Thebais
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/statius-p-papinius-publius-papinius" aria-label="More works by Statius, P. Papinius (Publius Papinius)">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
8.1
Ut subitus vates pallentibus incidit umbris
8.2
letiferasque domos orbisque arcana sepulti
8.3
rupit et armato turbavit funere manes,
8.4
horror habet cunctos, Stygiis mirantur in oris
8.5
tela et equos corpusque movum; nec enim ignibus artus
8.6
conditus aut maesta niger adventabat ab urna,
8.7
sed belli sudore calens, clipeumque cruentis
8.8
foribus et scissi respersus pulvere campi,
8.9
necdum illum aut trunca lustraverat obvia taxo
8.10
Eumenis. aut furvo Proserpina poste notarat
8.11
coetibus adsumptum functis; quin comminus ipsa
8.12
Fatorum deprensa colus, visoque paventes
8.13
augure tunc demum rumpebant stamina Parcae,
8.14
illum et securi circumspexere fragorem
8.15
Elysii, et si quos procul ulteriore barathro
8.16
altera nox aliisque gravat plaga caeca tenebris,
8.17
tunc regemunt pigrique lacus ustaeque paludes,
8.18
umbriferaeque fremit sulcator pallidus undae
8.19
dissiluisse novo penitus telluris hiatu
8.20
Tartara et admissos non per sua flumina manes.
8.21
Forte sedens media regni infelicis in arce
8.22
dux Erebi populos poscebat crimina vitae,
8.23
nil hominum miserans iratusque omnibus umbris
8.24
stant Furiae circum variaeque ex ordine Mortes,
8.25
saevaque multisonas exsertat Poena catenas;
8.26
Fata ferunt animas et eodem pollice damnant:
8.27
vincit opus. iuxta Minos cum fratre verendo
8.28
iura bonus meliora monet regemque cruentum
8.29
temperat; adsistunt lacrimis atque igne tumentes
8.30
Cocytos Phlegethonque, et Styx periuria divum
8.31
arguit, ille autem supera compage soluta
8.32
nec solitus sentire metus expavit oborta
8.33
sidera, iucundaque offensus luce profatur:
8.34
‘quae superum labes inimicum impegit Averno
8.35
aethera? quis rupit tenebras vitaeque silentes
8.36
admonet? unde minae 1? uter haec mihi proelia fratrum?
8.37
congredior, pereant agedum discrimina rerum,
8.38
nam cui dulce magis? magno me tertia victum
8.39
deiecit Fortuna polo, mundumque nocentem
8.40
servo: nec iste meus dirisque en pervius astris
8.41
inspicitur. tumidusne meas regnator Olympi
8.42
explorat vires? habeo iam quassa Gigantum
8.43
vincula et aetherium cupidos exire sub axem
8.44
Titanas miserumque patrem: quid me otia maesta
8.45
saevus et implacidam prohibet perferre quietem
8.46
amissumque odisse diem? pandam omnia regna,
8.47
si placet, et Stygio praetexam Hyperiona caelo.
8.48
Arcada nec superis — quid enim mihi nuntius ambas
8.49
itque reditque domos? — emittam et utrumque tenebo
8.50
Tyndariden. cur autem avidis Ixiona frango
8.51
verticibus? cur non exspectant Tantalon undae?
8.52
anne profanatum totiens chaos hospite vivo
8.53
perpetiar? me Pirithoi temerarius ardor
8.54
temptat et audaci Theseus iuratus amico,
8.55
me ferus Alcides, tunc cum custode remoto
8.56
ferrea Cerbereae tacuerunt limina portae;
8.57
Odrysiis etiam pudet heu! patuisse querellis
8.58
Tartara: vidi egomet blanda inter carmina turpes
8.59
Eumenidum lacrimas iterataque pensa Sororum;
8.60
me quoque — sed durae melior violentia legis.
8.61
ast ego vix unum, nec celsa ad sidera, furto
8.62
ausus iter Siculo rapui conubia campo:
8.63
nec licuisse ferunt; iniustaeque a Iove leges
8.64
protinus, et sectum genetrix mihi computat annum,
8.65
sed quid ego haec? i, Tartareas ulciscere sedes,
8.66
Tisiphone; si quando novis asperrima monstris,
8.67
triste, insuetum, ingens, quod nondum viderit aether,
8.68
ede nefas, quod mirer ego invideantque Sorores,
8.69
atque adeo fratres — nostrique haec omina sunto
8.70
prima odii — , fratres alterna in vulnera laeto
8.71
Marte ruant; sit, qui rabidarum more ferarum
8.72
mandat atrox hostile caput, quique igne supremo
8.73
arceat exanimes et manibus aethera nudis
8.74
commaculet: iuvet ista ferum spectare Tonantem.
8.75
praeterea ne sola furor mea regna lacessat,
8.76
quaere deis qui bella ferat, qui fulminis ignes
8.77
infestumque Iovem clipeo fumante repellat.
8.78
faxo haud sit cunctis levior metus atra movere
8.79
Tartara, frondenti quam iungere Pelion Ossae.’
8.80
dixerat; atque illi iamdudum regia tristis
8.81
attremit oranti, suaque et quae desuper urguet
8.82
nutabat tellus: non fortius aethera vultu
8.83
torquet et astriferos inclinat Iuppiter axes.
8.84
At tibi quos inquit, ‘manes, qui limite praeceps
8.85
non licito per inane ruis?’ subit ille minantem
8.86
iam tenuis visu, iam vanescentibus armis,
8.87
iam pedes: exstincto tamen indecerptus in ore
8.88
augurii perdurat honos, obscuraque fronti
8.89
vitta manet, ramumque tenet morientis olivae.
