit leti miserae deus. edidit aluo
3.427
namque ut serpentem patriasque exhorruit iras,
3.428
confestim dulcis liquit turbata penates.
3.429
tum noctem Alcidae solis plangebat in antris
3.430
et promissa uiri siluis narrabat opacis,
3.431
donec maerentem ingratos raptoris amores
3.432
tendentemque manus atque hospitis arma uocantem
3.433
diripuere ferae. laceros Tirynthius artus,
3.434
dum remeat uictor, lacrimis perfudit et amens
3.435
palluit inuento dilectae uirginis ore.
3.436
at uoce Herculea percussa cacumina montis
3.437
intremuere iugis: maesto clamore ciebat
3.438
Pyrenen, scopulique omnes ac lustra ferarum
3.439
Pyrenen resonant. tumulo tum membra reponit
3.440
supremum inlacrimans, nec honos intercidit aeuo,
3.441
defletumque tenent montes per saecula nomen.
3.442
Iamque per et collis et densos abiete lucos
3.443
Bebryciae Poenus fines transcenderat aulae.
3.444
inde ferox quaesitum armis per inhospita rura
3.445
Volcarum populatur iter tumidique minaces
3.446
accedit Rhodani festino milite ripas.
3.447
aggeribus caput Alpinis et rupe niuali
3.448
proserit in Celtas ingentemque extrahit amnem
3.449
spumanti Rhodanus proscindens gurgite campos
3.450
ac propere in pontem lato ruit incitus alueo.
3.451
auget opes stanti similis tacitoque liquore
3.452
mixtus Arar, quem gurgitibus complexus anhelis
3.453
cunctantem immergit pelago raptumque per arua
3.454
ferre uetat patrium uicina ad litora nomen.
3.455
inuadunt alacres inimicum pontibus amnem:
3.456
nunc celso capite et ceruicibus arma tuentur,
3.457
nunc ualidis gurges certatim frangitur ulnis.
3.458
fluminea sonipes religatus ducitur alno,
3.459
belua nec retinet tardante Libyssa timore.
3.460
nam trabibus uada et iniecta tellure repertum
3.461
conexas operire trabes ac ducere in altum
3.462
paulatim ripae resolutis aggere uinclis.
3.463
at gregis inlapsu fremebundo territus atras
3.464
expauit moles Rhodanus stagnisque refusis
3.465
torsit harenoso minitantia murmura fundo.
3.466
Iamque Tricastinis incedit finibus agmen,
3.467
iam facilis campos, iam rura Vocontia carpit.
3.468
turbidus hic truncis saxisque Druentia laetum
3.469
ductoris uastauit iter. namque Alpibus ortus
3.470
auulsas ornos et adesi fragmina montis
3.471
cum sonitu uoluens fertur latrantibus undis
3.472
ac uada translato mutat fallacia cursu,
3.473
non pediti fidus, patulis non puppibus aequus.
3.474
et tunc imbre recens fuso correpta sub armis
3.475
corpora multa uirum spumanti uertice torquens
3.476
immersit fundo laceris deformia membris.
3.477
Sed iam praeteritos ultra meminisse labores
3.478
conspectae propius dempsere pauentibus Alpes.
3.479
cuncta gelu canaque aeternum grandine tecta
3.480
aequaeuam glaciem cohibent: riget ardua montis
3.481
aetherii facies surgentique obuia Phoebo
3.482
duratas nescit flammis mollire pruinas.
3.483
quantum Tartareus regni pallentis hiatus
3.484
ad manis imos atque atrae stagna paludis
3.485
a supera tellure patet, tam longa per auras
3.486
erigitur tellus et caelum intercipit umbra.
3.487
nullum uer usquam nullique aestatis honores.
3.488
sola iugis habitat diris sedesque tuetur
3.489
perpetuas deformis hiemps; illa undique nubes
3.490
huc atras agit et mixtos cum grandine nimbos.
3.491
iam cuncti flatus uentique furentia regna
3.492
Alpina posuere domo. caligat in altis
3.493
obtutus saxis, abeuntque in nubila montes.
3.494
mixtus Athos Tauro Rhodopeque adiuncta Mimanti
3.495
Ossaque cum Pelio cumque Haemo cesserit Othrys.
3.496
primus inexpertas adiit Tirynthius arces.
