Ulfilas Moeso-Gothorum
Versio Bibliorum
Bibl 15
Choose a text
More by Ulfilas Moeso Gothorum
—
7032 Verbib
1
EVANGELIA.
1
Aþþan ïk ïn vatin ïzvis daupja. ïþ sa afar mis gaggida svinþoza mis ïst. þizei ïk ni ïm vairþs ei anahneivands andbindau skaudaraip skohis ïs. sah. þan ïzvis daupeiþ ïn ahmin veihamma.-- audagai. þai hrainjahairtans. unte þai guþ gasaiwand.--... ak ana lukarnastaþan. jah liuteiþ allaim þaim ïn þamma razna. sva liuhtjai liuhaþ ïzvar ïn andvairþja manne. ei gasaiwaina ïzvara goda vaurstva jah hauhjaina attan ïzvarana þana ïn himinam. ni hugjaiþ ei ïk qemjau gatairan vitoþ aiþþau praufetuns. ni qam gatairan ak usfulljan. amen auk qiþa ïzvis. und þatei usleiþiþ himins jah airþa. jota ains aiþþau ains striks ni usleiþiþ af vitoda. unte allata vairþiþ. ïþ saei nu gatairiþ aina anabusne þizo minnistono jah laisjai sva mans. sah minnista haitada ïn þiudangardjai himine. ïþ saei taujiþ jah laisjai sva. sah mikils haitada ïn þiudangardjai himine. qipa auk ïzvis þatei nibai managizo vairþiþ ïzvaraizos garaihteins þau þize bokarje jah fareisaie. ni þau qimiþ ïn þiudangardjai himine. hausideduþ þatei qiþan ïst þaim airizam. ni maurþrjais. ïth saei maurþreiþ. skula vairþiþ stauai. aþþan ik qiþa ïzvis þatei wazuh modags broþr seinamma svare skula vairþiþ stauai. ïþ saei qiþiþ broþr seinamma raka. skula vairþiþ gaqumþai. aþþan saei qiþiþ dvala. skula vairþiþ ïn gaiainnan funins. jabai nu bairais aibr þein du hunslastada jah jainar gamuneis þatei broþar þeins habaiþ wa bi þuk. aflet jainar þo giba þeina ïn andvairþja hunslastadis jah gagg faurþis gasibjon broþr þeinamma jah biþe atgaggands atbair þo giba þeina. sijais vaila hugjands andastauin þeinamma sprauto. und þatei ïs ïn viga miþ ïmma. ïbai wan atgibai þuk sa andastaua stauïn jah sa staua þuk atgibai andbahta. jah ïn karkara galagjaza. amen qiþa þus. ni usgaggis jainþro. unte usgibis þana minnistan kintu. hausideduþ þatei qiþan ïst. ni horinos. aþþan ïk qiþa ïzvis þatei wazuh saei saiwiþ qinon du luston ïzos. ju gahorinoda ïzai ïn hairtin seinamma. ïþ jabai augo þein þata taihsvo marzjai þuk. usstagg ïta jah vairp af þus. batizo ïst auk þus ei fraqistnai ains liþive þeinaize jah ni allata leik þein gadriusai ïn gaiainnan. jah jabai taihsvo þeina handus marzjai þuk. afmait þo jah vairp af þus. batizo ïst auk þus ei fraqistnai ains liþive þeinaize jah ni allata leik þein gadriusai in gaiainnan. qiþanuh þan ïst þatei wazuh saei afletai qen. gibai ïzai afstassais bokos. iþ ïk qiþa ïzvis þatei wazuh saei afletiþ qen seina inuh fairina kalkinassaus. taujiþ þo horinon. jah sa ïze afsatida liugaiþ. horinoþ. aftra hau ideduþ þatei qiþan ïst þaim airizam. ni ufarsvarais. ïþ usgibais fraujin aiþans þeinans. aþþan ïk qiþa ïzvis ni svaran allis. ni bi himina. unte stols ïst guþs. nih bi airþai. unte fotubaurd ïst fotive ïs. nih bi ïairusaulimai. unte baurgs ïst þis mikilins þiudanis. nih bi haubida þeinamma svarais. unte ni magt ain tagl weit aiþþau svart gataujan. sijaiþþan vaurd ïzvar. ja ja. ne ne. ïþ þata managizo þaim us þamma ubilin ïst. hausideduþ þatei qiþan ïst. augo und augin jah tunþu und tunþau. ïþ ïk qiþa ïzvis