Reader

LIBER QUINTUS.

Tempus putationis advenit.

[ THO.] Hujus temporis in Evangelio meminit Dominus, cum se dicit vitem veram et Patrem agricolam, et addidit:« Omnem palmitem in me non ferentem fructum tollet eum, et omnem qui fert fructum purgabit eum ut fructus plus afferat.» Tempus putationis forsitan est de quo Apostolus:« Exspoliantes veterem hominem cum actibus suis, induite novum.» Quod alibi exponens ait:« Propter quod deponentes omne mendacium loquimini veritatem, unusquisque cum proximo suo.» Et post:« Qui furabatur jam non furetur: magis autem laboret operando manibus suis quod bonum est.» Flores apparuerunt, ait, in terra nostra. Quo processu hoc evenerit, ostendit cum subdit: Tempus putationis advenit. Vox turturis audita est in terra nostra. Ficus protulit grossos suos: Vineae florentes odorem dederunt. Hic est ordo putationis. Prius fit computatio, secundo imputatio, tertio reputatio, quarto amputatio, quinto deputatio, sexto disputatio: computatio, rememorando; imputatio, causam in se retorquendo; reputatio, se dijudicando; amputatio, in auribus se magistri dijudicando; disputatio voluntatem Dei inquirendo. Primum, ut praeterita vita cognoscatur; secundum, ne excusetur; tertium, ut dignum se dicat ut a Domino flagelletur; quartum, ut indulgentiam consequatur; quintum, ne recidivum pariatur; sextum, ut voluntas Dei impleatur. In primo acquirit contritionem, in secundo humilitatem, in tertio timorem, in quarto Dei misericordiam, in quinto industriam, in sexto incessum per regiam viam. Ecce radix ascendendi ad flores. Prius enim est putatio in confessione; secundum, gemitus turturis in lacrymosa oratione; tertium, grossus est flos fici, quod est initium conversationis bonae, ut post sequatur dulcis fructus in sancti Spiritus visitatione. Ultimo vinea florens, id est anima florens interiori gloria, dat proximis odorem opinionis suae. Computabat rex ille, dicens angelo percutienti:« Ego sum qui peccavi: ego feci iniquitatem.» Reputabat propheta sic:« Omnia quae fecisti nobis, Domine, in vero judicio fecisti.» Amputare docebat Jacobus:« Confitemini alterutrum peccata vestra.» Deputare Salvator:« Si sciret paterfamilias qua hora fur venturus esset, vigilaret utique, et non sineret perfodi domum suam.» Disputare docebat Paulus, dicens:« Ut probetis quae sit voluntas Dei bona et beneplacens et perfecta.»

Tria sunt tempora: tempus tentationis, tempus luctationis, tempus putationis. Primum fuit ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia. Primum, regnante diabolo; secundum, Moyse monstrante legem populo Israelitico; tertio, regnante Jesu Christo. In primo diabolus erat rex et dominus; in secundo minorata ejus potentia per legis observantiam, factus est praedo violentus; in tertio repressa ejus violentia per gratiam, factus est latrunculus. De primo:« Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen;» de secundo:« Omnis violenta praedatio cum tumultu, et vestimentum mistum sanguine erit in combustionem, et cibus ignis;» de tertio:« Si sciret paterfamilias qua hora fur veniret,» etc. In primo igitur Adam est tentatus et victus a diabolo sine omni repugnantia, in secundo repugnavit Israel armatus legis observantia, in tertio cavet sibi Christianus a fallacia latronis, illuminatus Christi gratia. Primum est tempus vacuum, secundum medium, 55 tertium plenum: Sub primo fuerunt servi, sub secundo mercenarii, sub tertio filii. Primi exspectabant verbum refrigerationis, secundi finem operis, tertii redemptionem animae et corporis. De duobus primis:« Sicut cervus desiderat umbram et sicut mercenarius praestolatur finem operis sui, ita ego habui menses vacuos, et noctes laboriosas enumeravi mihi.» De medio:« Dum medium silentium tenerent omnia, omnipotens sermo tuus, Domine, a regalibus sedibus venit.» De ultimo:« Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum in terris.» Ecce istud est tempus putationis, scilicet plena gratia: haec est putatio vineae quam Noe plantavit, et est inebriatus et in tabernaculo suo denudatus. Pro hac est filius patrisfamilias ad invitandos operarios in vineam egressus. Nudatus est Noe, id est Christus, quando natus de virgine in nostra apparuit infirmitate. Interfectus est a cultoribus, id est Scribis et Pharisaeis in cruce. Egredietur invitare ad vineam quando apparebit in extremo examine.

Tria sunt genera sacramentorum: unum putandum in principio, aliud in medio, tertium in fine. Primum sacramentum est labrusca, id est silvestris vinea, secundum fuit adulterina vimina, tertium sunt palmitum superaffluentia. Labrusca est haereticorum malitia, adulterina vimina sunt nostra peccata, palmitum superaffluentia corruptio humana. De primo Dominus per prophetam:« Judicate inter me et inter vineam meam, exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas.» De secundo in libro Sapientiae dicitur quod sint scirpea vimina. De tertio:« Omnem palmitem in me non ferentem fructum eradicabit Pater meus.» Primo principio hujus temporis prima putatio facienda est per praelatum, secunda spectat ad quemlibet Christianum, tertia fiet per Christum. De prima enim dicitur:« Auferte malum de medio vestri,» item:« Infidelis si discedit discedat;» de secundo:« Vetus homo noster crucifixus est cum Christo, ut destruatur corpus peccati et ultra non serviamus peccato;» de tertio:« Corruptibile hoc induet incorruptelam.» Prima igitur putatio haereticorum ab Ecclesia quae spectat ad praelatos, sic est facienda: primo verborum argumentatione, secundo miraculorum coruscatione, tertio materialis gladii animadversione. In primo itaque fit cogens ratio, in secundo admiratio, in tertio comminatio. Propter primum habet episcopus logion, id est rationale in pectore; propter secundum lamina aurea splendet in fronte; propter tertium est aculeus in summitate pastoralis virgae. Hoc ordine putavit Elias sacerdotes Baal. Primo enim apud Aab concionatus est cum eis, secundo miraculo convicit per ignem, scilicet sacrificii, ultimo eos gladio occidit. Clamabat enim pro vinea Domini:« Domine, exterminavit eam aper de silva, et singularis ferus devoratus est eam.» Quia non eorum erat, sed de vinea Sodomorum vinea eorum et de suburbanis Gomorrhae. Haec est prima putatio labruscae, id est haereticorum; quae pertinet ad praelatum. Sequitur putatio adulterini viminis, id est peccati, quae spectat ad quemlibet Christianum. Haec ad modum facienda est. Peccata enim nostra quasi infirmitas sunt, quorum tria sunt genera. Quaedam enim crescunt in modum tumoris, quaedam in modum superflui humoris, quaedam enim in modum mortuae carnis. Primum itaque medicus ferro caedit, secundum igne urit, tertium unguento mordaci consumit. Primum itaque, id est tumor est omne vitium quod cor exaltat: secundum, id est humor superfluus, est concupiscentia rerum saecularium, quas desiderat; tertium, id est carnis mortuae, est vitium carnis, in qua carnalis homo delectatur. Sarculum ergo qui tumor putatur, est memoria mortis, quo superfluus humor putatur, est verecundia confessionis. Quo putatur caro mortua, est labor poenitentialis. De primo:« O mors! quam amara est memoria tua viro justo!-- Homo enim, cum morietur, haereditabit serpentes, et bestias, et vermes.» Et idem« est interitus et hominis et jumenti.» De secundo:« Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem, ut salvemini.» Si enim non erubescis, dum confiteris, perit confessio, vel recidivum paritur. De eo dicitur:« Qui baptizatur a mortuo si unum tangit mortuum, quid prodest lavatio illa?» De tertio:« Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum.» Unde propheta:« Convertimini ad me in toto corde vestro, in jejunio et fletu et planctu» Et Apostolus:« In omnibus exhibeamus nosmetipsos sicut Dei ministros, in multa patientia, in jejuniis et vigiliis multis.» Tertia putatio, scilicet corruptionis, fiet a Deo. Tunc enim peccator erit sanctificatus. Qui modo est in tenebris, tunc videbit Deum qui modo est absconditus a nobis; qui modo squalidus est corporea vetustate, tunc erit renovatus. Hoc ordine vidit Joannes paratam Ecclesiam descendentem:« Vidi, ait, civitatem sanctam Hierusalem descendentem de coelo a Deo paratam, quasi sponsam ornatam viro suo.» Sanctam, ecce primum; Hierusalem, visio pacis dicitur, ecce secundum; novam, ecce tertium; ornatam, ecce quartum.

Vox turturis audita est in terra nostra.

[ THO.] Vox praedicatoris audita est in terra, quae nostra coepit esse dum fidei verbum recipit. Unde in die Dominicae Resurrectionis cantatur Psalmus:« Domini est terra.» Vox enim matris, quae recessum nuntiat hiemis et adventum veris, eis convenit qui sciunt docere quod« nox praecessit, dies autem appropinquavit.» Vox turturis, quae gemitum exprimit, eis congruit qui gemunt pro desiderio patriae, dicentes:« Ipsi intra nos gemimus adoptionem filiorum Dei exspectantes, redemptionem corporis nostri.» Vel pro peccatis, ut« Miseri estote et lugete.» Quatuor commendabilia invenimus per turturem in scriptis expressa, nomine ipsius posito. Quia verecundae simplicitatis dicitur quod in sacrificio immolatur, quod nidum quaerit sibi et pullis, ne vaga videatur, quod vox ejus notitia veris invenitur. De primo:« Pulchrae sunt genae tuae sicut turturis;» de secundo:« Qui non potest invenire agnum, immolet par turturum aut duos pullos columbarum.» De tertio:« Passer invenit sibi domum, et turtur nidum ubi ponat pullos suos;» de quarto: Vox turturis audita est in terra nostra. Primum convenit Christo, propter suam innocentem simplicitatem, unde:« Sicut ovis ad occisionem ductus est, et quasi agnus coram tondente se obmutuit, et non aperuit os suum.» Idem:« Non erit turbulentus et anxius.» De secundo:« Factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis,» scilicet in passione; tertium in ascensione:« Vado parare, ait, vobis locum;» quartum in praedicatione, in oratione, intercedendo pro nobis coram Patre, quia« advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum justum, qui factus est propitiatio pro peccatis nostris.» Sed haec singula di quiramus. Primum dicitur turtur verecundae simplicitatis. Hanc impediunt tria. Quia inverecundus homo primo peccare non erubescens confidenter operatur iniquitatem: praesumit rem supra se ad se non pertinentem; negligit correptionem. De primo:« Frons meretricis facta est tibi.» Item:« Facies senum non erubuerunt.» Isti praedicaverunt peccatum suum sicut Sodoma, hi sunt ille Israelita qui coram omni Israel ingressus est ad scortum Madiam. De secundo:« Altiora te ne quaesieris, et majora te ne scrutatus fueris.» Isti sunt Ozias rex, qui praesumpsit officium sacerdotale, et ideo leprosus factus est. De tertio:« Quia despexistis omne consilium meum, et correptiones meas neglexistis, ego quoque in interitu vestro ridebo.» Isti sunt filii Heli; qui non receperunt patris correptionem. In figura horum trium Psalmista inter cantica graduum tres continuat psalmos, in quibus se immunem ab istis dicit. Primus est:« De profundis,» in quo peccatum suum recognoscit et plangit sic:« Si iniquitates observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit?» In secundo praesumptionem removet dicens:« Domine, non est exaltatum cor meum neque elati sunt oculi mei.» In tertio se ostendit mansuetum ad suscipiendam correptionem, sic:« Memento, Domine, David et omnis mansuetudinis ejus.»-« Sobrie et juste et pie vivere in hoc saeculo,» nos monet Apostolus. Sobrie quantum ad carnem, juste quantum ad sensualitatem, pie quantum ad spiritualitatem. Sobrie, ne caro inebrietur; juste, ne Eva Adae, id est sensualitas spiritui dominetur; pie, ne in contemplatione aliud quam Deus quaeratur.

Propter haec tria docentur in Levitico tria genera animantium immolanda. Docet immolare boves de quadrupedibus; turtures de avibus, quae volant inferius; columbas scilicet de avibus, quae volant superius. Primum enim sacrificium carnis, secundum sensualitatis, tertium spiritus. Caro immolatur tripliciter. Quorumdam enim earo, velint nolint, immolatur, quia a Deo flagellatur, nec tamen corripitur. Alii voluntarie pro Christo passionem usque ad effusionem sanguinis patiuntur: tertii vigiliis et jejuniis extenuantur, ut spiritus liberius contempletur. Prima est vitula Ephraim docta diligere turturem, secunda vitula rufa, quae immolatur ad vesperam, tertia est vitula Samsonis: in qua arantes a Samsone excipiunt solutionem problematis extortam per afflictionem importunam: hoc est per afflictionem carnis ratio et intellectus liberiores et subtiliores a Christo merentur sibi revelari secreta coelestia. Haec est immolatio quadrupedum, id est carnis. Sed si caro exterius affligitur, oportet ut sensualitas intus cohibeatur. Haec enim est immolatio turturis, quod debet se a pravis moribus interius coercere, ne nec nimis debeat mundana concupiscere. Debet tamen corpori quod suum est ministrare, id est sensificare, et in sumendis alimentis acquiescere. Hoc est enim quod ibi in Levitico praecipitur, quod immoletur retorto capite ad corpus. Sed ne spiritus ex cognitione coelestium quae contemplatur superbiat, et ipse immolatur quando ab hac temeritate refrenatur, hac scilicet lege, sicut de turture dictum est, caput ad corpus reflectat, id est miseriam suam ut inde humilietur respiciat.

Triplex est nidus: nidus gratiae, nidus conscientiae, nidus quietis supernae. In primo pullos procreat, in secundo sepeliri desiderat, in tertio aeternum domicilium pullis suis praeparat. Pullos procreat, scilicet affectiones interiores et fructus operum sepeliri desiderat, ut dormiat et requiescat in pace in idipsum, et crescat in Deum. In tertio nidum pullis ordinat, ut requiescant in Deum. De primo:« Cum ambulaveritis per viam et inveneritis nidum avis et matrem desuper pullis incubantem, pullos tenebis captivos, matrem autem permittes abire liberam.» Nidus iste est gratia Dei, mater quae pullis incubat, est puritas turturis, id est fidelis animae. Haec pullos creat, dum confidentia majora rogat Deum, audacior est contra diabolum, minus timet maledicta vicinorum. Sed ne forte ei subrepat» vanitas, superbia, etc., tenendi sunt captivi intus. Mater vero, id est puritas, libere egrediatur. Per os dicenda pura verba, per manus ut pura sint opera, et sic per caeteros sensus. De secundo:« In nidulo meo moriar, et sicut palma multiplicabo dies;» de tertio:« Passer invenit sibi domum et turtur nidum ubi ponat pullos suos.» Sequitur de voce turturis: Vox turturis audita est in terra nostra. Cor nostrum hic accipitur terra, non mea sed nostra, quia communis esse debet Deo et omnibus hominibus. Deo per devotionem, fratri per dilectionem, proximo per compassionem, sibi per modestiae virtutem. Deo per devotionem, ut in eo delectationem habeamus; fratri per dilectionem, ut ad hoc ad quod nos ipsos diligamus, proximo per compassionem ut onera ipsorum portemus, nobis per virtutem modestiae, ut a vitiis nos temperemus. Ab hac terra quam possidemus auditur haec vox in illa terra quam exspectamus, haec vox est gemitus cordis.

Duo sunt gemitus turturis, duo columbae, unus communis utrisque. Gemitus turturis, quae inferius volat, sunt poenitentium, gemitus columbae, quae superius, gemitus spiritualium: compassionis sunt ambarum. Ecce quinque: primus passionis, secundus propassionis, tertius compassionis, quartus ex taedio vitae, quintus ex desiderio animae. Primus pro iniquitate, secundus pro tentatione, tertius pro proximi necessitate, quartus pro incolatu hujus miseriae, quintus pro desiderio patriae.

De primo: Afflicti quotidie pro peccatis cum lacrymis 56 exspectemus finem nostrum; de secundo:« Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum;» de tertio Mathatias:« Ut quid natus sum videre mala gentis meae?» de quarto:« Hei mihi quia incolatus meus prolongatus est;» de quinto:« Quando veniam et apparebo ante faciem Domini.» His quinque modo superius recitatis Deus contra quinque reddit gratias. His enim qui gemunt gemitu passionis, dat Deus gratiam, qua eos quasi possessionem suam custodit. His qui gemunt pro peccatis gratiam qua eis sua bonitate peccata remittit. Qui vero ex compassione, gratiam largitatis qua pauperes vestit et pascit. Qui ex taedio praesentis vitae, gratiam qua resurrectionem sperat et diligit. Qui desiderio patriae, gratiam qua Deus eis apparebit. In figura harum quinque gratiarum in Veteri Testamento quinque legimus Annas; Anna enim interpretatur gratia. Prima est Anna Elcanae qui dicitur Dei possessio. Primos enim possidet Deus tanquam suos ne cadant, unde Paulus:« Sive vivimus, Domino vivimus; sive morimur, Domino morimur; sive vivimus sive morimur, Domini sumus;» secunda est Anna Tobiae, qui dicitur bonus Domini. Bonitate enim sua sic gementibus peccata remittit, unde:« Bonus est Dominus sperantibus in eum et animae quaerenti illum.» Audi bonitatem.« Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei;» tertia est Anna Raguelis, qui dicitur pastio Domini. Qui enim suspirant ex compassione, accipiunt a Deo gratiam qua pauperes pascant, et audiant in judicio:« Esurivi, et dedisti mihi manducare;» quarta est Anna Joachim, qui dicitur resurrectio. Qui enim suspirant pro taedio vitae hujus, accipiunt a Deo gratiam, qua sint securi de resurrectione, unde Apostolus:« Nolumus vos ignorare, fratres, de dormientibus, ut non contristemini sicut et caeteri qui spem non habent: mortui enim qui in Christo sunt resurgent primi. Deinde nos qui vivimus, qui relinquimur simul,» etc. Quinta est Anna filia Phanuel, qui dicitur apparitio Dei. Qui enim pro desiderio patriae gemunt, Deum in gloria sua videbunt, unde:« Regem in decore suo videbunt oculi ejus.» Sequitur de voce turturis. Tres supradiximus terras: terram morientium, terram languentium, terram viventium. Similiter sunt tres voces: vox vulturis, vox turturis, vox fulguris. In prima terra audita est vox vulturis, in secunda vox fulguris, in tertia vox turturis. Vox vulturis, quae seducit ad devorationem animarum et corporum; vox fulguris, quae tonitrui comminatur poenas inferorum, et fulgori claritatem supernorum. Turturis, id est Christi, quem habemus apud Patrem advocatum. In prima enim:« Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide.» Os enim ejus abundavit malitia et lingua ejus custodivit dolos.» Dixit enim inimicus:« Persequar et comprehendam, dividam spolia, implebitur anima mea: evaginabo gladium meum, interficiet eos manus mea.» Sequitur vox fulguris. Dicit tonitrui:« Mittite eum in tenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor dentium.-- Fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum.» Haec enim de supernis attulit ad nos Christus veniens in mundum, unde:« De throno procedunt fulgura et voces et tonitrua.» Fulgura scilicet promissio claritatis, voces orationis, tonitrua comminationis. De voce turturis, id est Christi dicitur:« Advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum justum, qui factus est propitiatio pro peccatis nostris;» non solum autem pro nostris, sed pro totius mundi. Audi vocem hujus turturis gementis pro nobis:« Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi.» Ita ipse orat pro nobis.

Tempus incisionis, id est tempus messis, advenit.

CARD. Alia est littera. Igitur pro semente meritorum accipe manipulos praemiorum. Ideo etiam veni, quia sic Ecclesiae requirit necessitas, quia vox turturis, id est Ecclesiae, audita est in terra nostra. Ac si dicat: In terra nostra, id est in stabilitate solida regni nostri audita est vox turturis, id est Ecclesiae; quae cognovit tempus adventus sui ad Dominum clamantis et petentis auxilium opportunum, quia

Ficus protulit grossos suos.

[ THO.] Ficus rotulit grossos suos, cum Synagoga creavit apostolos; qui de ea geniti dulcissimum cibum doctrinae credentibus ministraverunt Vel, quod melius videtur, per grossos quos ficus habet pro floribus designantur prophetae, qui de propinquo tetigerunt Salvatoris adventum, qui veri comparatur. Fructus vero sequentes apostoli dicuntur. In Evangelio legimus quatuor ficus, quas hic ponimus. Prima est a Domino propter sterilitatem suam maledicta; secunda, sub cujus Nathanael latuit umbra; tertia, quae prece coloni est a succisione liberata; quarta, quae ad videndum Christum Zachaeo est substrata. In prima, figurantur qui peccandi retinent libertatem, in secunda, ii qui licet bonum non faciunt, tamen divertunt a malo propter gehennae horrorem; in tertia, qui jam diligentes Deum bonam inchoant conversationem, in quarta, qui se sibi substernunt, quia gustaverunt supernam dulcedinem. Prima profert ariditatem, secunda virorem, tertia profert grossos, quarta fructus dulcissimos. Primi contemnunt, secundi metuunt, tertii jam diligunt, quarti in solitudine se sibi substernentes in domo cordis sui merentur suscipere Christum, sicut Zachaeus qui justificatus interpretatur. De primo ait Salomon:« Peccator cum venerit in profundum malorum, contemnit.» De secundo:« Timor Domini expellit peccatum;» de tertio:« Quorum filii sicut novellae plantationes in juventute sua;» de quarto:« Sedebit solitarius et tacebit, quia levavit se super se.» Legimus in Evangelio quod« bona arbor non potest fructus malos facere nec mala arbor potest fructus bonos facere.» Unde colligimus et malas ficus esse et bonas, unde propheta:« Video ficus malas, malas valde.» Et idem:« Video ficus bonas, bonas valde.» De malis prius agendum est, ut praecognito malo, bonum dulcius habeatur. De arbore ergo sunt grossi, id est ficus praeco quae vel immaturae. Et sunt ficus malae, sunt malae valde. In primis sunt exteriora miraculorum vel bonae vitae signa, in secundis sunt carnalia quae delectant peccata, in tertiis fidei corruptela. Primum est quasi praestigium, secundum quasi fenum, tertium est quasi venenum, quod homines decipit. Fenum, quia voluptas cito transit, venenum, quod homines inficit. In primis igitur quaerunt apparere, in secundis desideriis suis satisfacere, in tertiis fidem perimere. Primi dicent in judicio:« Domine, nonne in nomine tuo ejecimus daemonia, et in nomine tuo signa fecimus?» Secundi juxta Salomonem:« Laetantur cum malefecerint et exsultant in rebus pessimis.» De tertiis ait Jeremias:« Lamiae nudaverunt mammam, lactaverunt catulos suos.» De his tribus ait Jeremias:« Filii colligunt ligna, patres succendunt ignem, mulieres conspergunt adipem, ut faciant placentas reginae coeli.» Filii isti mali sunt, qui ab aliis quasi malis patribus in fide corrumpuntur, qui colligunt ligna, dum mala opera operantur. Patres mali sunt, qui signa exteriora habent, qui succendunt ignem, dum filiorum mala opera tunc signis, tunc persuasione suspiciunt. Mulieres, sunt qui carnalibus voluptatibus molliti desideria sua aliis proponunt, et sic quasi adipem conspergunt. Placentae dicuntur a placendo, qui sic faciendo placentas faciunt diabolicae superbiae, quae regina dicitur per antiphrasim; quia diabolus per superbiam in coelo regnare voluit. Quia de signis facta est mentio propter grossos, sciendum est quatuor esse signorum genera.

Est enim signum bonum in bono, et est signum malum in malo, et est signum bonum in malo, et est signum malum in bono. Primum est, quando exterius apparet homo bonus, vel per religionem, vel per miracula, et talis est interius, unde David:« Fac mecum signum in bono.» Per miracula Stephanus faciebat prodigia et signa magna in populo. Audistis, quia ex omni tribu filiorum Israel duodecim millia signati sunt signo Dei vivi, ut dicerent:« Signatumest super nos lumen vultus tui, Domine.» De talibus dictum est in Canticis:« Ecce tu pulchra es amica mea, ecce tu pulchra, oculi tui columbarum, absque eo quod intrinsecus latet.» Signum malum in malo est, quando homo vel facit, vel ei accidit exterius; unde interius perpenditur malus. Sicut illi qui posuerunt signa sua signa. De his enim dicitur:« De corde exeunt cogitationes malae, scilicet furta, adulteria, homicidia.» Signum bonum in malo est, quando aliquis per miracula vel religionem forinsecam, vel etiam mundanam prosperitatem bonus apparet, cum sit tamen malus, vel sua prosperitas ei arridet in malum suum. Per miracula videntur boni. Tales sunt qui in judicio dicent:« Domine, nonne in nomine tuo signa fecimus, et in nomine tuo ejecimus daemonia?» Quibus respondebitur:« Nescio vos.» De talibus dictum est quod sint sepulchra dealbata, interius plena ossibus mortuorum, et omni spurcitia. Signum malum in bono est, quando alicui accidit infortunium, unde videtur esse malus aliquibus qui putant eum flagellari a Deo pro peccatis suis, sicut putaverunt amici Job de ipso, cum tamen flagellum illud esset in bonum, quia ad meritum. Tales dicunt:« Posuerunt me quasi signum ad sagittam.» Sagitta enim vulnerat signum ad quod mittitur. Tales consolatur Paulus sic:« Licet is qui foris est vetus homo noster corrumpatur, is tamen qui intus est renovatur de die in diem.» Ecce signa quatuor bonae arboris sicut ficus immaturae. Sunt ficus bonae, sunt ficus bonae valde.