3.497
scindentem nubes frangentemque ardua montis
3.498
spectarunt superi longisque ab origine saeclis
3.499
intemerata gradu magna ui saxa domantem.
3.500
At miles dubio tardat uestigia gressu,
3.501
impia ceu sacros in finis arma per orbem,
3.502
Natura prohibente, ferant diuisque repugnent.
3.503
contra quae ductor—non Alpibus ille nec ullo
3.504
turbatus terrore loci, sed languida maestis
3.505
corda uirum fouet hortando reuocatque uigorem:
3.506
‘Non pudet obsequio superum fessosque secundis,
3.507
post belli decus atque acies, dare terga niuosis
3.508
montibus et segnes summittere rupibus arma?
3.509
nunc, o nunc, socii, dominantis moenia Romae
3.510
credite uos summumque Iouis conscendere culmen.
3.511
hic labor Ausoniam et dabit hic in uincula Thybrim.’
3.512
nec mora. commotum promissis ditibus agmen
3.513
erigit in collem et uestigia linquere nota
3.514
Herculis edicit magni crudisque locorum
3.515
ferre pedem ac proprio turmas euadere calle.
3.516
rumpit inaccessos aditus atque ardua primus
3.517
exuperat summaque uocat de rupe cohortes.
3.518
tum, qua durati concreto frigore collis
3.519
lubrica frustratur canenti semita cliuo,
3.520
luctantem ferro glaciem cremat: haurit hiatu
3.521
nix resoluta uiros altoque e culmine praeceps
3.522
umenti turmas operit delapsa ruina.
3.523
interdum aduerso glomeratas turbine Corus
3.524
in media ora niues fuscis agit horridus alis,
3.525
aut rursum immani stridens auulsa procella
3.526
nudatis rapit arma uiris uoluensque per orbem
3.527
contorto rotat in nubes sublimia flatu.
3.528
quoque magis subiere iugo atque euadere nisi
3.529
erexere gradum, crescit labor. ardua supra
3.530
sese aperit fessis et nascitur altera moles,
3.531
unde nec edomitos exudatosque labores
3.532
respexisse libet: tanta formidine plana
3.533
exterrent repetita oculis, atque una pruinae
3.534
canentis, quocumque datur permittere uisus,
3.535
ingeritur facies. medio sic nauita ponto,
3.536
cum dulcis liquit terras et inania nullos
3.537
inueniunt uentos securo carbasa malo,
3.538
immensas prospectat aquas ac uicta profundis
3.539
aequoribus fessus renouat sua lumina caelo.
3.540
Iamque super clades atque importuna locorum
3.541
inluuie rigidaeque comae squalore perenni
3.542
horrida semiferi promunt e rupibus ora,
3.543
atque effusa cauis exesi pumicis antris
3.544
Alpina inuadit manus adsuetoque uigore
3.545
per dumos notasque niues atque inuia pernix
3.546
clausum montiuagis infestat cursibus hostem.
3.547
mutatur iam forma locis. hic sanguine multo
3.548
infectae rubuere niues, hic nescia uinci
3.549
paulatim glacies cedit tepefacta cruore,
3.550
dumque premit sonipes duro uestigia cornu,
3.551
ungula perfossis haesit compressa pruinis.
3.552
nec pestis lapsus simplex: abscisa relincunt
3.553
membra gelu, fractosque asper rigor amputat artus.
3.554
bis senos soles, totidem per uulnera saeuas
3.555
emensi noctes optato uertice sidunt
3.556
castraque praeruptis suspendunt ardua saxis.
3.557
At Venus, ancipiti mentem labefacta timore,
3.558
adfatur genitorem et rumpit maesta querelas:
3.559
‘Quis poenae modus aut pereundi terminus, oro,
3.560
Aeneadis erit, et quando terrasque fretumque
3.561
emensis sedisse dabis? cur pellere nostros
3.562
a te concessa Poenus parat urbe nepotes?
3.563
Alpibus imposuit Libyam finemque minatur
3.564
imperio. casus metuit iam Roma Sagunti.
3.565
quo Troiae extremos cineres sacramque ruinam
3.566
Assaracique larem et Vestae secreta feramus?
3.567
da sedem, genitor, tutisque iacere. parumne est
3.568
exilia errantis totum quaesisse per orbem?
3.569
anne iterum capta repetentur Pergama Roma?’