ni andstandan allis þamma unseljin. ak jabai was þuk stautai bi taihsvon þeina kinnu. vandei ïmma jah þo anþara. jah þamma viljandin miþ þus staua jah paida þeina niman. aflet ïmma jah vastja. jah jabai was þuk ananauþjai rasta aína. gaggais miþ ïmma tvos. þamma bidjandin þuk gibais jah þamma viljandin af þus leiwan sis ni usvandjais. hausideduþ þatei qiþan ïst. frijos newundjan þeinana jah fiais fiand þeinana. aþþan ïk qiþa ïzvis. frijoþ fijands ïzvarans. þiuþjaiþ þans vrikandans ïzvis. vaila taujaiþ þaim hatjandam ïzvis jah bidjaiþ bi þans usþriutandans ïzvis. ei vairþaiþ sunjus attins ïzvaris þis ïn himinam. unte sunnon seina urranneiþ ana ubilans jah godans jah rigneiþ ana garaihtans jah ana ïnvindans. jabai auk frijoþ þans frijondans ïzvis ainans. wo mizdono habaiþ. niu jah þai þiudo þata samo taujand. jah jabai goleiþ þans frijonds ïzvarans þatainei. we managizo taujip. niu jah motarjos þata samo taujand. sijaiþ nu jus fullatojai svasve atra ïzvar sa ïn himinam fullatojis ïst. atsaiwiþ armaion ïzvara ni taujan ïn andvairþja manne du saiwan ïm. aiþþau laun ni habaiþ fram attin ïzvaramma þamma ïn himinam. þan nu taujais armaion. ni haurnjais faura þus svasve þai liutans taujand ïn gaqumþim jah ïn garunsim. ei hauhjaindau fram mannam. amen qiþa ïzvis. andnemun mizdon seina. ïþ þuk taujandan armaion ni viti hleidumei þeina. wa taujiþ taihsvo þeina. ei sijai so armahairtiþa þeina ïn fulhsnja jah atta þeins. saei saiwiþ ïn fulhsnja. usgibiþ þus ïn bairhtein. jah. þan bidjaiþ. ni sijaiþ svasve þai liutans. unte frijond ïn gaqumþim jah vaihstam plapjo standandans bidjan. ei gaumjaindau mannam. amen qiþa ïzvis þatei haband mizdon seina. ïþ þu þan bidjais. gagg ïn heþjon þeina jah galukands haurdai þeinai bidei du attin þeinamma þamma ïn fulhsnja jah atta þeins. saei saiwiþ in fulhsnja. usgibiþ þus ïn bairhtein. bidjandansuþ- þan ni filuvaurdjaiþ svasve þai þiudo. þugkeiþ ïm auk ei ïn filuvaurdein seinai andbausjaindau. ni galeikoþ nu maiþ. vait auk atta ïzvar. þizei jus þaurbuþ. faurþizei jus bidjaiþ ïna. sva nu bidjaiþ jus. atta unsar þu in himinam. veihnai namo þein. qimai piudinassus þeins. vairþai vilja þeins sve ïn himina jah ana airþai. hlaif unsarana þana sinteinan gif uns himma daga jah aflet uns þatei skulans sijaima svasve jah veis afletam þaim skulam unsaraim. jah ni briggais uns ïn fraistubnjai. ak lausei uns af þamma ubilin. unte þeina ïst þiudangardi jah mahts jah vulþus in aivins. amen. unte jabai afletiþ mannam missadedeins ïze. afletip jah ïzvis atta ïzvar sa ufar himinam. ïþ jabai ni afletip mannam missadedins ïze. ni þau atta ïzvar afletiþ missadedins ïsvaros. aþþan biþe faistaiþ. ni vairþaiþ svasve þai liutans gaurai. fravardjand auk andvairþja seina. ei gasaiwaindau mannam fastandans. amen qiþa ïzvis þatei andnemun mizdon seina. ïþ þu fastands salbo haubiþ þein jah ludja þeina þvah. ei ni gasaiwaizau mannam fastands ak attin þeinamma þamma ïn fulhsnja. jah atta þeins. saei saiwiþ ïn fulhsnja. usgibiþ þus. ni huzdjaiþ ïzvis huzda ana airþai. þarei malo jah nidva fravardeiþ jah þarei þiubos ufgraband jah hlifand. ïþ huzdjaiþ ïzvis huzda ïn himina. þarei