Per ficus istas designatur triplex fides: est fides rudior, est purior, est firmior. Prima fuit ante Christi incarnationem, secunda post resurrectionem, tertia in missione Spiritus sancti, post ascensionem. Rudior fuit propter novitatem rerum; purior, per remissionem peccatorum; firmior, quia abundantius dedit Deus Spiritum sanctum; quia tam prima quam secunda et tertia inspiratae sunt per sancti Spiritus dulcedinem. Spiritus enim sanctus datus est primis parentibus et eorum sequacibus, unde: Spiritus Domini ferebatur super aquas,» id est rudem materiem. Et non permanebit spiritus meus in homnibus istis, quia caro sunt, id est auferam ab eis Spiritum sanctum, secundum quosdam. Alii misericorditer interpretantur sic: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, id est auferam spiritum irae meae ab eis, quia caro sunt, id est infirmi, et ideo parcam eis. Datus est post resurrectionem ad peccatorum remissionem, unde:« Accipite Spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata remittuntur eis.» Datus est quoque tertio post ascensionem, unde: Spiritus sanctus praecedens a throno apostolorum pectora, etc. In primo fuit Spiritus sanctus dulcis, in secundo dulcior, in tertio dulcissimus. Ejus dulcedo, scilicet triplex hic per tria genera ficuum designatur. Per ficus ejus praecoquas vel immaturas prima fides rudis; per bonas, pura; per valde bonas firmior habetur.

De primis dixit propheta:« Ficus immaturas desideravit anima mea,» scilicet ut saltem rudem antiquorum patrum haberent ii quos reprehendebat. Secundae ficus, id est bonae fuerunt, quarum massa Isaias cataplasmavit Ezechiam regem aegrotantem, et convaluit de infirmitate sua. Tertiae, id est valde bonae fuerunt. De quibus legitur:« Ligna silvae venerunt ad ficum et dixerunt ei: Dominare nobis; quae dixit eis: Nunquid possum deserere dulcedinem meam et fructus meos dulcissimos ut promovear inter ligna silvarum.» Ligna silvarum sunt principes mundi bonis operibus steriles. Quibus ii qui Spiritum sanctum acceperant, non pretio, non dignitatum provocatione volebant acquiescere, ut a fide Jesu Christi moverentur; quia roborati erant in ea dulcedine Spiritus sancti.

Vineae florentes odorem dederunt.

THO. Per florem vineae fama nascentis Ecclesiae designatur, quae in Jerusalem plantata, longe lateque per famam est dilatata. Flos hujus vineae gratus est valde, quia succus expressus ex eo, et sanitatem praestat utenti, et voluptatem. Vel moraliter: Per florem vineae initium gaudii spiritualis exprimitur, post quod plenius in coelo exspectatur sicut de flore fructus futurus exspectatur, id est vinum quod laetificat. Triplex est enim gaudium viri sancti: primum, quia reliquit vanitatem et mundana gaudia; secundum, quia Christi sequitur vestigia; tertium erit, quando recipiet praemia. In primo vita purificatur, in secundo justificatur, 57 in tertio beatificatur. Primum est verum, quia ad beatitudinem tendit; sed non merum, quia faex tentationis se injicit. Secundum est merum, jam victa tentatione, sed non plenum propter defectum hujus miseriae. Tertium est plenum, quia ibi invenitur plenitudo gloriae. De primo exhilarabat discipulos Christus cum diceret·« Confidite, quia ego vici mundum,» de secundo ait:« Qui sequitur me non ambulat in tenebris;» et ut de tertio certificaret eos subjecit:« Sed lumen habebit vitae.» Audi gaudium verum et non merum:« Omne gaudium existimate cum in varias incideritis tentationes,» ait Apostolus. Si verum non esset, Apostolus nos ad illud non invitaret; sed merum non est, quia tentationum patitur perturbationem. Audi verum et merum:« Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in coelis.» Audi plenum:« Petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum.» Primum igitur illud est gaudium quo gaudet homo relicta vana gloria, quae oritur in homine. De talibus gaudiis quibus gaudet mundus.

Est autem gloria quae oritur sub te, est quae oritur de te, est quae oritur juxta te, est quae oritur intra te. Prima est de peccatis, secunda de bonis corporis, tertia de temporalibus bonis, quarta est Filius aeterni Patris. De prima:« Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate?» Et poeta:

Gloria peccati nulla petenda tui est.

Tamen de exterminio peccatorum possumus gloriari, unde Apostolus:« Gratias Deo quod fuistis aliquando servi peccati; obedistis enim ex corde in eam formam doctrinae in quam traditi estis.» De secunda qua gloriamur de bonis corporis:« Ne glorietur fortis in fortitudine sua; quia omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni.» Sed et de carne nostra possumus bene gloriari, si in ea pro Christo patimur, unde Apostolus:« Libenter gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in me virtus Christi;» et:« Gloriamur in tribulationibus;» et:« Mihi absit gloriari, nisi in cruce Domini Jesu Christi.» De bonis temporalibus gloriantur, qui in multitudine divitiarum suarum gloriantur. Sed« cum multiplicata fuerit gloria domus ejus, ne timueritis, quia non descendet cum eo gloria domus ejus.» Bene tamen possumus gloriari his bene utendo, ut in omnibus glorificetur Deus. Intra te oritur mala, si de bonis Dei superbis.« Quid enim habes quod non accepisti? Si accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?» Igitur« qui gloriatur, in Domino glorietur.» Quia« omnis gloria ejus filiae regis ab intus in fimbriis aureis.»

Intra te sunt tria, de quibus bene potes gloriari, scilicet pura conscientia, justitia, jucunditas de beatitudine futura. De primo ait Apostolus:« Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae;» de secundo ait David:« Laetamini in Domino et exsultate, justi, et gloriamini, omnes recti corde;» de tertio ait propheta: Cum avulsi fueritis a lacte, epulemini ab intuitu gloriae ejus.« Super te orietur gloria,» scilicet Filius aeterni Patris, unde Isaias:« Surge, illuminare, Jerusalem, quia venit lux tua, et gloria Domini super te orta est.» Vere super te orta est gloria Domini, et non poteris ad eam, quia conceptus sine semine patris carnalis, natus sine corruptione virginitatis, firmatus et portatus in ventre sine laesione ventris. Cum itaque de fide sit eis bona opinio, veraciter potest dici: Vineae florentes odorem dederunt. Nam flos bene odorat in vinea, cum bona opinio redolet in Ecclesia. Gaudia vero mundi non minus sunt fugienda quam vanitas. Quae sapiens diligenter considerat ut, ipsis cognitis, ea libentius fugiat, et contraria ferventius diligat. Inde est quod Salomon mittebat naves suas in Tharsis, et inde afferebant ei aurum, dentes elephantorum, simias, pardos. Salomon qui sapiens dicitur est quilibet justus, Tharsis vero exploratio gaudii dicitur, mare est mundus, navis est religiosa curiositas, quae de Tharsis, id est exploratione gaudii affert aurum, id est mundi sapientiam; argentum, id est eloquentiam; dentes elephantorum, id est potentes mundi, qui alios devorant et comedunt. Simia est animal derisione plenum, per quod designantur illi qui gaudent. Quia pardus est animal distinctum variis maculis, designantur duplices et deceptores; vel pavo, id est in decore pennarum, id est virtutum, gloriantes. De primo:« Aurum nostrum aeruginatum est;» de secundo:« Argentum tuum versum est in scoriam; de tertio:« Nonne scient omnes qui operantur iniquitatem, qui devorant plebem meam sicut escam panis;» de quarto conqueritur Dominus, dicens:« Factus sum in derisum omni populo, canticum eorum tota die;» de quinto:« Qui loquitur veritatem in corde suo, qui non egit dolum in lingua sua.» Haec videns Sapiens falsa gaudia, amplius diligit vera. Et:« Qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus eorum.»

Mera vero gaudia quibus sequuntur Christi vestigia in tribus principaliter habentur, quia mundum vicerunt, quod propositum in bono firmaverunt, tertio quia nihil sibi sed totum gratiae Dei attribuunt. Primum, per fidei puritatem; secundum, cognita veritate; tertium, superna inspiratione. De primo:« Omne quod natum est ex Deo, vincit mundum, et haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra.» De secundo David:« Laudate Dominum, omnes gentes, laudate eum, omnes populi, quoniam confirmata est super nos misericordia ejus, et veritas Domini manet in aeternum.» De tertio, Paulus:« Gratia Dei sum id quod sum.» Isti sunt tres apostoli, quos duxit Jesus in montem, et transfiguratus est ante eos. Ad primum pertinet Jacob, qui dicitur supplantator; ad secundum Petrus, qui dicitur firmus; ad tertium Joannes, qui dicitur gratia. Plena vero gaudia nihilominus habent tria: in regno enim non erit culpa, non timebitur miseria, videbitur Dei praesentia. Isti sunt tres alii qui in eadem transfiguratione visi sunt. Ad primum spectat Moyses, qui dicitur salvatus de aquis peccatorum; ad secundum Elias, qui dicitur Deus meus; qui delevit corruptionem miseriarum; ad tertium Jesus, qui dicitur Salvator, in cujus visione erit omnium salus. De primo:« Ubi est victoria tua? ubi est, mors, stimulus tuus? Stimulus enim mortis peccatum est.» De secundo:« Seminatur corpus animale, resurget spirituale; seminatur in corruptione, resurget in incorruptione; seminatur in ignobilitate, resurget in gloria.» Aedificabit Dominus Sion et videbitur in gloria sua.»--« Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt.» Ista tria gaudia sunt flores vineae: primi habent medicinae vigorem, secundi dant odorem, tertii dant fructus saporem. Primi enim fugant serpentes, id est peccata; secundi praesumunt bona quae sunt in patria; tertii ostendunt diu desiderata. De primo:« Botrus Cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi;» quod dicitur fons haedi, id est peccati quod lavat. De secundo:« Ego quasi vitis fructificavi suavitatem odoris.» De tertio dicitur imminente passione:« Non bibam amodo de hoc genimine vitis, donec bibam illud novum in regno meo.»

Ficus protulit grossos suos.

[ CARD.] Vineae florentes odorem dederunt, ficus protulit grossos suos. De quibus Nahum:« Omnes munitiones tuae sicut ficus cum grossis suis; si concussae fuerint, cadunt in os comedentis.» Munitiones enim animae sunt virtutes, et virtutum opera; sed si ventus tentationis virtutes concutiat, cadunt bona opera velut grossi in os tentatoris, et devorantur ab eo. Vineae florentes laeduntur de facili, sicut dicit:« Laedetur quasi in primo flore botrus ejus.» Vineae florentes dant odorem, cum bonorum operum suave redolent initia; sed si florentem vineam immoderatum frigus vel aestus tetigerit, discusso flore botrus perit, sic plerumque bonorum operum initia, prosperitas vel adversitas saeculi tabescere facit. Quoniam igitur et ficus quae protulit grossos, et vineae florentes ope indigent contra praedicta pericula propter subventionem eorum dicitur ad virginem·

Surge, amica mea, sponsa mea, et veni, columba mea, in foraminibus petrae et in caverna maceriae.

[ THO.] Venerat sponsus ad sponsam, excitaverat eam, repetit excitationem suam ut addat, scilicet ut locum ei ostendat, ad quem veniat, scilicet in foraminibus petrae.« Petra autem erat Christus.» Ergo in foraminibus petrae ducitur, cum rejectis temporalibus, ad ea quae sursum sunt evehitur. Hoc autem iter ostenditur agendum per foramina petrae. Non sub aere nudo, neque ut patiatur solis ardorem, ne iterum nigra fiat. Cavernas maceriae dixit angelorum loca, qui ob superbiam lapsi sunt, quasi vacua relicta quae repleri ex hominibus habent tanquam ex vivis lapidibus, ubi ipse Christus est lapis in caput aedificii. Vel possumus dicere angelorum custodiam esse maceriam in vinea Christi. Ecclesia tempore et loco peregrinationis suae duas habet consolationes: de praeterito est memoria passionis Christi, de futuro est quod se in sortem sanctorum cogitat, et confidit recipiendam. Licet cuique nostrum quacunque parte voluerit cavare, supernae maceriae. Nunc quidem patriarchas revisere, nunc vero salutare prophetas, nunc senatui immisceri apostolorum, nunc martyrum inseri choris. Sed et beatarum virtutum status et mansiones animo perlustrare. Unde in conscientiam laetando et admirando prorumpimus in Dei laudem et gratiarum actionem. Inde est quod faciem nostram, id est conscientiam sponsus desiderat videre, et vocem audire, unde ait:« Ostende mihi faciem tuam, sonet vox tua in auribus meis:» ecce de maceria. Licet nobis cavare in petra, scilicet in ipsum Deum contemplando eum, unde, licet hic tangi duo genera contemplationis, unum de statu et gloria civitatis supernae, alterum de regis ipsius majestate. Per foramina petrae solent aquae de piscinis educi, inde Jeremias:« Relinquite civitatem, et inhabitate in petra, habitatores Moab, estote quasi columba nidificans in summo ore foraminis.»--« Petra autem erat Christus.» Foramina vulnera in pedibus et manibus unde sanguis exivit quo lavamur. Ibi volebat lavari faciem sponsae, id est conscientiam, ut munda ei praesentaretur. Maceria est caro Christi, caverna vulnus in latere, per quod vult orationem suam ad cor suum transire, quia in talibus cavernis solet vox clarius sonare.

Legimus aquas de petra eductas, et petras de aqua, et petras ad aquam. Primum factum est, quando Moyses percussit petram in deserto et fluxerunt aquae divinae gratiae. Secundum quando transeuntes filii Israel tulerunt duodecim lapides de Jordane, id est apostolus de fluente divinae gratiae. Alii de loco castrorum, id est de mundo ad Dei gratiam sunt adducti.

Sed nunc haec videamus moraliter. Primus locus fuit in deserto, secundus in Jordane, tertius in castris. Primus locus est poenitentiae, secundus praesumptio confidentiae, tertius desperatio diffidentiae. Primus lapis est patientiae fortitudo, secundus in bono confirmatio, tertius in malo obstinatio. Lapidem bonum ponebat in deserto qui dicebat:« Corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus, faciem meam non averti ab increpantibus, et conspuentibus in me.» Boni lapides sunt de Jordane colligendi et mittendi in locum castrorum et econverso, ut« in die bonorum non immemor sis malorum et in die malorum immemor sis bonorum.» De primo:« In aeternum non obliviscar justificationes tuas, quia in ipsis vivificasti me» de secundo:« Quoniam iniquitatem meam ego cognosco» de tertio, Pharao:« Dominum nescio, et Israel non dimittam.» Primus ille lapis fortis fuit ad portanda onera nostra« quia languores nostros ipse tulit et onera nostra ipse portavit.» Onera enim nostra ipse portavit, vel in se habendo, vel pro eis patiendo. Sunt autem onera necessaria, sunt violenta, sunt voluntaria. Necessaria sunt nobis indicta a primis parentibus, necessaria tantum a Deo. Violenta nunc a Deo, nunc a diabolo tentando vel affligendo. Voluntaria vel inclinando ad tentationem vel assumendo pro peccatis laborem.

Causae sunt quinque pro quibus Deus affligit hominem: pro peccatis, ut Mariam sororem Moysi, ad initium poenae aeternae, ut Herodem, ad probationem, ut Job, ad augmentum coronae, ut Paulum, ad gloriam Dei, ut caecum natum. Undecim ergo sunt onera quae portamus juxta Isaiam. Primum est hoc: aliquando nobis onus incumbit ex mundo, hoc est onus Babylonis. Babylon dicitur confusio, et significat mundum, cujus amorem cupiditas tripliciter onerat, labore, timore, dolore; cum labore enim pervenit homo ad id quod cupit, possidet cum timore, amittit cum dolore. Tria sunt quae concupiscit homo in mundo: primo sublimitatem; secundo gratias corporis et animae, scilicet sapientiam, decorem, fortitudinem; tertio ad voluptatem pertinentia, scilicet copiam rerum, ornamentum, mulierem. Primum cupit supra se, secundum intra se, tertium circa se. Primum ut sit formosus. secundum ut sit gloriosus, tertium ut sit voluptuosus. De his ait Salomon: Fui rex in Jerusalem, ecce primum. Sapientiam dedit mihi Deus, ecce secundum. Habui divitias super omnes reges, qui ante me fuerunt in Jerusalem, ecce tertium. Sed primo dixit:« Altiora te ne quaesieris et majora te ne scrutatus fueris.» Quia quanto altior gradus, tanto gravior casus. Ideo: Qui cupit excelsa, debet vitare ruinam. De primis enim venitur in dejectionem, de secundis ad infirmitatem, de tertiis in amaritudinem. De primo Nabuchodonosor est nobis exemplum:« Nonne haec est, ait, Babylon, quam feci in gloriam et decorem regni mei.» Et statim mutatus est in bovem. Secundis qui in se cupiunt gratias ait Apostolus:« Noli negligere gratiam quae in te est,» negligit enim qui vel ex ea non operatur, vel ea abutitur. Sic enim cadunt in infirmitatem, sic enim sapientia Salomonis infatuata, pulchritudo Absalon exterminata, fortitudo Samsonis excaecata. Tertiis dicitur de muliere:« Nitidius oleo guttur ejus, et novissima 58 ejus amara quasi absynthium.» De divitiis:« Noli sapere altum: nec sperare in incerto divitiarum.» De ornatu:« Non in veste pretiosa.» Sed vide ad quantam devenit amaritudinem; qui primus his abundavit; scilicet filius ille prodigus, qui postea pavit porcos. Ecce quae in mundo concupiscuntur.

Sed vide quanto labore acquiruntur: laborant enim in corde, laborant in corpore, laborant in ore. In corde tripliciter: desiderio, anxietate, sollicitudine. Desiderio, quo rem amant. Anxietate, qua in spe vacillant, an acquirant; sollicitudine, qua modum acquirendi ordinant. Hoc desiderium removebat a se Jeremias:« Domine, ait, diem hominis non desideravi, tu scis.» De secundo, David:« Anxiatus est super me spiritus meus, in me turbatum est cor meum.» De tertio Dominus:« Nolite solliciti esse dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus?» Laborant quoque corpore privatae personae in quotidiano labore, milites in armorum virtute, clerici in studio scientiae. De primo:« Omnis labor hominis in ore ejus est;» de secundo:« Non in fortitudine sua roborabitur vir;» contra tertios:« Cum steteritis ante reges et praesides nolite praemeditari qualiter respondeatis.»

Timor autem mundi non solum est in iis quae labore acquiruntur. Est enim timor de amissione rerum suarum, secundus de inquietatione animantium, tertius de perturbatione elementorum. Primum fit in amissione possessionis, de carnalibus amicis, de commodis proprii corporis. In his tribus flagellatus est Job, unde ipse ait:« Et quod verebar accidit;» perdidit enim substantiam, mortui sunt filii, carnis sustinuit angustiam. Sed quod agendum sit nobis in tali casu ipse docet:« Dominus, ait, dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est, sit nomen Domini benedictum.» Secundus timor, scilicet de inquietatione animantium in tribus est: timentur enim insidiae malorum, timetur feritas bestiarum, timetur infectio venenatorum. In his tribus examinatus est Daniel: Fuerunt enim maligni qui machinati sunt, ut avellerent eum a latere regis, secundo in lacum leonum est missus, tertio cum dracone venenoso fuit ei conflictus. Sed quia Deum timuit, ab iis omnibus est liberatus. Unde David ab his tribus gaudet se liberatum; de primo:« Ipse liberavit me de laqueo venantium;» de aliis duobus:« Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem.» Tertius timor mundi in perturbatione elementorum fit tribus modis: in passionibus aeris, in terrae motu, in procellis maris. Passiones aeris sensit Petrus, unde:« Cumque vidisset ventum validum venientem timuit;» terrae motum Judaei in passione Christi; maris procellas Paulus, qui die ac nocte in profundo maris fuit. De his ait David, primo de procella maris:« Viderunt te aquae, Deus, viderunt te aquae, et timuerunt, et turbatae sunt abyssi, multitudo sonitus aquarum.» Et de tonitruo:« Vocem dederunt nubes, vox tonitrui tui in rota. Illuxerunt coruscationes tuae orbi terrae.» De motu terrae adjungit:« Commota est et contremuit terra.» De his dicebant tres pueri ut ab his liberarentur:« Benedicite, maria et flumina, Domino;» et:« Benedicite, fulgura et nube, Domino;» et:« Benedicat terra Dominum.»

Dolor vero mundi ex tribus primis pendet. Dolemus enim de fama celsitudinis annullati, de gloria gratiarum humiliati, de voluptatibus in amaritudinem dejecti. De his tribus plangit Jeremias. De primo sic:« Quomodo sedet sola civitas plena populo? facta est quasi vidua domina gentium, princeps provinciarum facta est sub tributo;» de secundo:« Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus?» de tertio:« Qui vescebantur voluptuose, interierunt in viis; qui nutriebantur in croceis, amplexati sunt stercora.» Hoc est onus Babylonis, id est confusionis mundi. De hoc ait Jeremias:« Calix aureus Babylonis, de vino ejus biberunt omnes gentes, et inebriatae sunt.» Ut autem onus istud et sequens fugiamus, ait:« Egredimini de Babylone, et fugite a Chaldaeis.» Chaldaei namque feroces dicuntur. Hi sunt daemones, qui per Philistiim significantur cum dicitur: Onus Philistiim. Aliquando enim nobis onus incumbit ex immundorum spirituum immissione. Et hoc dicitur onus Philistiim qui dicuntur potione cadentes, et eos designant qui superbia inebriati de coelo ceciderunt. In hoc lapsu triplex onus videmus: primo enim superbivit, secundo invidit, tertio seduxit. Superbivit in Deum, invidit primo homini, seduxit eum. Et sic in hanc infirmitatem dejecit. Primo itaque peccavit contra humilitatem Filii, secundo contra benignitatem Spiritus sancti, tertio contra potentiam Patris summi. Propter primum itaque dicitur, potione cadens; propter duo reliqua dicitur, duplex ruina. Per superbiam ergo factum est cor montiosum, per invidiam venenosum, per seductionem latebrosum. In primo enim de bonis propriis exaltatur, in secundo de bonis alienis dolore cruciatur, in tertio proximo mala machinatur. De primo dicitur:« Ante ruinam exaltatur cor;» de secundo:« Quandiu ponam consilia in anima mea dolorem in corde meo per diem.» Aliquando enim fortasse David motus fuit tali passione. De tertio Salomon enumerans septem quae odit Deus, inter ea posuit« cor machinans pessimas cogitationes.» Superbia onerat cor, onerat manus, onerat linguam; cor contumacia, linguam contumelia, manus violentia. Primum aufert mentis Sabbatum, id est quietem; secundum proximo verbi consolationem; tertium misericordiae impensionem. De primo Jeremias:« Nolite portare onera vestra in die Sabbati,» id est quietis animae; de secundo ait Job ad amicos suos, qui ad consolandum eum venerant, et in contumelias adversus eum erumpebant:« Consolatores onerosi omnes vos.» De tertio Isaias:« Dimitte eos qui confracti sunt liberos, et omne onus disrumpe,» scilicet violentiae. Onus autem invidiae in tribus onerat: primum per odium proximi in homicidium inducit, secundo cor dolore cruciatus corrodit, tertio corpus pallore et macie affligit. De primo ait Joannes:« Qui odit fratrem suum, homicida est;» de secundo ait poeta quidam: Justius invidia nihil est, quae protinus ipsum Auctorem rodit, excrucians animum. De tertio ait idem: Invidus alterius macrescit rebus opimis. Item idem: Invidia siculi non invenere tyranni Majus tormentum. Et Salomon:« Virum stultum interficit iracundia, et parvulum occidit invidia.» Seductione quoque onerat diabolus. Sed et tripliciter onerat quandoque corporum afflictione, aliquando violenta tentatione, aliquando autem decipit fraudulenter. Corpus affligit, sicut habemus quod Spiritus Dei malus affligebat Saul. Et Job percussit ulcere pessimo. Puerum quoque illum, qui aliquando se mittebat in ignem, et frequenter in aquam, allidebatur in terra spumans. Unde David:« Misit in eos iram indignationis suae,» etc. Violenter quoque tentat nos sicut Paulum:« Ne magnitudo, ait, revelationum extollat me, stimulus carnis datus est mihi angelus Satanae qui me colaphizet.» Ita ut clamare necesse haberet.« Domine, vim patior: responde pro me.» Imperiose enim praecipit diabolus dicens:« Incurvare ut transeamus.» Dicit enim inimicus:« Persequar et comprehendam, dividam spolia, implebitur anima mea: evaginabo gladium meum, interficiet eos manus mea.» Et contra minas istas nos admonet Apostolus dicens:« Fratres, sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circumit quaerens quem devoret.» Et clamat cum Pharaone:« Ite ad onera vestra, vacatis otio.» Fraudulenter quoque tentat, sicut locutus est ad Evam, verbis pacificis in dolo.« Quare praecepit vobis Deus ne comedatis de ligno scientiae boni et mali.» Et illa:« Ne forte moriamur.» Et ille:« Nequaquam moriemini;» unde Apostolus:« Nolite credere omni spiritui, sed probate spiritus si ex Deo sunt.» Et alibi:« Angelus enim Satanae transfigurat se in Angelum lucis.» Ipse enim ait:« Ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum Achab.» Sichem qui dicitur labor, id est diabolus: filius Emor, id est Asim qui erat rex Evae, id est quod dicitur pessimum, quia filius pessimi Asim, id est Luciferi, qui prius cecidit, prius violenter rapuit Dinam filiam Jacob. Et postquam corrupit eam, delinivit eam et locutus est ad cor ejus, ut perpetuo esset cum eo. Sic nimirum diabolus, postquam violenta tentatione aliquem stravit fraudulenta, seducit ne a tali casu velit resurgere. Aliquando nobis incumbit ex naturali quadam et inevitabili necessitate.