3.570
His Venus, et contra genitor sic deinde profatur:
3.571
‘Pelle metus, neu te Tyriae conamina gentis
3.572
turbarint, Cytherea: tenet longumque tenebit
3.573
Tarpeias arces sanguis tuus. hac ego Martis
3.574
mole uiros spectare paro atque expendere bello.
3.575
gens ferri patiens ac laeta domare labores
3.576
paulatim antiquo patrum desuescit honori,
3.577
atque ille, haud umquam parcus pro laude cruoris
3.578
et semper famae sitiens, obscura sedendo
3.579
tempora agit mutum uoluens inglorius aeuum
3.580
sanguine de nostro populus, blandoque ueneno
3.581
desidiae uirtus paulatim euicta senescit.
3.582
magnae molis opus multoque labore parandum,
3.583
tot populos inter soli sibi poscere regna.
3.584
iamque tibi ueniet tempus quo maxima rerum
3.585
nobilior sit Roma malis. hinc nomina nostro
3.586
non indigna polo referet labor, hinc tibi Paulus,
3.587
hinc Fabius gratusque mihi Marcellus opimis.
3.588
hi tantum parient Latio per uulnera regnum
3.589
quod luxu et multum mutata mente nepotes
3.590
non tamen euertisse queant. iamque ipse creatus
3.591
qui Poenum reuocet patriae Latioque repulsum
3.592
ante suae muros Carthaginis exuat armis.
3.593
hinc, Cytherea, tuis longo regnabitur aeuo.
3.594
exin se Curibus uirtus caelestis ad astra
3.595
efferet, et sacris augebit nomen Iulis
3.596
bellatrix gens bacifero nutrita Sabino.
3.597
hinc pater ignotam donabit uincere Thylen
3.598
inque Caledonios primus trahet agmina lucos,
3.599
compescet ripis Rhenum, reget impiger Afros
3.600
palmiferamque senex bello domitabit Idymen.
3.601
nec Stygis ille lacus uiduataque lumine regna,
3.602
sed superum sedem nostrosque tenebit honores.
3.603
tum iuuenis magno praecellens robore mentis
3.604
excipiet patriam molem celsusque feretur
3.605
aequatum imperio tollens caput. hic fera gentis
3.606
bella Palaestinae primo delebit in aeuo.
3.607
at tu transcendes, Germanice, facta tuorum,
3.608
iam puer auricomo praeformidate Batauo.
3.609
nec te terruerint Tarpei culminis ignes:
3.610
sacrilegas inter flammas seruabere terris.
3.611
nam te longa manent nostri consortia mundi.
3.612
huic laxos arcus olim Gangetica pubes
3.613
summittet, uacuasque ostendent Bactra pharetras.
3.614
hic et ab Arctoo currus aget axe per urbem,
3.615
ducet et Eoos, Baccho cedente, triumphos.
3.616
idem indignantem tramittere Dardana signa
3.617
Sarmaticis uictor compescet sedibus Histrum.
3.618
quin et Romuleos superabit uoce nepotes
3.619
quis erit eloquio partum decus. huic sua Musae
3.620
sacra ferent, meliorque lyra, cui substitit Hebrus
3.621
et uenit Rhodope, Phoebo miranda loquetur.
3.622
ille etiam, qua prisca, uides, stat regia nobis,
3.623
aurea Tarpeia ponet Capitolia rupe
3.624
et iunget nostro templorum culmina caelo.
3.625
tunc, o nate deum diuosque dature, beatas
3.626
imperio terras patrio rege. tarda senectam
3.627
hospitia excipient caeli, solioque Quirinus
3.628
concedet, mediumque parens fraterque locabunt:
3.629
siderei iuxta radiabunt tempora nati.’
3.630
Dum pandit seriem uenturi Iuppiter aeui,
3.631
ductor Agenoreus tumulis delatus iniquis
3.632
lapsantem dubio deuexa per inuia nisu
3.633
firmabat gressum atque umentia saxa premebat.
3.634
non acies hostisue tenet, sed prona minaci
3.635
praerupto turbant et cautibus obuia rupes.
3.636
stant clausi maerentque moras et dura uiarum.
3.637
nec refouere datur torpentia membra quiete:
3.638
noctem operi iungunt et robora ferre coactis
3.639
approperant umeris ac raptas collibus ornos.
3.640
iamque ubi nudarunt silua densissima montis,
3.641
aggessere trabes, rapidisque accensus in orbem
3.642
excoquitur flammis scopulus: mox proruta ferro
3.643
dat gemitum putris resoluto pondere moles
3.644
atque aperit fessis antiqui regna Latini.