nih malo nih nidva fravardeiþ jah þarei þiubos ni ufgraband nih stiland. þarei auk ïst huzd ïzvar. þaruh ïst jah hairto ïzvar. lukarn leikis ïst augo. jabai nu augo þein ainfalþ ïst. allata leik þein liuhadein vairþiþ. ïþ jabai augo þein unsel ïst. allata leik þein riqizein vairþiþ. jabai nu liuhaþ þata ïn þus rigiz ïst þata riqiz wan filu. ni manna mag tvaim fraujam skalkinon. unte jabai fijaiþ ainana. jah anþarana frijoþ. aiþþau ainamma ufhauseiþ. ïþ anþaramma frakann, ni maguþ guþa skalkinon jah mammonin. duþþe qiþa ïzvis. ni maurnaiþ saivalai ïzvarnai. wa matjaiþ jah wa drigkaiþ. nih leika ïzvaramma. we vasjaiþ. niu saivala mais ïst fodeinai jah leik vastjom. ïnsaiwiþ du fuglam himinis. þei ni saiand nih sneiþand nih lisand ïn banstins. jah atta ïzvar sa ufar himinam fodeiþ ïns. niu jus maisve aþrizans sijuþ þaim. ïþ was ïzvara maurnands mag anaaukan ana vahstu seinana aleina aina. jah bi vastjos wa saurgaiþ. gakunnaiþ blomans haiþjos. waiva vahsjand. nih arbaidjand nih spinnand. qiþuh þan ïzvis þatei nih saulaumon ïn allamma vulþau seinamma gavasida sik sve ains þize. jah þande þata havi haiþjos himma daga visando jah gistradagis ïn auhn galagiþ guþ sva vasjiþ. waiva mais ïzvis leitil galaubjandans. ni maurnaiþ nu qiþandans. wa matjam aiþþau wa drigkam aiþþau we vasjaima. all auk þata þiudos sokjand. vaituh þan atta ïzvar sa ufar himinam þatei þaurbuþ--... jaina ïzvis mans. svah jah jus taujaiþ ïm. þata auk ïst vitoþ jah praufeteis. ïnngaggaiþ þairh aggvu. daur. unte braid daur jah rums vigs sa brigganda ïn fralustai jah managai sind þai ïnngaleiþandans þairh þata. wan aggvu þata daur jah þraihans vigs sa brigganda ïn libainai jah favai sind þai bigitandans þana. atsaiwiþ sveþauh faura liugnapraufetum þaim ïzei qimand at ïzvis ïn vastjom lambe. iþ ïnnaþro sind vulfos vilvandans. bi akranam ïze ufkunnaiþ ïns. ïbai lisanda af þaurnum veinabasja aiþþau af vigadeinom smakkans. sva all bagme godaize akrana goda gataujiþ. ïþ sa ubila bagms akrana ubila gataujiþ. ni mag bagms þiuþeigs akrana ubila gataujan nih bagms ubils akrana þiuþeiga gataujan. all bagme ni taujandane akran god usmaitada jah ïn fon atlagjada. þannu bi akranam ïze ufkunnaiþ ïns. ni wazuh saei qiþiþ mis. frauja frauja. ïnngaleiþiþ ïn þiudangardja himine ak sa taujands viljan attins meinis þis ïn himinam. managai qiþand mis ïn jainamma daga. frauja frauja. niu þeinamma namin þraufetidedum jah þeinamma namin unhulþons usvaurpum jah þeinamma namin mahtins mikilos gatavidedum. jah þan andhaita ïm þatei ni wanhun kunþa ïzvis. afleiþiþ fairra mis jus vaurkjandans unsibjana. wazuh nu saei hauseiþ vaurda meina jah taujiþ þo. galeiko ïna vaira frodamma. saei gatimrida razn sein ana staina. jah atïddja dalaþ rign jah qemun awos jah vaivoun vindos jah bistugqun bi þamma razna jainamma jah ni gadraus. unte gasuliþ vas ana staina. jah wazuh saei hauseiþ vaurda meina jah ni taujiþ þo. galeikoda mann dvalamma. saei gatimrida razn sein ana malmin. jah atïddja dalaþ rign jah qemun awos jah vaivoun vindos jah bistugqun bi jainamma razna jah gadraus jah vas drus ïs mikils, jah varþ þan ustauh ïesus þo vaurda. biabridedun