Lpunica
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/silus-italicus" aria-label="More works by Silus Italicus">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
4.1
Fama per Ausoniae turbatas spargitur urbes
4.2
nubiferos montes et saxa minantia caelo
4.3
accepisse iugum, Poenosque per inuia uectos,
4.4
aemulaque Herculei iactantem facta laboris
4.5
descendisse ducem. diros canit improba motus
4.6
et gliscit gressu uolucrique citatior Euro
4.7
terrificis quatit attonitas rumoribus arces.
4.8
adstruit auditis docilis per inania rerum
4.9
pascere rumorem uulgi pauor: itur in acris
4.10
bellorum raptim curas, subitusque per omnem
4.11
Ausoniam Mauors strepit et ciet arma uirosque.
4.12
pila nouant, ac detersa rubigine saeuus
4.13
induitur ferro splendor, niueumque repostae
4.14
instaurant galeae coni decus; hasta iuuatur
4.15
ammento, reuocantque noua fornace bipennis.
4.16
conseritur tegimen laterum impenetrabile, multas
4.17
passurus dextras atque inrita uulnera, thorax.
4.18
pars arcu inuigilant, domitat pars uerbere anhelum
4.19
cornipedem in gyros saxoque exasperat ensem.
4.20
nec uero muris, quibus est luctata uetustas,
4.21
ferre morantur opem; subuectant saxa cauasque
4.22
retractant turris, edit quas longior aetas.
4.23
hinc tela accipiunt arces, ac robora portis
4.24
et fidos certant obices accersere silua,
4.25
circumdant fossas. haud segnis cuncta magister
4.26
praecipitat timor, ac uastis trepidatur in agris.
4.27
deseruere larem: portant ceruicibus aegras
4.28
attoniti matres ducentisque ultima fila
4.29
grandaeuos rapuere senes, tum crine soluto
4.30
ante agitur coniunx, dextra laeuaque trahuntur
4.31
parui non aequo comitantes ordine nati.
4.32
sic uulgus, traduntque metus, nec poscitur auctor.
4.33
at patres, quamquam exterrent immania coepta
4.34
inque sinu bellum, atque Alpes et peruia saxa
4.35
decepere, tamen crudam contra aspera mentem
4.36
et magnos tollunt animos. iuuat ire periclis
4.37
ad decus et dextra memorandum condere nomen
4.38
quale dedit numquam rebus Fortuna secundis.
4.39
Sed Libyae ductor tuto fouet agmina uallo
4.40
fessa gradum multoque gelu torpentia neruos,
4.41
solandique genus, laetos ostentat ad urbem
4.42
per campos superesse uiam, Romamque sub ictu.
4.43
at non et rerum curas consultaque belli
4.44
stare probat solusque nequit perferre quietem.
4.45
armiferae quondam prisca inter tempora gentes
4.46
Ausonium inuasere latus sedesque beatas
4.47
et metui peperere manu. mox impia bella
4.48
Tarpeius pater et capti sensere Quirites.
4.49
hic dum sollicitat donis et inania corda
4.50
ac fluxam morum gentem fouet armaque iungit,
4.51
iam consul uolucri praeuectus litora classe
4.52
Scipio Phocaicis sese referebat ab oris,
4.53
ingentisque duces, pelagi terraeque laborem
4.54
diuersum emensos, propiora pericula uallo
4.55
iungebant, magnaeque aderant primordia cladis.
4.56
namque ut, conlatis admoto consule castris,
4.57
sustulerat Fortuna moras, signumque furoris
4.58
accensae uiso poscebant hoste cohortes:
4.59
†debellata procul, quaecumque uocantur Hiberis,
4.60
ingenti Tyrius numerosa per agmina ductor
4.61
uoce sonat: non Pyrenen Rhodanumue ferocem
4.62
iussa aspernatos, Rutulam fumasse Saguntum,
4.63
raptum per Celtas iter, et, qua ponere gressum
4.64
Amphitryoniadae fuerit labor, isse sub armis
4.65
Poenorum turmas, equitemque per ardua uectum
4.66
insultasse iugo, et fremuisse hinnitibus Alpes.
4.67
Contra pulchra suos uocat ad discrimina consul:
4.68
‘Hostem, miles, habes fractum ambustumque niuosis
4.69
cautibus atque aegre torpentia membra trahentem.
4.70
en age, qui sacros montis rupesque profundas
4.71
transiluit, discat quanto stet celsius arce
4.72
Herculea uallum, et maius sit scandere collis
4.73
an uestros rupisse globos. det inania famae,
4.74
dum magna fuso pugna retroque ruenti,
4.75
qua uentum est, obstent Alpes. super ardua ductum
4.76
huc egere dei, Latios ut sanguine finis
4.77
imbueret, tellusque hostilis conderet ossa.
4.78
scire libet, noua nunc nobis atque altera bellum
4.79
Carthago, anne eadem mittat, quae mersa sub aequor
4.80
Aegatis inter uasto iacet obruta ponto.’
4.81
Haec ait atque agmen Ticini flectit ad undas.
4.82
caeruleas Ticinus aquas et stagna uadoso
4.83
perspicuus seruat turbari nescia fundo
4.84
ac nitidum uiridi lente trahit amne liquorem.
4.85
uix credas labi: ripis tam mitis opacis
4.86
argutos inter uolucrum certamine cantus
4.87
somniferam ducit lucenti gurgite lympham.
4.88
Iamque sub extremum noctis fugientibus umbris
4.89
lux aderat, Somnusque suas confecerat horas.
4.90
explorare locos consul collisque propinqui
4.91
ingenium, et campis quae sit natura, parabat.
4.92
par studium Poeno similesque in pectore curae.
4.93
ergo aderant rapidis equitum comitantibus alis.
4.94
Verum ubi commoto docuerunt puluere nubes
4.95
hostem ferre gradum, et propius propiusque sonoro
4.96
quadrupedum cornu tellus gemit, ac simul acer
4.97
uincentum lituos hinnitus saeuit equorum,
4.98
Arma, uiri, rapite arma, uiri, dux instat uterque.
4.99
ambobus uelox uirtus geminusque cupido
4.100
laudis et ad pugnas Martemque insania concors.
4.101
Haud mora. iam tantum campi dirimebat ab ictu
4.102
quantum impulsa ualet comprendere lancea nodo,
4.103
cum subitum liquida non ullis nubibus aethra
4.104
augurium mentes oculosque ad sidera uertit.