Et hoc onus est Moab, qui interpretatur de patre, naturalem illam exprimens necessitatem quam pater generatione transfudit in filium, sicut est inevitabilis manducandi, bibendi, dormiendi necessitas. Hac cogimur post spiritales cibos mentis procurare onera ventris. Hoc onus tripliciter consideratur: in principio, in medio, in fine. In principio vilis conceptio, in medio labor et afflictio, in fine miseriae dissolutio. Primum ad existendum, secundum ad sustinendum, tertium ad moriendum. In primo vide fetorem, in secundo laborem, in tertio horrorem. Aspice ergo fetorem primi, et interroga illam mulierem quam magno fetore concipit, quanto taedio in genitali secreto suis sanguinibus puerum nutrit, quanto dolore parturit. Audi pro duobus primis Joannem de spirituali nativitate loquentem:« Qui non ex sanguinibus, ait, neque ex voluntate viri, neque ex voluntate carnis, sed ex Deo nati sunt.» Quia carnaliter nascentes, ex viro et carne, id est muliere nascuntur. Ex sanguinibus vero usque ad nativitatem pascuntur. De dolore vero parientis interroga Evam, cui dictum est:« In dolore paries filios tuos.» Non est enim dolor super dolorem parturientis;« Mulier enim cum parit tristitiam habet.» De hoc principio dixit Job:« Homo natus de muliere;» de fine:« Brevi vivens tempore.» de medio:« Repletur multis miseriis;» item:« Qui quasi flos egreditur,» ecce de primo;« et conteritur,» de secundo;« et fugit velut umbra,» de tertio. In medio vero consideranda sunt quatuor. Hoc enim onus consistit in quatuor: in cibo et potu, in vestitu, in dormitione et vigilatione, in naturali imbecillitate. Primum est contra defectum, secundum contra inclementiam aeriarum passionum, tertium ad recreandum, quartum in processu aetatum. Istud est grave jugum sive onus super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium. Prima igitur necessitas est manducare et bibere, unde:« Omnia a te exspectant, ut des illis escam in tempore;» et:« Labores manuum tuarum, bene es et bene tibi erit.» Sed sunt pauci qui hanc necessitatem non convertant in superfluitatem. Per hanc enim superfluitatem ventres distenduntur, corda hebetantur, sensus infatuantur. De primo Paulus:« Esca ventri, et venter escis, Deus et hunc et has destruet.» De secundo:« Videte, ait Dominus, ne graventur corda vestra in crapula et ebrietate.» De tertio:« Vinum apostatare facit etiam sapientes.» Sunt qui plus intenti sunt suae voluptati, quam pauperum egestati, quibus dicetur in judicio:« Esurivi, et non dedistis mihi manducare.» Propterea dicebat Job:« Si comedi buccellam meam solus, et pupillus non comedit ex ea.» Istis non occurrit« dives iste qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide.» Sed quid inde sequitur:« Sepultus est in inferno.» Nec ille alius qui dixit:« Anima mea, habes multa bona reposita in annos multos, quiesce, comede et bibe.» Sed quid audivit?« Stulte, hac nocte requirent animam tuam; quae autem parasti cujus erunt?» Audiant Dominum dicentem:« Nolite solliciti esse animae vestrae dicentes: Quid comedemus, aut quid bibemus. Respicite volatilia coeli, quae non laborant, neque congregant in horrea, et Pater vester coelestis pascit illa. Et de vestimento quid solliciti estis.» Haec enim omnia gentes inquirunt. Vestis enim pertinet ad onus Moab, sed quanto labore acquiratur, videamus. Propter hoc enim, ut ait poeta: Impiger extremos currit mercator ad Indos. Lana de ove sumitur, postmodum manibus feminarum in filum deducitur, deinde texitur, postmodum tingitur, deinde siccatur, suitur. Ecce labor. Sed aspice pretium, formam, colorem. In pretio, superabundantia; in colore, vana gloria; in forma, est superbia. Primum enim quaeris tibi, ut videaris pretiosus; secundum, ut splendidus; tertium, ut videaris elegantius formatus. Sed audi Paulum:« Non in veste pretiosa.» O quantis expensis vestis bona quaerit haberi, unde poeta: Hic ultra vires habitus nitor. Et: Interdum aliena sumitur arca. Sed tales amplius laborare indignantur, unde Horatius: Eutrapetus cuicunque nocere volebat, Vestimenta dabat pretiosa. Beatus enim jam Dormiet in lucem, scorto postponet honestum Officium. Sed has superfluitates cur non expenditis in usus pauperum, ut diceretur vobis in judicio:« Nudus fui, et operuisti me.» Sicut Job:« Si despexi praetereuntem, eo quod non haberet vestimentum, et absque operimento pauperem; si non benedixerunt mihi latera ejus, et de velleribus ovium mearum calefactus est.» Talibus ait Dominus:« De vestimento quid solliciti estis. Considerate lilia agri quomodo crescunt, non laborant neque nent. Amen dico vobis quia nec Salomon sic vestitus est in omni gloria sua, sicut unum ex his.» Dormitio vero et vigilatio quae causa recreationis alternantur, de onere Moab sunt. His tamen indulgent sicut ait Dominus discipulis suis:« Dormite jam et requiescite.» Et de vigilatione:« Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem;» onus tamen sunt, quia quidam immoderate dormiunt et indiscrete vigilant. Illis dixit quidam:« Quod satis est dormi.» Illis vero: Plus vigila semper ne somno deditus esto. Audi quod his tribus dixerit Boetius: Felix nimium prior aestas, Contenta fidelibus arvis, 59 Nec inerti perdita luxu; Facili quae sera solebat Jejunia solvere glande. Nec bacchica munera norant Liquido confundere melle: Nec lucida vellera Serum Tyrio miscere veneno, Somnos dabat herba salubres, Umbras altissima pinus, Potusque lubricus amnis.

Naturalis quoque infirmitas est de onere Moab ut est in successionibus aetatum. Primo enim infantulus indiget lactis nutritione. Jam adolescens eget paedagogo, ne per lasciviam aetatis deviet a bono. Factus vir eget consilio, factus senex alieno sustentamento, quia jam non est apud eum nisi labor et dolor, unde David:« Numerus annorum nostrorum in ipsis, septuaginta annis. Si autem in potentatibus octoginta anni et amplius labor et dolor.» Unde et poeta: Multa senem circumveniunt incommoda, vel quod Quaerit et inventis miser abstinet, et timet uti. Vel quod res omnes tepide gelideque ministrat In cunctis querulus, laudator temporis acti, Se puero.

Ecce ista considerantur circa medium hominis. Circa novissima haec consideranda sunt: corporis et animae miserabile divortium. Videre etiam debemus corporis defectum, animae periculum, quando exibit spiritus ejus, et non revertetur in terram suam. Haec tria designabat David cum diceret:« Auferes spiritum eorum et deficient, et in pulverem suum revertentur.» Auferes spiritum, cum exibit de corpore. Deficient, quia desinent esse, in divortio corporis et animae. In pulverem revertentur, quando vermis fiet de corpore, pulvis de verme. Ecce corporis defectus; sed quantum est periculum spiritus, cum insidientur ei ingressi« catuli leonum rugientes ut rapiant.» Quis enim poterit eum liberare a rugientibus praeparatis ad escam? Solus dilectus qui haec tria portavit, pro nobis onera. Onus Babylonis, quia obtulit ei mundi subjectionem; onus Moab, quia defectus praedictos in suam assumpsit incarnationem. Ipse est enim petra, ad cujus foramina sponsam invitat. Sed quia quartum scilicet Damasci quod dicitur potus sanguinis non ad ipsum spectat, sed conscientias nostras inquietat, ab eo vult nos purificari. Unde ait: Ostende mihi faciem tuam.

Ostende mihi faciem tuam, sonet vox tua in auribus meis.

[ THO.] Ac si diceret. Tu quae in secreto mentis quietem diligis, et in foraminibus petrae et in caverna maceriae delectaris, egredere foras ad bona opera, ut des exemplum proximis; et fac audire vocem tuam, ut invites alios ad vocem confessionis, praedicationis et laudis. Dum enim bonorum operum exempla ostendis, et ad talem vocem inducis faciem tuam, mihi ostendis. Quam faciem quaerebat videre nisi templi spiritualis? Sicut legitur de Machabaeis, unde scriptum est:« Ornaverunt faciem templi coronis aureis, et dedicaverunt altare Domino, et facta est laetitia magna in populo.» Templa sunt quatuor: primum est corporis humani, secundum congegatio fidelis populi, tertium et quartum est caro et corpus Christi. De primo:« Nescitis quoniam corpora vestra templum Spiritus sancti?» De secundo:« Templum Dei sanctum est quod estis vos.» De tertio:« Et ea quae de ipso erant,» etc. De quarto:« Solvite templum hoc et post triduum excitabo illud.»

Primi est facies corporalis, secundi moralis, tertii spiritualis, quarti prius mortalis, modo immortalis. Prima est quaedam membrorum consonantia, secunda religionis elegantia, tertia conscientia, quarta in humano vultu quoddam divinum spirans gratiam. Primam carnalis admiratur, in secunda proximus aedificatur, in tertia Deus delectatur, in quarta peccator salvatur. De prima:« Et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae.» De secunda:« Facies sensum non erubuerunt.» De tertia: Ostende mihi faciem tuam, sonet vox tua in auribus meis. De quarta:« Faciem meam non averti ab increpantibus, et conspuentibus in me.» Istas quatuor figurant quatuor facies animalium Ezechielis: primam facies bovis, quod est animal pigrum; secundam facies hominis, qui est rationalis, tertiam facies aquilae, quae sicut aquila in altum volat; quartam facies leonis, qui propter fortitudinem Christo comparatur. Primae pulchritudo fallax gratia est et vacua; secundae dicitur:« Pulchra es et decora filia, Jerusalem, terribilis ut castrorum acies ordinata;» tertiae dicitur:« Ecce tu pulchra es, amica mea, ecce tu pulchra;» de quarta:« omnis pulchritudo Domini exaltata est super sensum.» Hae ornandae sunt aureis. Sciendum quod dicitur aurum, splendor mundanae vanitatis. Tertio splendor sapientiae coelestis, quarto splendor divinitatis. De primo:« Calix aureus Babylonis.» De secundo:« Angelus erat cinctus ad mammillas aurea zona.» De tertia:« Aurum tuum aeruginatum est.» De quarta sponsa:« Caput ejus aurum optimum.» Primum est« circulus aureus in naribus suis;» secundum corona aurea et aureola, quae sunt super mensam propositionis; tertium corona aurea quam Mardochaeus habuit egrediens de palatio et de conspectu Assueri regis; quartum corona quam habebat in capite, sedens super nubem candidam, similis Filio hominis

Primae igitur faciei, sicut corporalis pulchritudo, fallax gratia est et vana: vana quantum ad ornatum voluptuosum, fallax quantum ad simulationem hypocritarum: voluptuosi enim student ornare facies suas ornatu meretricis, cum Apostolus dicat:« Non in tortis crinibus, aut auro, aut margaritis;» quia gemmis auroque tegunt omnia. Quis furor est, census corpore ferre suos,« cum sit omnis caro fenum et omnis gloria ejus quasi flos feni.» Ecce vana, fallax est in hypocritis:« Exterminant enim facies suas, ut appareant hominibus jejunantes.» Isti sunt sepulchra dealbata.« Percutiet te Dominus, paries dealbate,» ait Paulus. Haec est facies quam stulti admirantur. Secunda facies est religionis elegantia, scilicet templi fidelis, congregationes populi. Haec ornatur splendore auri charitatis, quae est aurea corona et aureola, super mensam propositionis. Haec quadricornis est: est enim charitas dura, est fortis, est ignea, est inexstinguibilis. Fortis, ut suscipiat mortem: dura, ut sustineat quotidianam afflictionem: ignea ut accendat desiderium: inexstinguibilis, ut praevaleat fluctibus voluptatum: fortis, ut odiat vitam temporalem: dura, ut suppeditet animalitatem: ignea, ne tepescat ignavia: inexstinguibilis, ut non pereat constantia. De primo Paulus:« Non solum alligari, sed et mori paratus sum in Jerusalem pro Christo;» audierat enim:« Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam.» De secundo idem:« In omnibus tribulationem patimur, sed non angustiamur etc.» Non sicut illi qui« dederunt pretiosa quaeque pro cibo ad refocillandam animam,» id est animalitatem. De tertio:« Nonne cor nostrum ardens erat in nobis» de Jesu« dum loqueretur nobis in via.» Alioquin si tepidus es,« incipiam te evomere de ore meo.» De quarto: Filii Israel cum ducerentur in captivitatem, ignem sanctum absconderunt in terram; cum autem redirent, non invenerunt nisi aquam crassam. Propterea ait:« Cunctantes estote, videbitis auxilium Domini super vos.» Haec quatuor docebat sponsa in Canticis cum diceret:« Fortis ut mors dilectio,» ecce primum:« dura ut infernus aemulatio,» ecce secundum:« lampades ignis et flammarum,» ecce tertium:« aquae multae non potuerunt exstinguere charitatem, et flumina non obruent eam,» ecce quartum. De hac sic ornata merito dicitur:« Pulchra es decora et, filia Jerusalem, terribilis ut castrorum acies ordinata;» unde merito dicitur:« Terribilis est locus iste, non est enim hic aliud nisi domus Dei et porta coeli.» Vere terribilis diabolo, cum nullus patet ingressus. In hac facie sic ornata aedificatur proximus. Ecce corona aurea charitatis, qua ornatur. Prima fuit facies bovis, haec hominis.

Sequitur de tertia facie tertii templi quod est anima justi, facies ejus est conscientia munda. Haec ornatur aurea corona sapientiae, haec quoque quadricornis est. Sapientia namque coelestis est astuta, est profunda, est fortis, est suavis. Est astuta, ut vincat malitiam: est profunda, dum prospicit inferni angustiam: est fortis, dum violenter conatur rapere coelum; est suavis, dum tranquille ordinat gradus affectionum. Unde de his quatuor sic scriptum est:« Sapientia vincit malitiam, attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia: vincit malitiam,» ecce primum. Haec est astuta, quia anima consilio sapientiae habet, ut propriam malitiam fugiat, proximi patienter sustineat, diaboli malitiae viriliter resistat. Proximum autem non solum sustineat, sed benigne indulgeat. Ecce vindicta sapientiae, sicut ait poeta: Nobile vindictae genus est ignoscere victo. Sapientia enim vincit malitiam, ait Sapiens. Si occurrat ei malitia dicit animae suae:« Noli aemulari in malignantibus.» Et adversario dices:« Quid gloriaris in malitia qui potens es in iniquitate.» De malis spiritibus dicitur:« In malitia sua laetificaverunt regem.» Postmodum profunda descendit in infernum. Ubique enim attingit sapientia propter suam munditiam. Vidensque poenas inferni clamat:« Libera me, Domine, de morte aeterna.» Postmodum fit fortis respiciens coelum et clamat:« Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob.» Ultimo fit suavis dum ordinat tranquillitate affectiones suas. Primo enim desiderat supernae civitatis requiem, secundo angelorum societatem, tertio Dei visionem. Primo enim dicit:« In omnibus requiem quaesivi, et in haereditate Domini morabor;» secundo gaudet, quia erimus cives sanctorum angelorum, et ipsi consortes et concives nostri. Unde angelus in Apocalypsi ait Joanni volenti se adorare:« Vide ne feceris, conservus enim tuus sum.» Propter haec quatuor dicitur:« Da mihi, Domine, sedium tuarum assistricem sapientiam, cujus robore possim acquirere regnum; quae mecum sit dum descendo ad infernum, et mecum laboret, ut per eam vincam malignum, ut sciam quid acceptum sit coram te, ut juxta voluntatem tuam ordinem gradus affectionum mearum.» Vel aliter:« Transite ad me, omnes qui concupiscitis me, et a generationibus meis adimplemini.»

Quatuor sunt generationes sapientiae: prima qua mundus creatur et gubernatur, secunda qua cor hominis aedificatur, tertia qua malitia vincitur, quarta qua ad videndum Deum homo beatus illuminatur. Prima ostenditur magnitudo divinae potestatis, secunda benevolentia divinae voluntatis, tertia excluditur obstaculum difficultatis, quarta ostenditur vultus majestatis. Primam novimus litterali instrumento, secundam sancti Spiritus documento, tertiam passionis et resurrectionis irrefragabili argumento, quartam veracissimo experimento. De prima:« Dominus sapientia fundavit terram, stabilivit coelos prudentia. Sapientia illius irruperunt abyssi, et nubes rore concrescunt;» de secunda:« Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem;» de tertia:« Sapientia vincit malitiam;» de quarta:« Sapientiam vocavi amicam meam, et constitui mihi pro luce habere illam.» Audi claritatem ejus:« Candor est lucis aeternae, et speculum sine macula;» item:« Speciosior est sole, et super omnem dispositionem stellarum luci comparata, prior invenitur.» In ista facie, quae sic est ornata, delectatur Deus ut dicat:« Ecce tu pulchra es, amica mea, ecce tu pulchra.» Pulchra propter munditiam conscientiae, pulchra propter coronam sapientiae. Haec est enim corona quam Mardochaeus habebat in capite, egrediens de palatio et de conspectu regis Assueri. Mardochaeus myrrha munda dicitur. Immunda est myrrha amaritudo pro peccatis; munda, amaritudo pro desiderio regni coelestis. Assuerus beatitudo eorum dicitur: ipse est deus. Acutus conspectu, dum anima contemplativa egreditur, ut inferiora sua respiciat. Redit ab ejus conspectu coronata corona sapientiae. Ecce quomodo ornata est facies templi corporis humani, et facies templi fidelis populi, et facies templi quod est anima justi, et quibus coronis. Sequitur:« Et dedicaverunt altare Domino:» hoc altare est cor justi, unde dictum est:« Oblatio justi impinguat altare.» Itaque qui hic sacratus est oportet eum prius abdicare, secundo radicare, tertio dedicare. Abdicare mundi vanitatem, radicare charitatem, dedicare altare, scilicet cordis puritatem. Mundi vanitatem, ne iterum involvatur ejus voluptatibus; charitatem, ut non corruat saecularis aurae flatibus; cordis puritatem, ut de caetero divinis cedat usibus. De primo:« Nolite diligere mundum neque ea quae in mundo sunt;» de secundo:« In charitate radicati et fundati;» de tertio:« Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum.» De hoc altari dictum est:« Cum intraveritis terram, quam Dominus daturus est vobis, aedificate altare Domino Deo de lapidibus quos ferrum non tetigit.» Lapides isti sunt virtutes. Hos tangit ferrum discordiae quando eis se admiscet ira, invidia, vel tale aliquid. Sed apponatur lapis angularis, scilicet, Christus qui est pax vera vel nostra,« qui fecit utraque unum,» sicut Jacob:« Erexit enim lapidem in titulum fundens oleum desuper.» De quo alibi dictum est: Adhuc restat ornatus faciei Christi, cujus carnem templum diximus. Ejus facies triplex est: prima est humanae conditionis, secunda transfigurationis, tertia incorruptionis. 60 Prima ornatur decore, secunda splendore, tertia honore. Decore bonae compositionis; splendore, in signum futurae resurrectionis; honore gloriosae majestatis. Prima dat nobis religionis formam, secunda resurrectionis fiduciam, tertia de visione sua laetitiam. De prima:« Faciem meam non averti ab increpationibus et conspuentibus in me;» et:« Conspuebant in faciem ejus, et colaphis eum caedebant.» Tunc fuit« speciosus forma prae filiis hominum.» Juxta hanc erat facies ejus similis euntis in Jerusalem. De secunda:« Resplenduit facies ejus sicut sol, et vestimenta ejus sicut nix; de tertia:« Ostende mihi faciem tuam, sonet vox tua in auribus meis. Haec est ornata corona gloriae, unde:« Gloria et honore coronasti cum.» de qua dicitur:« Vidi nubem candidam, et super nubem similem filio hominis sedentem, et corona aurea in capite ejus.» Ut hanc videamus, oportet ut simus assidui, ut simus cauti, ut simus postea laeti. Assidui quaerendo, cauti praeoccupando, laeti eum videndo. De primo:« Quaerite Dominum et confirmamini: quaerite faciem ejus semper;» de secundo:« Praeoccupemus faciem ejus in confessione;» de tertio ait Jacob:« Vidi Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea.» In ejus visione vere dicetur: Facta est laetitia magna in populo ipso praestante, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

Haec facies aliquando est bona, aliquando mala. Mala ostenditur sibi, proximo, Deo: primum ad cognoscendum morbum, secundum ad quaerendum consilium, tertium ad suscipiendum remedium. Morbum scilicet iniquitatis, consilium satisfactionis, remedium remissionis. De primo:« Iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper;» de secundo dicitur leproso:« Vade, ostende te sacerdoti;» de tertio:« Tibi soli peccavi, et malum coram te feci.» Item bona conscientia ostenditur, sibi; proximo, Deo. Sibi ad securitatem, proximo ad aedificationem, Deo ad gratiarum actionem. Ad securitatem in tribulatione, ad aedificationem in puritate, ad gratiarum actionem de beneficiorum consolatione. De primo Job:« Non peccavi, et in amaritudinibus morabitur oculus meus;» de secundo, idem:« Justificationem meam quam coepi tenere, non deseram; neque enim reprehendit me cor meum in omni vita mea;» de tertio:« Confitebor tibi, Domine rex, et collaudabo te Deum salvatorem meum.» Hanc vocem gratiarum actionis quaerebat, quando subjungebat: Sonet vox tua in auribus meis. Sed et vocem orationis quaerebat. Orationum autem alia est utilis, alia inutilis. Inutilium prima infructuosa, secunda circumspecta, tertia criminosa. Infructuosa quando quod ore rogatur, corde non attenditur, unde:« Populus hic labiis me honorat, cor autem corum longe est a me.» Si lingua orem, spiritus meus non orat, mens autem mea sine fructu est. Incircumspecta est quando et si bonus est qui petit, et pro quo petitur, tamen non est bonum quod petitur, unde Apostolus:« Quid oremus sicut oportet nescimus,» et Dominus matri filiorum Zebedaei:« Nescitis, inquit, quid petatis.» Criminosa est quando petens vel pro quo petitur criminosus est, unde in Isaia:« Cum multiplicaveritis orationes non exaudiam; manus enim vestrae sanguine plenae sunt.» Utilis oratio aliquando fit verecundo affectu, aliquando puro affectu, aliquando amplo affectu, aliquando devoto affectu. Hoc ordine disponit Paulus:« Volo, inquit, fieri in ecclesia obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones.» Obsecrationes fiunt pro remittendo peccato, orationes pro acquirendo bono, postulationes pro proximo, gratiarum actiones Deo. De primo:« Pater, peccavi in coelum et coram te;» de secundo Susanna:« Deus, tu scis quae isti malitiose composuerunt adversum me, et ecce morior cum nihil horum fecerim;» de tertio Moyses:« Aut dimitte eis hanc noxam, aut dele me de libro tuo quem scripsisti;» de quarto beata Virgo:« Magnificat anima mea Dominum: et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo, quia respexit humilitatem ancillae suae.» Aliquando inficimur ex innata nobis corruptione, et inde facies nostra, id est conscientia fit inquinata quam volebat mundari dilectus cum diceret: Ostende mihi faciem tuam. Haec est onus Damasci, qui dicitur bibens sanguinem, illam innatam nobis exprimens corruptionem. Quae quodam modo invitos trahit ad peccatum. Ipsa est lex in membris nostris, repugnans legi mentis nostrae. Ipse autem naturalis motus peccati, in quadam delectationis ipsam vim rationis pene absorbet. Sed ista quidam sentiunt et non consentiunt; impugnantur, sed non expugnantur; onerantur, sed non prosternuntur.