manageins ana laiseinai ïs. vas auk laisjands ïns sve valdufri habands jah ni svasve bokarjos. dalaþ þan atgaggandin ïmma af fairgunja laistidedun afar ïmma ïumjons managos. jah sai. manna þrutsfill habands durinnands ïnvait ïna qiþands. frauja. jabai vileis. magt mik gahrainjan. jah ufrakjands handu attaitok ïmma qiþands. viljan. vairþ hrains. jah suns hrain varþ þata þrutsfill ïs. jah qaþ ïmma ïesus. saiw ei mann ni qiþais ak gagg. þuk silban ataugei gudjin jah atbair giba. þoei anabauþ moses du veitvodiþai ïm. afaruh þan þata ïnnatgaggandin ïmma ïn kafarnaum duatïddja ïmma hundafaþs bidjands ïna. jah qiþands. frauja. þiumagus meins ligiþ ïn garda usliþa harduba balviþs. jah qaþ du ïmma ïesus. ïk qimands gahailja ïna. jah andhafjands sa hundafaþs qaþ. frauja. ni ïm vairþs ei uf hrot mein ïnngaggais. ak þatainei qiþ vaurda jah gahailniþ sa þiumagus meins. jah auk ïk manna ïm habands uf valdufnja meinamma gadrauhtins. jah qiþa du þamma. gagg. jah gaggiþ. jah anþaramma. qim. jah qimiþ. jah du skalka meinamma. tavei þata. jah taujiþ. gahausjands þan ïesus sildaleikida jah qaþ du þaim afarlaistjandam. amen qiþa ïzvis. ni ïn ïsraela svalauda galaubein bigat. aþþan qiþa izvis þatei managai fram urrunsa jah saggqa qimand jah anakumbjand miþ abrahama jah ïsaka jah ïakoba in þiudangardjai himine. ïþ þai sunjus þiudangardjos usvairpanda ïn riqis þata hindumisto. jainar vairþiþ grets jah krusts tunþive. jah qaþ ïesus þamma hundafada. gagg jah svasve galaubides vairþai þus. jah gahailnoda sa þiumagus ïs ïn jainai weilai. jah qimands ïesus ïn garda paitraus jah gasaw svaihron ïs ligandein ïn heitom jah attaitok handau ïzos jah aflailot ïja so heito. jah urrais jah andbathida ïmma. at andanahtja þan vaurþanamma atberun du ïmma daimonarjans managans jah usvarp þans ahmans vaurda jah allans þans ubil habandans gahailida. ei usfullnodedi þata gamelido pairh esaïan praufetu qiþandan. sa unmahtins unsaros usnam jah sauhtins usbar. gasaiwands þan ïesus managans hiuhmans bi sik haihait galeiþan siponjans hindar marein. jah duatgaggands ains bokareis qaþ du ïmma. laisari. laistja þuk piswaduh þadei gaggis. jah qaþ du ïmma ïesus. fauhons grobos aigun jah fuglos himinis sitlans. ïþ sunus mans ni habaiþ. war haubiþ sein anahnaivjai. anþaruh þan siponje ïs qaþ du ïmma frauja. uslaubei mis frumist galeiþan jah gafilhan attan meinana. ïþ ïesus qaþ du ïmma. laistei afar mis jah let þans dauþans filhan seinans dauþans. jah ïnnatgaggandin ïmma ïn skip afarïddjedun ïmma. siponjos ïs. jah sai. vegs mikils varþ ïn marein svasve þata skip gahuliþ vairþan fram vegim. ïþ ïs saislep. jah duatgaggandans siponjos ïs urraisidedun ïna qiþandans. frauja. nasei unsis. fraqistnam. jah qaþ du ïm ïesus. wa faurhteiþ. leitil galaubjandans. þanuh urreisands gasok vindam jah marein. jah varþ vis mikil. ïþ þai mans sildaleikidedun qiþandans. wileiks ïst sa ei jah vindos jah marei ufhausjand ïmma. jah qimandin ïmma hindar marein ïn gauja gairgaisaine gamotidedun ïmma tvai daimonarjos us hlaivasnom rinnandans sleidjai filu. svasve ni mahta manna usleiþan þairh þana vig jainana. jah sai. hropidedun qiþandans. wa uns jah