8.90
‘si licet et sanctis hic ora resolvere fas est
8.91
manibus, o cunctis finitor maxime rerum,
8.92
at mihi, qui quondam causas elementaque noram,
8.93
et sator, oro, minas stimulataque corda remulce,
8.94
neve ira dignare hominem et tua iura timentem,
8.95
nam nec ad Herculeos — unde haec mihi proelia 2? — raptus,
8.96
nec venerem inlicitam — crede his insignibus — ausi
8.97
intramus Lethen: fugiat ne tristis in antrum
8.98
Cerberus, aut nostros timeat Proserpina currus,
8.99
augur Apollineis modo dilectissimus aris,
8.100
testor inane chaos — quid enim hic iurandus Apollo? — ;
8.101
crimine non ullo subeo nova fata, nec alma
8.102
sic merui de luce rapi; scit iudicis urna
8.103
Dictaei verumque potest deprendere Minos,
8.104
coniugis insidiis et iniquo venditus auro
8.105
Argolicas acies — unde haec tibi turba recentum
8.106
umbrarum, et nostrae veniunt quoque funera dextrae —
8.107
non ignarus ini: subito me turbine mundi —
8.108
horret adhuc animus — mediis e milibus hausit
8.109
nox tua. quae mihi mens, dum per cava viscera terrae
8.110
vado diu pendens et in aere volvor operto?
8.111
ei mihi! nil ex me sociis patriaeque relictum,
8.112
vel captum Thebis; iam non Lernaea videbo
8.113
tecta, nec attonito saltem cinis ibo parenti,
8.114
non tumulo, non igne miser lacrimisque meorum
8.115
productus, toto pariter tibi funere veni,
8.116
nil istis ausurus equis; nec deprecor umbram
8.117
accipere et tripodum iam non meminisse meorum.
8.118
nam tibi praesagi quis iam super auguris usus,
8.119
cum Parcae tua iussa trahant? sed pectora flectas
8.120
et melior sis, quaeso, deis. si quando nefanda
8.121
huc aderit coniunx, illi funesta reserva
8.122
supplicia: illa tua, rector bone, dignior ira.’
8.123
accipit ille preces indignaturque moveri.
8.124
ut leo Massyli cum lux stetit obvia ferri,
8.125
tunc iras, tunc arma citat; si decidit hostis,
8.126
ire supra satis est vitamque relinquere victo.
8.127
Interea vittis lauruque insignis opima
8.128
currus et egregiis modo formidatus in armis
8.129
luce palam, fusus nulli nullique fugatus,
8.130
quaeritur: absistunt turmae, suspectaque tellus
8.131
omnibus, infidi miles vestigia campi
8.132
circuit, atque avidae tristis locus ille ruinae
8.133
cessat et inferni vitatur honore sepulcri,
8.134
nuntius hortanti diversa in parte maniplos
8.135
Adrasto, vix ipse ratus vidisse, Palaemon .
8.136
advolat et trepidans — steterat nam forte cadenti
8.137
proximus inspectoque miser pallebat hiatu —
8.138
verte gradum, fuge, rector ait, ‘si Dorica saltem
8.139
terra loco patriaeque manent, ubi liquimus, arces,
8.140
non armis, non sanguine opus: quid inutile ferrum
8.141
stringimus in Thebas? currus humus impia sorbet
8.142
armaque bellantesque viros; fugere ecce videtur
8.143
hic etiam, quo stamus, ager. vidi ipse profundae
8.144
noctis iter ruptaque soli compage ruentem
8.145
illum heu, praesagis quo nullus amicior astris,
8.146
Oecliden, frustraque manus cum voce tetendi.
8.147
mira loquor, sulcos etiamnum rector equorum
8.148
fumantemque locum et spumis madida arva reliquit.
8.149
nec commune malum est: tellus agnoscit alumnos,
8.150
stat Thebana acies.’ stupet haec et credere Adrastus
8.151
cunctatur; sed Mopsus idem trepidusque ferebat
8.152
Actor idem, iam fama novis terroribus audax
8.153
non unum cecidisse refert, sponte agmina retro
8.154
non exspectato revocantum more tubarum
8.155
praecipiant: sed torpet iter, falluntque ruentes
8.156
genua viros; ipsique — putes sensisse — repugnant
8.157
cornipedes nulloque truces hortamine parent,
8.158
nec celerare gradum nec tollere lumina terra,
8.159
fortius incursant Tyrii, sed vesper opacus
8.160
lunares iam ducit equos; data foedere parvo
8.161
maesta viris requies et nox auctura timores.
8.162
Quae tibi nunc facies, postquam permissa gemendi
8.163
copia? qui fletus galeis cecidere solutis?
8.164
nil solitum fessos iuvat; abiecere madentes,
8.165
sicut erant, clipeos, nec quisquam spicula tersit,
8.166
nec laudavit equum, nitidae nec cassidis altam
8.167
compsit adornavitque iubam; vix magna lavare
8.168
vulnera et efflantes libet internectere plagas:
8.169
tantus ubique dolor, mensas alimentaque bello
8.170
debita nec pugnae suasit timor: omnia laudes,
8.171
Amphiarae, tuas fecundaque pectora veri
8.172
commemorant lacrimis, et per tentoria sermo
8.173
unus: abisse deos dilapsaque numina castris.
8.174
‘heu ubi laurigeri currus sollemniaque arma
8.175
et galeae vittatus apex? hoc antra lacusque
8.176
Castalii tripodumque fides? sic gratus Apollo?
8.177
quis mihi sidereos lapsus mentemque sinistri
8.178
fulguris, aut caesis saliat quod numen in extis,
8.179
quando iter, unde morae, quae saevis utilis armis,
8.180
quae pacem magis hora velit? quis iam omne futurum
8.181
proferet, aut cum quo volucres mea fata loquentur?
8.182
hos quoque bellorum casus nobisque tibique
8.183
praescieras, et — quanta sacro sub pectore virtus! —
8.184
venisti tamen et miseris comes additus armis,
8.185
et cum te tellus fatalisque hora vocaret,
8.186
tu Tyrias acies adversaque signa vacasti
8.187
sternere; tunc etiam media de morte timendum
8.188
hostibus infestaque abeuntem vidimus hasta,
8.189
et nunc te quis casus habet? poterisne reverti
8.190
sedibus a Stygiis altaque erumpere terra?