Triplex est sanguis: sanguis moralis, sanguis historialis, sanguis redemptionis. Primus habet fontem in fomite peccati, secundus in lege Moysi, tertius in corpore Christi. Primus polluit hominem, secundus sanctificat ad carnis emundationem, tertius sanctificat ad conscientiae puritatem. De primo dicitur:« Homo qui fluit sanguine immundus erit, et manus suas lavabit in sanguine peccatoris;» de secundo:« Si enim sanguis hircorum aut vitulorum inquinatos sanctificat ad emundationem carnis;» de tertio:« Quanto magis sanguis Christi emundabit conscientias nostras ab operibus mortuis, ad serviendum Deo viventi?» In primo est onus grave, in secundo onus importabile, in tertio onus leve. Grave peccantibus, importabile servientibus, leve diligentibus. Peccatoribus, propter futuram damnationem; servientibus, propter difficilem legis observationem; diligentibus, propter futuram retributionem. De primo David:« Quoniam iniquitates meae supergressae sunt caput meum, sicut onus grave gravatae sunt super me;» de secundo:« Hoc est quod nec nos, nec patres nostri portare potuimus;» de tertio ait Salvator:« Jugum enim meum suave est, et onus meum leve.» Primus itaque sanguis est fomes peccati, quandoque bibitur, quandoque effunditur, quandoque aspergitur. Bibitur, dum suggestioni consentitur; effunditur, dum effectui mancipatur; aspergitur, id est ad alium spargitur, dum proximus exemplo corrumpitur. Vel bibitur per peccati delectationem, effunditur per crudelitatem, aspergitur per proximi infamationem. De primo ait Salomon:« Duae sunt filiae sanguisugae quae dicunt semper: Affer, affer.» Sanguisuga enim est qui bibit sanguinem istum, duae filiae ejus sunt desiderium carnale et desiderium spirituale: haec enim nunquam satiantur; de secundo:« Effuderunt sanguinem eorum tanquam aquam in circuitu Jerusalem et non est qui sepeliret;» de tertio:« Aspersus est sanguis eorum super vestimenta mea et omnia indumenta mea inquinavi.» Hoc non videtur esse otiosum, quod Adam juxta quosdam in horto Damasceno est formatus. Paulus, dum iret Damascum, in via est excaecatus. Damascus Eliezer servus Abrahae nascente novo haerede, haereditate domini sui est privatus. Adam enim hunc sanguinem bibit, dum peccati delectatione est captus, quod ad nos transmitteret. Paulus vero hunc sanguinem effudit, quia Damascum ibat, ut sanguinem effunderet. Forsitan aliquando Damascus Abrahae aliquod peccatum commisit quo alios aspergeret. De hoc potu sanguinis conquerebatur Paulus cum diceret:« Quod volo malum hoc ago. Velle enim, quidem ait, mihi adjacet, perficereque autem bonum non invenio.» Nec moveatur quis quod animalis quadrimembrem fecimus sanguinis divisionem, hic trimembrem. Alia est enim ratio hic: alia ibi; hic enim per superiora, ibi per inferiora. Nec mirum: triplex enim est voluntas: voluntas naturae, voluntas vitii, voluntas gratiae. Voluntas naturae vitio repugnat, sed vincitur nisi voluntate gratiae adjuvetur. Ipsa autem aliquando subjacet, aliquando adjacet, aliquando superjacet. Primum quandiu vitio substernitur, secundum quandiu vitio reluctatur. Superjacet quando vitium superatur. Et Dei justum est judicium, ut inquietetur a suo inferiori qui suo noluit obedire superiori. Sanguis historialis quia totus est in figura relinquitur. Sanguine vero redemptionis quod derelinquitur, in primo alluitur. Cum enim effunditur, lavat peccatum; cum bibitur, spem nostram erigit ad regnum; cum aspergitur, securos nos facit contra periculum. De primo:« Hic est calix Novi Testamenti quod pro vobis effundetur in remissionem peccatorum;» de secundo:« Nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis manentem;» de tertio:« Scimus quia aspersus est sanguis agni paschalis in liminibus Aegyptiorum, ubi erant filii Israel, et a periculo Aegyptiorum liberati sunt,» unde Apostolus:« Electis filiis Ponti, Galathiae, Asiae et Bithyniae salutem mittit in aspersionem sanguinis Jesu Christi.»

Vox enim tua dulcis et facies tua decora.

[ THO.] Dulcis est vox illa, quae proximum ad bonum informat, et in laudem Dei se exaltat, ut dicat cum David:« Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel ori meo.» Facies illa decora est quae talem se exhibet, ut faciem Creatoris videre mereatur, et dicat:« Exquisivit te facies mea, faciem tuam, Domine. requiram. Ne avertas faciem tuam a me, ne declines in ira a servo tuo.» Vox sponsae auditur in auribus inimici, in auribus proximi, in auribus dilecti. In primo dulcis, in secundo dulcior, in tertio dulcissima. Prima enim est compassionis, secunda consolationis, tertia vox exsultationis et salutis. Prima dulcis propter remissionem, secunda dulcior propter regni promissionem, tertia dulcissima, quia imitatur supernorum civium jubilationem. Ad primam nos invitat Dominus sic:« Si non remiseritis unusquisque fratri suo ex cordibus vestris, non intrabitis in regnum coelorum;» de secunda:« Non coronabitur nisi qui legitime certaverit;» de tertia:« Venite, exsultemus Domino, jubilemus Deo salutari nostro.» Per primam debemus remittere roganti, et non roganti et nobis malum facienti. Juxta primum, remisit Dominus latroni, cum diceret:« Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum.» Juxta secundum, remisit Petro non roganti. Respexit enim Petrum, et ille flevit amare. Juxta tertium, crucifixoribus suis non solum remisit, sed pro eis oravit:« Pater, ait, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt.» Secunda vox dicitur duro, pigro, devoto. Primum increpat, secundum excitat, tertium inflammat. De primo:« Vae vobis duri corde,» et« quia despexistis consilium meum, et correctiones meas neglexistis, ego quoque in interitu vestro ridebo;» de secundo:« Usquequo, piger, dormis;» de tertio:« Curramus ad propositum nobis certamen, aspicientes in actorem fidei et consummatorem Jesum, qui proposito sibi gaudio crucem sustinuit, et nunc in dextera Dei sedet.» Tertia laudat Creatorem, ut laus procedat ex scientia: est enim vox non scientiae, et est scientia non vocis, et est vox scientiae, et est scientia vocis. Vox non scientiae est garruli, qui, cum clamat, non intelligit quid dicat, unde a Paulo dicuntur esse« velut aes sonans aut cymbalum tinniens.» Scientia non vocis est in iis qui non sunt eloquentes. Vel pigri sunt ad dicendum quod sciunt, unde Salomon:« Scientia abscondita et thesaurus absconditus, quae utilitas in utrisque?» Vox scientiae est eorum qui sciunt et bene proferunt; unde:« Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis.» Scientia vocis est, quae divinitus elingues facit eloquentes, et gratiam dat interpretationum. Sic enim factum est in apostolis, in adventu Spiritus sancti, ut scirent omnia genera linguarum, unde:« Spiritus Domini replevit orbem terrarum, et hoc, quod continet omnia, scientim habet vocis.» Ecce vox dulcis. Sequitur: Facies tua decora, scilicet conscientia.

Triplex est pulchritudo: prima est quando est sine macula, secunda in qua est quaedam gustus et ornatus elegantia, tertia quaedam membrorum et coloris in se trahens intuentium affectus gratia; haec triplex pulchritudo est in anima: 61 prima inest per peccati abolitionem, secunda per religiosam conversationem, tertia per occultam gratiae inspirationem. De prima Job:« Si abstuleris iniquitatem quae in manu tua est, et in tabernaculo tuo non fuerit injustitia, tunc levare poteris faciem tuam absque macula;» de secunda: Quam pulchra es in calceamentis, filia principis!» Calceamentis scilicet mortuorum animalium exempla patrum designantur. Ad quorum exemplum bene conversamur et pedes nostrarum affectionum munimus. De tertio:« Quae est ista quae progreditur quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol.» Aurora est relinquens noctem vitiorum, luna illuminans tenebras peccatorum, sol penetrans speculatione secreta coelorum. In prima pulchritudine meretur reconciliationem, in secunda familiaritatem, in tertia secretorum coelestium revelationem. De primo:« Cum averterit se impius ab impietate sua quam operatus est, et fecerit judicium et justitiam, omnium iniquitatum ejus non recordabor.» De secundo:« Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus,» ecce familiaritas; de tertio:« Jam non dicam vos servos sed amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis,» ecce secretorum coelestium revelatio. In primo effugit tenebras culpae, in secundo tenebras invincibilis ignorantiae, in tertio tenebras molis corporeae. Et istud est quintum onus Isaiae, scilicet onus Aegypti, quod dicitur tenebrae. Aliquando enim exigentibus peccatis nostris hoc onus scilicet tenebras ignorantiae portamus, aliquando autem ex necessitate, aliquando ex negligentia. Hi onerantur ex Aegypto, sed non cum Aegypto scilicet non cum illis qui sunt tenebrae iniquitatis. De quibus dicitur:« Qui male agit, odit lucem.» Qui dormiunt, nocte dormiunt, et hoc est voluntarium.

Tres sunt tenebrae: primae sunt culpae, secundae ignorantiae, tertiae molis corporeae. Tenebrae culpae sunt quaedam confusio peccati, qua interior homo, nec suum lapsum, nec quomodo resurgat observat. Tenebrae ignorantiae sunt quibus homo, et si bonum velit facere, ignorat. Tenebrae molis corporeae sunt, quibus nimius usus sensualitatis impedit spiritum ut non possit cognoscere coelestia secreta quae desiderat. De primis David:« Dixi: Forsitan tenebrae conculcabunt me;» de secundis, idem:« Nescierunt neque intellexerunt, in tenebris ambulant,» et Job:« Non sunt tenebrae et non est umbra mortis, ut abscondantur ibi qui operantur iniquitatem; de tertiis Job:« In tenebris stravi lectulum meum.» De primis ait Paulus:« Qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui ebrii sunt, nocte ebrii sunt,» et: Ambulate dum lucem habetis, ne tenebrae vos comprehendant,» ideo:« Surge qui dormis: et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus.» Inde exsultabat David, dicens:« Quia tenebrae non obscurabuntur a te, et nox sicut dies illuminabitur.» Christus enim, ait Paulus, illuminabit abscondita tenebrarum et manifestabit consilia cordium; de secundis exsultabat David, dicens:« Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine Deus meus, illumina tenebras meas.» Lucernam id est Christum, qui doctrina sua illuminavit hominum ignorantias. De istis enim dixerat Isaias:« Vae qui dicitis malum bonum et bonum malum, et dulce amarum, et tenebras lucem.» De tertiis plangebat Jeremias sic: Quomodo obtexit caligine in furore suo Dominus virginem filiam Sion, projecit de coelo terram inclytam Israel?» Sed vide quomodo Isaias harum tenebrarum videbat in spiritu venturam consolationem:« Surge, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum. Quia ecce tenebrae operuerunt terram, et caligo populos.» Sed ecce remedium:« Super te autem orietur Dominus, et gloria ejus in te videbitur, et ambulabunt gentes in lumine tuo.»

Qui in primis sunt, in tribus laborant. Habent peccati delectationem, relinquunt Dei timorem, non recordantur mortis horrorem. De primo: Laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis; de secundo:« Non enim est illis commutatio et non timuerunt Deum;» de tertio ait David:« Quis est homo qui vivet et non videbit mortem? eruet animam suam de manu inferi,» et poeta: Mors ecce non tardat et omni labitur hora. Qui in secundis sunt tenebris, ipsi quoque in triplici sunt ignorantia. Ignorat enim homo se ipsum, ignorat Deum, ignorat diabolum. Se ipsum, quod sit peccator; Deum, quod sit Creator; diabolum, quod sit cavillator. Peccator, et ideo indigens poenitentia; creator, indulgens misericordia; cavillator ex invidia. De primo:« Si ignoras te, o pulchra inter mulieres, egredere et abi post vestigia gregum tuorum,» et poeta: De coelo descendit Γνῶθι σεαυτόν, id est scito vel nosce te ipsum. De secundo: Verum est quod sint quidam qui nesciunt Deum esse, nec credunt; quidam sciunt eum sed non cognoscunt; quidam et sciunt et cognoscunt, sed debita veneratione non colunt. De primis ait David:« Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus;» de secundis Pharao:« Quis est Dominus, ut exaudiam eum. Dominum nescio et Israel non dimittam;» de tertiis, Paulus:« Qui cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt aut gratias egerunt.» Qui in tertiis sunt tenebris, ipsi etiam triplici impediuntur incommodo, ad videnda secreta coeli quae desiderant. Ipsi enim desiderant videre claritatem, videre pacem, videre regem. Claritatem regni coelorum, pacem hominum et angelorum, regem omnium regum. De primo:« Si oculus nequam fuerit, totum corpus tenebrosum erit;» oculus est intentio. Ipse nequam, quando plus se inclinat ad serviendum carni quam spiritui, unde dicitur:« Nequam,» id est non aequus.« Totum corpus,» id est congeriem virtutum, facit tenebrosum, scilicet ut, licet sit in virtutibus, cum tali intentione non potest superna videre. Congeries virtutum corpus appellatur sicut dicitur: corpus peccati.« Et si oculus tuus simplex fuerit,» id est soli serviens spiritui,« totum corpus,» id est virtutum congeries,« lucidum erit,» inspiciendo superna. Est enim oculus nequam serviens carni, est simplex serviens soli spiritui, est multiplex serviens nunc isti, nunc illi. De pace, quam volunt videre dicitur:« Visitavit nos Oriens ex alto. Illuminare iis qui in tenebris et in umbra mortis sedent, ad dirigendos pedes nostros,» id est affectus,« in viam pacis» supernae cognoscendam. De tertio dicitur: Vita nostra abscondita est, quia nec vita nostra, nec Christus apparet modo nobis quandiu laboramus in hac mole corporea. Sed si vis videre per speculum et in aenigmate, audi Joannem:« Qui diligit fratrem suum, ex Deo natus est et videt Deum.» Primae tenebrae sunt illa caecitas, qua percussi sunt Sodomitae, cum non possent invenire ostium domus Lot; secundae tenebrae sunt illae quae connumerantur inter plagas Aegypti; tertiae tenebrae sunt illa caecitas qua laborabat ille caecus cui dixit Dominus:« Quid vis ut faciam tibi? Et ille: Domine, ut videam lumen,» scilicet illud supernum quocunque modo ut diligam in via, quem postmodum habeam in patria. Quia igitur ab his libera erat sponsa dicitur ei:« Ostende mihi faciem tuam, quia pulchra est.» Hanc faciem pulchram ad Deum convertere debemus, ipso auctore, ut et ipse suam nobis ostendat serenam quod orabat David, dicens:« Deus virtutum converte nos et ostende faciem tuam et salvi erimus.» In facie abundant omnes corporei sensus. Suam ergo nobis faciem ostendere est plenam sui cognitionem exhibere. Ipse enim sensus suos habet. Audi visum:« In omni loco oculi Domini contemplantur bonos et malos;» de auditu:« Desiderium pauperum exaudivit Dominus praeparationem cordis eorum audivit auris tua,» de odoratu, de sacrificio Noe dicitur:« Odoratus est Dominus odorem suavitatis;» de gustu:« Abraham compuli Dominum ad se intrare ut gustaret modicum;» de tactu dicit Propheta:« Misit Dominus manum suam et tetigit os meum.» Videt ergo, quia sapientiam ejus nihil latet. Audit, quia misericordiae ejus auribus precibus supplicantium patet; adorat, quia per justitiam suam qualitatem discernit, meritorum; gustat, cum per benignitatem beatorum condelectatur gloria. Tangi ejus est, in afflictorum compati miseria. Itaque per sapientiam cernit, per misericordiam audit, odorat per justitiam, gustat per benignitatem, tangit per compassionem. Dicat ergo sponsa dilecto suo: Ostende mihi sapientiam tuam, ne errem; revela misericordiam tuam, ne desperem: doce me justitiam tuam, ut non praesumam. Innotescat mihi benignitas tua, ut te diligam in donis tuis; innotescat mihi compassio tua, ne succumbam malis meis. Obsecro, Domine, illumina faciem tuam super servum tuum, ut, cum eam cognovero, plenius et securius meam quam requiris ostendam. Quid enim amantibus jucundius; quid dulcius esse potest quam alterutro foveri affectu, alterutro delectari aspectu, alterutro delectari affatu. Quia ergo ipsum solum videre desiderat sponsa, ei horrenda sunt caetera, sordida sunt omnia, fastidiosa sunt quae in mundo sunt jocosa. Animantium itaque more ad superni regis faciem videndam est suspensa, quod dixit dilectus:« Ostende mihi faciem tuam.» Profecto eam quaerebat videre in exsilio, videre in judicio, videre in regno. In exsilio speciosam, in judicio pretiosam, in regno gloriosam. Aspiciat ergo sponsa faciem ejus exsultantis, faciem judicantis, faciem regnantis; exsultantis, ut per eam sit pura; judicantis, ut sit secura; regnantis, ut sit per eum gloriosa.

Surge, propera, amica mea speciosa mea, columba mea, et veni.

[ CARD.] Tuis precibus Ecclesiam juvatura, per illum modum qui sequitur:« In foraminibus petrae in cavernis maceriae ostende faciem tuam.» Foramina petrae vulnera sunt manuum et pedum Christi. De quo dicit Apostolus:« Petra autem erat Christus.» Caverna maceriae est vulnus in latere; dicit ergo:« Ostende faciem tuam in foraminibus petrae, in caverna maceriae,» ac si dicat: Cum vulneribus meis, et inter vulnera mea ad interpellandum pro peccatoribus, tuam faciem repraesenta. Et quia cum decore meritorum juvat ipsa dulcedine precum, dicitur ei: Cum repraesentatione faciei« sonet vox tua in auribus meis,» quae magnam habet virtutem.« Vox enim tua mihi dulcis» est in precibus, et ideo dulcis, quia facies tua est decora, quia videlicet in facie tua decor virtutum mirabilis innotescit. Sequitur ex persona matris Domini.

Capite nobis vulpes parvulas, quae demoliuntur vineas.

[ THO.] Vulpes sunt haeretici, vineae singulares ecclesiae. Vulpes vineas demoliuntur, quia per haereticos Ecclesiae a fidei viriditate siccantur, quae bene parvulae dicuntur, quia, quamvis intus superbiunt, exterius tamen se humiles simulant, qui a sanctis capiuntur, quando in altercationibus sententiis veris convincuntur. Viro sapienti sua vita vinea est, sua mens, sua conscientia, quia in se nil incultum desertumque relinquit. Ibi enim est vitis virtutis, botrus boni operis, vinum laetitiae spiritualis. Bona vinea justus, cui virtus vitis, cui actio palmes, cui vinum testimonium conscientiae, cui lingua torcular expressionis. Pessima vitis occultus detractor et blandus adulator. Hi duo capiendi sunt beneficiis et obsequiis monitis et orationibus fusis pro eis ad Dominum, et sic non nocebunt vineae jam florenti. Flos est nova conversatio, quia judicia sunt futuri fructus, cultus vilior, sermo rarior, vultus hilarior, aspectus verecundior, incessus maturior. Huic flori timendum est a frigore aquilonis. Hic enim si ad interiora pervenerit, in sinum mentis descenderit, concusserit affectiones, occupaverit consilii semitas, perturbaverit judicii lumen, libertatem adduxerit spiritus, mox subit quidam animi rigor, viror lentescit, languor fungitur virium, horror austeritatis intenditur. Timor sollicitat paupertatis, contrahitur animus, subtrahitur gratia, protrahitur longitudo vitae, ratio sopitur, spiritus exstinguitur, defervescit fervor novitius, ingravescit torpor fastidiosus, refrigescit charitas, blanditur voluptas, fallit securitas, revecat consuetudo, dissimulatur lex, abjudicatur jus, fas proscribitur, relinquitur timor Domini, datur impudentiae manus, praesumitur ille diabolicus saltus, de excelso in abyssum, de pavimento in sterquilinium, de solio in cloacam, de coelo in coenum, de claustro in saeculum, de paradiso in infernum. Est autem vinea manu Domini plantata, sanguine redempta, verbo rigata, gratia propagata, spiritu fecundata. Vulpes sunt daemones hanc corrodentes. Hae aliquando latent in foveis vallium. Aliquando discurrunt 62 in planitiem plenam frugum, aliquando ad vineas ascendunt montium. In terra enim cordis humani tria inveniuntur: imo vallis scilicet cura sustinendae carnis; planities fructuosa, propositum religionis; vitis montium, gustus supernae dulcedinis. In primo nos fallit, proponens carnis necessitatem, quia per eam nos ducit ad ebrietatem; in secundo nos fallit per honestatem, quia per eam nos trahit ad dissolutionem; tertium nos fallit per utilitatem, quia per eam nos ducit ad dignitatum ambitionem. Contra primum ait Dominus:« Videte ne graventur corda vestra in crapula et ebrietate;» contra secundum Apostolus:« Corrumpunt mores bonos colloquia prava;» contra tertium monet nos Dominus, ut caveamus ab his qui« amant primos recubitus in coena et salutationes in foro, ut vocari ab hominibus Rabbi.» In primo foveam suam maculant.« Vulpes, inquit, foveas habent et volucres coeli nidos.» Introibunt in inferiora terrae, tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt. Isti enim sunt in inferiora terrae, secundi in medio, tertii in supremo. In secundo urunt fruges: isti enim sunt quibus Samson ligavit torculos igneos in caudis, et discurrentes combusserunt segetes Philisthiim, quod dicitur potione cadens. Cum enim cadimus potione superbiae quam vulpes ista nobis propinat in cauda, id est in fine suae propinationis, virtutes nostras comburi sentimus. In tertio rodunt sicut in praesenti loco. Magna vulpes est diabolus, de quo significatum est sub persona Herodis, qui pellicens, id est deceptor dicitur:« Dicite, ait, vulpi illi.» Hic habet ministros suos, vulpeculas tres: haereticos, hypocritas, adulatores. Primi rodunt radices, secundi stipites, tertii flores. Radices fidei, stipites virtutis, flores jam gustatae dulcedinis.

Primi incredulitate, secundi ambitione, tertii placendi vel alterius commodi amore. Sed vis eos capere. Primos capies, fidei augmentis; secundos, desperatione suae exspectationis; tertios, si repellas a gratia tuae familiaritatis. Sic itaque vinea tua ab his vulpibus quieta erit.

Et istud est sextum onus Isaiae, quod dicitur deserti maris. Mare enim dicuntur persecutores a Deo deserti. Aliquando enim onerantur ex malorum persecutione, et hoc est onus deserti maris. Mare desertum est multitudo reproborum, qui derelicti a Deo pondere persecutionum, sanctam premunt Ecclesiam. Praeterea mare sunt, qui diversis passionum ac vitiorum tumultibus quatiuntur, qui nunquam in eodem statu permanent. De quibus dicit David:« Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores, prolongaverunt iniquitatem suam.» Mare deserti solet dici ob triplicem causam: propter undas extollentes, propter montes sabuli sub aquis latentes, propter profundas foveas in se vertigine assidua aquas absorbentes. In primo enim navis submergitur, in secundo frangitur, in tertio in abyssum demergitur. Haec sunt tria genera persecutorum: primi sunt mundi principes qui prosequuntur tyrannide, secundi sunt haeretici, tertii hypocritae. Exemplum primorum fuit Cain adversus Abel fratrem suum; secundi Ismael adversus Isaac; tertii Esau adversus Jacob. In his omnibus se fortem David perhibet sic:« Multi qui persequuntur me tribulant me; tamen a testimoniis tuis non declinavi.» De primis dixerunt impii:« Venite, opprimamus virum justum injuste;» de secundis:« Favus distillans labia meretricis et nitidius oleo guttur ejus, et novissima ejus amara quasi absynthium.» Tertios vocat Dominus sepulchra dealbata. Hoc fit juxta triplicem hujus nominis interpretationem: primi dicuntur mare, quia mala amaritudine replens; secundi mare, quasi malum remigio; tertii dicuntur mare, quasi male animas irretiens. Sed hoc mare desertum dicitur. Primo enim talis homo deseritur, secundo inseritur, tertio conseritur. Deseritur a Deo, inseritur diabolo, conseritur pravorum consilio.