4.105
accipiter medio tendens a limite solis
4.106
dilectas Veneri notasque ab honore Diones
4.107
turbabat uiolentus aues atque unguibus idem,
4.108
idem nunc rostro, duris nunc ictibus alae,
4.109
ter quinas dederat saeua inter uulnera leto.
4.110
nec finis satiesue, noui sed sanguinis ardor
4.111
gliscere, et urgebat trepidam iam caede priorum
4.112
incertamque fugae pluma labente columbam,
4.113
donec Phoebeo ueniens Iouis ales ab ortu
4.114
in tenuis tandem nubis dare terga coegit.
4.115
tum uictrix laetos signa ad Romana uolatus
4.116
conuertit, prolesque ducis qua parte decora
4.117
Scipio quassabat puerilibus arma lacertis,
4.118
clangorem bis terque dedit, rostroque coruscae
4.119
perstringens conum galeae se reddidit astris.
4.120
Exclamat Liger (huic superos sentire monentis
4.121
ars fuit ac penna monstrare futura magistra):
4.122
‘Poene, bis octonos Italis in finibus annos
4.123
audaci similis uolucri sectabere pubem
4.124
Ausoniam multamque feres cum sanguine praedam.
4.125
sed compesce minas: renuit tibi Daunia regna
4.126
armiger ecce Iouis. nosco te, summe deorum:
4.127
adsis o firmesque tuae, pater, alitis omen.
4.128
nam tibi seruantur, ni uano cassa uolatu
4.129
mentitur superos praepes, postrema subactae
4.130
fata, puer, Libyae et maius Carthagine nomen.’
4.131
Contra laeta Bogus Tyrio canit omina regi,
4.132
et faustum accipitrem caesasque in nube uolucres
4.133
Aeneadis cladem et Veneris portendere genti.
4.134
tum dictis comitem contorquet primus in hostis
4.135
ceu suadente deo et fatorum conscius hastam.
4.136
illa uolans patuli longe per inania campi
4.137
ictum perdiderat spatio, ni fusus habenas
4.138
dum primae decus adfectat decerpere pugnae
4.139
obuia quadrupedis praeceps Catus ora tulisset.
4.140
sic elanguescens ac iam casura petitum
4.141
inuenit uulnus caedemque accepit ab hoste
4.142
cornus et oblatae stetit inter tempora frontis.
4.143
Incurrunt acies, magnoque fragore per aequor
4.144
suspendunt cuncti frenis sublime reductos
4.145
cornipedes ultroque ferunt. erectus in auras
4.146
it sonipes rapidaque uolans per aperta procella
4.147
tenuia uix summo uestigia puluere signat.
4.148
Boiorum ante alias Crixo duce mobilis ala
4.149
arietat in primos obicitque immania membra.
4.150
ipse tumens ataui Brenni se stirpe ferebat
4.151
Crixus et in titulos Capitolia capta trahebat,
4.152
Tarpeioque iugo demens et uertice sacro
4.153
pensantes aurum Celtas umbone gerebat.
4.154
colla uiri fuluo radiabant lactea torque,
4.155
auro uirgatae uestes, manicaeque rigebant
4.156
ex auro, et simili uibrabat crista metallo.
4.157
Sternitur impulsu uasto perculsa Camertum
4.158
prima phalanx, spissaeque ruunt conferta per arma
4.159
undae Boiorum: sociata examina densent
4.160
infandi Senones, conlisaque quadrupedantum
4.161
pectoribus toto uoluuntur corpora campo.
4.162
arua natant, altusque uirum cruor, altus equorum
4.163
lubrica belligerae sorbet uestigia turmae.
4.164
seminecum letum peragit grauis ungula pulsu
4.165
et circumuolitans taetros e sanguine rores
4.166
spargit humo miserisque suo lauit arma cruore.
4.167
spicula prima, puer, tumidi, Tyrrhene, Pelori
4.168
purpureo moriens uictricia sanguine tinguis.
4.169
nam tibi, dum stimulas cornu atque in proelia mentes
4.170
accendis renouasque uiros ad uulnera cantu,
4.171
haesit barbaricum sub anhelo gutture telum
4.172
et clausit raucum letali uulnere murmur.
4.173
at sonus extremo morientis fusus ab ore
4.174
flexa pererrauit mutis iam cornua labris.
4.175
Crixus Picentem Laurumque, nec eminus ambo,
4.176
sed gladio Laurum—Picenti rasilis hasta
4.177
ripis lecta Padi letum tulit. auia namque
4.178
dum petit ac laeuo meditatur fallere gyro,
4.179
hasta uiri femur et pariter per anhela uolantis
4.180
ilia sedit equi et geminam dedit horrida mortem.
4.181
idem sanguinea Venuli ceruice reuellens
4.182
sternit praecipitem tepido te, Farfare, telo
4.183
et te sub gelido nutritum, Tulle, Velino,
4.184
egregium Ausoniae decus ac memorabile nomen,
4.185
si dent fata moras aut seruent foedera Poeni,
4.186
tum Remulum atque, olim celeberrima nomina bello,
4.187
Tiburtis Magios Hispellatemque Metaurum
4.188
et Clanium dubia meditantem cuspide uulnus.
4.189
Nec locus est Tyriis belli pugnaeue, sed omnem
4.190
Celticus impleuit campum furor. inrita nulli
4.191
spicula torquentur, statque omne in corpore ferrum.
4.192
hic inter trepidos immane Quirinius audens,
4.193
cui fugere ignotum atque inuicta mente placebat
4.194
rebus in aduersis exceptum pectore letum,
4.195
cuspide flammat ecum ac dispergit gaesa lacerto,
4.196
si reserare uiam atque ad regem rumpere ferro
4.197
detur iter, certusque necis petit omnibus ausis,
4.198
quod nequeat sentire, decus. cadit inguine fosso
4.199
Teutalus, et uasto quatitur sub pondere tellus.
4.200
occumbit Sarmens, flauam qui ponere uictor
4.201
caesariem crinemque tibi, Gradiue, uouebat
4.202
auro certantem et rutilum sub uertice nodum.
4.203
sed Parcae intonsa non exaudita uouentem
4.204
ad manes traxere coma. per candida membra
4.205
it fumans cruor, et tellus perfusa rubescit.