8.191
anne sedes hilares iuxta tua numina Parcas
8.192
et vice concordi discis ventura docesque?
8.193
an tibi felices lucos miseratus Averni
8.194
rector et Elysias dedit inservare volucres?
8.195
quidquid es, aeternus Phoebo dolor et nova clades
8.196
semper eris mutisque diu plorabere Delphis,
8.197
hic Tenedon Chrysenque dies partuque ligatam
8.198
Delon et intonsi eludet penetralia Branchi,
8.199
nec Clarias hac luce fores Didymaeaque quisquam
8.200
limina nec Lyciam supplex consultor adibit.
8.201
quin et cornigeri vatis nemus atque Molosso
8.202
quercus anhela Iovi Troianaque Thymbra tacebit,
8.203
ipsi amnes ipsaeque volent arescere laurus,
8.204
ipse nihil certum sagis clangoribus aether
8.205
praecinet, et nulla ferientur ab alite nubes.
8.206
iamque erit ille dies, quo te quoque conseia fatis
8.207
templa colant reddatque tuus responsa sacerdos.’
8.208
talia fatidico peragunt sollemnia regi,
8.209
ceu flammas ac dona rogo tristesque rependant
8.210
exsequias mollique animam tellure reponant.
8.211
fracta dehinc eunetis aversaque pectora bello:
8.212
sic fortes Minyas subito cum funere Tiphys
8.213
destituit, non arma sequi, non ferre videtur
8.214
remus aquas, ipsique minus iam ducere venti.
8.215
iam fessi gemitu, paulatim et corda levavit
8.216
exhaustus sermone dolor, nox addita curas
8.217
obruit et facilis lacrimis inrepere somnus.
8.218
At non Sidoniam diversa in parte per urbem
8.219
nox eadem: vario producunt sidera ludo
8.220
ante domos intraque, ipsaeque ad moenia marcent
8.221
excubiae; gemina aera sonant Idaeaque terga
8.222
et moderata sonum vario spiramine buxus.
8.223
tune dulces superos atque omne ex ordine alumnum
8.224
numen ubique sacri resonant paeanes, ubique
8.225
serta coronatumque merum, nunc funera rident
8.226
auguris ignari, contraque in tempore certant
8.227
Tiresian laudare suum; nunc facta revolvunt
8.228
maiorum veteresque canunt ab origine Thebas:
8.229
hi mare Sidonium manibusque adtrita Tonantis
8.230
cornua et ingenti sulcatum Nerea tauro,
8.231
hi Cadmum lassamque bovem fetosque cruenti
8.232
Martis agros, alii Tyriam reptantia saxa
8.233
ad chelyn et duras animantem Amphiona cautes,
8.234
hi gravidam Semelen, illi Cythereia laudant
8.235
conubia et multa deductam lampade fratrum
8.236
Harmoniam: nullis iam deest sua fabula mensis,
8.237
ceu modo gemmiferum thyrso populatus Hydaspen
8.238
Eoasque domos nigri vexilla triumphi
8.239
liber et ignotos populis ostenderet Indos.
8.240
Tunc primum ad coetus sociaeque ad foedera mensae
8.241
semper inaspectum diraque in sede latentem
8.242
Oedipoden exisse ferunt vultuque sereno
8.243
canitiem nigram squalore et sordida fusis
8.244
ora comis laxasse manu sociumque benignos
8.245
adfatus et abacta prius solacia passum,
8.246
quin hausisse dapes insiccatumque cruorem
8.247
deiecisse genis, cunctos auditque refertque,
8.248
qui Ditem et Furias tantum et si quando regentem
8.249
Antigonen maestis solitus pulsare querellis,
8.250
causa latet, non hunc Tyrii fors prospera belli,
8.251
tantum bella iuvant; natum hortaturque probatque,
8.252
nec vicisse velit; sed primos comminus enses
8.253
et sceleris tacito rimatur semina voto.
8.254
inde epulae dulces ignotaque gaudia vultu,
8.255
qualis post longae Phineus ieiunia poenae,
8.256
nil stridere domi volucres ut sensit abactas —
8.257
necdum tota fides — hilaris mensasque torosque
8.258
nec turbata feris tractavit pocula pinnis.
8.259
Cetera Graiorum curis armisque iacebat
8.260
fessa cohors; alto castrorum ex aggere Adrastus
8.261
lactificos tenui captabat corde tumultus,
8.262
quamquam aeger senio, sed agit miseranda-potestas
8.263
invigilare malis, illum aereus undique clamor
8.264
Thebanique urunt sonitus, et amara lacessit
8.265
tibia, tum nimio voces marcore superbae
8.266
incertaeque faces et iam male pervigil ignis,
8.267
sic ubi per fluctus uno ratis obruta somno
8.268
conticuit, pacique maris secura iuventus
8.269
mandavere animas: solus stat puppe magister
8.270
pervigil inscriptaque deus qui navigat alno.
8.271
Tempus erat, iunctos cum iam soror ignea Phoebi
8.272
sensit equos penitusque cavam sub luce parata
8.273
Oceani mugire domum, seseque vagantem
8.274
colligit et leviter moto fugat astra flagello:
8.275
concilium rex triste vocat, quaeruntque gementes,
8.276
quis tripodas successor agat, quo provida laurus
8.277
transeat atque orbum vittae decus, haud mora, cuncti
8.278
insignem fama sancteque Melampode cretum
8.279
Thiodamanta volunt, quicum ipse arcana deorum
8.280
partiri et visas uni sociare solebat
8.281
Amphiaraus aves, tantaeque haud invidus artis
8.282
gaudebat dici similem iuxtaque secundum,
8.283
illum ingens confundit honos inopinaque turbat
8.284
gloria et oblatas frondes submissus adorat,
8.285
seque oneri negat esse parem cogique meretur:
8.286
sicut Achaemenius solium gentesque paternas
8.287
excepit si forte puer, cui vivere patrem
8.288
tutius, incerta formidine gaudia librat,
8.289
an fidi proceres, ne pugnet volgus habenis,
8.290
cui latus Euphratae, cui Caspia limina mandet;
8.291
sumere tunc arcus ipsumque onerare veretur
8.292
patris equum, visusque sibi nec sceptra capaci
8.293
sustentare manu nec adhuc implere tiaram.