þus. ïesu sunau guþs. qamt her faur mel balvjan unsis. vasuh þan fairra ïm hairda sveine managaize haldana. ïþ þo skohsla bedun ïna qiþandans. jabai usvairpis uns. uslaubei uns galeiþan ïn þo hairda sveine. jah qaþ du ïm. gaggiþ. ïþ eis usgaggandans galiþun ïn hairda sveine. jah sai. run gavaurhtedun sis alla so hairda and driuson ïn marein jah gadauþnodedun ïn vatnam. ïþ þai haldandans gaþlauhun jah galeiþandans gataihun ïn baurg all bi þans daimonarjans. jah sai. alla so baurgs usïddja viþra ïesu jah gasaiwandans ïna bedun ei usliþi hindar markos ïze. jah asteigans ïn skip ufarlaiþ jah qam ïn seinai baurg. þan usatberun du ïmma usliþan ana ligra ligandan. jah gasaiwands ïesus galaubein ïze qaþ du þamma usliþin. þrafstei þuk barnilo. afletanda þus fravaurhteis þeinos. þaruh sumai þize bokarje qeþun ïn sis silbam. sa vajamereiþ. jah vitands ïesus þos mitonins ïze qaþ. duwe jus mitoþ ubila ïn hairtam ïzvaraim. waþar ïst raihtis azetizo qiþan. afletanda þus fravaurhteis. þau qiþan. urreis jah gagg. aþþan ei viteiþ þatei valdufni habaiþ sa sunus mans ana airþai afleitan fravaurhtins. þanuh qaþ du þamma usliþin. urreisands nim þana ligr þeinana jah gagg ïn gard þeinana. jah urreisands galaiþ ïn gard seinana. gasaiwandeins þan manageis ohtedun sildaleikjandans jah mikilidedun guþ. þana gibandan valdufni svaleikata mannam. jah þairhleiþands ïesus jainþro gasaw mannan sitandan at motai maþþaiu haitanana jah qaþ du ïmma. laistei afar mis. jah usstandands ïddja afar ïmma. jah varþ biþe ïs anakumbida ïn garda jah sai. managai motarjos jah fravaurhtai qimandans miþanakumbidedun ïesua jah siponjam ïs. jah gaumjandans fareisaieis qeþun du þaim siponjam ïs. duwe miþ motarjam jah fravaurhtaim matjiþ sa laisareis ïzvar. ïþ ïesus gahausjands qaþ du ïm. ni þaurbun hailai lekeis ak þai unhaili habandans. aþþan gaggaiþ ganimiþ wa sijai. armahairtiþa viljau jah ni hunsl. niþ- þan qam laþon usvaurhtans ak fravaurhtans. þanuh atïddjedun siponjos ïohannes qiþandans. duwe veis jah fareisaieis fastam filu. ïþ þai siponjos þeinai ni fastand. jah qaþ du ïm ïesus. ïbai magun sunjus bruþfadis qainon und þata weilos. þei miþ ïm ïst bruþfaþs. ïþ atgaggand dagos þan afnimada af ïm sa bruþfaþs jah þan fastand. aþþan ni washun lagjiþ du plata fanan þarihis ana snagan fairnjana. unte afnimiþ fullon af þamma snagin. jah vairsiza gataura vairþiþ. niþ- þan giutand vein niujata ïn balgins fairnjans. aiþþau distaurnand balgeis. biþeh þan jah vein usgutniþ jah balgeis fraqistnand. ak giutand vein juggata ïn balgins niujans. jah bajoþum gabairgada. miþþanei ïs rodida þata du ïm. þaruh reiks ains qimands ïnvait ïna qiþands þatei dauhtar meina nu gasvalt. akei qimands atlagei handu þeina ana ïja jah libaiþ. jah urreisands ïesus iddja afar ïmma jah siponjos ïs. jah sai. qino bloþarinnandei ïb vintruns duatgaggandei aftaro attaitok skauta vastjos ïs. qaþuh auk ïn sik. jabai þatainei atteka vastjai ïs. ganisa. ïþ ïesus gavandjands sik jah gasaiwands þo qaþ. þrafstei þuk dauthar. galaubeins þeina ganasida þuk. jah ganas so qino fram þizai weilai jainai. jah qimands ïesus ïn garda þis reikis jah gasaiwands svigljans jah