Primum reprobando, secundum instigando, tertium pravis consentiendo. Primum enim Judas a Deo desertus:« Vae, inquit, homini illi, per quem Filius hominis tradetur,» ecce desertum a Deo, reprobando. Misit diabolus in cor Judae, ut traderet eum, ecce diabolus insertus est, instigando. Venit in hortum, accepta turba a principibus sacerdotum, ut traderet eum, ecce mare desertum. Primus itaque onerat manu, secundus lingua, tertius gestu et habitu. Manu flagellando, lingua praedicando, habitu et gestu simulando.

Flagellando innocentem, praedicando contra fidem, simulando sanctitatem. Primi vincunt sustinendo in patientia, secundi resistendo in verbo et scientia, tertii illudendo cum prudentia. De primo:« Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam, quum probatus fuerit, accipiet coronam vitae,» et:« Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum.» Sed etiam orandum est pro eis, ut det eis de peccato suo salubrem confusionem, ut redeant in Dei timorem, ut habeant cordis et corporis contritionem. Sic enim orat Jeremias propheta:« Confundantur qui me persequuntur, et non confundar ego; paveant illi, et non paveam ego; duplici contritione contere eos, Domine Deus.» De secundis dicitur:« Favus distillans labia meretricis, et nitidius oleo guttur ejus, et novissima ejus quasi absynthium.» De his Salomon.« Fili, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis;» de tertiis:« Hypocrita, ejice trabem de oculo tuo, ut postea ejicias festucam de oculo fratris tui.» Omnes isti vulpes dicuntur: primi dicuntur vulpes, quasi vulnerantes pessime; secundi dicuntur vulpes, quasi vulgus pessundantes, tertii dicuntur vulpes, quasi vultu pellicentes sereno. Istae demolientes vineas, id est animas vel ecclesias eas onerant onere quod dicitur deserti maris.« Perdit quae non peperit, et fecit sibi divitias in judicio et non in justitia, et in medio dierum suorum dimittet eas et in novissimis suis erit insipiens.» Hi sunt haeretici qui quod pepererunt catholici in fide, ipsi in suo fovent errore.

Capite nobis vulpes parvulas, etc.

[ CARD.] Ipsa siquidem, sicut praecedens ostendit versiculus, pro adjutorio Ecclesiae ad coelum vocata, ne florentibus vineis vulpes noceant, proinde excitat et invitat doctores, ut haereticos exterminent ab ecclesia de gentibus, et dicit. Capite, hoc est reprehendite et debellate nobis ad gloriam et honorem filii mei pariter et meum, vulpes parvulas, quae, id est quia, demoliuntur vineas, et hoc facite; nam vinea nostra floruit. Vulpes siquidem vineis in floritione nocent, quia excutiunt flores et comedunt. Vulpes autem vocat haereticos versutos, anfractuose et distorte ambulantes in Scriptura sacra, qui se fingunt humiles et parvulos ut amplius noceant. Isti demoliuntur rodendo, corrumpendo in vineis, hoc est in ecclesiis: flores et germina virtutum, id est initia sanctorum operum, et propter hanc causam contra vulpes excitat studium, dicens: Nam vinea nostra floruit, idem signans per vineas et vineam, quia omnes ecclesiae sunt una Ecclesia. Ut autem attentiores ad hoc opus reddat illos quos excitat, subdit mater:

Dilectus meus mihi et ego illi; qui pascitur inter lilia, donec aspiret dies et inclinentur umbrae.

[ THO.] Quasi diceret: Dilecti mei amicitiam constanter teneo, quia ejus benevolentiam erga me constantem sentio, et in ejus familiaritate quid faciat sentio. Nam pascitur inter lilia. Per lilia animae significantur, quae dum castitatis candorem retinent per bonae famae opinionem proximis suaviter olent. Sic igitur inter lilia pascitur, qui animarum castitate delectatur. Dies vero tunc aspirabit, et umbrae inclinabuntur, quoniam vita aeterna apparebit, et praesens finietur. Hic sunt umbrae noctis, quae ibi inclinabuntur, id est deficient. Ad quod suspirantes animae clamant: Revertere. Sponsus dicitur pasci inter lilia propter veritatem, et mansuetudinem, et justitiam, quod per eum scilicet promissiones adimpletae sunt, quod iniquitates remissae, quod superbi daemones judicati sunt. Talis ergo apparuit, qui merito amaretur. Verax per se, mitis pro hominibus, justus pro hominibus. Debet ergo quaelibet anima se committere tam fido redditori, tam pio indultori, tam justo propugnatori. Audi lilia: Propter veritatem, et mansuetudinem, et justitiam; lilia scilicet orta de terra nitentia super terram, eminentia in floribus terrae, fragrantia super odorem aromatum. Bene lilium veritas cujus odor animat fidem, splendor illuminat intellectum. Est et mansuetudo lilium, propter innocentiae candorem et odorem spei; est et justitia lilium:« Justus ait, germinabit sicut lilium.» Lilia Christi sunt conceptio, ortus, conversatio, eloquia, miracula, sacramenta, passio, mors, resurrectio, ascensio. Ortum candidavit incorrupta virginitas matris, conversationem innocentia vitae, eloquia veritas, miracula puritas cordis, sacramenta pietatis arcanum, passionem patiendi voluntas, mortem libertas non moriendi, resurrectionem martyrii fortitudo, ascensionem exhibitio promissorum. In his tria sunt lilia quae nos oportet habere: innocentia, continentia, patientia. Itaque si venerit ille amator liliorum ut apud nos faciat pascha. In primo erit inclyta illa suavitas, in secundo odorifera jucunditas, in tertio magna securitas. Nox est: dies est Dominus, dies scilicet illustrans et spirans qui spiritu oris sui fugat umbras. Umbras inclinari est annihilari. Et umbras dicit aenigmata scripturarum, et philosophiam et sophisticas cavillationes, et implicita argumentorum quae cessabunt. In angelis est dies spirans, claritas aeterna. In primis parentibus fuit inspirans:« Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae.» Postmodum factus est conspirans, quia conspiraverunt simul serpens, Eva, Adam. Deinde factus est exspirans, quia ejus splendor evanuit, et nos abunde mori fuit necesse, inde usque ad Christum factus est supirans, a Christo vero factus est respirans, post judicium vero erat aspirans.

Tria sunt lilia: castitas conjugalis, continentia vidualis, integritas virginalis. Prima est excusata, secunda mundata, tertia innata. Excusata per sacramentum spe prolis et fide, secunda mundata per expertorum abdicationem, tertia innata ad angelicae puritatis imitationem. Primo pascitur sponsus fructu, id est fide, spe prolis, sacramento, et quia abstinent a complexibus indultis; secundo pascitur hilaritate in adimplendis spontaneis votis. Tertio pascitur odore angelicae puritatis. Vel in eodem lilio ut sit castitas conjugalis, in pallore radicis. Continentia vidualis, in virore stipitis. Integritas virginalis, in candore floris. Primi in radice sunt, quae est in terra, quia debito carnali sunt invicem obligati. Viduae in stipite, in una parte haerent radici, quia cum primis hoc habent commune quod aliquando fuerunt obnoxii corruptioni. Ex alia parte flori propinquant, quia aspirant virginitati. Virgines sunt in flore, quia habent candore puritatem, odore bonam opinionem, in auri colore interius Dei dilectionem. Primum lilium a Christo commendatur miraculo, secundum oraculo, tertium signaculo. Primum facto miraculo quando in Cana Galilaeae ad nuptias est vocatus; secundum quando praesentatus in templo a sene Simeone, et vidua Anna de eo dante oraculum est susceptus. Tertium quando nascente Christo per eum pudor matris est sigillatus. In his pascitur, donec aspiret dies.

Tres sunt dies: primus est temporalis, secundus spiritualis, tertius coelestis. Primus est nobis ad calamitatem, secundus ad indulgentiam, tertius ad Dei visionem. Primum maledixit Job sic.« Pereat dies in qua natus sum;» de secundo:« Dies diei eructat verbum;» de tertio:« Et thronus ejus sicut dies coeli.» Primus est conspirans, exspirans, 63 suspirans. Conspirans peccare deliberando, exspirans deliberatum perpetrando, suspirans perpetratum lugendo. Secundus dies est inspirans, coelestia intelligendo; respirans in eis delectando; tertius erit aspirans, Deum videndo. In illo inclinabuntur umbrae.

Tres sunt umbrae: prima lucem temperat, secunda aestum mitigat, tertia lucem obscurat. Prima fit interpositione nubis, secunda objectione alicujus corporis, tertia in vespere occasu solis. Prima in Christi nativitate, secunda in passione, tertia ex nostrae miseriae inquietatione. Nec enim beata Virgo pondus Divinitatis posset sustinere, nec nos intelligere, nisi prima umbra temperante, unde dicitur ei:« Virtus Altissimi obumbrabit tibi,» et hoc, carnis Christi interposita nube, unde dicitur:« Ascendet Dominus super nubem levem, et ingredietur Aegyptum,» et Joannes:« Vidi nubem candidam, et super nubem Filium hominis sedentem.» Item: nec tentationum aestus, nec diaboli machinamenta possemus sustinere, nisi secunda umbra intercedente, opposito Christi corpore in passione, unde«: Scapulis suis obumbrabit tibi.» Et in umbra tua vivemus inter gentes. Tertia umbra lucem contemplationis obscurat sole occidente in vespere, id est Christo a nobis recedente.

Haec vespera triplex est: prima fit ex tentatione, secunda ex mundana sollicitudine, tertia ex superni luminis reverberatione. De prima:« Ad vesperum demorabitur fletus et ad matutinum laetitia;» de secunda:« Exibit homo ad opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam,» et Job:« Si dormiero, dico quando surgam, et rursum exspectabo vesperam,» de tertio:« Mane nobiscum, Domine, quoniam advesperascit et inclinata est dies.» Sic enim sonat triplex hujus nominis interpretatio. Juxta primam dicitur vespera quasi vae spirans; juxta secundam dicitur vespera velans sphaeram, id est Christum qui est sphaera juxta philosophum, cujus centrum ubique est, circumferentia nusquam. Qui et dicitur sphaera propter perfectionem, quae designatur in rotunditate. Tertia dicitur vespera, vim specie, vel speciem rapiens, scilicet quando a contemplatione revertitur homo ex oculorum spiritualium infirmitate qui reverberantur nimia claritate. Primi habent oculos caecos, sicut Tobias ex hirundinis stercore, id est diaboli suggestione; secundi habent lippientes sicut Lia propter opera active; tertii habent attenuatos, ex nimia claritate, unde:« Attenuati sicut oculi mei suspicientes in excelso.» Qui tales habet oculos:« Non exstinguetur in nocte lucerna ejus,» et si sit attenuata. Aspirante ergo die, umbrae inclinabuntur. Vespertina enim non erit impedimento homini, quia sicut sol fulgebit in regno Patris ejus, et agnus erit lucerna ejus. Umbra quoque quae modo mitigat aestum, hic particularis, ibi generalis efficietur, quia non cadet super eos sol, neque ullus aestus.» Umbra vero quae temperat lucem, tunc perficietur. Quia quod videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc videbimus facie ad faciem, ut fiat illud Salomonis:« Semita justorum, quasi lux splendens procedit, et crescit usque ad perfectum diem,» ubi dicemus:« Haec est dies quam fecit Dominus, exsultemus et laetemur in ea;» quandoque fatigamur ex occulta animi vexatione. Hoc est onus duma. Duma enim interpretatur silentium. Multos enim onerat silentium, et quies gravat, quibus est jucundum gravari. Onus istud voluntarium est. Est autem triplex silentium quod onerat, et est reprehensibile: primum est regularis observantiae, secundum in occulta confessione, tertium cessatio a divina laude. O quantum est gravis observantia regularis multis dum habent in corde querelas, quae laborant exire scilicet levitates, rumores, ostentationes, detractiones, murmurationes. Levitates, quae excitent ad risum; rumores, quibus admiremur aliquod novum; ostentationes, quibus se ostendat homo ad fastum; detractiones, quibus laedat proximum; murmurationes, quibus suum proponit defectum. O quantum est onus cordis, in quo levitates lasciviunt, rumores discurrunt, ostentationes perstrepunt, detractiones ultionem parant, murmurationes cor perturbant. Levitates enim intra hominem causantur nimis maturum, rumores tardum, ostentationes latentem et incognitum, detractiones contumeliis affectum et dejectum. Cum habeat monachus in corde, nec emittere habeat facultatem, potest dicere cum Eliu:« Plenus sum sermonibus et coarctat me spiritus meus. Venter meus quasi vinum novum absque spiraculo, quod lagunculas novas disrumpit.» Cor tale est mare Mortuum, haec quinque sunt quinque civitates Sodomorum quod dicitur silentium pecudum. Haec enim sunt quinque fatuae virgines, quae pulsant ad ostium, et nemo eis aperit. Silentium confessionis tribus onerat: primum quia durum videtur peccatori a consuetudine peccandi recedere, secundum vermis conscientiae, tertium confusio erubescentiae. In primo cogitat Deum misericordem, in secundo severum judicem, in tertio minus securum suum confessorem: misericordem, qui indulgeat; judicem, qui puniat; confessorem minus securum, qui peccatum publicet et detegat. In primo ait apud se:« Misericors est Deus, sine confessione agam poenitentiam: non enim judicabit bis in idipsum, nec consurget duplex tribulatio. Vel faciam eleemosynas, quia scriptum est:« Date eleemosynam, et omnia munda sunt vobis.» Vel coram Deo ingemiscam, ipse enim ait: Quacunque hora ingemuerit peccator, omnium iniquitatum ejus non recordabor.

In secundo proponit sibi judicis terrorem, verbi horrorem, et inferni dolorem. Terrorem, quia horrendus et cito apparebit, nam columnae coeli pavent adventum ejus, verbi horrorem:« Ite, maledicti, in ignem aeternum.» Inferni dolorem:« Ubi erit fletus et stridor dentium.» De tertio sic proponit, forsitan talis est confessor meus, qui iratus publicet et detegat meam iniquitatem, unde dicam:« Tota die verecundia mea contra me est, et confusio faciei meae cooperuit me a voce exprobrantis et obloquentis.» Vel utilitatem meam impediet dicens, ne promoveatis eum:« Non enim est Deus in conspectu ejus. In iniquitate sunt viae illius in omni tempore.» Vel forsitan in corde suo reputet me vilem, ut dicat:« Gravis est nobis etiam ad videndum, quia dissimiles sunt viae illius a viis meis, et cogitationes illius a cogitationibus meis. Tertium silentium est in tribus, scilicet, quia homo pigrescit: praedicare, orare, laudare. Primum enim debetur proximo, secundum sibi, tertium Deo: proximo, ad conversionem, sibi, ad propriam utilitatatem: Deo, ad honorem. De primo enim dicitur:« Nunquid custos fratris mei sum ego?» Illud vero non audit:« Sanguinem fratris tui requiram de manu tua.» De secundo dicit:« Quis est Dominus, ut timeamus eum;» aut quid prodest nobis si oraverimus eum, et non audit illud:« Multum valet deprecatio justi assidua,» et illud Eliae:« Oravit et facta est siccitas, et iterum oravit, et coelum dedit pluviam.» De tertio dicit:« Non indiget Dominus laudari a me, quoniam bonorum meorum non eget.» Illud vero non audit:« Psallite Deo nostro, psallite, psallite regi nostro, psallite,» ecce onus duma. In primo enim onerat, eo quod non loquitur, ubi esset loqui commodum; in secundo onerat, ubi loqui esset bonum; in tertio onerat ubi esset loqui jucundum. Igitur quos Dominus ad hoc vocat si impleant possunt dicere: Dilectus meus mihi et ego illi; sin autem non faciunt dicunt: Dilectus meus mihi, nec ego illi respondeo.

Dilectus meus mihi, et ego illi.

[ CARD.] Ac si dicat:« Dilectus meus unicus mihi et praecordialis, dixit mihi:« Surge, propera, quia vineae florentes odorem dederunt.» Et ego illi singulariter unica, ad auxilium florentis vineae vos invito, ut ipse pascatur et delectetur in nobis, qui pascitur in liliis, donec aspiret dies et inclinentur umbrae. Lilia adustis corporibus mederi solent. Unde in solitudine magna atque terribili, per quam iste mundus signatur, sicut dicit Moyses in Deuteronomio:« Serpens est flatu adurens.» Iste serpens diabolus est,« de cujus ore,» sicut dicit Job,« procedunt lampades, sicut taedae ignis accensae.» Os autem diaboli sunt haeretici, qui mentes audientium accendunt ad ardorem perfidiae, qui velut taeda odorem suavem; sed lumen obscurum habent, quia suave est quod redolent, sed nigrum est quod lucent. Olent enim per simulationem justitiae, sed obscurum ardent per perpetrationem nequitiae. Vult ergo mater Domini quod doctores Ecclesiae medeantur adustis mentibus, quas corrumpunt venena perfidiae procedentia ab haereticis, tanquam ex ore serpentis: et hoc modo sint lilia in quibus pascatur Deus, id est in quibus delectetur donec aspiret dies. Lux videlicet vitae perpetuae quae vesperum non habet, et donec inclinentur umbrae, id est donec transeant et deficiant errores et ignorantiae et tenebrae praesentis vitae. His itaque dictis contra pravitatem haereticam, convertit se mater ad filium, ut contra Judaicam perfidiam opem imploret filii, dicens:

Revertere: similis esto, dilecte mi, capreae hinnuloque cervorum super montes Bethel.

[ THO.] A nobis dilectus tunc corporaliter abiit, quando post resurrectionem in coelum ascendit. Tunc revertetur, quando in fine mundi resuscitatis hominum corporibus, in judicio manifestabitur. Super montes Bethel similis capreae hinnuloque cervorum apparebit, quia in eadem humanitatis forma ad judicium veniet, quam ab Ecclesia sumpsit, quando in hoc mundo ex patrum progenie, quasi hinnulus exterius humilis natus fuit. Hanc revocationem facit homo intemperans. Is enim est, qui in se triumphans captivansque omnem pudoris sensum, convenientiae modum, deliberationis consilium, modestiae et opportunitatis neglectum parit. Non solum ejus petit in corde praesentiam, sed in judicio clementiam. Si enim cum hoc temperamento clementiae tanta erit in judicio aequitas, in judice feritas, in majestate sublimitas, in facie ipsarum rerum novitas, ut non possit cogitari dies adventus ejus, quid esset, si venisset in illa divinitatis magnitudine, fortitudine, puritate.« Contra folium quod vento rapitur,» ostensurus potentiam suam, et stipulam siccam persecuturus, sed propter filios gratiae, blanda quaedam visio hominis apparebit, firmamentum ndei, robur spei, argumentum fiduciae. Sed quid filius gratiae? Si invenio animam quam frequenter sponsus invisere soleat, cui familiaritas ausum, gustus famem, contemptus omnium otium dederit. Hanc ego dignam dixerim, quae votis fertur, trahitur desideriis, dissimulat merita, majestati oculos claudit, aperit voluptati, fiducialiter agens in salutari, secura vocat non Dominum, sed dilectum, dicens: Revertere, dilecte mi. Hanc ad vocandum cogit diuturna fraudatio taediorum nutrix, suspicionum fomes, impatientiae fons. Arrogat enim sibi omnia, quae fecit Dominus humanitus, et ait: Mea est mortalitas nati, mea est infirmitas parvuli, mea exspiratio crucifixi, mea dormitio sepulti, ideo confido. Cum tres legimus Salvatoris adventus, tertium desiderare sponsam credimus, cum dicit: Revertere, dilecte mi. Horum trium adventuum: primus fuit in carne, secundus in corde, tertius erit in majestate. Primum desideraverunt patres antiqui, secundum peccatis illaqueati, tertium desiderant justi; primi desiderant propter tria, nihilominus secundi propter tria, tertii vero propter unum. Inde sunt illae septem vocales antiphonae, quae cantantur ante Natale. In tribus enim primis quaeruntur illa tria quae desiderabant patres antiqui, scilicet eruditionem, redemptionem, liberationem, unde prima dicit: O sapientia quae ex ore Altissimi prodisti, veni ad docendum nos viam prudentiae; secunda petitur redemptio sic: O Adonai, veni ad redimendum nos in brachio extento; tertia petit libertatem sic: O radix Jesse, veni ad liberandum nos, jam noli tardare. Istae tres ad primum 64 pertinent adventum; tres autem sequentes ad secundum respiciunt adventum qui est in corde, quem desiderant patres illaqueati, propter tria quae his tribus petunt, scilicet: a tenebris peccatorum purgationem, gratiae illuminationem, salutem contra tentationem. Unde prima sic petit: O clavis David, quae claudis et nemo aperit, aperis et nemo claudit, veni et educ vinctum de domo carceris, sedentem in tenebris et umbra mortis; secunda petit sic: O Oriens splendor lucis aeternae, veni et illumian hominem; tertia petit sic: O rex gloriae, veni et salva hominem quem de limo formasti. Septima est de tertio adventu, qui erit in majestate: istum adventum desiderant justi, unde et ipsi petunt unum, juxta illud: Unam petii a Domino, hanc requiram, scilicet salvari ab hac praesenti miseria. Nam in antecedenti petebatur salus a tentatione. In hac autem petitur salus aeternae patriae. Hanc ergo sic petit: O Emmanuel, veni ad salvandum nos, Domine Deus noster. Emmanuel enim interpretatur nobiscum Deus, qui erit nobiscum perpetuo in illa salute, in qua Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis suae. Sed ut ipsum in tertio adventu securi expectemus, quoties molestat nos alicujus defectus quo cadere possumus a justitia in peccatum, invocemus eum sic: Revertere: similis esto capreae, etc.

Tunc enim imminet nobis illud onus quod dicitur Abisaia.« Onus in Arabia,» unde necesse est ut hoc onus prosequamur. Aliquando enim ex consideratione mortis et horrore sortis extremae oneramur. Et hoc est onus in Arabia; Arabia vespera interpretatur, quae diei finis est noctisque principium. Horam mortis congrue significans, quae cunctis mortalibus timoris non leve pondus imponit. Sed quis ab hoc se gaudeat immunem cum Salvator, voluntarie patiens,« coepit pavere et taedere.» Vespera quae, ut diximus, diei finis est et noctis principium, ejus exprimit casum, qui post opera justitiae opera inchoat tenebrarum. Hoc quoque onus necessarium est. Haec vespera triplex est, quia onus istud triplex est. Prima vespera est hora qua venit homo de prosperitate in adversitatem; secunda, qua cadit de justitia in iniquitatem; tertia, qua descendit de vita in mortem. De prima ait David:« Vespere, et mane, et meridie narrabo.» Vespera enim est adversitas in conceptione, mane prosperitas in inchoatione, meridies prosperitas in plenitudine. Item de hac Jacob:« Benjamin lupus rapax, mane rapiet praedam, ad vesperam dividet escam.» In multa prosperitate persequebatur Christianos, id est mane rapiebat: in multa adversitate, praedicavit Dei praecepta, id est vespere dividet escas. Item cum turbae sequerentur Dominum per desertum, vespere facto dixerunt discipuli ad Jesum: Dimitte turbas ut emant escas; ac si dicerent: De deserto in quo advesperascit, id est incipit adversitas. De secunda vespera:« Vae vobis qui consurgitis mane ad sectandam ebrietatem usque ad vesperam.» Item:« Vespere dicitis serenum erit, rubicundum enim coelum est.» In hora peccati dicitis. Sanguis Christi totum abluet. De tertia dicitur:« Mane floreat et transeat: vespere, decidat, induret et arescat.» Item: Facto vespere, coenavit Jesus cum discipulis suis, imminente hora mortis.