4.206
at non tardatus iaculo occurrente Ligaunus
4.207
inruit aduersumque uiro rotat obuius ensem
4.208
et ferit insurgens, umero qua brachia lenti
4.209
adnectunt nerui, decisaque uulnere dextra
4.210
laxatis paulum moribunda pependit habenis,
4.211
dumque micans tremulo conatu lora retemptat,
4.212
flectentem adsuetos imitatur nescia frenos.
4.213
demetit auersi Vosegus tum colla, iubaque
4.214
suspensam portans galeam atque inclusa perempti
4.215
ora uiri, patrio diuos clamore salutat.
4.216
Dumque ea Gallorum populi dant funera campo,
4.217
accitas propere castris in proelia consul
4.218
raptabat turmas primusque ruebat in hostem
4.219
candenti sublimis equo. trahit undique lectum
4.220
diuitis Ausoniae iuuenem, Marsosque Coramque
4.221
Laurentumque decus iaculatoremque Sabellum
4.222
et Gradiuicolam celso de colle Tudertem
4.223
indutosque simul gentilia lina Faliscos,
4.224
quosque sub Herculeis †taciturno flumine muris
4.225
pomifera arua creant Anienicolae Catilli,
4.226
quosque in praegelidis duratos Hernica riuis
4.227
mittebant saxa et nebulosi rura Casini.
4.228
ibant in Martem terrae dominantis alumni
4.229
damnati superis nec iam reditura iuuentus.
4.230
Scipio qua medius pugnae uorat agmina uertex
4.231
infert cornipedem atque instinctus strage suorum
4.232
inferias caesis mactat Labarumque Padumque
4.233
et Caunum et multo uix fusum uulnere Breucum
4.234
Gorgoneoque Larum torquentem lumina uultu.
4.235
occidis et tristi, pugnax Lepontice, fato;
4.236
nam dum frena ferox obiecto corpore prensat
4.237
atque aequat celsus residentis consulis ora
4.238
ipse pedes, frontem in mediam grauis incidit ensis,
4.239
et diuisum umeris iacuit caput. at Batus, amens
4.240
qui luctatur equo parmaque incursibus obstat,
4.241
ictu quadrupedis fulua porrectus harena
4.242
elisa incussis amisit calcibus ora.
4.243
perfurit Ausonius turbata per aequora ductor,
4.244
ceu Geticus Boreas, totum cum sustulit imo
4.245
Icarium fundo uictor mare: nauita uasto
4.246
iactatur sparsus lacerata classe profundo,
4.247
cunctaque canenti perfunditur aequore Cyclas.
4.248
Crixus, ut in tenui spes exiguumque salutis,
4.249
armat contemptu mentem necis. horrida barba
4.250
sanguinea rutilat spuma, rictusque furentis
4.251
albet, et adfuso squalent a puluere crines.
4.252
inuadit Tarium uicino consule pugnas
4.253
miscentem saeuisque uirum circumtonat armis.
4.254
uoluitur ille solo; nam pronum effundit in armos
4.255
fata extrema ferens abies, rapiturque pauore
4.256
tractus equi uinctis conexa ad cingula membris.
4.257
longa cruor sparso linquit uestigia campo,
4.258
et tremulos cuspis ductus in puluere signat.
4.259
laudabat leti iuuenem egregiosque parabat
4.260
ulcisci consul manis, cum dira per auris
4.261
uox uenit, et Crixum ferri clamoribus audit,
4.262
haud notum uultu. surgit uiolentior ira
4.263
comminus atque oculos optato in corpore figit.
4.264
tum stimulans grato plausae ceruicis honore
4.265
cornipedem adloquitur: ‘Vulgum Martemque minorem
4.266
mox, Gargane: uocant superi ad maiora. uidesne,
4.267
quantus eat Crixus? iam nunc tibi praemia pono
4.268
illum Sidonio fulgentem ardore tapeta,
4.269
barbaricum decus, et fuluis donabere frenis.’
4.270
sic fatus, magno Crixum clamore ciebat
4.271
in pugnam ac uacuo poscebat proelia campo.
4.272
nec detractantem par ira accenderat hostem.
4.273
ut iussae cessere retro spatiumque dederunt
4.274
hinc atque hinc alae et medio stetit aequore pugna,
4.275
quantus Phlegraeis Telluris alumnus in aruis
4.276
mouit signa Mimas caelumque exterruit armis,
4.277
tantus semifero Crixus sub pectore murmur
4.278
torquet et horrisonis ululatibus erigit iras:
4.279
‘Nemone incensae captaeque superfuit urbi,
4.280
ut tibi, quas Brenni populus ferremus in arma,
4.281
narraret, dextras? disce en nunc’ inquit et una
4.282
contorquet nodis et obusto robore diram
4.283
uel portas quassare trabem. sonat illa tremendum,
4.284
at nimio iactu seruasse improuida campi
4.285
distantis spatium propiorem transuolat hostem.
4.286
cui consul: ‘Ferre haec umbris proauoque memento,
4.287
quam procul occumbas Tarpeia sede, tibique
4.288
haud licitum sacri Capitolia cernere montis.’
4.289
tum nodo cursuque leui simul adiuuat hastam,
4.290
dignum mole uiri nisus. fugit illa per oras
4.291
multiplicis lini subtextaque tegmina neruis
4.292
atque altum tota metitur cuspide pectus.
4.293
procumbit lata porrectus in arua ruina,
4.294
et percussa gemit tellus ingentibus armis.
4.295
haud aliter structo Tyrrhena ad litora saxo
4.296
pugnatura fretis subter caecisque procellis,
4.297
pila immane sonans impingitur ardua ponto:
4.298
immugit Nereus, diuisaque caerula pulsu
4.299
inlisum accipiunt irata sub aequora montem.
4.300
ductore amisso pedibus se credere Celtae:
4.301
una spes anima tantusque pependerat ardor.
4.302
ac ueluti, summo uenator densa Picano
4.303
cum lustra exagitat spissisque cubilibus atram
4.304
immittit passim dumosa per inuia pestem,
4.305
dum tacitas uires et flammam colligit ignis,
4.306
nigranti piceus sensim caligine uertex
4.307
uoluitur et pingui contorquet nubila fumo:
4.308
mox subita in toto lucent incendia monte,
4.309
fit sonitus, fugere ferae, fugere uolucres,
4.310
atque ima longe trepidant in ualle iuuencae.