8.294
Atque is ubi intorto signatus vellere crinem
8.295
convenitque deis, hilari per castra tumultu
8.296
vadit ovans ac, prima sui documenta, sacerdos
8.297
Tellurem placare parat: nec futile maestis
8.298
id visum Danais, geminas ergo dicet aras
8.299
arboribus vivis et adulto caespite texi
8.300
imperat, innumerosque deae, sua munera, flores
8.301
et cumulos frugum et quicquid novat impiger annus
8.302
addit et intacto spargens altaria lacte
8.303
incipit: ‘o hominum divomque aeterna creatrix,
8.304
quae fluvios silvasque animarum et semina mundo
8.305
cuncta Prometheasque manus Pyrrhaeaque saxa
8.306
gignis, et impastis quae prima alimenta dedisti
8.307
mutastique viris, quae pontum ambisque vehisque:
8.308
te penes et pecudum gens mitis et ira ferarum
8.309
et volucrum requies; firmum atque immobile mundi
8.310
robur inoccidui, te velox machina caeli
8.311
aere pendentem vacuo, te currus uterque
8.312
circuit, o rerum media indivisaque magnis
8.313
fratribus! ergo simul tot gentibus alma, tot altis
8.314
urbibus ac populis, subterque ac desuper una
8.315
suffieis, astriferumque domos Atlanta supernas
8.316
ferre laborantem nullo vehis ipsa labore:
8.317
nos tantum portare negas, nos, diva, gravaris?
8.318
quod, precor, ignari luimus seelus? an quia plebes
8.319
externa Inachiis huc adventamus ab oris?
8.320
omne homini natale solum, nee te, optima, saevo
8.321
tamque humili populos deceat distinguere fine
8.322
undique ubique tuos; maneas communis et arma
8.323
hinc atque inde feras; liceat, precor, ordine belli
8.324
pugnaees efflare animas et reddere caelo,
8.325
ne rape tam subitis spirantia corpora bustis,
8.326
ne propera: veniemus enim, quo limite cuncti,
8.327
qua licet ire via; tantum exorata Pelasgis
8.328
siste levem campum, celeres neu praecipe Pareas.
8.329
at tu, care deis, quem non manus ulla nec enses
8.330
Sidonii, sed magna sinu Natura soluto,
8.331
ceu te Cirrhaeo meritum tumularet hiatu,
8.332
sic amplexa coit, hilaris des, oro, precatus
8.333
nosse tuos, caeloque et vera monentibus aris
8.334
concilies, et quae populis proferre parabas,
8.335
me doceas: tibi saera feram praesaga, tuique
8.336
numinis interpres te Phoebo absente vocabo.
8.337
ille mihi Delo Cirrhaque potentior omni,
8.338
quo ruis, ille adytis melior locus.’ haec ubi dicta,
8.339
nigrantis terrae pecudes obscuraque mergit
8.340
armenta, ac vivis cumulos undantis harenae
8.341
aggerat et vati mortis simulacra rependit.
8.342
Talia apud Graios, cum iam Mavortia contra
8.343
cornua, iam saevos fragor aereus excitat enses,
8.344
addit acerba sonum Teumesi e vertice crinem
8.345
incutiens acuitque tubas et sibila miscet
8.346
Tisiphone: stupet insolito clangore Cithaeron
8.347
marcidus et turres carmen non tale secutae,
8.348
iam trepidas Bellona fores armataque pulsat
8.349
limina, iam multo laxantur cardine Thebae.
8.350
turbat eques pedites, currus properantibus obstant,
8.351
ceu Danai post terga premant: sic omnibus alae
8.352
artantur portis septemque excursibus haerent.
8.353
Ogygiis it sorte Creon, Eteoclea mittunt
8.354
Neistae, celsas Homoloidas occupat Haemon,
8.355
Hypsea Proetiae, celsum fudere Dryanta
8.356
Electrae, quatit Hypsistas manus Eurymedontis,
8.357
culmina magnanimus stipat Dircaea Menoeceus.
8.358
qualis ubi aversi secretus pabula caeli
8.359
Nilus et Eoas magno bibit ore pruinas,
8.360
scindit fontis opes septemque patentibus arvis
8.361
in mare fert hiemes; penitus cessere fugatae
8.362
Nereides dulcique timent occurrere ponto.
8.363
Tristis at inde gradum tarde movet Inaeha pubes,
8.364
praecipue Eleae Lacedaemoniaeque cohortes
8.365
et Pylii; subitum nam Thiodamanta secuntur
8.366
augure fraudati, necdum accessere regenti,
8.367
nec tua te, princeps tripodum, sola agmina quaerunt:
8.368
cuneta phalanx sibi deesse putat; minor ille per alas
8.369
septimus exstat apex. liquido velut aethere nubes
8.370
invida Parrhasiis unum si detrahat astris,
8.371
truncus honor Plaustri, nee idem riget igne reciso
8.372
axis, et incerti numerant sua sidera nautae.
8.373
Sed iam bella vocant: alias nova suggere vires,
8.374
Calliope, maiorque chelyn mihi tendat Apollo,
8.375
fatalem populis ultro poscentibus horam
8.376
admovet atra dies, Stygiisque emissa tenebris
8.377
Mors fruitur caelo bellatoremque volando
8.378
campum operit nigroque viros invitat hiatu,
8.379
nil vulgare legens, sed quae dignissima vita
8.380
funera, praecipuos annis animisque cruento
8.381
ungue notat; iamque in miseros pensum omne Sororum
8.382
scinditur, et Furiae rapuerunt licia Parcis.
8.383
stat medius campis etiamnum cuspide sicea
8.384
Bellipotens, iamque hos clipeum, iam vertit ad illos
8.385
arma ciens, aboletque domos, conubia, natos.