Prima itaque frangit, secunda angit, tertia tangit. Frangit patientiam, angit conscientiam, tangit nostram superbiam. Patientiam dolore, conscientiam moerore, superbiam timore. De primo ait David ad Joab:« Non te frangat adversitas, varius est enim eventus belli.» Exemplum secundi habemus Petrum, quem post negationem« respexit Deus, et egressus foras flevit amare.» De tertio ait David:« Circumdederunt me dolores mortis,» et ille alius:« Timor mortis conturbat me.» Videamus ergo de primo, scilicet quantum sit onus frangi patientiam. Iram enim suam ulciscitur homo, adversitate fractius. Primo in se ipsum, secundo in proximum, tertio in Deum. Se enim tristitia turbat, proximum flagellat, Deum blasphemat. De primo dicit Apostolus: Tristitia saeculi mortem operatur. De secundo legimus de Herode quod cum vermibus scateret juste a Deo flagellatus, tanto insanivit dolore, ut multos de nobilioribus Judaeis in morte sua faceret occidi, ne Judaei gauderent in morte sua. De tertio dixit Eliu loquens contra Job:« Qui accumulat super peccata sua blasphemiam, constringatur inter nos.» Secunda vespera graviter onerat, dum respicit peccator quantam perdiderit conscientiae suavitatem, in quantam ceciderit conscientiae insuavitatem, in quantam ceciderit culpae impuritatem. Quantam exspectet poenae severitatem. Primo enim cecidit cum Adam de amoenitate paradisi, secundo cum eodem cecidit in imunditias hujus mundi, tertio cum eodem meruit poenas inferni. De primo dicebat Job:« Ego ille quondam opulentus subito contritus sum;» de secundo Jeremias:« Lapsa est in lacum vita mea, posuerunt lapidem super me,» item: Vae nobis quia peccavimus, quia cecidit corona capitis nostri;» pro tertio dixit Propheta:« Quis poterit habitare de vobis cum igne devorante, aut quis habitavit de vobis cum ardoribus sempiternis.» Tertia vespera et ipsa graviter onerat, si attendatur corporis et animae dissonantia; daemonis saevitia, novae religionis experientia. Dissonantia, qua corpori subtrahit anima usum vegetationis; daemonis saevitia, qui assistens morientibus, de ipsorum studiose requirit peccatis; regionis experientia, quia itura est anima nescit in quam regionem dissimilitudinis. De primo interroga Salvatorem, qui ante passionem« coepit pavere et taedere;» de secundo beatum Martium, qui in obitu suo vidit sibi daemonem assistere; de tertio Job dicentem:« Dimitte me ut plangam paululum dolorem meum antequam vadam ad terram tenebrosam et opertam mortis caligine.» In his ergo tribus vesperis si cadimus, recedit dilectus a nobis. Unde necesse habemus clamare: Revertere, dilecte mi. Revertatur ergo in prima vespera, ut nos sustineat in adversitate; et in secunda, ut nos protegat in tentatione; et in tertia, ut reformet corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae. In prima igitur revertatur similis capreae: Caprea namque pascitur in rupibus excelsis. Et nos in reversione ejus, in excelsis meditationibus pascamur, ut ab ipso sustineamur in adversitate coelesti cum ipso refecti consolatione. In secunda vero vespera revertatur similis hinnulo cervorum, qui levitate sua transilit spineta, ut in tentationibus nostris per ipsum qui sine peccato de peccatoribus natus est, fugiamus peccata. In tertia vespera revertatur super montes Bethel, quod interpretatur domus Dei, ut in morte nobis assistente ipso, transeamus cum ipso in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei. Ipso praestante, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

Revertere: similis esto, dilecte mi, capreae hinnuloque cervorum, super montes Bethel.

[ CARD.] Ac si dicat: Revertere, dilecte mi, super montes Bethel. Per montes superbia et elatio demonstratur. Bethel interpretatur domus consurgens. Domus ista, Synagoga est, quae contra Dominum consurrexit ut hostis, sicut dicit per Michaeam prophetam:« Nonne verba mea bona sunt cum eo qui recte graditur? et econtrario populus meus in adversarium consurrexit.» Rogatur ergo Deus ut ad populum Judaicum, qui tanquam adversarius consurrexit in ipsum, et quem propter superbiam perfidiae suae deseruit, misericorditer revertatur, sitque similis capreae hinnuloque cervorum qui loca quae deserunt, non sic deserunt, quin aliquando ad ea revertantur. Sequitur.

LIBER QUINTUS. CAP. III. In lectulo meo quaesivi per noctem quem diligit anima mea.

[ THO.] Lectulum sibi sancta anima facit, dum mundi turbationes fugiens secretum parat in quo requiescat. In hoc eum quem diligit quaerit, quia, dum a mundi sollicitudine vacat in ipsa inquisitione, quomodo ad ipsum perveniat, non quiescit. Per noctem quaerit qui in hoc mundo vivit, et perfecte temporalitatis tenebras a se excutit. Sed quia quaerit in hoc mundo perfecte nemo invenit, subjungit: Quaesivi illum et non inveni. Tres sunt causae, quae quaerentes frustrare solent, scilicet cum non quaeritur in tempore, aut non sicut oportet, aut ubi non oportet; sed ista in tempore quaerit, quia« Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis.» Sed nec secunda causa impedit. Nam corde ardenti et omnino infatigabiliter quaerit, Sed forsitan impedit tertia, quando quaeritur ubi non est quaerendus. Quia forte non in lectulo sed in lecto quaerendus erat, cui orbis angustus est. Quid quaeris fortem in lecto, magnum in lectulo, clarificatum in stabulo? Qui enim omne infirmum in gloria resurrectionis exuit, accinxit se potentia, induit lumine sicut vestimento. Tres lectulos in hoc Cantico invenimus: unum hic.« In lectulo meo quaesivi per noctem quem diligit anima mea;» alium ibi:« En lectulum Salomonis sexaginta fortes ambiunt de fortissimis Israel;» tertium ibi:« Lectulus noster floridus.» Iste lectulus est conscientia varie affecta. In primo jacent vulnerati, in secundo fatigati, in tertio delicati. Vulnerati peccato, fatigati in bello, delicati sancto otio. Primus dicitur nocte obscurus, secundus armis vallatus, tertius floribus ornatus. In primo jacent poenitentes, in secundo operantes, in tertio contemplantes. Primi sunt in recessu, secundi in processu, tertii in excessu. In recessu a peccatis, in processu virtutis, in excessu mentis. De primo:« Lavabo per singulas noctes lectum meum;» item:« Dominus opem ferat illi super lectum doloris ejus;» de secundo:« Collegit Jacob pedes suos in lectulo suo et mortuus est.» Pedes suos in lectulo colligit qui affectus suos in conscientia discutit, et sic moritur securus, quia peccato moritur non Deo; de tertio:« Duo in lecto: unus assumetur et alter relinquetur.» Duae namque sunt contemplationes. Prima philosophorum, et hi relinquentur; secunda religiosorum, et hi assumuntur. Primus est nocte tenebrosus. Hujus tres sunt tenebrae: primae peccati, secundae ignorantiae, tertiae inferni. Primae faciunt anxietatem et conturbationem, secundae gressus titubationem, tertiae timorem. De primo:« Collocavit me in obscuris sicut mortuos saeculi,» et« anxiatus est in me spiritus meus.» In me turbatum cor meum. De secundo:« Nescierunt neque intellexerunt; in tenebris ambulant, movebuntur omnia fundamenta terrae.» De tertio dicit idem:« Timor et tremor venerunt super me: et contexerunt me tenebrae.» Propter has dicebat Job:« in tenebris stravi lectulum meum.»

Secundus lectus est armis obsitus, quia« militia est vita hominis super terram.» Arma autem militiae nostrae non sunt carnalia, sed placentia Deo. Induamur ergo armis lucis.--« State succincti lumbos vestros in veritate: induti loricam justitiae,» et caetera quae sequuntur. Tertius lectus est floridus. Nam circumdant eum flores rosarum et lilia convallium; de quibus supra dictum est. Sunt autem tres flores: in corde puritas; in ore veritas, in opere sinceritas. Tunc enim floret lectulus. Si cogitemus quod sanctum est, si loquimur quod verum est, si operamur quod justum est. In his tribus jacet Dominus: in primo ut medicus, in secundo ut patronus, in tertio ut dilectus. In primo ut medicus, quia sanis non est opus medicus, sed male habentibus; in secundo jacet ut patronus, ut sit adjutor in tribulationibus; in tertio ut dilectus, ut dicat nobis:« Gustate et videte quam dulcis est Dominus.» Hic est ordo quaerendi, non sicut sponsa quae jacens in primo adhuc quaerebat, ubi quaerendus erat medicus. Ideo subdit:« Quaesivi et non inveni.» Itaque cum quaerimus quem desideramus nec invenire possumus, grandi onere gravamur.

Hic est onus vallis visionis. Contingit quinque nos onerari. Vanitate, pro eo, scilicet quod in bono proficimus. Hoc dicitur vallis visionis. Visio refertur ad contemplationem, ad humilitatem vallis, vel dejectionem. Est enim quorumdam contemplatio humilis, quorumdam dejecta. Humilis sanctorum, dejecta philosophorum. Si enim virtus proficit, servetur humilitas; si onerat, est vanitas. Sancti si aliquando favor humanus 65 extollit, redeunt; philosophi vero dati sunt in reprobum sensum. Et hoc est voluntarium. Ut autem dilectus iste expeditius inveniatur et videatur, videamus de generibus visionum, ut illam inveniamus qua videtur, et in qua sit onus vallis visionis.

Tria sunt genera visionis: Unum per oculos, quibus ipsae litterae videntur; alterum per spiritum hominis, quo absentia et proxima absenti cogitantur. Tertium per contuitum mentis, quo ipsa dilectio intellecta conspicitur. Primum manifestum est omnibus, quo videntur coeli et terra, et materialibus oculis conspiciuntur. Nec illud secundum quo absentia corpora cogitantur insinuare difficile est, coelum enim et terram et quae in eis sunt videre possumus. Etiam in eis constituti cogitamus, et aliquando nihil videntes oculis corporis animo tantum corporales imagines intuemur, vel veras sicut ipsa corpora videmus, vel fictas sicut cogitatio formare potuit. Aliter enim cogitamus quod novimus. Aliter quod non novimus. Tertium vero genus est; quo dilectio intellecta conspicitur, et eas res continet quae non habent imagines sui similes: quae non sunt quod ipse. Dilectio enim non aliter videtur praesens in specie quam est, et aliter absens in aliqua imagine simili, sed quantum mente concipi potest, ab alio magis, ab alio minus cernitur. Haec sunt tria genera visionum. Primum quia appellatur corporale, quia corporis sensibus exhibetur; secundum spirituale, quia quidquid corpus non est et substantia est, jam recte spiritus dicitur; tertium vero intellectuale dicitur ab intellectu. Secundum primam visionem vidit Baltassar manum continuoque per corporis sensum imago rei corporaliter factae spiritui impressa est, et in cogitatione permansit. Videbatur illud in spiritu et non intelligebatur, nec tunc intellectum erat, cum corporaliter fieret et appareret. Secundum visionem secundam: vidit Petrus discum plenum variis animantibus in extasi et audivit vocem: Macta et manduca. Redditus autem corporis sensibus, id ipsum quod visum in spiritu memoria tenuerat in eodem spiritu cogitando cernebat, quae omnia non corpora sed corporum imagines erant. Tertia vero visione quae dicitur intellectualis, ea cernuntur quae non sunt corpora, nec eas gerunt formas similes corporum velut ipsa mens, et anima, et affectio, et charitas, gaudium, pax, fides, et caetera hujusmodi quibus appropinquatur Deo, et ipse Deus, ex quo omnia, in quo omnia, per quem omnia. Hi sunt tres coeli de quibus dictum est quod Paulus raptus est usque ad tertium coelum. Ecce istae tres visiones onerant. Prima onerat stupore et admiratione, secunda in inquirenda significatione, tertia si malum significat gravitate tristitiae. Si bonum onerat studendo, quomodo res possit evenire. Audi quod Baltassar hoc onus senserat. Prima visione vidit corporaliter manum scribentem in pariete: Mane, Thecel, Phares. Audi onus: Ex stupore enim collidebantur genua ejus; juxta secundam visionem oneratus erat in inquirenda significatione, donec vocavit Danielem; juxta tertiam vero visionem audita significatione oneratus est, ut pote de morte sua quam audierat sollicitus. Audi videntium aliud onus.

Quidam enim de visione sua cadunt in cupiditatem. Onus aliud: Quidam in vanitatem, alii in stuporem, alii in humilitatem. Primi portant onus scilicet avaritiam; secundi jactantiam, tertii metuunt conscientiam, quarti merentur gratiam. Primi quantum in se est divinae largitatis deprimunt favorem, secundi creaturae, id est sibi tribuunt quod pertinet ad Creatorem; tertii Domino reddunt timorem; quarti majestati praestant honorem. Primi non audiunt verbum Domini dicentis:« Gratis accepistis, gratis date.» Secundi non audiunt Apostolum dicentem:« Quid habes quod non accepisti? Si accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?» Tertii dicunt:« Non intres in judicium cum servo tuo, Domine, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens.» Quarti clamant:« Ego sum vermis et non homo.» Primos repraesentat nobis Balaam, qui ductus avaritia docuit quomodo fornicarentur filii Israel. Secundos designat Sedecias, qui percussit Michaeam prophetam in maxilla dicens:« Mene reliquit spiritus et tibi locutus est?» Idem est qui assumpserat sibi cornua ferrea. Tertios ostendit uxor Manue, quae cum vidisset angelum, ait prae stupore et timore:« Moriemur, quia vidimus Dominum,» et Isaias:« Vae mihi, quia vir pollutus labiis ego sum, quia vidi regem factorem oculis meis.» Quartos figurat Abraham: hic enim postquam vidit tres viros venientes per viam cum staret ad ilicem Mambrae dixit:« Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis.» Aliter considerantur istae tres visiones: prima itaque ponatur visio imaginalis, secunda rationalis, tertia intellectualis. Est itaque imaginatio primum coelum, ratio secundum, intelligentia tertium. In primo igitur est visio vallis, in secundo visio collis, in tertio visio montis. Ad primam pertinent omnium visibilium imagines et similitudines, ad secundam visibilium investigationes, ad tertiam spectant spiritualium ipsorum etiam divinorum comprehensiones et contemplationes. Igitur in visione vallis te ipsum primo considera ut discas aestimare spiritum tuum. Discute ergo quid sis, quid fueris, quid esse debueris, quid esse poteris. Quid fueris per naturam, quid modo sis per culpam, quid esse debueris per industriam, quid adhuc esse possis per gratiam. Disce ex tuo spiritu cognoscere quid debeas ex aliis spiritibus aestimare. Spiritum tuum ex inconsideratione arcae informa. Primo considera quod ligno superponitur aurum quo arca tegitur, id est sapientia qua cor nostrum gubernatur; secundo quod propitiatorio supponitur; tertio quod utrique interponitur. Ligno supponitur, ut concupiscentiam oculorum abscondat, et sit tibi in velamen oculorum tuorum, ne forte aperiant oculi tui et videant vanitatem. Propitiatoria supponit, ut in alto attollat, et inferior scientia superiori subserviat. Propitiatorio et ligno interponitur, ut ab invicem discedat, et cor nostrum ab inferiorum amore suspendat, et ne forte post concupiscentias suas eat tanquam vagus et profugus super terram. Ecce imaginatio per quam habes tui cognitionem, transit jam ad rationalem, per quam cognoscas rerum creationem, et sic ascendas per eam ad intellectualem, ubi habeas Dei cognitionem. Rationalis itaque primo tractat de usu rerum temporalium, secundo de natura considerat ipsarum, tertia de ordinatione morum et virtutum. Primum ut ad necessitatem moderate utamur, secundum ut in creaturis Creator cognoscatur, tertium ne quod prius est postponatur. De primo dicitur per fortis mulieris laudem:« Consideravit semitas domus suae et panem otiosa non comedit;» de secundo:« Invisibilia Dei a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque ejus virtus et divitiae;» de tertio in hoc cantico:« Ordinavit in me charitatem.» Considerat etiam ratio, quomodo spiritualis natura creatur ut sit; secundo justificatur ut bona sit; tertio glorificatur ut vera sit. Per creationem itaque ad bonum initiatur, per justificationem in bono dilatatur, per glorificationem in bono consummatur. Bona creationis sunt ad inchoationem, bona justificationis ad promotionem, bona glorificationis ad consummationem. Prima bona sunt Creatoris dona et creaturae praemia. In primis rationalis creatura ad futurae plenitudinis perfectionem initiatur; ex secundis crescit, proficit et dilatatur; in ultimis sublimatur ad gloriam, et in gloria sublimatur. Et haec est beatitudo plena, est enim vera, falsa; est vera, sed nec secura, nec plena; est vera et secura, sed non plena; est et vera et secura et plena. De prima:« Populus meus qui te dicunt beatum, ipsi te decipiunt,» et:« Beatum dixerunt populum cui haec sunt: Beatus populus cujus Dominus Deus ejus.» De secunda:« Beatus qui intelligit super egenum et pauperem.» De tertia:« Jam dicit spiritus, ut requiescant a laboribus suis.» De quarta:« Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt,» receptis jam corporibus. Primi enim sunt qui vivunt in prosperitate, secundi in charitate, tertii sunt animae quae jam receperunt primam stolam exutae a corporum gravitate, quarti sunt angeli et homines postquam remunerabuntur utriusque stolae claritate. De tertia vero visione, scilicet intelligentiae, ait Salomon:« Oritur sol et occidit et ad locum suum revertitur.» Sol enim oritur, quando veritatis intelligentia cordi inspiratur; item occidit, cum intelligentiae radius subtrahitur. Sed iterum ad locum suum revertitur, et ibi renascitur. Hujus solis locus est animus, quia ex Christo intelligentia nascitur, quando gratia inspiratur. Quod ergo primo nascitur, est quantum ad primam visionem, scilicet spiritualem; quod renascitur, est quantum ad secundam, scilicet rationalem; quod gyrat ad meridiem, quantum ad tertiam, scilicet intellectualem; quod flectitur ad aquilonem, hoc est post istas omnes visiones, a longe considerat poenam gehennalem. Primam diximus in valle, sed secunda est in colle, tertia vero in monte. Cum ergo sol oritur in prima, efficimur conscii apud nos vitiorum et virtutum. Cum vero revertitur per secundam, scilicet rationalem, amplius cognoscimus Creatorem per inspectionem creaturarum. Cum vero est in meridie in tertia visione, contemplamur praemia meritorum bonorum, gaudium civium supernorum, arcana divinorum secretorum. Cum vero a meridie revertimur, flectimur ad aquilonem, et ubi videmus retributiones meritorum malorum, finem malignorum spirituum, et hominum reproborum. Illa vero visio quae est in meridie, ipsa est in monte.

Quaesivi illum et non inveni.

[ THO.( sic)] Mens humana naturaliter somniat bonum et investigat. Sed quia quaerit per noctes, non invenit. Noctes appellat ignorantiam, vel saecularia negotia quae excaecant. Qui ergo vel ignorant vel saecularibus negotiis sunt impediti, quaerere quomodo possunt, sed quandiu sunt in hoc statu, invenire non possunt. Non enim inveniemus nisi cognoscamus et a saecularibus negotiis expediti simus. Expediti autem non sumus, quando in eis ultra modum delectamur. Tria sunt quae impediunt ne inveniatur iste dilectus. Primum, quia indigne quaeritur; secundum, quia se subtrahit ut ferventius non inventus quaeratur; tertium, quia non ad hoc quaeritur ad quod erat quaerendus. Primo modo quaesivit Herodes, scilicet ut interficeret, et ita indigne; secundo modo quaerebant apostoli, post resurrectionem. Ipse autem se subtrahebat saepius, et illi quaerebant ardentius. Tertio modo quaerebant mulieres ad sepulcrum ut, eum ungerent, cum jam esset suscitatus, et non in sepulcro quaerendus, qui est locus mortuorum, sed sursum erat quaerendus qui est locus vivorum. Sic ista quaerebat quia adhuc in lectulo tenebroso erat. Ecce ista dum sic quaerit, et non invenit, gravi laborat onere anxietatis, et hoc est illud decimum onus Isaiae quod dicitur onus Tyri. Tyrus enim angustia vel conturbatio interpretatur. Hoc onus specialiter in tribus consideratur. Primum est in amaritudine poenitentiae, secundum in labore continentiae, tertium in corporali aegritudine. Est et alia cordis angustia, quam facit amor sui. Cui contraria est cordis latitudo, quam facit amor Dei et proximi. Amor autem sui ex propria voluntate procedit. Qui ergo amat propriam voluntatem, oneri est illi alienus. Hujusmodi homo ad omnia quae propria ei voluntas suggerit, est promptus. Idem ad omnia quae suggerit ei voluntas aliena, est piger et perversus. Et hoc quoque onus voluntarium est. Grande quidem onus est amaritudo poenitentiae, sicut testatur ipse Salvator: Lata est, inquit, via, quae ducit ad mortem; angusta vero est illa quae ducit ad vitam. Via namque vitae est poenitentia, de quibus ait Joannes Baptista:« Rectas facite in solitudine semitas Dei nostri.» Labor quoque continentiae grave est onus et plenum 66 angustia, sicut testatur illa castissima mulier, Susannam loquor, quae pro continentia tenenda potius elegit sibi mortem quam vitam turpem ducere, dicens:« Angustiae mihi sunt undique: si enim hoc egero, mors mihi est: si autem non egero, non effugiam manus vestras. Sed melius est mihi incidere in manus hominum, quam derelinquere legem Dei mei.» Angustia vero corporalis infirmitatis quantum onus sit, interroga Saul, ait enim armigero suo:« Evagina gladium tuum, et sta super me, quia me premunt angustiae, et tota anima mea adhuc in me est.» Aliter assignatur onus Tyri, scilicet tripliciter. Nota tertio dixit quaesivi. Primo, in lectulo meo quaesivi per noctem; secundo, quaesivi et non inveni; tertio:« Per vicos et plateas quaesivi quem diligit anima mea, quaesivi illum et non inveni.» Et hoc, juxta triplicem hujus nominis interpretationem. Dicitur enim Tyrus angustia vel tribulatio vel fortis, et etiam juxta triplicem statum religionis.

Sunt enim tria genera hominum in religione: Sunt ibi perversi, sunt poenitentes, sunt perfecti. Primi sunt onerati onere angustiae, secundi onere tribulationis, tertii onere fortitudinis. Primum onus est ex verme conscientiae, secundum est poenitentiae, tertium ex dilectione. Primum namque minatur infernum, secundum abluit peccatum, tertium incitat ad quaerendum dilectum, et cum invenit amans patitur defectum. Lectulus igitur sponsae est sancta religio. In eo jacent isti tres licet differenter. Sunt enim in religione boni et mali. Propter primos est prima inquisitio in nocte, et ideo non invenitur: propter secundos, est secunda inquisitio, et quasi in aurora non invenit, quia non sunt perfecti; propter tertios est tertia, quasi in meridie, sed non statim invenitur, ut quaeratur desiderio ardentiori. Propter primos dictum est:« Omnes persecutores ejus apprehenderunt eam inter angustias;» propter secundos:« Juxta est Dominus iis qui tribulato sunt corde, et humiles spiritu salvabit. Multae tribulationes justorum, et de omnibus his liberabit eos Dominus;» pro tertiis dicitur:« Ego diligentes me diligo, et qui mane vigilaverint ad me, invenient me.» Isti in lectulo religionis jacent differenter. Perversis enim est religio severa, poenitentibus misericors, perfectis optima. De perversis scimus quia quidquid est boni in severitate, eis est oneri. Ipsa namque honestatem servat, lenitatem castigat, indoctus eam formidat. Ipsa est decor senum, virga juvenum, praelatorum personas ornat, virtutum speciem colorat. Ad poenitentiam peccantem discipulum trahit dulcedo praelati. Severitas corrigit, rectitudo dat legem delinquenti. Sic nec severitas patitur lenitatem, nec dulcedo dissolutionem, nec rectitudo in linea justitiae transgressionem. Unde David:« Dulcis et rectus Dominus, propter hoc legem dabit delinquentibus in via.» Istud onus perversis aggravant indiscreti doctores. Ostendunt enim iram pro severitate, amaritudinem pro dulcedine, crudelitatem pro rectitudine; ira enim peccantem turbat, amaritudo persequitur, crudelitas affligit. Perversi alii sunt manifesti, alii occulti. Aperti mala sua defendunt, aliorum bona pervertunt, incorrigibiles sunt, tardi ad obedientiam, humiles fratres provocant, silentium turbant. Tales designat Golias, et sua magnitudine et armorum varietate, qui provocabat filios Israel, de armis videlicet confidens. Perversitatis caput est intentio pravae actionis, sinistrum latus, pars sinistra, crura finis actionis, corpus actio tota, cassis in capite est intentionis commendatio, clypeus sinistrae partis excusatio. Duae ocreae perseverantia et obstinatio. Lorica totius actionis aperta defensio. Aliorum perversitas est occulta. Hi consilio suo fratres commovent ad iras, excitant ad rixas. Faciunt Absalon consurgere contra David, sicut Achitophel. Ecce onus perversorum, scilicet angustiae, quo non solum ipsi, sed etiam turbantur alii. Onus vero poenitentium, tanto levius quanto utilius. Tribus modis poenitet homo, et tribus modis miseretur Deus. Peccantem exspectat, desperantem consolatur, congaudet poenitenti. Peccantem revocat, dono gratiae; desperantem consolatur, per spem veniae; poenitentem roborat, ex promissis gloriae. Miseretur et homo homini tribus modis. Miseretur enim praelatus discipulo, discipulus praelato, discipulus quoque discipulo. Miseretur praelatus discipulo, dum peccantem benigne verbis corrigit. Desperantem ad spem per exempla misericordiae erigit, et correctum post commissa diligit. Miseretur et praelato discipulus tribus modis, dum irato non resistit magistro, vel peccanti non detrahit, vel perversum patitur. Iratum enim Saul fugiebat David. Purgantem in spelunca ventrem, cum posset occidere, non occidit. Perversum passus est, quandiu vixit. Miseretur et discipulus discipulo, dum peccanti orando compatitur, vel quando inter se et illum corrigit solum, vel quando peccanti in se benigne dimittit. Ecce onus tribulationis, scilicet poenitentium. Quo etiam proximus ejus oneratur, dum, sicut dictum est, miserando compatitur.