4.311
At Mago, ut uertisse globos primumque laborem,
4.312
qui solus genti est, cassum uidet, arma suorum
4.313
ac patrium in pugnas equitem uocat. undique nudi
4.314
adsiliunt frenis infrenatique manipli.
4.315
nunc Itali in tergum uersis referuntur habenis,
4.316
nunc rursus Tyrias retro pauor auehit alas,
4.317
aut illi dextros lunatis flexibus orbes,
4.318
aut illi laeuos sinuant in cornua gyros.
4.319
texunt alterno glomerata uolumina cursu
4.320
atque eadem refuga cedentes arte resoluunt.
4.321
hac pontum uice, ubi exercet discordia uentos,
4.322
fert Boreas Eurusque refert molemque profundi
4.323
nunc huc alterno, nunc illuc, flamine gestant.
4.324
Aduolat aurato praefulgens murice ductor
4.325
Sidonius, circaque Metus Terrorque Furorque.
4.326
isque ubi Callaici radiantem tegminis orbem
4.327
extulit et magno percussit lumine campos,
4.328
spes uirtusque cadunt, trepidaque a mente recedit
4.329
uertere terga pudor, nec leti cura decori,
4.330
sed fugere infixum est, terraeque optantur hiatus.
4.331
sic, ubi Caucaseis tigris se protulit antris,
4.332
linquuntur campi, et tutas petit omne latebras
4.333
turbatum insano uultu pecus: illa pererrat
4.334
desertas uictrix uallis, iamque ora reducto
4.335
paulatim nudat rictu, ut praesentia mandens
4.336
corpora, et immani stragem meditatur hiatu.
4.337
non illum Metabus, non illum celsior Vfens
4.338
euasere tamen, quamuis hic alite planta,
4.339
hic ope cornipedis totis ferretur habenis.
4.340
nam Metabum ad manis demisit cuspide fulgens
4.341
fraxinus, Vfentem conlapsum poplite caeso
4.342
ensis obit laudemque pedum cum sanguine ademit.
4.343
iamque dedit leto Sthenium Laurumque domoque
4.344
Collinum gelida, uiridi quem Fucinus antro
4.345
nutrierat dederatque lacum tramittere nando.
4.346
fit socius leti coniecta Massicus hasta,
4.347
uitiferi sacro generatus uertice montis
4.348
et Liris nutritus aquis, qui fronte quieta
4.349
dissimulat cursum ac nullo mutabilis imbri
4.350
perstringit tacitas gemmanti gurgite ripas.
4.351
exoritur rabies caedum, ac uix tela furori
4.352
sufficiunt. teritur iunctis umbonibus umbo,
4.353
pesque pedem premit, et nutantes casside cristae
4.354
hostilem tremulo pulsant conamine frontem.
4.355
Tergemini primam ante aciem fera proelia fratres
4.356
miscebant, quos Ledaeo Sidonia Barce
4.357
Xanthippo felix uteri inter bella crearat.
4.358
res Graiae ductorque parens ac nobile Amyclae
4.359
nomen et iniectus Spartanis colla catenis
4.360
Regulus inflabant ueteri praecordia fama.
4.361
Marte probare genus factisque Lacona parentem
4.362
ardebant gelidosque dehinc inuisere montis
4.363
Taygeta et tandem bellis innare subactis
4.364
Eurotan patrium ritusque uidere Lycurgi.
4.365
sed Spartam penetrare deus fratresque negarunt
4.366
Ausonii, totidem numero, quos miserat altis
4.367
Egeriae genitos immitis Aricia lucis,
4.368
aetatis mentisque pares; at non dabat ultra
4.369
Clotho dura lacus aramque uidere Dianae.
4.370
namque ut in aduersos impacti turbine pugnae
4.371
Eumachus et Critias et laetus nomine patris
4.372
Xanthippus iunxere gradus, (ceu bella leones
4.373
inter se furibunda mouent et murmure anhelo
4.374
squalentis campos ac longa mapalia complent:
4.375
omnis in occultas rupis atque auia pernix
4.376
Maurus saxa fugit, coniunxque Libyssa profuso
4.377
uagitum cohibens suspendit ab ubere natos;
4.378
illi dira fremunt, perfractaque in ore cruento
4.379
ossa sonant, pugnantque feris sub dentibus artus)
4.380
haud secus Egeriae pubes, hinc Virbius acer,
4.381
hinc Capys, adsiliunt paribusque Albanus in armis.
4.382
subsidens paulum perfossa proruit aluo
4.383
Albanum Critias: ast illi cuncta repente
4.384
implerunt clipeum miserando uiscera lapsu.
4.385
Eumachus inde Capyn—sed tota mole tenebat
4.386
ceu fixum membris tegimen; tamen improbus ensis
4.387
adnexam parmae decidit uulnere laeuam,
4.388
inque suo pressa est non reddens tegmina nisu
4.389
infelix manus atque haesit labentibus armis.
4.390
ultima restabat fusis iam palma duobus
4.391
Virbius. huic trepidos simulanti ducere gressus
4.392
Xanthippus gladio, rigida cadit Eumachus hasta,
4.393
et tandem aequatae geminato funere pugnae.
4.394
inde alterna uiris transegit pectora mucro,
4.395
inque uicem erepta posuerunt proelia uita.
4.396
felices leti, pietas quos addidit umbris!
4.397
optabunt similes uenientia saecula fratres,
4.398
aeternumque decus memori celebrabitur aeuo,
4.399
si modo ferre diem serosque uidere nepotes
4.400
carmina nostra ualent, nec famam inuidit Apollo.
4.401
At consul toto palantis aequore turmas
4.402
uoce tenet, dum uoce uiget: ‘Quo signa refertis?
4.403
quis uos heu uobis pauor abstulit? horrida primi
4.404
si sors uisa loci pugnaeque lacessere frontem,
4.405
post me state uiri et pulsa formidine tantum
4.406
aspicite! has dextras capti genuere parentes
4.407
quas fugitis. quae spes uictis? Alpesne petemus?
4.408
ipsam turrigero portantem uertice muros
4.409
credite summissas Romam nunc tendere palmas.
4.410
natorum passim raptus caedemque parentum
4.411
Vestalisque focos extingui sanguine cerno.