3.645
his tandem ignotas transgressus casibus Alpes
3.646
Taurinis ductor statuit tentoria campis.
3.647
Interea uoces Iouis atque oracula portans
3.648
emensis aderat Garamantum laetus harenis
3.649
Bostar et ut uiso stimulabat corda Tonante:
3.650
‘Maxime Belide, patriis qui moenibus arces
3.651
seruitium dextra, Libycas penetrauimus aras.
3.652
nos tulit ad superos perfundens sidera Syrtis,
3.653
nos paene aequoribus tellus uiolentior hausit.
3.654
ad finem caeli medio tenduntur ab orbe
3.655
squalentes campi. tumulum Natura negauit
3.656
immensis spatiis, nisi quem caua nubila torquens
3.657
construxit turbo impacta glomeratus harena,
3.658
uel si perfracto populatus carcere terras
3.659
Africus et pontum spargens super aera Corus
3.660
inuasere truces capientem proelia campum
3.661
inque uicem ingesto cumularunt puluere montis.
3.662
has obseruatis ualles enauimus astris.
3.663
namque dies confundit iter, peditemque profundo
3.664
errantem campo et semper media arua uidentem
3.665
Sidoniis Cynosura regit fidissima nautis.
3.666
uerum ubi defessi lucos nemorosaque regna
3.667
cornigeri Iouis et fulgentia templa subimus,
3.668
exceptos hospes tectis inducit Arisbas.
3.669
stat fano uicina, nouum et memorabile, lympha,
3.670
quae nascente die, quae deficiente tepescit
3.671
quaeque riget, medius cum sol accendit Olympum,
3.672
atque eadem rursum nocturnis feruet in umbris.
3.673
tum loca plena deo, dites sine uomere glaebas
3.674
ostentat senior laetaque ita mente profatur:
3.675
‘Has umbras nemorum et conexa cacumina caelo
3.676
calcatosque Ioui lucos prece, Bostar, adora.
3.677
nam cui dona Iouis non diuulgata per orbem,
3.678
in gremio Thebes geminas sedisse columbas?
3.679
quarum Chaonias pennis quae contigit oras
3.680
implet fatidico Dodonida murmure quercum.
3.681
at quae Carpathium super aequor uecta per auras
3.682
in Libyen niueis tranauit concolor alis
3.683
hanc sedem templo Cythereia condidit ales;
3.684
hic, ubi nunc aram lucosque uidetis opacos,
3.685
ductore electo gregis, admirabile dictu,
3.686
lanigeri capitis media inter cornua perstans,
3.687
Marmaricis ales populis responsa canebat.
3.688
mox subitum nemus atque annoso robore lucus
3.689
exiluit, qualesque premunt nunc sidera quercus
3.690
a prima uenere die: prisco inde pauore
3.691
arbor numen habet coliturque tepentibus aris.’
3.692
dumque ea miramur, subito stridore tremendum
3.693
impulsae patuere fores, maiorque repente
3.694
lux oculos ferit. ante aras stat ueste sacerdos
3.695
effulgens niuea, et populi concurrere certant.
3.696
inde ubi mandatas effudi pectore uoces,
3.697
ecce intrat subitus uatem deus. alta sonoro
3.698
conlisis trabibus uoluuntur murmura luco,
3.699
ac maior nota iam uox prorumpit in auras:
3.700
‘Tenditis in Latium belloque agitare paratis
3.701
Assaraci prolem, Libyes. coepta aspera cerno
3.702
Gradiuumque trucem currus iam scandere et atram
3.703
in latus Hesperium flammam expirare furentis
3.704
cornipedes multoque fluentia sanguine lora.
3.705
tu, qui pugnarum euentus extremaque fati
3.706
deposcis claroque ferox das uela labori,
3.707
inuade Aetoli ductoris Iapyga campum.
3.708
Sidonios augebis auos nullique relinques
3.709
altius Ausoniae penetrare in uiscera gentis,
3.710
donec uicta tibi trepidabunt Dardana regna.
3.711
nec ponet pubes umquam Saturnia curam
3.712
dum carpet superas in terris Hannibal auras.‘‘
3.713
Talia portabat laetis oracula Bostar
3.714
impleratque uiros pugnae propioris amore.