8.386
pellitur et patriae et, qui mente novissimus exit,
8.387
lucis amor; tenet in capulis hastisque paratas
8.388
ira manus animusque ultra thoracas anhelus
8.389
conatur, galeaeque tremunt horrore comarum.
8.390
quid mirum caluisse viros? flammantur in hostem
8.391
cornipedes niveoque rigant sola putria nimbo,
8.392
corpora ceu mixti dominis irasque sedentum
8.393
induerint: sic frena terunt, sic proelia poscunt
8.394
hinnitu tolluntque armos equitesque supinant.
8.395
Iamque ruunt, primusque virum concurrere pulvis
8.396
incipit, et spatiis utrimque aequalibus acti
8.397
adventant mediumque vident decrescere campum,
8.398
iam clipeus clipeis, umbone repellitur umbo,
8.399
ense minax ensis, pede pes et cuspide cuspis:
8.400
sic obnixa acies; pariter suspiria fumant,
8.401
admotaeque nitent aliena in casside cristae.
8.402
pulcher adhuc belli vultus: stant vertice coni,
8.403
plena armenta viris, nulli sine praeside currus,
8.404
arma loco, splendent clipei pharetraeque decorae
8.405
cingulaque et nondum deforme cruoribus aurum.
8.406
at postquam rabies et vitae prodiga virtus
8.407
emisere animos, non tanta cadentibus Haedis
8.408
aeriam Rhodopen solida nive verberat Arctos,
8.409
nec fragor Ausoniae tantus, cum Iuppiter omni
8.410
arce tonat, tanta quatitur nec grandine Syrtis,
8.411
cum Libyae Boreas Italos niger attulit imbres,
8.412
exclusere diem telis, stant ferrea caelo
8.413
nubila, nec iaculis artatus sufficit aer.
8.414
hi pereunt missis, illi redeuntibus hastis,
8.415
concurrunt per inane sudes et mutua perdunt
8.416
volnera, concurrunt hastae, stridentia funda
8.417
saxa pluunt, volucres imitantur fulgura glandes
8.418
et formidandae non una morte sagittae,
8.419
nec locus ad terram telis: in corpora ferrum
8.420
omne cadit; saepe ignari perimuntque caduntque.
8.421
casus agit virtutis opus: nunc turba recedit,
8.422
nunc premit, ac vicibus tellurem amittit et aufert,
8.423
ut ventis nimbisque minax cum solvit habenas
8.424
Iuppiter alternoque adfligit turbine mundum:
8.425
stat caeli diversa acies, nunc fortior Austri,
8.426
nunc Aquilonis hiemps, donec pugnante procella
8.427
aut nimiis hic vicit aquis, aut ille sereno.
8.428
Principium pugnae turmas Asopius Hypseus
8.429
Oebalias — namque hae magnum et gentile tumentes
8.430
Euboicum duris rumpunt umbonibus agmen —
8.431
reppulit erepto cunei ductore Menalca.
8.432
hic et mente Lacon, crudi torrentis alumnus —
8.433
nec turpavit avos — hastam ultra pectus euntem,
8.434
ne pudor in tergo, per et ossa et viscera retro
8.435
extrahit atque hosti dextra labente remittit
8.436
sanguineam: dilecta genis morientis oberrant
8.437
Taygeta et pugnae laudataque pectora matri.
8.438
Phaedimon Iasiden arcu Dircaeus Amyntas
8.439
destinat: heu celeres Parcae! iam palpitat arvis
8.440
Phaedimus, et certi nondum tacet arcus Amyntae.
8.441
abstulit ex umero dextram Calydonius Agreus
8.442
Phegeos: illa suum terra tenet improba ferrum
8.443
et movet; extimuit sparsa inter tela iacentem
8.444
praegrediens truncamque tamen percussit Acoetes.
8.445
Iphin atrox Acamas, Argum ferus impulit Hypseus,
8.446
stravit Abanta Pheres, diversaque volnera flentes
8.447
Iphis eques, pedes Argus, Abas auriga iacebant.
8.448
Inachidae gemini geminos e sanguine Cadmi
8.449
occultos galeis — saeva ignorantia belli —
8.450
perculerant ferro; sed dum spolia omnia caesis
8.451
eripiunt, videre nefas, et maestus uterque
8.452
respicit ad fratrem pariterque errasse queruntur.
8.453
cultor Ion Pisae cultorem Daphnea Cirrhae
8.454
turbatis prostravit equis; hunc laudat ab alto
8.455
Iuppiter, hunc tardus frustra miseratur Apollo.
8.456
Ingentes Fortuna viros inlustrat utrimque
8.457
sanguine in adverso: Danaos Cadmeius Haemon
8.458
sternit agitque, furens sequitur Tyria agmina Tydeus;
8.459
Pallas huic praesens, illum Tirynthius implet,
8.460
qualiter hiberni summis duo montibus amnes
8.461
franguntur geminaque cadunt in plana ruina:
8.462
contendisse putes, uter arva arbustaque tollat
8.463
altius aut superet pontes; ecce una receptas
8.464
confundit iam vallis aquas; sibi quisque superbus
8.465
ire cupit, pontoque negant descendere mixti.
8.466
Ibat fumiferam quatiens Onchestius Idas
8.467
lampada per medios turbabatque agmina Graium,
8.468
igne viam rumpens; magno quem comminus ictu
8.469
Tydeos hasta feri dispulsa casside fixit,
8.470
ille ingens in terga iacet, stat fronte superstes
8.471
lancea, conlapsae veniunt in tempora flammae,
8.472
prosequitur Tydeus: ‘saevos ne dixeris Argos,
8.473
igne tuo, Thebane — rogum concedimus — arde!’
8.474
inde, velut primo tigris gavisa cruore
8.475
per totum cupit ire pecus, sic Aona saxo,
8.476
ense Pholum, Chromin ense, duos Helicaonas hasta
8.477
transigi, Aegaeae veneris quos Maera sacerdos
8.478
ediderat prohibente dea; vos praeda cruenti
8.479
Tydeos, it saevas etiamnum mater ad aras.