4.412
hoc arcete nefas!’ postquam inter talia crebro
4.413
clamore obtusae crassoque a puluere fauces,
4.414
hinc laeua frenos, hinc dextra corripit arma
4.415
et latum obiectat pectus strictumque minatur
4.416
nunc sibi, nunc trepidis, ni restent, comminus ensem.
4.417
Quas acies alto genitor dum spectat Olympo,
4.418
consulis egregii mouere pericula mentem.
4.419
Gradiuum uocat et patrio sic ore profatur:
4.420
‘Magnanimi me, nate, uiri, ni bella capessis
4.421
haud dubie extremus, terret labor: eripe pugnae
4.422
ardentem, oblitumque sui dulcedine caedum
4.423
siste ducem Libyae; nam plus petit improbus uno
4.424
consulis exitio tota quam strage cadentum.
4.425
praeterea, cernis, tenerae qui proelia dextrae
4.426
iam credit puer atque annos transcendere factis
4.427
molitur longumque putat pubescere bello,
4.428
te duce primitias pugnae, te magna magistro
4.429
audeat et primum hoc uincat, seruasse parentem.’
4.430
Haec rerum sator. at Mauors in proelia currus
4.431
Odrysia tellure uocat. tum fulminis atri
4.432
spargentem flammas clipeum galeamque deorum
4.433
haud ulli facilem multoque labore Cyclopum
4.434
sudatum thoraca capit quassatque per auras
4.435
Titanum bello satiatam sanguinis hastam
4.436
atque implet curru campos. exercitus una
4.437
Irarum Eumenidesque simul letique cruenti
4.438
innumerae facies, frenisque operata regendis
4.439
quadriiugos atro stimulat Bellona flagello.
4.440
fertur ab immenso tempestas horrida caelo
4.441
nigrantisque globos et turbida nubila torquens
4.442
inuoluit terras. quatitur Saturnia sedes
4.443
ingressu tremefacta dei, ripasque relinquit
4.444
audito curru fontique relabitur amnis.
4.445
Ductorem Ausonium telis Garamantica pubes
4.446
cinxerat et Tyrio regi noua dona parabat
4.447
armorum spolium ac rorantia consulis ora.
4.448
stabat Fortunae non cedere certus et acri
4.449
mole retorquebat crudescens caedibus hastas,
4.450
iamque suo, iamque hostili perfusa cruore
4.451
membra madent, cecidere iubae, gyroque per orbem
4.452
artato Garamas iaculis propioribus instat
4.453
†et librat saeua coniectum cuspide ferrum.
4.454
hic puer ut patrio defixum corpore telum
4.455
conspexit, maduere genae, subitoque trementem
4.456
corripuit pallor, gemitumque ad sidera rupit.
4.457
bis conatus erat praecurrere fata parentis
4.458
conuersa in semet dextra, bis transtulit iras
4.459
in Poenos Mauors. fertur per tela, per hostis
4.460
intrepidus puer et Gradiuum passibus aequat.
4.461
continuo cessere globi, latusque repente
4.462
apparet campo limes. metit agmina tectus
4.463
caelesti clipeo et sternit super arma iacentum
4.464
corporaque auctorem teli multasque paternos
4.465
ante oculos animas, optata piacula, mactat.
4.466
tunc rapta propere duris ex ossibus hasta
4.467
innixum ceruice ferens umeroque parentem
4.468
emicat. attonitae tanta ad spectacula turmae
4.469
tela tenent, ceditque loco Libys asper, et omnis
4.470
late cedit Hiber, pietasque insignis et aetas
4.471
belligeris fecit miranda silentia campis.
4.472
tum celso e curru Mauors ‘Carthaginis arces
4.473
excindes’ inquit ‘Tyriosque ad foedera coges.
4.474
nulla tamen longo tanta exorietur in aeuo
4.475
lux tibi, care puer. macte, o macte indole sacra,
4.476
uera Iouis proles. et adhuc maiora supersunt,
4.477
sed nequeunt meliora dari.’ tum nubila Mauors
4.478
aetheraque emenso terras iam sole capessit,
4.479
et fessas acies castris clausere tenebrae.
4.480
Condebat noctem deuexo Cynthia curru
4.481
fraternis adflata rotis, et ab aequore Eoo
4.482
surgebant roseae media inter caerula flammae.
4.483
at consul tristis campos Poenisque secundam
4.484
planitiem metuens Trebiam collisque petebat.
4.485
iamque dies rapti cursu nauoque labore,
4.486
et medio abruptus fluitabat in amne solutis
4.487
pons uinclis, qui Dardanium trauexerat agmen,
4.488
Eridani rapidas aderat cum Poenus ad undas.
4.489
dumque uada et mollis aditus per deuia flexo
4.490
circuitu petit et stagni languentia quaerit,
4.491
interdum rapta uicinis saltibus alno
4.492
flumineam texit, qua trauehat agmina, classem:
4.493
ecce aderat Trebiaeque simul uicina tenebat
4.494
Trinacrio accitus per caerula longa Peloro,
4.495
Gracchorum proles, consul. gens inclita magno
4.496
atque animosa uiro, multusque in imagine claris
4.497
praefulgebat auus titulis bellique domique.
4.498
Nec Poeni positis trans amnem in gramine castris
4.499
deerant. namque animos stimulabant prospera rerum
4.500
increpitansque super ductor: ‘Quis tertius urbi
4.501
iam superest consul? quaenam altera restat in armis
4.502
Sicania? en omnes Latiae Daunique nepotum
4.503
conuenere manus. feriant nunc foedera mecum
4.504
ductores Italum ac leges et pacta reposcant.
4.505
at tu, donata tela inter Martia luce,
4.506
infelix animae, sic, sic uiuasque tuoque
4.507
des iterum hanc laudem nato; nec fine sub aeui
4.508
oppetere in bello detur, cum fata uocabunt.
4.509
pugnantem cecidisse meum est.’ haec personat ardens.
4.510
inde leui iaculo Massylumque impiger alis
4.511
castra sub ipsa datis inritat et elicit hostem.
4.512
Nec Latius uallo miles debere salutem
4.513
fas putat aut clausas pulsari cuspide portas.