haurnjans haurnjandans jah managein auhjondein. qaþ du ïm. afleiþiþ. unte ni gasvalt so mavi ak slepiþ. jah bihlohun ïna. þanuh þan usdribana varþ so managei. atgaggands ïnn habaida handu ïzos jah urrais so mavi. jah usïddja meriþa so and alla jaina airþa. jah warbondin ïesua jainþro laistidedun afar ïmma tvai blindans hropjandans jah qiþandans. armai uggkis. sunau daveidis. qimandin þan in garda duatïddjedun ïmma þai blindans jah qaþ ïm ïesus. gaulaubjats þatei magjau þata taujan. qeþun du ïmma. jai frauja. þanuh attaitok augam ïze qiþands. bi galaubeinai ïggqarai airþai ïggqis. jah usluknodedun ïm augona jah ïnagida ïns ïesus qiþands. saiwats ei manna ni viti. ïþ eis usgaggandans usmeridedun ïna ïn allai airþai. jainai. þanuh biþe ut usïddjedun eis. sai. atberun ïmma mannan baudana daimonari. jah biþe usdribans varþ unhulþo. rodida sa dumba. jah sildaleikidedun manageins qiþandans. ni aiv sva uskunþ vas ïn ïsraela. ïþ fareisaieis qeþun. ïn fauramaþlja unhulþono usdreibiþ unhulþons. jah bitauh ïesus baurgs allos jah haimos laisjands ïn gaqumþim ïze jah merjands aivaggeljon þiudangardjos jah hailjands allos sauhtins jah alla unhailja. gasaiwands þan þos manageins ïnfeinoda ïn ïze. unte vesun afdauidai jah fravaurpanai sve lamba ni habandona hairdeis. þanuh qaþ du siponjam seinaim. asans raihtis managa ïþ vaurstvjan favai. bidjiþ nu fraujans asanais ei ussandjai vaurstvjans ïn asan seina. jah athaitands þans tvalif si..---- þizai baurg. þliuhaiþ ïn anþara. amen auk qiþa ïzvis ei ni ustiuhiþ baurgs ïsraelis. unte qimiþ sa sunus mans. nist siponeis ufar laisarja nih skalks ufar fraujin seinamma. ganah siponi ei vairþai sve laisareis ïs jah skalks sve frauja ïs. jabai garda valdand baiailzaibul haihaitun. und wan filu mais þans ïnnakundans ïs. ni nunu ogeiþ ïzvis ïns. ni vaiht auk ïst gahuliþ. þatei ni andhuljaidau. jah fulgin. þatei ni ufkunnaidau. þatei qiþa ïzvis ïn riqiza. qiþaiþ ïn liuhada. jah þatei ïn auso gahauseiþ. marjaiþ ana hrotam. jah ni ogeiþ ïzvis þans usqimandans leika þatainei ïþ saivalai ni magandans usqimam. ïþ ogeiþ mais þana magandan jah saivalai jah leika fraqistjan ïn gaiainnan. niu tvai sparvans assarjau bugjanda. jah ains ïze ni gadriusiþ ana airþa ïnuh attins ïzvaris viljan. aþþan ïzvara jah tagla haubidis alla garaþana sind. ni nunu ogeiþ. managaim sparvam batizans sijuþ jus. sawazuh nu saei andhaitiþ mis ïn andvairþja manne. andhaita jah ïk ïmma ïn andvairþja attins meinis. saei ïn himinam ïst. ïþ þiswanoh saei afaikiþ mik ïn andvairþja manne. afaika jah ïk ïna ïn andvairþja attins meinis þis saei ïn himinam ïst. nih ahjaiþ þatei qemjau lagjan gavairþi ana airþa. ni qam lagjan gavairþi ak hairu. qam auk skaidan mannan viþra attan ïs jah dauhtar viþra aipein ïzos jah bruþ viþra svaihron ïzos. jah fijands mans innakundai ïs. saei frijoþ attan aiþþau aiþein ufar mik. nist meina vairþs. jah saei frijoþ sunu aiþþau dauhtar ufar mik. nist meina vairþs. jah saei ni nimiþ galgan seinana jah laistjai afar mis. nist meina vairþs. saei bigitiþ saivala seina. fraqisteiþ ïzai. jah saei fraqisteiþ saivalai seinai ïn meina. bigitiþ þo. sa andnimands. ïzvis mik