8.480
Nec minus Herculeum contra vagus Haemona ducit
8.481
sanguis: inexpleto rapitur per milia ferro,
8.482
nunc tumidae Calydonis opes, nunc torva Pylenes
8.483
agmina, nunc maestae fundens Pleuronis alumnos,
8.484
donec in Olenium fessa iam cuspide Buten
8.485
incidit, hunc turmis obversum et abire vetantem
8.486
adgreditur; puer ille, puer malasque comamque
8.487
integer, ignaro cui tunc Thebana bipennis
8.488
in galeam librata venit: finduntur utroque
8.489
tempora dividuique cadunt in bracchia crines,
8.490
et non hoc metuens inopino limine vita
8.491
exsiluit. tunc flavum Hypanin flavumque Politen —
8.492
ille genas Phoebo, crinem hic pascebat Iaccho:
8.493
saevus uterque deus — victis Hyperenora iungit
8.494
conversumque fuga Damasum; sed lapsa per armos
8.495
hasta viri trans pectus abit parmamque tenenti
8.496
excutit et summa fugiens in cuspide portat.
8.497
Sterneret adversos etiamnum Ismenius Haemon
8.498
Inachidas — nam tela regit viresque ministrat
8.499
Amphitryoniades — saevum sed Tydea contra
8.500
Pallas agit. iamque adverso venere favore
8.501
comminus, et placido prior haec Tirynthius ore:
8.502
‘fida soror, quaenam hunc belli caligine nobis
8.503
congressum fortuna tulit? num regia Iuno
8.504
hoc molita nefas? citius me fulmina contra
8.505
— infandum! — ruere et magno bellare parenti
8.506
aspiciat, genus huic — sed mitto agnoscere, quando
8.507
tu diversa foves, nec si ipsum comminus Hyllum
8.508
Tydeos hasta tui Stygioque ex orbe remissum
8.509
Amphitryona petat; teneo aeternumque tenebo,
8.510
quantum haec diva manus, quotiens sudaverit aegis
8.511
ista mihi, duris famulus dum casibus omnes
8.512
lustro vagus terras; ipsa heu! comes invia mecum
8.513
Tartara, ni superos Acheron excluderet, isses.
8.514
tu patriam caelumque mihi, quis tanta relatu
8.515
aequet? habe totas, si mens excidere, Thebas.
8.516
cedo equidem veniamque precor.’ sic orsus abibat.
8.517
Pallada mulcet honos: rediit ardore remisso
8.518
voltus et erecti sederunt pectoris angues.
8.519
Sensit abesse deum, levius Cadmeius Haemon
8.520
tela rotat nulloque manum cognoscit in ictu.
8.521
tunc magis atque magis vires animusque recedunt,
8.522
nec pudor ire retro; cedentem Acheloius heros
8.523
impetit, et librans uni sibi missile telum
8.524
direxit iactus, summae qua margine parmae
8.525
ima sedet galea et iuguli vitalia lucent.
8.526
nec frustrata manus, mortemque invenerat hasta;
8.527
sed prohibet paulumque umeri libare sinistri
8.528
praebuit et merito parcit Tritonia fratri,
8.529
ille tamen nec stare loco nec comminus ire
8.530
amplius aut voltus audet perferre cruenti
8.531
Tydeos; aegra animo vis ac fiducia cessit:
8.532
qualis saetigeram Lucana cuspide frontem
8.533
strictus aper, penitus cui non infossa cerebro
8.534
volnera, nec felix dextrae tenor, in latus iras
8.535
frangit, et expertae iam non venit obvius hastae.
8.536
Ecce ducem turmae certa indignatus in hostem
8.537
spicula felici Prothoum torquere lacerto,
8.538
turbidus Oenides una duo corpora pinu,
8.539
cornipedemque equitemque, ferit: ruit ille ruentem
8.540
in Prothoum lapsasque manu quaerentis habenas
8.541
in voltus galeam clipeumque in pectora calcat,
8.542
saucius extremo donec cum sanguine frenos
8.543
respuit et iuncta domino cervice recumbit,
8.544
sic ulmus vitisque, duplex iactura colenti,
8.545
Gaurano de monte cadunt, sed maestior ulmus
8.546
quaerit utrumque nemus, nec tam sua bracchia labens
8.547
quam gemit adsuetas invitaque proterit uvas.
8.548
sumpserat in Danaos Heliconius arma Corymbus,
8.549
ante comes Musis, Stygii cui conscia pensi
8.550
ipsa diu positis letum praedixerat astris
8.551
Uranie. cupit ille tamen pugnasque viresque,
8.552
forsitan ut caneret; longa iacet ipse canendus
8.553
laude, sed amissum mutae flevere sorores.
8.554
Pactus Agenoream primis Atys ibat ab annis
8.555
Ismenen, Tyrii iuvenis non advena belli.
8.556
quamvis Cirrha domus, soceros nec tristibus actis
8.557
aversatus erat; sponsam quin castus amanti
8.558
squalor et indigni commendat gratia luctus,
8.559
ipse quoque egregius, nec pectora virginis illi
8.560
diversa, inque vicem, sineret fortuna, placebant.
8.561
bella vetant taedas, iuvenique hinc maior in hostes
8.562
ira; ruit primis immixtus et agmina Lernae
8.563
nunc pedes ense vago, prensis nunc celsus habenis,
8.564
ceu spectetur, agit. triplici velaverat ostro
8.565
surgentes etiamnum umeros et levia mater
8.566
pectora; nunc auro phaleras auroque sagittas
8.567
cingulaque et manicas, ne coniuge vilior iret,
8.568
presserat et mixtum cono crispaverat aurum,
8.569
talibus heu! fidens vocat ultro in proelia Graios.
8.570
ac primum in faciles grassatus cuspide turmas
8.571
arma refert sociis et in agmina fida peracta
8.572
caede redit, sic Hyrcana leo Caspius umbra
8.573
nudus adhuc nulloque iubae flaventis honore
8.574
terribilis magnique etiamnum sanguinis insons,
8.575
haud procul a stabulis captat custode remoto
8.576
segne pecus teneraquc famem consumit in agna.