4.514
erumpunt, cunctisque prior uolat aggere aperto
4.515
degener haud Gracchis consul. quatit aura comantis
4.516
cassidis Auruncae cristas, umeroque refulget
4.517
sanguinei patrium saguli decus. agmina magno
4.518
respectans clamore uocat, quaque obuia densos
4.519
artat turba globos rumpens iter aequore fertur,
4.520
ut torrens celsi praeceps e uertice Pindi
4.521
cum sonitu ruit in campos magnoque fragore
4.522
auulsum montis uoluit latus: obuia passim
4.523
armenta immanesque ferae siluaeque trahuntur,
4.524
spumea saxosis clamat conuallibus unda.
4.525
Non, mihi Maeoniae redeat si gloria linguae
4.526
centenasque pater det Phoebus fundere uoces,
4.527
tot caedes proferre queam, quot dextera magni
4.528
consulis aut contra Tyriae furor edidit irae.
4.529
Murranum ductor Libyae, ductorque Phalantum
4.530
Ausonius, gnaros belli ueteresque laborum,
4.531
alter in alterius fuderunt comminus ore.
4.532
monte procelloso Murranum miserat Anxur,
4.533
Tritonis †niueo te sacra, Phalante, profundo.
4.534
ut primum insigni fulsit uelamine consul,
4.535
quamquam orbus partem uisus unoque Cupencus
4.536
lumine sufficiens bellis citat improbus hastam
4.537
et summae figit tremebundam margine parmae.
4.538
cui consul (namque ira coquit): ‘Pone, improbe, quicquid
4.539
restat in ore fero et truncata fronte relucet.’
4.540
sic ait intorquens derecto turbine robur
4.541
et dirum tota tramittit cuspide lumen.
4.542
nec leuior dextra generatus Hamilcare saeuit.
4.543
huic cadit infelix niueis Varenus in armis,
4.544
Meuanas Varenus, arat cui diuitis uber
4.545
campi Fulginia et patulis Clitumnus in aruis
4.546
candentis gelido perfundit flumine tauros.
4.547
sed tristes superi, atque ingrata maxima cura
4.548
uictima Tarpeio frustra nutrita Tonanti.
4.549
instat Hiber leuis et leuior discurrere Maurus.
4.550
hinc pila, hinc Libycae certant subtexere cornus
4.551
densa nube polum, quantumque interiacet aequi
4.552
ad ripas campi, tantum uibrantia condunt
4.553
tela, nec artatis locus est in morte cadendi.
4.554
Allius, Argyripa Daunique profectus ab aruis
4.555
uenator, rudibus iaculis et Iapyge campum
4.556
persultabat equo, mediosque inuectus in hostis,
4.557
Apula non uana torquebat spicula dextra.
4.558
huic horret thorax Samnitis pellibus ursae,
4.559
et galea annosi uallatur dentibus apri.
4.560
uerum ubi turbantem, solo ceu lustra pererret
4.561
in nemore aut agitet Gargano terga ferarum,
4.562
hinc Mago, hinc saeuus pariter uidere Maharbal,
4.563
ut subigente fame diuersis rupibus ursi
4.564
inuadunt trepidum gemina inter proelia taurum,
4.565
nec partem praedae patitur furor, haud secus acer
4.566
hinc atque hinc iaculo deuoluitur Allius acto:
4.567
it stridens per utrumque latus Maurusia taxus.
4.568
obuia tum medio sonuerunt spicula corde,
4.569
incertumque fuit, letum cui cederet hastae.
4.570
et iam dispersis Romana per agmina signis
4.571
palantis agit ad ripas, miserabile, Poenus
4.572
impellens trepidos fluuioque immergere certat.
4.573
Tum Trebia infausto noua proelia gurgite fessis
4.574
incohat ac precibus Iunonis suscitat undas.
4.575
haurit subsidens fugientum corpora tellus
4.576
infidaque soli frustrata uoragine sorbet.
4.577
nec niti lentoque datur conuellere limo
4.578
mersa pedum penitus uestigia: labe tenaci
4.579
haerent deuincti gressus, resolutaque ripa
4.580
implicat aut caeca prosternit fraude paludis.
4.581
iamque alius super atque alius per lubrica surgens
4.582
dum sibi quisque uiam per inextricabile litus
4.583
praeripit et putri luctatur caespite, lapsi
4.584
occumbunt seseque sua pressere ruina.
4.585
ille celer nandi iamiamque adprendere tuta
4.586
dum parat et celso conisus corpore prensat
4.587
gramina summa manu liquidisque emergit ab undis,
4.588
contorta ripae pendens adfigitur hasta.
4.589
hic hostem orbatus telo complectitur ulnis
4.590
luctantemque uado permixta morte coercet.
4.591
mille simul leti facies. Ligus occidit aruis,
4.592
sed proiecta uiri lymphis fluuialibus ora
4.593
sanguineum hauserunt longis singultibus amnem.
4.594
enabat tandem medio uix gurgite pulcher
4.595
Irpinus sociumque manus clamore uocabat,
4.596
cum rapidis inlatus aquis et uulnere multo
4.597
impulit asper equus fessumque sub aequora mersit.
4.598
Accumulat clades subito conspecta per undas
4.599
uis elephantorum turrito concita dorso.
4.600
namque uadis rapitur praeceps, ceu proruta cautes
4.601
auulsi montis, Trebiamque insueta timentem
4.602
prae se pectore agit spumantique incubat alueo.
4.603
explorant aduersa uiros, perque aspera duro
4.604
nititur ad laudem uirtus interrita cliuo.
4.605
namque inhonoratam Fibrenus perdere mortem
4.606
et famae nudam impatiens Spectabimur, inquit
4.607
‘nec, Fortuna, meum condes sub gurgite letum.
4.608
experiar, sitne in terris, domitare quod ensis
4.609
non queat Ausonius Tyrrhenaue permeet hasta.’
4.610
tum iacit adsurgens dextroque in lumine sistit
4.611
spicula saeua ferae telumque in uulnere linquit.
4.612
stridore horrisono penetrantem cuspidis ictum
4.613
belua prosequitur laceramque cruore profuso
4.614
attollit frontem ac lapso dat terga magistro.
4.615
tum uero inuadunt iaculis crebraque sagitta,
4.616
ausi iam sperare necem, immensosque per armos
4.617
et laterum extentus uenit atra cuspide uulnus.
4.618
stat multa in tergo et nigranti lancea dorso,
4.619
ac siluam ingentem concusso corpore uibrat,
4.620
donec consumptis longo certamine telis
4.621
concidit et clausit magna uada pressa ruina.