Onus perfectorum est onus fortitudinis ex amore. Istud est quasi in meridie et tamen ab hujusmodi se subtrahit dilectus ut ardentius quaeratur, et inde perfectus fiat perfectior. Cui optima est religio; bonos enim facit rerum distributio, meliores mundi renuntiatio, optimos religionis cohabitatio. Religio enim facit de malo bonum, et de bono meliorem, de meliore optimum. Et hoc fit quando visitat Deus impium, unde David:« Visitasti terram et inebriasti eam.» Visitat Deus terram malam et terram bonam, terram meliorem et terram optimam. Terram malam visitat per timorem, bonam per incipientem charitatem, meliorem per abundantiam, optimam per perfectam. Visitat ergo terram malam, quando aliquis timore judicii compungitur; bonam per incipientem charitatem, quando sua distribuit aliquis; meliorem per abundantiam, quando renuntiat mundo, mutat habitum, pacem tenet cum fratribus. Si autem calumnietur, forsitan non leviter patitur; sed adhuc leviter turbatur, irascitur et odit. Isti sunt filii prophetarum, qui clamaverunt: Mors in olla, quibus Eliseus imposita farina, cibum dulcoravit. Perfecta vero charitas inimicum diligit. Quae autem perfecta charitas et quomodo tertium Tyri onus, scilicet fortitudinis, inveniatur, in sequenti capitulo est.

In lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit anima mea.

[ CARD.] In hoc autem capite caecitas populi Judaici derelicti a Domino et sollicitudo beatae Mariae virginis pro salute ejusdem populi designatur, et respiciunt verba ad tempus Dominicae passionis. Dicit ergo: Per noctes tribulationis et tristitiae meae, per noctes passionis et sepulturae filii mei, per noctes ignorantiae et erroris populi mei, quaesivi quem diligit anima mea in lectulo meo, in tranquillitate, scilicet mentis, et quiete contemplationis, in quo lectulo cum ipso jucundari consueveram. Quaesivi enim ibi et non inveni, quia non erat in mente mea quies et tranquillitas; sed magis dolor atque turbatio, et dixi mecum in mente mea:

Surgam et circuibo civitatem per vicos et plateas; quaeram quem diligit anima mea. Quaesivi et non inveni.

[ THO.] Non est pigra haec anima, quae surgit, quae circuit, quae quaerit. Surgit de lecto, circuit civitatem, quaerit per vicos et plateas. De lecto contemplationis, civitatem supernae cohabitationis; vicos et plateas angustae et lenioris conversationis. De lecto contemplationis, a quo discedit, civitatem supernae cohabitationis in qua incedit. Vicos angustae conversationis quam praecedit, plateas lenioris conversationis ad quam accedit. Discedit, ut utiliter se subtrahat; incedit, ut in unitatem charitatis contrahat; praecedit, ut ad regnum pertrahat; accedit, ut ad vitam altiorem attrahat. Primis cum praediceret suam ascensionem, ait:« Quia haec locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum;» scilicet pro recessu meo. Sed utile est vobis,« quia veniam ad vos et gaudebit cor vestrum.» Secundis ait:« Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ego sum in medio eorum.» Tertiis ait:« Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me.» Quartis ait:« Qui reliquerit patrem, aut matrem, aut uxorem, aut agros propter me, centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit.» Haec per has quaerit semitas, fortitudinem non solum in corpore sed et in corde. Tres enim sunt species fortium: sunt enim fortes sapientia, fortes corpore, fortes animo. Sapientia sunt fortes qui, licet non habeant affectum diligendi nec vires corporis, tamen quamdam scientiam qua suam cognoscunt infirmitatem, et Creatoris sui benignitatem, inclinant animi sui rigorem et corpus cogunt servire suo Creatori. Isti portant onera fratrum, consolando; corruentes relevant docendo. Si ipsi corruunt, resurgunt cito. Corpore sunt fortes, quos natura solidavit ad tolerandos labores. Quidam possunt laborare sed nolunt, isti sunt Golias; alii possunt et volunt, ut David. Qui possunt et volunt, accusantur de furto, de rapina, de mendacio. Fures sunt quia communi necessitati se subtrahunt. Mentiuntur coram Deo et hominibus, qui quod noverunt reddere possunt, sed nolunt. Raptores sunt coram Deo qui vitae communi quod possunt et sciunt violenter subtrahunt. Sunt ergo coram fratribus fures, coram Deo raptores, coram Deo et hominibus mendaces. Eorum qui sunt fortes animo, alii sunt fortes, alii fortiores, alii fortissimi. Fortis fuit Tobias, fortior Job, fortissimus Abraham. Fortitudo animi probatur cupiditate et carnalitate. Non cessit Tobias cupiditati, quando Gabelo pecuniam commendavit. Amisit Job pecuniam, sed ait:« Dominus dedit, Dominus abstulit: sicut Domino placuit, ita factum est.» Dimisit Abraham quod possedit, obediens Domino voluntarie. Tobias commisit, Job amisit, Abraham dimisit. Hic pecuniam, iste substantiam, ille domum, terram, cognationem suam. Unus in spe, alter patienter, tertius sponte. Primus egenti compatiendo, secundus persequentem tolerando, tertius jubenti obediendo. Sic non cedunt cupiditati quidam quae in tribus consistit, scilicet: in amore possidendi, in dolore amittendi, in coactione deferendi. Sed simul expellunt tres tria, quisque suum. Non plus amavit Tobias filium quam debuit, praesentem oravit; Job de morte filiorum utra modum non doluit. Pro morte lacrymas fudit, in vita per singulos holocausta obtulit. Abraham non tantum Ismaelem expulit, sed Isaac Deo obtulit. Abraham fortissimus fuit, Laurentius vero fortior fortissimo. Abraham enim sua dimisit, Laurentius sua dispersit. Abraham suum filium Deo obtulit, Laurentius pro Dei Filio seipsum. Hic ignem parat, filium colligat, gladium evaginat, sed angelum audit prohibentem ne perficiat; Laurentius ad ignem positus Christum praedicavit, carnifices verbis exasperat, carnem suam Deo immolat. Haec est fortitudo sponsae, quae surgit, civitates circuit.

Tres sunt civitates in quibus dilectus quaeritur: civitas mundi, civitas Ecclesiae, civitas Dei. De prima dicitur in Ezechiele, quod vir indutus lineis ingressus est in medio rotarum, quae sunt subtus cherubim, et implevit manus suas prunis ignis, et projecit super civitatem; de secunda:« Vidi civitatem sanctam Jerusalem novam descendentem de coelo a Deo paratam sicut sponsam ornatam viro suo;» de tertia, Ezechiel:« Vidit aedificium civitatis vergentis ad austrum.» In prima, quaerimus cum Moyse ut videamus ejus posteriora; in secunda, ut videamus ejus latus cum Thoma; in tertia, in monte Thabor ut videamus faciem ejus quae resplendet sicut sol cum Moyse et Elia. Posteriora ejus sunt quae in mundo sustinuit calamitas scilicet et miseria; in secunda, de latere ejus nobis fluxit charitas et misericordia; in tertia, facies ejus resplendet sicut sol majestatis gloria. De prima debemus surgere, in secunda circuire, in tertia per vicos et plateas quaerere. 67 Quomodo de prima surgendum sit docet propheta sic:« Egredimini de Babylone, et fugite a Chaldaeis.» Quomodo secundum circuire debeamus, docet Apostolus,« ut possitis, ait, comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit longitudo, latitudo, sublimitas et profundum.» In tertia quaerendum sciebat Tobias, cum ait:« Plateae tuae Jerusalem sternentur auro, et per omnes vicos cantabitur alleluia.» Sciebat sponsa dilectum puritatis amatorem, unanimitatis cultorem, afflictorum consolatorem, tepidorum inflammatorem. Ideo surgit de lecto carnalis voluptatis, circuivit civitatem charitativae unitatis, quaerit dilectum in vico rigidae severitatis, quaerit in plateis resolutae infirmitatis. In primo non habitat dilectus, quia est prostibulum, in secundo habet quietis et pacis lectulum, in tertio turris habitaculum, in quarto languentium infirmitorium. In primo ergo non intraret, quia clamaret:« Infixus sum in limo profundi,» et sponsae:« Immunditia tua exsecrabilis est; mundare te volui et non es mundata a sordibus tuis.» Ibi est sepulcrum Lazari quatriduani. Ad secundos veniens gaudet, quia« habitare facit unius moris in domo» et cantat:« Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum;» et:« Obsecro vos ut digne ambuletis vocatione qua vocati estis, cum humilitate et mansuetudine, cum patientia supportantes invicem in charitate, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis.» Ibi enim est ferculum Salomonis quod in media charitate constravit propter filias Jerusalem. Ad tertios veniens ait:« In patientia vestra possidebitis animas vestras.» Ibi invenit domum turbo quam nullus quatit. Aut vagantes diruunt venti, penetrantque nimbi, venerunt flumina, flaverunt venti, et impegerunt in domum illam et non cecidit, quia fundata est supra firmam petram. Ipsa est enim« turris David quae aedificata est cum propugnaculis: mille clypei pendent ex ea, omnis armatura fortium.» Ad quartos cum venit, clamat:« Usquequo, piger, dormis?»-« Quid statis hic tota die otiosi?:»-« Manus dissolutas erigite et genua debilia roborate,»-« gressus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans quis erret.» Per has mansiones quaerens sponsa dilectum, clamat: Quaesivi et non inveni, id est forsitan quia erat puritate minus ornata, et hoc juxta primum, juxta secundum, charitate minus informata; gravitate minus disciplinata, juxta tertium; juxta quartum, pigra et languida. Necesse ergo erat ut occurrerent, qui eam invitarent ad decorem, instruerent in amorem, solidarent ad laborem, animarent ad fervorem. Veniat ergo primus David et invitet ad decorem sic:« Audi, filia, et vide et inclina aurem tuam, et concupivit rex decorem tuum.» Instruat Joannes evangelista ad amorem sic:« Diligamus invicem, quia charitas ex Deo est.» Et ubi est charitas et dilectio, ibi sanctorum est congregatio. Solidet Paulus ad laborem sic:« Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci;» ac si diceret: Hic meo exemplo sustinete laborem. Animet Isaias quartos ad fervorem sic:« Pusillanimes, confortamini, nolite timere.» Et Salomon:« Si fueris impiger, veniet ut fons messis tua, et egestas longe fugiet a te.» Isti sunt vigiles civitatis, a quibus, postquam se recognoscit minus dignam sponso ut eum inveniat, quaerit utrum viderint eum. Unde subdit.

Surgam et circuibo civitatem per vicos et plateas, quaerens quem diligit anima mea. Quaesivi illum et non inveni.

[ CARD.] Ac si dicat: Haec mecum tractavi, turbato lectulo meo; surgam, et non tam gressu pedum quam considerationis processu circuibo civitatem. Jerusalem per vicos et plateas. In vicis, qui angustiores sunt, status illorum peccatorum exprimitur; quos timor gehennae, pudor saeculi, vel aliqua mundana difficultas, ne omnino peccent libere coangustat et constringit. In plateis vero quae latae sunt: morum status notatur qui ruptis habenis et excusso freno: se ipsos semper ad pejora dilatant. Dicit ergo beata Virgo: Circuibo civitatem, et illos considerans qui saltem cum aliquo timore, et illos qui absque ullo timore filio meo parabant crucem, et sicut in mente dixi, sic feci, quia quaesivi eum apud eos et non inveni. Non enim erat cum eis per devotionem fidei. Sequitur:

Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. Num quem diligit anima mea vidistis?

[ THO.] Vigiles qui custodiunt civitatem, praecones sunt veritatis, qui ad custodiam Ecclesiae sanctae, quae per mundum diffunditur universum pia sollicitudine semper excubant, ac verbo praedicationis: ne a perfidis haec corrumpatur insistunt. Hi ergo gentilitatem veritatis indagine sollicitam invenerunt, et ei quod quaerebat demonstraverunt cum Philippus eunucho Evangelii lumen aperuit. Petrus Cornelium cum suis gratia quam tantopere desideraverat imbuit. Paulus Atheniensibus Deum quem ignorabant et colebant, notum reddidit. Et caeteri apostoli per regiones alias a Domino missi, instruxerunt gentilitatem clamantem: Num quem diligit anima mea vidistis? Quid quaeris fortem in lecto, magnum in lectulo, clarificatum in stabulo? Corpus enim omne infirmum in resurrectionis gloria exuit. Accinxit potentia, induit lumine, sicut vestimento. Pulchre ait: Num quem diligo, sed quem diligit anima mea, quia ad animam referendum, quando aliquid spiritualiter diligimus, ut Deum, angelum, animam, virtutes. Nam quando rem ad corpus pertinentem diligimus, potius dicendus est amor carnis. Nox est Judaica perfidia, nox paganorum ignominia, nox pravitas haeretica, nox catholicorum animalis conversatio. Sponsus hic est quaerendus votis, actibus sequendus, fide inveniendus. Boni sunt custodes qui vigilantes animo, hostium insidias sagaciter explorant, anticipant consilia malignantium, deprehendunt laqueos, eludunt tendiculas, retiacula dissipant, machinamenta frustrantur. Hi sunt fratrum amatores, et populi Israel. Hi sunt qui multum orant pro populo et universa civitate sancta Jerusalem. Absque duplici studio, scilicet orationis et vigiliarum non potest esse secura civitas, non sponsa, non oves. Haec tria unum sunt. Sed est civitas propter collectionem, sponsa propter dilectionem, oves propter mansuetudinem. Civitas est, vigilate ad custodiam; sponsa est, studete ornatui; oves sunt, intendite pastui: custodia civitatis est in tribus. Tuta fit a vi tyrannorum, a fraude haereticorum, a tentationibus daemonum. Sponsae vero ornatus, in bonis operibus, in moribus, in ordinibus. Pascua ovium sunt praecepta Scripturarum, sunt infirmis olera dispensationum, sunt sanis fortia consiliorum. Ad hoc opus est viro forti, spirituali, fideli. Forti, ad propulsandas injurias; spiritali, ad comprehendendas insidias; fideli, qui non quae sua sunt quaerat. A talibus inventa sponsa et instructa invenit et tenet sponsum, cui consentiat ad correctionem, quo illuminetur ad cognitionem; cui innitatur ad virtutem. Quo reformetur ad sapientiam, cui conformetur ad decorem, cui maritetur ad fecunditatem. Quo fruatur ad jucunditatem cum angelis et sanctis in regno. Hoc est onus jumentorum austri. Aliquando enim ex charitate oneramur, scilicet quando aliis desideramus prodesse. Auster qui est ventus calidus sanctum significat Spiritum, unde in Canticis:« Surge, aquilo, et veni, auster.» Felix anima cui Spiritus sanctus praesidet et omnia opera ejus dirigit, cogitationes disponit, motus ordinat, moresque componit, unde:« Ubi erat impetus spiritus, illuc gradiebantur.» Isti sunt jumenta austri, et ideo onerantur ab austro: hoc est onus:« Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis.» A Paulo disce quale scit hoc onus:« Quis infirmatur et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror?»

Quatuor sunt genera jumentorum: sunt enim jumenta aquilonis, sunt jumenta occidentis, sunt jumenta orientis, sunt jumenta austri. Prima sunt jumenta peccatores obstinati, secunda peccatores timorati, tertia humiles et devoti, quarta ferventes et sapientes praelati. Prima onerantur onere iniquitatis, secunda onere pauperibus supplendae necessitatis, tertia onere obedientiae imperantis, quarta onere custodiendae civitatis. De primis:« Homo, cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus;» de his dicitur:« Computruerunt jumenta in stercore suo.» De secundis:« Homines et jumenta salvabis, Domine.» Isti audiunt:« Date eleemosynam et omnia munda sunt vobis.» De tertiis:« Ut jumentum factus sum apud te.» Isti recolunt:« Quia Christus factus est Patri obediens usque ad mortem: mortem autem crucis.» De quartis:« Meae sunt omnes ferae silvarum jumenta in montibus et boves.» Isti audiunt:« Qui bene ministravit, bonum gaudium[ Vulg., gradum] acquiret.» Haec sunt jumenta austri, auster est Spiritus sanctus per quem Christus est incarnatus, praelatus Christi doctrina imbutus, subditus virtutibus ornatus. De primo:« Deus ab austro veniet;» de secundo:« Regina austri venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis;» de tertio Job:« Plumescit accipiter, expandens alas suas ad austrum.» Tale jumentum fuit Christus, qui vulneratum a latronibus imposuit in jumentum suum. Ipsum enim reperit in Sabbatum, portavit in stabulum, transvexit ad pabulum. In Sabbatum mundanae vanitatis, in stabulum ecclesiasticae unitatis, ad pabulum a ternae refectionis. In primo enim erat excaecatus, in secundo est sanatus, in tertio satiatus. Audi caecum:« In mundo erat Christus, et mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit.» De sanato:« Languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit. Et Dominus posuit super eum iniquitates omnium nostrum.» De tertio:« Satiabor cum apparuerit gloria tua.» Christi sic operantis sunt sequentes custodientes civitatem, sed debent custodire puritatem, veritatem, civitatem: puritatem innocentiae; veritatem, in voti promissione; civitatem unitatis religiosae. Primum in seipso, secundum coram Deo, tertium pro subdito. In primo:« Custodi innocentiam et vide aequitatem;» de secundo:« Aperite portas et ingrediatur gens justa, id est custodiens veritatem;» de tertio:« Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes.» Primum fit ex necessitate, secundum ex voluntate, tertium ex auctoritate. In primo homo ex necessitate tenetur, in secundo ex voluntate obligatur, in tertio ex obedientia cogitur. Sine primo salvari est impossibile; sine secundo salvari fuit possibile, sed modo non est facta promissione; sine tertio fuit, et non est facta a praeceptore absolutione. De primo:« Pacem sequimini cum omnibus, et, sanctimoniam sine qua Deum nemo videbit;» de secundo:« Vovete et reddite Domino Deo vestro;» de tertio:« Nemo honorem sibi assumit, sed qui vocatus est a Deo, ut Aaron.» Talis custos est pastor bonus, qui ponit animam suam pro ovibus suis. Ponit, inquam, animam pro ovibus in saeculo, in lectulo, in periculo. In saeculo disponit, in lectulo componit, in periculo se opponit. In primo tractando temporalia, ut fratres necessaria habeant; in secundo, informando moribus ut regulariter vivant; in tertio, resistendo tyrannis ne rapiant. De primo:« Anima mea in manibus meis semper,» dum laboro pro subdito; de secundo:« Fratres, sicut Christus dilexit nos et nos debemus pro fratribus nostris animas ponere;» de tertio: Surrexit pastor bonus qui ponit animam suam pro ovibus suis, et pro grege suo mori dignatus est. In primo occasione temporalium se immiscent fures et latrones; in secundo, mercenarii. In his tribus pastores boni: his dicit sponsa: Num quem diligit anima mea vidistis? Quem eligo, quem diligo, quem alligo: eligo ex mille, diligo in corde; alligo in corpore, eligo ex mille, quia« Speciosus forma prae filiis hominum.» Diligo in corde, quia« ipse prior dilexit nos, et lavit nos in sanguine suo», a macula peccatorum. Alligo in corpore, quia audio:« Empti enim estis pretio magno. Glorificate et portate Deum in corpore vestro.»

Invenerunt me vigiles, qui custodiunt civitatem.

[ THO.( sic)] Ac si dicatur: Ego non inveniens filium meum in vicis Jerusalem, ab illis qui custodiunt civitatem, 68 inventa sum et afflicta, cum filio. Nam vigiles, Scribae et Pharisaei, qui custodiunt, id est officium habent custodiendi civitatem, invenerunt me. Sed ego ab eis inventa et afflicta, in ipsis magistratibus non inveni dilectum quem quaesivi, nam interrogati sunt ab ea: Num quem diligit anima mea, vidistis? Pro eo enim quod interrogati non respondent, apparet quod in ipsis non erat Christus per cognitionem. Ubi autem non invenit dilectum, et quantam sollicitudinem gerat pro salute populi sui, verba sequentia manifestant. Dicit enim:

Paululum cum pertransissem, inveni quem diligit anima mea.