8.577
mox ignotum armis ac solo corpore mensus
8.578
Tydea non timuit, fragilique lacessere telo
8.579
saepius infrendentem aliis aliosque sequentem
8.580
ausus erat. tandem invalidos Aetolus ad ictus
8.581
forte refert oculos et formidabile ridens:
8.582
‘iamdudum video, magnum cupis, improbe, leti
8.583
nomen’ ait; simul audacem non ense nec hasta
8.584
dignatus leviter digitis imbelle solutis
8.585
abiecit iaculum: latebras tamen inguinis alte
8.586
missile, ceu totis intortum viribus, hausit,
8.587
praeterit haud dubium fati et spoliare superbit
8.588
Oenides. ‘neque enim has Marti aut tibi, bellica Pallas,
8.589
exuvias Agemus’ ait, ‘procul arceat ipsum
8.590
ferre pudor; vix, si bellum comitata relictis,
8.591
Deipyle thalamis, illi inludenda tulissent.’
8.592
sic ait, et belli maiora ad praemia mente
8.593
ducitur: innumeris veluti leo forte potitus
8.594
caedibus imbellis vitulos mollesque iuvencas
8.595
transmittit: magno furor est in sanguine mergi,
8.596
nec nisi regnantis cervice recumbere tauri,
8.597
at non semianimi clamore Menoecea lapsus
8.598
fallit Atys: praevertit equos curruque citato
8.599
desilit: instabat pubes Tegeaea iacenti,
8.600
nec prohibent Tyrii. ‘pudeat, Cadmea iuventus,
8.601
terrigenas mentita patres! quo tenditis’ inquit,
8.602
‘ degeneres? meliusne iacet pro sanguine nostro
8.603
hospes Atys? tantum hospes adhuc et coniugis ultor
8.604
infelix nondum iste suae; nos pignora tanta
8.605
prodimus?’ insurgunt iusto firmata pudore
8.606
agmine, cuique suae rediere in pectora curae.
8.607
Interea thalami secreta in parte sorores,
8.608
par aliud morum miserique innoxia proles
8.609
Oedipodae, varias miscent sermone querellas,
8.610
nec mala quae iuxta, sed longa ab origine fati,
8.611
haec matris taedas, oculos ast illa paternos,
8.612
altera regnantem, profugum gemit altera fratrem,
8.613
bella ambae, gravis hinc miseri cunctatio voti:
8.614
nutat utroque timor, quemnam hoc certamine victum,
8.615
quem vicisse velint: tacite praeponderat exsul.
8.616
sic Pandioniae repetunt ubi fida volucres
8.617
hospitia atque larem bruma pulsante relictum,
8.618
stantque super nidos veterisque exordia fati
8.619
adnarrant tectis, it truncum ac flebile murmur;
8.620
verba putant, voxque illa tamen non dissona verbis,
8.621
atque ibi post lacrimas et longa silentia rursus
8.622
incohat Ismene: ‘quisnam hic mortalibus error?
8.623
quae decepta fides? curam invigilare quieti
8.624
claraque per somnos animi simulacra reverti?
8.625
ecce ego, quae thalamos nec si pax alta maneret,
8.626
tractarem sensu — pudet heu! — conubia vidi
8.627
nocte, soror; sponsum unde mihi sopor attulit amens
8.628
vix notum visu? semel his in sedibus illum,
8.629
dum mea nescio quo spondentur foedera pacto,
8.630
respexi non sponte, soror, turbata repente
8.631
omnia cernebam, subitusque intercidit ignis,
8.632
meque sequebatur rabido clamore reposcens
8.633
mater Atyn. quaenam haec dubiae praesagia cladis?
8.634
nec timeo, dum tuta domus milesque recedat
8.635
Doricus et tumidos liceat componere fratres.’
8.636
Talia nectebant, subito cum pigra tumultu
8.637
expavit domus, et multo sudore receptus
8.638
fertur Atys, servans animam iam sanguine nullo,
8.639
cui manus in plaga, dependet languida cervix
8.640
exterior clipeo, crinesque a fronte supini.
8.641
prima videt caramque tremens Iocasta vocabat
8.642
Ismenen: namque hoc solum moribunda precatur
8.643
vox generi, solum hoc gelidis iam nomen inerrat
8.644
faucibus, exclamant famulae, tollebat in ora
8.645
virgo manus, tenuit saevus pudor; attamen ire
8.646
cogitur, indulget summum hoc Iocasta iacenti,
8.647
ostenditque offertque. quater iam morte sub ipsa
8.648
ad nomen visus defcctaque fortiter ora
8.649
sustulit; illam unam neglecto lumine caeli
8.650
aspicit et vultu non exsatiatur amato.
8.651
tunc quia nec genetrix iuxta positusque beata
8.652
morte pater, sponsae munus miserabile tradunt
8.653
declinare genas; ibi demum teste remoto
8.654
fassa pios gemitus lacrimasque in lumina fudit.
8.655
Dumque ea per Thebas, aliis serpentibus ardens
8.656
et face mutata bellum integrabat Enyo.
8.657
arma volunt, primos veluti modo comminus ictus
8.658
sustulerint omnisque etiamnum luceat ensis,
8.659
eminet Oenides, quamvis et harundine certa
8.660
Parthenopaeus agat, morientumque ora furenti
8.661
Hippomedon proculcet equo, Capaneaque pinus
8.662
iam procul Aoniis volet agnoscenda catervis:
8.663
Tydeos illa dies, illum fugiuntque tremuntque
8.664
clamantem: ‘quo terga datis? licet ecce peremptos
8.665
ulcisci socios maestamque rependere noctem.
8.666
ille ego inexpletis solus qui caedibus hausi
8.667
quinquaginta animas: totidem, totidem heia gregatim
8.668
ferte manus! nulline patres, nulline iacentum
8.669
unanimi fratres? quae tanta oblivio luctus?