4.622
Ecce per aduersum, quamquam tardata morantur
4.623
uulnere membra uirum, subit implacabilis amnem
4.624
Scipio et innumeris infestat caedibus hostem.
4.625
corporibus clipeisque simul galeisque cadentum
4.626
contegitur Trebia, et uix cernere linquitur undas.
4.627
Mazaeus iaculo, Gestar prosternitur ense,
4.628
tum Pelopeus auis Cyrenes incola Thelgon.
4.629
huic torquet rapido correptum e gurgite pilum
4.630
et quantum longo ferri tenuata rigore
4.631
procedit cuspis per hiantia transigit ora.
4.632
pulsati ligno sonuere in uulnere dentes.
4.633
nec leto quaesita quies: turgentia membra
4.634
Eridano Trebia, Eridanus dedit aequoris undis.
4.635
tu quoque, Thapse, cadis, tumulo post fata negato.
4.636
quid domus Hesperidum aut luci iuuere dearum,
4.637
fuluos aurifera seruantes arbore ramos?
4.638
Intumuit Trebia et stagnis se sustulit imis
4.639
iamque ferox totum propellit gurgite fontem
4.640
atque omnis torquet uires. furit unda sonoris
4.641
uerticibus, sequiturque nouus cum murmure torrens.
4.642
sensit et accensa ductor uiolentius ira
4.643
‘Magnas, o Trebia, et meritas mihi, perfide, poenas
4.644
exsolues:’ inquit ‘lacerum per Gallica riuis
4.645
dispergam rura atque amnis tibi nomina demam,
4.646
quoque aperis te fonte, premam, nec tangere ripas
4.647
inlabique Pado dabitur. quaenam ista repente
4.648
Sidonium, infelix, rabies te reddidit amnem?’
4.649
Talia iactantem consurgens agger aquarum
4.650
impulit atque umeros curuato gurgite pressit.
4.651
arduus aduersa mole incurrentibus undis
4.652
stat ductor clipeoque ruentem sustulit amnem.
4.653
necnon a tergo fluctus stridente procella
4.654
spumeus inrorat summas aspergine cristas.
4.655
ire uadis stabilemque uetat defigere gressum
4.656
subducta tellure deus, percussaque longe
4.657
raucum saxa sonant, undaeque ad bella parentis
4.658
excitae pugnant, et ripas perdidit amnis.
4.659
tum madidos crinis et glauca fronde reuinctum
4.660
attollit cum uoce caput: ‘Poenasne superbas
4.661
insuper et nomen Trebiae delere minaris,
4.662
o regnis inimice meis? quot corpora porto
4.663
dextra fusa tua! clipeis galeisque uirorum,
4.664
quos mactas, artatus iter cursumque reliqui.
4.665
caede, uides, stagna alta rubent retroque feruntur.
4.666
adde modum dextrae aut campis incumbe propinquis.’
4.667
Haec, Venere adiuncta, tumulo spectabat ab alto
4.668
Mulciber obscurae tectus caligine nubis,
4.669
ingrauat ad caelum sublatis Scipio palmis:
4.670
‘Di patrii, quorum auspiciis stat Dardana Roma,
4.671
talin me leto tanta inter proelia nuper
4.672
seruastis? fortine animam hanc excindere dextra
4.673
indignum est uisum? redde o me, nate, periclis,
4.674
redde hosti! liceat bellanti accersere mortem
4.675
quam patriae fratrique probem.’ tum percita dictis
4.676
ingemuit Venus et rapidas derexit in amnem
4.677
coniugis inuicti uires. agit undique flammas
4.678
dispersus ripis ignis multosque per annos
4.679
nutritas fluuio populatur feruidus umbras.
4.680
uritur omne nemus, lucosque effusus in altos
4.681
immissis crepitat uictor Vulcanus habenis.
4.682
iamque ambusta comas abies, iam pinus et alni,
4.683
iam solo restans trunco dimisit in altum
4.684
populus adsuetas ramis habitare uolucres.
4.685
flamma uorax imo penitus de gurgite tractos
4.686
absorbet latices, saeuoque urgente uapore
4.687
siccus inarescit ripis cruor. horrida late
4.688
scinditur in rimas et hiatu rupta dehiscit
4.689
tellus, ac stagnis altae sedere fauillae.
4.690
Miratur pater aeternos cessare repente
4.691
Eridanus cursus, Nympharumque intima maestus
4.692
impleuit chorus attonitis ululatibus antra.
4.693
ter caput ambustum conantem attollere iacta
4.694
lampade Vulcanus mersit fumantibus undis,
4.695
ter correpta dei crines nudauit harundo.
4.696
tum demum admissae uoces et uota precantis,
4.697
orantique datum ripas seruare prioris,
4.698
ac tandem a Trebia reuocauit Scipio fessas
4.699
munitum in collem Graccho comitante cohortes.
4.700
at Poenus multo fluuium ueneratus honore
4.701
gramineas undis statuit socialibus aras,
4.702
nescius heu, quanto superi maiora mouerent,
4.703
et quos Ausoniae luctus, Trasimenne, parares.
4.704
Boiorum nuper populos turbauerat armis
4.705
Flaminius, facilisque uiro tum gloria belli,
4.706
corde leuem atque astus inopem contundere gentem.
4.707
sed labor haud idem Tyrio certasse tyranno.
4.708
hunc laeuis urbi genitum ad fatalia damna
4.709
ominibus parat imperio Saturnia fesso
4.710
ductorem dignumque uirum ueniente ruina.
4.711
inde ubi prima dies iuris, clauumque regendae
4.712
inuasit patriae, ac sub nutu castra fuere,
4.713
ut pelagi rudis et pontum tractare per artem
4.714
nescius, accepit miserae si iura carinae,
4.715
uentorum tenet ipse uicem cunctisque procellis
4.716
dat iactare ratem: fertur uaga gurgite puppis
4.717
ipsius in scopulos dextra impellente magistri—
4.718
ergo agitur raptis praeceps exercitus armis
4.719
Lydorum in populos sedemque ab origine prisci
4.720
sacratam Corythi iunctosque a sanguine auorum
4.721
Maeonios Italis permixta stirpe colonos.