[ THO.( sic)] Pertransire debet inquisitor veritatis vigiles, id est se coetibus immiscere atque adunare doctorum fidelium, eorumque scripta et dicta frequenti meditatione percurrere, quod cum paululum fecerit, ipsum dilectum inveniet, quia verbum abbreviatum facit Dominus, cum ait:« Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur.» Periculosus esset transitus hujusmodi nobis ad cognoscendum Deum, si carere nos contingeret custodibus. Ideo videndum est qui sunt custodes quaerentis. Quinque sunt custodes: Ipse homo, proximus, praelatus, angelus, Deus. De primo:« Custodite vos a murmuratione, quae nihil prodest;» de secundo dicebat Cain:« Nunquid custos, fratris mei sum ego?» De tertio:« Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes.» Pro quarto dicitur de Jerusalem:« Super muros ejus vidi angelorum custodiam.» De quinto:« Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam.» Primus quaerit, secundus spondet, tertius ostendit, quartus impellit, quintus se ipsum exhibet. Primus circumspectione, secundus exemplo et admonitione, tertius exemplo et doctrina, quartus praeveniendo diaboli machinamenta; quintus in conferendo homini qua possit stare gratiam et patientiam. Item quatuor sunt a quibus requiritur pactum hominis: ipse homo, diabolus, proximus, praelatus. Unde Dominus ait:« De manu cunctarum bestiarum, et de manu hominis requiram sanguinem animarum vestrarum; de manu viri et fratris ejus requiram animas vestras.» Bestias dicit daemones, hominem ipsum peccantem, virum praelatum, fratrem proximum. Ab his quaerit: Num quem diligit anima mea vidistis? Ab his edocta, addit: Paululum cum pertransissem, inveni quem diligit anima mea. Primo imus, secundo transimus, tertio pertransimus. Imus de saeculo ad primum lectulum. Transimus de primo ad secundum, pertransimus de secundo ad tertium. In hoc invenitur dilectus. Hic est triplex transitus filiorum Israel tendentium ad terram promissionis. Primo enim transierunt periculum maris Rubri. Secundo asperitatem deserti, tertio fluenta Jordanis. Sic Christus primo transiit de vita ad mortem, secundo de morte ad incorruptionem, tertio de mundo ad Patrem. Sic nos primo transimus de saeculo ad carnis mortificationem; de mortificatione quasi ad vitam ad religiosam conversationem; de religione ad contemplationem, ut videamus dilecti faciem. In omnibus enim quae fecit Christus noster figuratur, perfectus; in passione ejus dolor poenitentium; in jacere in sepulcro, requies absolutorum; in resurrectione, vita justorum; in ascensione, profectus perfectorum; in sedere ad dexteram Patris, gloria beatorum. Hic invenitur quem diligit anima mea. Aliter: imus, transimus, pertransimus. Imus, investigando circa Christi humanitatem incomprehensibilia; transimus, ejus sequendo vestigia; pertransimus, ejus altissima speculando magnalia. In primo intelligitur, in secundo quaeritur, in tertio invenitur. Primum pertinet ad nostrae infirmitatis honorem, secundum ad religionis fervorem, tertium ad beatitudinis amorem. In primo« Verbum caro factum est;» in secundo« habitavit in nobis;» in tertio« vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigenitia Patre.» Haec ostenduntur nobis in Apocalypsi in viro quem vidit Joannes inter septem candelabra aurea sic: Erat vestitus podere, et praecinctus ad mammillas zona aurea, et caput ejus et capilli candidi sicut nix. Ista tria pertinent ad primum in primo enim haec tria miramur, quod natus est de virgine, salvo virginitatis signaculo; quod in mundo refulsit miraculo; quod surrexit devicto mortis aculeo. In candore ergo poderis virginitatis designatur integritas. In zona aurea, sapientiae miraculorum claritas; in capite albo, Dominicae resurrectionis jucunditas; in capillis qui ex capite pendent quotquot sunt praedestinati ad vitam, quae est ex Christo capite, ecce primum. In quo imus et vidimus hic incomprehensibilia, quae ad nostrae fragilitatis spectant honorem. In secundo nihilominus in tribus sequimur. Si sumus splendidi in contemplatione, ferventes in operatione, assidui in oratione. In primo, ut dicamus cum David:« Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelis.» Sicut intuens in coelum beatus Stephanus vidit gloriam Dei et ait.« Ecce video coelos apertos.» In secundo.« Quidquid potest invenire manus tua, instanter operare» Sicut Jonathas reptans pedibus et manibus transiit ad stationem Philisthiim. In tertio:« Sine intermissione orate,» ut dicatur:« Favus distillans labia tua, sponsa, mel et lac sub lingua tua.» Pro his tribus sequitur de homine praedicto:« Oculi ejus sicut flamma ignis,» quod spectat ad claritatem contemplationis;« et pedes ejus similes aurichalco, velut in camino ardenti,» quod spectat ad laboris fervorem;« et vox illius tanquam vox aquarum multarum,» quod designat abundantiam et assiduitatem ad orationem. Aquae enim abundantiam significant. Quae sibi collidunt quando orationes orationibus occurrunt, Ecce in his sequimur Christi vestigia, quae pertinent ad fervorem religionis in quibus ipse a nobis quaeritur. In tertio nihilominus invenimus tria Dei magnalia. In primo dulcem benignitatem, secundo severam potestatem, tertio jucundam majestatem. Primum ad illuminandum septiformi Spiritu misso; secundum in judicio; tertium in regno, quando fulgebat sicut sol splendore proprio. Propter primum vidit Zacharias super lapidem unum oculos septem; de secundo David:« Nisi conversi fueritis, gladium suum vibravit, arcum suum tetendit et paravit illum;» de tertio:« Orietur vobis timentibus nomen meum sol justitiae.» Haec sunt tria quae sequuntur de praefato homine: In dextera ejus septem stellae, id est septiformis Spiritus: de secundo dicitur:« Et gladius ex utraque parte acutus, in ore ejus,» scilicet in judicio; de tertio:« Et facies ejus sicut sol lucet in virtute sua.» Christus enim sicut sol luxit in juventute, sicut sol in senectute, sicut sol in virtute. Primum fuit in nativitate; secundum in passione; tertium in ejus resurrectione. In qua incepit secundum hominem fulgere« sicut sol in virtute,» id est in meridie. Ergo cum sponsa nos oportet transire ut primo fulgeat nobis in juventute, id est in sua nativitate.« Transeamus usque Bethlehem, et videamus hoc verbum quod factum est.» Eamus, transeamus, adeamus. Eamus ad vigilias pastorum, transeamus usque Bethlehem, adeamus praesepium. Primum ut audiamus verbum quod prolatum est, secundum ut videamus Verbum quod factum est, tertium ut inveniamus Verbum quod natum est. Quod prolatum ab angelo, quod factum a Domino, quod natum de Virginis utero. Primum est, nascitur Christus; secundum, nativitas Christi; tertium, Christus natus. Primum fit nobis in exemplum, secundum in miraculum, tertium in exsilio viaticum. In patria salus omnium. Primum ergo vigilare est super gregem bonarum cogitationum.« Beatus, ait Sapientia, qui vigilat ad portas meas et observat ad postes ostii mei.» Claritas enim Dei circum fulsit illos luce gratiae et profertur in corde ejus, lucem nuntians et rememorans Verbum quod factum est, id est Christi nativitatem. Sic eamus ad vigilias pastorum, ut eos imitemur: transeamus usque Bethlehem, id est domum panis ut reficiamur. Notandum quae tres sunt civitates in quibus Dominus magna operatus est. Bethlehem, Bethania, Bethphage. Prima dicitur domus panis, secunda obedientiae, tertia domus comestionis. In prima Christus est natus, in secunda a Christo Lazarus suscitatus, in tertia Christus asino impositus. Ingrediamur ergo primam, ut ibi invenientes Christum natum, conformemur ei per humilitatem; ingrediamur secundam, obedientes Christo ut suscitemur ab eo mortui per iniquitatem; ingrediamur tertiam, ut ascendentes super infirmitatem carnis nostrae reficiamur ibi digne comedentes inventum panem. Vide quomodo panis iste fit utilis in via. Ipse est legislator, ipse gratiae dator, fulgens per veritatem, infundens nobis charitatem. Legislator quomodo teneamus, gratiae dator qua proficiamus, fulgens per veritatem, qua viam teneamus, infundens charitatem, qua panem istum sapiamus et diligamus. De primo:« Etenim benedictionem dabit legislator:» de secundo:« Gratiam et gloriam dabit Dominus:» de tertio:« Vidimus eum plenum gratiae et veritatis:» de quarto:« Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis ab ipso Christo.» Nec fit sine causa quod ad hanc nativitatem concurrunt bos et asinus, pastor et angelus. Ipse enim fuit bos ad colendum, asinus ad portandum, pastor ad custodiendum, angelus ad revelandum, ad colendum rudium corda, ad portandum peccatorum nostrorum onera, ad custodiendum virtutum dona, ad revelandum coeli secreta. Audi cultorem.« Primum sermonem feci de omnibus, o Theophile, quae coepit Jesus facere et docere.» Denique Maria hortulanum credit. Audi portantem:« Vere languores nostros ipse portavit.» Audi custodientem:« Ego sum bonus pastor et cognoscunt me meae.» Iste animam suam posuit pro ovibus suis, et pro grege suo mori dignatus est. Audi revelantem:« Vado parare vobis locum et venio ad vos,» et caetera. Fuit ergo cultor, in totius vitae suae conversatione, portavit in passione, custos fuit in resurrectione, revelator in ascensione.« Transeamus» ergo non solum usque ad vigilias pastorum, ut audiamus verbum quod prolatum est, vel« usque Bethlehem, ut videamus Verbum quod factum est:» sed usque ad praesepium, ut inveniamus verbum quod natum est. Verbum serenum, verbum suave, Verbum quod lux est, Verbum quod ros est. Serenum mansuetudine, suave per misericordiam, lux veritate, ros per gratiam. Mansuetudine, qua se non turbavit adversus flagellantem: misericordia, qua remisit iniquitatem: veritate, qua docuit benignitatem: gratia, qua rigavit sitientem.« Quasi agnus ad occisionem ductus est, et non aperuit os suum,» ecce mansuetus:« Fili, remittuntur tibi peccata tua,» ecce misericors.« Qui sequitur me, non ambulat in tenebris,» ecce verus.« Qui sitit, veniat ad me et bibat,» ecce rigans. Propter haec duo ultima dicitur in propheta.« Ros lucis ros tuus.» Utrumque enim facit. Irrigat et irradiat, fulget et fecundat.« In stillicidiis roris hujus laetabitur germinans,» Sciendum autem quod est ros lucis, et est lux roris, et est ros sine luce, et est lux sine rore. Est enim ros lucis, cum de perfecta veritate dulcedo quaedam et gratiae suavitas erumpit: et est lux roris, cum suavitas ex parte dulcedinis animum serenat in lucem veritatis. Est ros sine luce, cum suavitas multa animam exhilarat, sed tamen scientiae subtilitas non multum illustrat: est lux sine rore, cum scientia adest, sed sicca est et arens. Dilectionis rore non irrigua. De primo dicitur:« Lux orta est justo, rectis corde laetitia:» de secundo:« Gustate et videte quoniam suavis est Dominus:» de tertio:« Coeli caligabunt rore.» Quartum se habere significat quae patri clamat:« Terram australem dedisti mihi,» scilicet terram soli vicinam: terram lucis, sed siccam: bona quidem est, sed australis, sed minus jucunda quod arens. Ideo rogo, junge et irriguum. In figura primi filii Israel 69 prius viderunt manna dicentes:« Manhu, id est quid est hoc;» postmodum gustaverunt. Propter secundum dictum est de muliere forti:« Gustavit et vidit quoniam bona est negotiatio ejus.» Gustavit prius et ex gustu vidit. In figura tertii Isaac pulmentum filii sui Jacob gustavit, sed non vidit, unde 16*:« Zelum quidem Dei habent, sed non secundum scientiam.» In figura quarti: Filii Israel viderunt fructus terrae promissionis, quos exploratores attulerunt, sed non gustaverunt. Isti sunt« qui cum cognovissent Deum non sicut Deum, glorificaverunt aut gratias egerunt.» De his duobus dictum est:« Utinam saperent et intelligerent, ac novissima providerent!»

Tenui illum nec dimittam donec introducam in domum matris meae, et in cubiculum genitricis meae.

[ THO( sic)] Mater nostra est Jerusalem, quae libera est, quae est sursum, quae est mater nostra. Domus ejus habitatio illa coelestis, unde:« Laetatus sum in iis quae dicta sunt mihi, in domum Domini ibimus.» Cubiculum ejus est requies aeterna, ubi omnes pascentur et accubabunt et non erit qui exterreat. Ibi enim erit requies a labore, pax a tentatione, securitas a tormentis gehennae unde Boetius: Hic erit vobis requies laborum; Hic portus placida manens quiete, Hic patens unum miseris asylum, id est securitas. Sed« funiculus triplex difficile rumpitur,» multo difficilius quadruplex quo iste tenetur. Tenetur enim quatuor modis: Tenetur instantia, tenetur obsequio, tenetur desiderio, tenetur constantia. Instantia orationum, obsequio munerum, tenetur desiderio devotionum, tenetur constantia spirituum. Primum meretur infirmitatis sanitatem, secundum fidei firmitatem, tertium sancti Spiritus consolationem, quartum Dei spiritualem visionem. Juxta primum tenuit mulier Chananaea, juxta secundum discipuli euntes in Emmaus, juxta tertium mulieres quae accesserunt et tenuerunt pedes ejus. Juxta quartum ait Jacob:« Non dimittam te nisi benedixeris mihi.» In primo exemplo de muliere Chananaea tres notamus gradus petentium: sunt ei qui desistunt petere ad primam repulsam petitionum; sunt qui ad secundum cadunt a consuetudine devotionum; sunt qui ad tertium desperati, ad peccata sua redeunt,« quasi canis reversus ad vomitum.» In his tribus Dominus probavit illius instantiam. Illa clamavit, Dominus non respondit, ecce probatio prima. Illa clamavit fortius, et Dominus respondit:« Non sum missus nisi ad oves quae perierant domus Israel,» ecce secunda. Illa cadens in terram adoravit. Ille ait:« Non est bonum sumere panem filiorum et dare canibus,» ecce tertia. Vide quomodo se humiliat.« Etiam, Domine; nam et catelli edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum.» Magna humilitas. Canem appellat, et ipsa se minimum canem profitetur. Ecce humilitas instantia precum, qua tenetur Dominus, et illa meretur infirmitatis sanitatem. Secundo exemplo tenetur obsequio munerum quia coegerunt eum et paverunt, ecce obsequium munerum.« Et ideo cognoverunt eum in fractione panis,» ecce fidei firmamentum. Tertio sanctae mulieres tenuerunt desiderio:« Tenuerunt, inquit, desiderio pedes ejus.» Pedes Dei in nobis sunt affectus nostri. Hos tenemus, dum desideramus Deum, et spirituales consequimur consolationes, sicut ille postmodum Spiritum sanctum acceperunt. Quarto Jacob tenuit constantia, quia tota nocte luctatus est cum eo. Dixitque victor:« Non dimittam te nisi benedixeris mihi.» Sic nos vincimus, si constantes simus in necte flagellorum et adversitatum Dei quibus pugnamus cum eo. Nec mirum si eum vincimus per constantiam, quia« regnum coelorum a tempore Joannis Baptistae vim patitur et violenti diripiunt illud.» Nec solum per constantiam vicit, sed tenuit donec benedictionem accepit: hanc scilicet ut Israel vocaretur, id est vir videns Deum. Sed nunc ordo verborum notandus est. Dictum est enim sic: Quaesivi, inveni, tenui, introducam. Quaesivi, ait, quaeritur enim quadam pia curiositate; invenitur quaerendi assiduitate, tenetur animi stabilitate, introducitur quadam opportuna importunitate. In primo inspiratur, in secundo roboratur, in tertio confirmatur, in quarto de amore praesumitur. Primum ut incipiat dulciter, secundum ut proficiat viriliter, tertium ut dilecto adhaereat inseparabiliter, quartum, ut ipso fruatur feliciter. Pia curiositate requirebat Job cum diceret:« Quis mihi det ut cognoscam et inveniam eum, et veniam usque ad solium ejus?» In assiduitate quaerendi erat Samuel, qui non recedebat de templo die ac nocte. Ideoque meruit non solum invenire sed vocari a Domino dicente:« Samuel, Samuel. Et ille: Loquere, Domine, quia audit servus tuus.» Et Jacob:« Cui prae magnitudine amoris videbantur dies pauci.» Idem firmiter tenebat cum diceret:« Non dimittam te nisi benedixeris mihi,» unde et benedixit ei in eodem loco. In domum matris introducere volebat sponsa ipsius dilecti auctoritate, qua dicit a tempore Joannis Baptistae,« regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud.» Propter haec quatuor dictum est in Evangelio:« Quaerite et invenietis.» Propter primum dictum est quaerite; propter secundum et invenietis; propter tertium:« petite et accipietis.» propter quartum:« pulsate et aperietur vobis.» Notandum autem quod dilectus aliquando spontaneus ingreditur; aliquando a Domino ipsius domus officiose introducitur, aliquando violenter trahitur. Primum quando primo cor infundit gratia, secundum quando infusus operatur ex ea, tertium quando per adversitates et tentationes dilectus fingit se longius ire. Sed in his ipse tentatus viriliter ipsum tenet patientia operum et orationum instantia. Juxta primum, intravit ad apostolos, januis clausis; juxta secundum, in domum Pharisaei, quia rogavit Jesum quidam Pharisaeus ut manducaret cum illo. Et pater puellae mortuae introduxit eum, et suscitavit eam.« Si quis, ait, aperuit mihi, intrabo ad illum, et coenabo cum illo, et ille mecum.» Juxta tertium discipuli ejus euntes in Emmaus coegerunt eum, scilicet Lucas et Amaon. Inde dilectum ascendentem in domum matris Ecclesiae, id est regnum coelorum apostoli tenebant affectu et admiratione, unde dicunt eis angeli:« Viri Galilaei, quid admiramini aspicientes in coelum? hic Jesus, qui assumptus est a vobis in coelum, sic veniet, quemadmodum vidistis eum ascendentem in coelum.» O grandis solemnitas in qua ascendit misericors. Sequitur captivitas; primum de mundo, secundum de inferno, tertium de coelo. Occurrit angelorum solemnitas, de mundo ad Patrem, de inferno ad felicitatem, de coelo ad regis festivitatem. Primus canit:« Nec vos relinquam orphanos, etc.,» secundi:« Anima mea sicut passer erepta est de laqueo venantium;» tertii:« Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra.»

Est vir Galilaeus, vir empireus, vir homo Deus. Primus est Christianus, secundus angelus, tertius homo est Christus. Galilaeus dicitur transiens. Primus transit de vitio ad virtutem, secundus habitat claritatis regionem, tertius ascendit de mundo ad Patrem. Primus fugit mundi vanitatem, secundus nostram consolatur imbecillitatem, tertius captivam ducit captivitatem. De primo viro dicitur:« Viri Galilaei, quid admiramini, aspicientes in coelum;» de secundo:« Ecce duo viri, ait, in vestimentis albis;» de tertio:« In excelso throno vidi virum, quem adorat multitudo angelorum:» de transitu primi dicitur:« Diverte a malo et fac bonum,» et« odientes malum adhaerentes bono.» Inde Abrahae dicitur:« Egredere de terra tua, et de cognatione tua et de domo patris tui.» Secundus consolatur imbecillitatem:« Omnes enim sunt administratorii spiritus in ministerium missi.» Unde angelus Tobiam consolatus est; unde ipse« angelus Dei comitetur vobiscum, et bene disponat iter vestrum.» Tertius« captivam ducit captivitatem,» nam captivitate libera Jesum sequuntur agmina. Nam« expandit alas suas et assumpsit eum, atque portavit in humeris suis.»--« Dux fuisti in misericordia tua populo, quem redemisti, et portasti eum infortitudine tua, ad habitaculum sanctum tuum.» Sed circa primum notandum quod est qui migrat, est qui emigrat, est qui transmigrat. Migrat a facie tentationis, emigrat a dulcedine internae refectionis, transmigrat ad splendorem contemplationis. Primum fit, ne amittat gratiam; secundum, ut sequatur mundi stultitiam; tertium, ut supernam gustet laetitiam. Audi migrantem:« Migravit Judas propter afflictionem et multitudinem servitutis,» unde propheta:« Exite de Babylone et fugite a Chaldaeis.» De secundo:« Deus evellet te et emigrabit te de tabernaculo tuo.» Item:« Deus salvator meus, adjutor meus, non emigrabo.» Inde:« Qui vescebantur voluptuose, interierunt in viis; qui nutriebantur in croceis, amplexati sunt stercora.» De tertio dictum est ad Ezechielem:« Fac tibi vasa transmigrationis,» inde:« Quae sursum sunt sapite, non quae deorsum.»--« Accedat enim homo ad cor altum et exaltabitur Deus,» inde:« Praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis.» Sed notandum quod hujus transmigrationis tria sunt vasa: in primo sunt aquae, in secundo oleum, in tertio species aromaticae. Aqua lacrymarum, oleum amoris, species devotionis. Primum lavat, secundum impinguat, tertium exhilarat. De primo:« Invenit Elias ad caput suum vas aquae;» de secundo dicitur:« Prudentes virgines acceperunt oleum in vasis suis;» de tertio ait Jacob filiis suis:« Tollite vobiscum de optimis fructibus terrae in vasis vestris.» Sed notandum quod Chaldaei faciunt tres turmas quae transmigrationem istam impediunt. Prima est peccatorum dissimulatio, secunda subjectionis indignatio, tertia vitae femineae resolutio. Primum cor excaecat, ne viam videat; secundum superbia elevat, ut gravius corruat; tertium adulatur, ne ad regnum coelorum quod vim patitur, iter arripiat. De primo ait Job:« Si abscondi quasi homo peccatum meum, et celavi in sinu meo iniquitatem meam.»--« Verumtamen non sunt tenebrae et non est umbra mortis, ut abscondantur ibi qui operantur iniquitatem.» Itaque contritio et infelicitas in viis ejus, et viam pacis non cognoverunt. Quos secunda turma opprimit,« ascendunt usque ad coelos et descendunt usque ad abyssos, et sic anima eorum in malis tabescebat;» nam« Ante ruinam exaltatur cor;» unde Saul ascendit in montes Gelboe et ibi corruit. A tertia opprimebatur qui clamabat:« Infixus sum in limo profundi, et non est substantia.» Hic ambulare non potest, quia sordes ejus in pedibus« ejus, nec recordatus est finis sui,» unde dictum est Israelitis egredientibus ad bellum:« Qui pusillo animo est, et qui uxorem duxit, revertatur in domum suam.»

His tribus turmis tres opponuntur: primae confessionis diligentia, secundae obedientia, tertiae virtutum experientia. Prima ostendit viae veritatem, secunda donat firmitatem, tertia confert spei securitatem. Inde scriptum est:« Dixit Judas Simoni fratri suo: Assume tibi viros et vade in Galilaeam et libera fratres tuos,» ecce ista tria. Judas enim confessio interpretatur, Simon vero obediens. Viri qui eliguntur sunt virtutes. Isti ergo vadunt in Galilaeam, dum his ad regnum transmigratur, et liberat fratres suos a tribus praedictis turmis, quibus euntes impediuntur. Primus itaque miratur, secundus gratulatur, tertius glorificatur. Miratur aspiciens in coelum, gratulatur repatrians ad coelum, glorificatur ascendens in coelum. Miratur Christum nostrum, qui corpus vexerit sublimem ad coeli regiam, gratulatur eo quod soli polique patriam unam facit rempublicam. Glorificatur Patris praesentans vultibus victricis carnis gloriam. Item: Vir iste Galilaeus miratur aspiciens in mundum, aspiciens infernum, aspiciens in coelum. In primo enim invenit vanitatem, in secundo calamitatem, in tertio veritatem. 70 In primo miratur, eo quod sequatur homo mundi phantasiam; in secundo miratur, quod descendat ad inferni miseriam; in tertio miratur, quod non sequatur Christum ad gloriam. Mundum aspiciebat Salomon cum diceret:« Vidi cuncta quae sub coelo sunt, et ecce vanitas et omnia vanitas.» David idem admirabatur dicens:« Filii hominum usque quo gravi corde, ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium.» Infernum vidit Job, cum diceret:« Dimitte me paululum ut plangam dolorem meum, antequam vadam et non revertar ad terram tenebrosam, et opertam mortis caligine.» Admirabatur idem propheta dicens:« Quis poterit habitare de vobis cum igne devorante, aut quis habitabit ex vobis cum ardoribus sempiternis.» Coelum aspiciebat Stephanus dicens:« Ecce video coelos apertos et Jesum stantem a dextris Dei.» Mirabatur Jeremias, dicens:« Viae Sion lugent, ea quod non sint qui veniant ad solemnitatem,» item: Vir iste Galilaeus miratur nubem, miratur Christum, miratur angelum. Nubem clarescere, Christum ascendere, angelum descendere. Clarescere ad cognitionem veritatis; Christum ascendere, ad locum immortalitatis; angelum descendere ad locum mortalitatis. De primo:« Vidi nubem candidam, et super nubem Filium hominis sedentem;» de secundo:« Ascendit super cherubim;» de tertio Isaias:« Volavit ad me, ait, unus de seraphim.» Unde post hanc ascensionem: angelus a Joanne noluit adorari. A primo habemus illuminationem, a secundo exspectationem, a tertio visitationem. Illuminationem ad verum, exspectationem ad praemium, visitationem ad consolandum. Inde est quod filios Israel nubes illuminavit, arca Dei in terram promissionis transmigravit, angelus viam praeparavit. Inde:« Ecce mitto angelum qui praeparabit viam ante faciem tuam.» Audi claritatem:« Spiritus Paracletus docebit vos omnia.» Audi promissum:« Vado parare vobis locum et iterum veniam ad vos.» De tertio angelus:« Hic Jesus qui assumptus est a vobis in coelum, sic veniet quemadmodum vidistis euntem in coelum.» Sed videamus quomodo Christus ascendit. Primo ascendit humilitate, secundo adversitate, tertio veritate, quarto claritate. Humilitate incarnationis, persecutione passionis, veritate resurrectionis, claritate glorificationis. In primo vicit diaboli superbiam, in secundo carnis Adae petulantiam, in tertio inferni potentiam, in quarto mundi miseriam. De primo:« Exinanivit semetipsum formam servi accipiens;» de secundo:« Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum;» de tertio:« Surrexit Dominus vere et apparuit Simoni;» de quarto:« Magnum pietatis sacramentum, quod manifestum est in carne, justificatum in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria.» Ut igitur Christum imitemur eisdem gradibus, oportet nos ascendere, scilicet primo per humilitatem, secundo per persecutionem, tertio per resurrectionis veritatem, quarto per claritatem. Humiliat enim se homo, cum de peccato confunditur; persecutionem sustinet, quando affligitur; resurgit, quando a peccato absolvitur; fulget, quando, cum gloriatur, in Domino gloriatur. In primo deficit, in secundo se afficit, in tertio proficit, in quarto perficit. Deficit dum deponitur jactantia, se afficit lacrymarum affluentia, proficit in justitia, perficit supernorum intelligentia. De primo David:« Humiliatus sum usquequaque, Domine, vivifica me secundum verbum tuum;» de secundo:« Afflictus sum et humiliatus sum nimis, rugiebam a gemitu cordis mei;» de tertio:« Doce me, Domine, justificationes tuas;» de quarto:« Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est.»

Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea: tenui illum, nec dimittam, donec introducam illum in domum matris meae, et in cubiculum genitricis meae.

[ CARD.] Ac si dicat: Paululum, id est paulo post, cum pertransissem eos qui erant in vicis et plateis, et cum pertransissem vigiles, inveni quem diligit anima mea, in fide centurionis gentilis, et in fide mulierum, quae resurrectionem nuntiaverunt, et subdit: tenui eum. De hac tentione dicit Isaias ad Dominum:« Non est qui consurgat et teneat te;» et Dominus per Ezechielem:« Quaesivi virum qui interponeret sepem, et staret oppositus contra me pro terra, ne dissiparem eam, et non inveni.» Ostendit ergo beata Virgo quod indignatus erat Dominus contra vineam suam, videlicet plebem Judaicam, quae conversa erat in amaritudine et fecerat labruscas, cum facere debuisset uvas, et dixit: Tenui eum, ne vineam suam dissiparet omnino, et subdit. Nec dimittam eum, sed continua precum instantia, furorem ipsius retinebo; quod enim Dominus sanctorum precibus teneatur ipse ostendit ad Moysen, dicens:« Cerno quod populus iste durae cervicis sit; dimitte me, ut irascatur furor meus contra eum.» Dicit ergo: Non dimittam eum, sed semper tenebo, et instabo precibus, donec introducam ad matrem sive genitricem meam plebem Judaicam, et per fidem habitet ibi, tanquam in domo et tanquam in cubiculo. Signatur autem per domum status activae vitae: Martha autem excepit Dominum in domum suam. Per cubiculum vel lectum, quies vitae contemplativae signatur. Per haec igitur verba crediturae plebi Judaicae utriusque vitae status praemittitur, contemplativae videlicet et activae. Sequitur.