8.670
quam pudet Inachias contentum abiisse Mycenas!
8.671
hine super Thebis? haec robora regis? ubi autem
8.672
egregius dux ille mihi?’ simul ordine laevo
8.673
ipsum exhortantem cuneos capitisque superbi
8.674
insignem fulgore videt; nec segnius ardens
8.675
occurrit, niveo quam flammiger ales olori
8.676
imminet et magna trepidum circumligat umbra.
8.677
tunc prior: ‘Aoniae rex o iustissime gentis,
8.678
imus in arma palam tandemque ostendimus enses,
8.679
an noctem et solitas placet exspectare tenebras?’
8.680
ille nihil contra, sed stridula cornus in hostem
8.681
it referens mandata ducis, quam providus heros
8.682
iamiam in fine viae percussam obliquat, et ipse
8.683
telum ingens avide et quanto non ante lacerto
8.684
impulit: ibat atrox finem positura duello
8.685
lancea, convertere oculos utrimque faventes
8.686
Sidonii Graique dei; crudelis Erinys
8.687
obstat et infando differt Eteoclea fratri:
8.688
cuspis in armigerum Phlegyan peccavit, ibi ingens
8.689
pugna virum, stricto nam saevior inruit ense
8.690
Aetolus, retroque datum Thebana tegebant
8.691
arma ducem, sic densa lupum iam nocte sub atra
8.692
arcet ab adprenso pastorum turba iuvenco;
8.693
improbus erigitur contra, nec cura vetantes
8.694
impetere: illum, illum, semel in quem venerat, urget.
8.695
non secus obiectas acies turbamque minorem
8.696
dissimulat transitque manu; tamen ora Thoantis,
8.697
pectora Deilochi, Clonii latus, ilia torvi
8.698
perforat Hippotadae; truncis sua membra remittit
8.699
interdum galeasque rotat per nubila plenas.
8.700
et iam corporibus sese spoliisque cadentum
8.701
clauserat; unum acies circum consumitur, unum
8.702
omnia tela vovent: summis haec ossibus haerent,
8.703
pars frustrata cadunt, partem Tritonia vellit,
8.704
multa rigent clipeo, densis iam consitus hastis
8.705
ferratum quatit umbo nemus, tergoque fatiscit
8.706
atque umeris gentilis aper; nusquam ardua coni
8.707
gloria, quique apicem torvae Gradivus habebat
8.708
cassidis, haud laetum domino ruit omen: inusta
8.709
temporibus nuda aera sedent, circumque sonori
8.710
vertice percusso volvuntur in arma molares.
8.711
iam cruor in galea, iam saucia proluit ater
8.712
pectora permixtus sudore et sanguine torrens,
8.713
respicit hortantes socios et Pallada fidam,
8.714
longius opposita celantem lumina parma:
8.715
ibat enim magnum lacrimis inflectere patrem.
8.716
Ecce secat zephyros ingentem fraxinus iram
8.717
fortunamque ferens, teli non eminet auctor:
8.718
Astacides Melanippus erat, nec prodidit ipse,
8.719
et vellet latuisse manum, sed gaudia turmae
8.720
monstrabant trepidum; nam flexus in ilia Tydeus
8.721
submissum latus et clipei laxaverat orbem.
8.722
clamorem Aonii miscent gemitumque Pelasgi,
8.723
obiectantque manus indignantemque tuentur.
8.724
ille per oppositos longe rimatus amarum
8.725
Astaciden, totis animae se cogit in ictum
8.726
relliquiis telumque iacit, quod proximus Hopleus
8.727
praebuerat: perit expressus conamine sanguis,
8.728
tunc tristes socii cupidum bellare — quis ardor! —
8.729
et poscentem hastas mediaque in morte negantem
8.730
exspirare trahunt, summique in margine campi
8.731
effultum gemina latera inclinantia parma
8.732
ponunt, ac saevi rediturum ad proelia Martis
8.733
promittunt flentes, sed et ipse recedere caelum
8.734
ingentesque animos extremo frigore labi
8.735
sensit, et innixus terrae miserescite clamat,
8.736
‘ Inachidae: non ossa precor referantur ut Argos
8.737
Aetolumve larem; nec enim mihi cura supremi
8.738
funeris: odi artus fragilemque hunc corporis usum,
8.739
desertorem animi, caput, o caput, o mihi si quis
8.740
adportet, Melanippe, tuum! nam volveris arvis,
8.741
fido equidem, nec me virtus suprema fefellit,
8.742
i, precor, Atrei si quid tibi sanguinis umquam,
8.743
Hippomedon, vade, o primis puer inclyte bellis
8.744
Arcas, et Argolicae Capaneu iam maxime turmae.’
8.745
Moti omnes, sed primus abit primusque repertum
8.746
Astaciden medio Capaneus e pulvere tollit
8.747
spirantem laevaque super cervice reportat,
8.748
terga cruentantem concussi vulneris unda:
8.749
qualis ab Arcadio rediit Tirynthius antro
8.750
captivumque suem clamantibus intulit Argis.
8.751
Erigitur Tydeus voltuque occurrit et amens
8.752
laetitiaque iraque, ut singultantia vidit
8.753
ora trahique oculos seseque adgnovit in illo,
8.754
imperat abscisum porgi, laevaque receptum
8.755
spectat atrox hostile caput, gliscitque tepentis
8.756
lumina torva videns et adhuc dubitantia figi.
8.757
infelix contentus erat: plus exigit ultrix
8.758
Tisiphone; iamque inflexo Tritonia patre
8.759
venerat et misero decus immortale ferebat,
8.760
atque illum effracti perfusum tabe cerebri
8.761
aspicit et vivo scelerantem sanguine fauces —
8.762
nec comites auferre valent — : stetit aspera Gorgon
8.763
crinibus emissis rectique 'ante ora cerastae
8.764
velavere deam; fugit aversata iacentem,
8.765
nec prius astra subit, quam mystica lampas et insons
8.766
Elisos multa purgavit lumina lympha.