4.722
Nec regem Afrorum noscenda ad coepta moratur
4.723
laude super tanta monitor deus. omnia somni
4.724
condiderant aegrisque dabant obliuia curis,
4.725
cum Iuno in stagni numen conuersa propinqui
4.726
et madidae frontis crinis circumdata fronde
4.727
populea stimulat subitis praecordia curis
4.728
ac rumpit ducis haud spernenda uoce quietem:
4.729
‘O felix famae et Latio lacrimabile nomen
4.730
Hannibal, Ausoniae si te Fortuna creasset
4.731
ad magnos uenture deos, cur fata tenemus?
4.732
pelle moras. breuis est magni Fortuna fauoris.
4.733
quantum uouisti, cum Dardana bella parenti
4.734
iurares, fluet Ausonio tibi corpore tantum
4.735
sanguinis, et patrias satiabis caedibus umbras.
4.736
nobis persolues meritos securus honores.
4.737
namque ego sum celsis quem cinctum montibus ambit
4.738
Tmolo missa manus, stagnis Trasimennus opacis.’
4.739
His agitur monitis et laetam numine pubem
4.740
protinus aerii praeceps rapit aggere montis.
4.741
horrebat glacie saxa inter lubrica summo
4.742
piniferum caelo miscens caput Apenninus.
4.743
condiderat nix alta trabes, et uertice celso
4.744
canus apex stricta surgebat ad astra pruina.
4.745
ire iubet. prior extingui labique uidetur
4.746
gloria, post Alpes si stetur montibus ullis.
4.747
scandunt praerupti nimbosa cacumina saxi.
4.748
nec superasse iugum finit mulcetue laborem:
4.749
plana natant, putrique gelu liquentibus undis
4.750
inuia limosa restagnant arua palude.
4.751
iamque ducis nudus tanta inter inhospita uertex
4.752
saeuitia quatitur caeli, manante per ora
4.753
perque genas oculo. facilis spreuisse medentis
4.754
optatum bene credit emi quocumque periclo
4.755
bellandi tempus. non frontis parcit honori,
4.756
dum ne perdat iter, non cetera membra moratur
4.757
in pretium belli dare, si uictoria poscat,
4.758
satque putat lucis, Capitolia cernere uictor
4.759
qua petat atque Italum feriat qua comminus hostem.
4.760
talia perpessi tandem inter saeua locorum
4.761
optatos uenere lacus, ubi deinde per arma
4.762
sumeret amissi numerosa piacula uisus.
4.763
Ecce autem patres aderant Carthagine missi.
4.764
causa uiae non parua uiris, nec laeta ferebant.
4.765
mos fuit in populis, quos condidit aduena Dido,
4.766
poscere caede deos ueniam ac flagrantibus aris
4.767
(infandum dictu) paruos imponere natos.
4.768
urna reducebat miserandos annua casus
4.769
sacra Thoanteae ritusque imitata Dianae.
4.770
cui fato sortique deum de more petebat
4.771
Hannibalis prolem discors antiquitus Hannon.
4.772
sed propior metus armati ductoris ab ira
4.773
et magna ante oculos stabat redeuntis imago.
4.774
asperat haec, foedata genas lacerataque crinis,
4.775
atque urbem complet maesti clamoris Imilce,
4.776
Edonis ut Pangaea super trieteride mota
4.777
it iuga et inclusum suspirat pectore Bacchum.
4.778
ergo inter Tyrias, facibus ceu subdita, matres
4.779
clamat: ‘Io coniunx, quocumque in cardine mundi
4.780
bella moues, huc signa refer. uiolentior hic est,
4.781
hic hostis propior. tu nunc fortasse sub ipsis
4.782
urbis Dardaniae muris uibrantia tela
4.783
excipis intrepidus clipeo saeuamque coruscans
4.784
lampada Tarpeis infers incendia tectis.
4.785
interea tibi prima domus atque unica proles
4.786
heu gremio in patriae Stygias raptatur ad aras.
4.787
i nunc, Ausonios ferro populare penates
4.788
et uetitas molire uias. i, pacta resigna
4.789
per cunctos iurata deos. sic praemia reddit
4.790
Carthago et talis iam nunc tibi soluit honores.
4.791
quae porro haec pietas delubra aspergere tabo?
4.792
heu primae scelerum causae mortalibus aegris,
4.793
naturam nescire deum! iusta ite precari
4.794
ture pio caedumque feros auertite ritus.
4.795
mite et cognatum est homini deus. hactenus, oro,
4.796
sit satis ante aras caesos uidisse iuuencos.
4.797
aut si uelle nefas superos fixumque sedetque,
4.798
me, me, quae genui, uestris absumite uotis.
4.799
cur spoliare iuuat Libycas hac indole terras?
4.800
an flendae magis Aegates et mersa profundo
4.801
Punica regna forent, olim si sorte cruenta
4.802
esset tanta mei uirtus praerepta mariti?’
4.803
haec dubios uario diuumque hominisque timore
4.804
ad cauta inlexere patres, ipsique relictum
4.805
abnueret sortem an superum pareret honori.
4.806
tum uero trepidare metu uix compos Imilce,
4.807
magnanimi metuens immitia corda mariti.
4.808
His auide auditis ductor sic deinde profatur:
4.809
‘Quid tibi pro tanto non impar munere soluat
4.810
Hannibal aequatus superis? quae praemia digna
4.811
inueniam, Carthago parens? noctemque diemque
4.812
arma feram, templisque tuis hinc plurima faxo
4.813
hostia ab Ausonio ueniat generosa Quirino.
4.814
at puer armorum et belli seruabitur heres.
4.815
spes, o nate, meae Tyriarumque unica rerum,
4.816
Hesperia minitante, salus, terraque fretoque
4.817
certare Aeneadis dum stabit uita memento.
4.818
perge (patent Alpes) nostroque incumbe labori.
4.819
uos quoque, di patrii, quorum delubra piantur
4.820
caedibus atque coli gaudent formidine matrum,
4.821
huc laetos uultus totasque aduertite mentes.
4.822
namque paro sacra et maioris molior aras.
4.823
tu, Mago, aduersi conside in uertice montis,
4.824
tu laeuos propior collis accede, Choaspe,
4.825
ad claustra et fauces ducat per opaca Sychaeus.
4.826
ast ego te, Trasimenne, uago cum milite praeceps
4.827
lustrabo et superis quaeram libamina belli.
4.828
namque haud parua deus promissis spondet apertis,
4.829
quae spectata, uiri, patriam referatis in urbem.’