andnimiþ jah sa mik andnimands andnimiþ þana sandjandan mik. sa andnimands praufetu ïn namin praufetaus mizdon praufetis nimiþ jah sa andnimans garaihtana ïn namin garaihtis mizdon garaihtis nimiþ. jah saei gadragkeiþ ainana þize minnistane stikla kaldis vatins þata nei ïn namin siponeis. amen qiþa ïzvis ei ni fraqisteiþ mizdon seinai. jah varþ. biþe usfullida ïesus anabiudands þaim tvalif siponjam senaim. ushof sik jainþro du laisjan jah merjan and baurgs ïze. ïþ ïohannes gahausjands ïn karkarai vaurstva xristaus ïnsandjands bi siponjam seinaim qaþ du ïmma. þu ïs sa qimanda þau anþarizuh beidaima. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. gaggandans gateihiþ ïohanne þatei gahauseip jah gasaiwiþ. blindai ussaiwand jah haltai gaggand. þrutsfillai hrainjai vairþand jah baudai gahausjand jah dauþai urreisand jah unledai vailamerjanda. jah audags ïst wazuh saei ni gamarzjada ïn mis. at þaim þan afgaggandam dugann ïesus qiþan þaim manageim bi ïohannen. wa usïddjeduþ ana auþida saiwan. raus fram vinda vagidata. akei wa usïddjeduþ saiwan. mannan hnasqjaim vastjom gavasidana. sai. þaiei hnasqjaim vasidai sind. ïn gardim þiudane sind. akei wa usïddjeduþ saiwan. praufetu. jai qiþa ïzvis jah managizo praufetau. sa ïst auk. bi þanei gameliþ ïst. sai. ïk ïnsandja aggilu meinana faura þus. saei gamanveiþ vig þeinana faura þus. amen qiþa ïzvis. ni urrais ïn baurim qinono maiza ïohanne þamma daupjandin. ïþ sa minniza ïn þiudangardjai himine maiza ïmma ïst. framuh þan þaim dagam ïohannis þis dauþjandins und hita þiudangardi himine anamahtjada jah anamahtjandans fravilvand þo. allaï auk praufeteis jah vitoþ und ïohanne fauraqeþun. jah jabai vildedeiþ miþniman. sa ïst helias. saei skulda qiman. saei habai au sona hausjandona ga hausj ai. wamma nu galeiko þata ku ni. galeik ïst barnam sitandam ïn garunsai jah vopjan dam anþarans. jah qiþan dam. sviglodedum ïz vis jah ni plinsideduþ. huf um jah ni qainodeduþ. quam raihtis ïohan nes nih mat jands nih drigk ands jah qi þand. unhulþ on habaiþ. qam sa sunus mans matjands jah drigkands jah qiþand. sai man na. afetja jah a fdrugkja. mo tarje frijonds jah fravaurhtaize. jah usvaurhta gadomida varþ handugei fram barnam seinaim. þanuh dugann ïdveitjan baurgim. ïn þaimei vaurþun þos managistons mahteis ïs. þatei ni ïdreigodedun s ik. vai þus kaurazein. vai þus beþ saidam. unte ïþ vau rþeina ïn tyre jah seidone landa mah teis þos vaur þanons ïn ïzvis. airis þau ï n sakkau jah azgon ïdreigo dedeina. sveþauh qiþ a ïzvis. tyrim jah seidonim sutizo vai rþiþ ïn daga stau os þau ïzvis. jah þu kafarna um. þu und hi min ushauhida. dalaþ und halja galeiþis. unte jabai ïn s audaumjam vaurþeina m ahteis þos vaurþanons ïn ïzvis. aiþþau eïs veseina und hina dag. sveþauh qiþa ïzvis þatei airþai saudaumje sutizo vairþip ïn daga stauos þau þus. ïnuh jainamma mela andhaf..-- wanuh þan þuk sewum gast jah galaþodedum. aiþþau naqadana jah vasidedum. wanuh þan þuk sewum siukana aiþþau ïn karkarai jah atïddjedum du þus. jah andhafjands sa þiudans qiþiþ du ïm. amen qiþa ïzvis. jah þan ei tavideduþ ainamma þize minnistane broþre meinaize. mis tavideduþ. þanuh qiþiþ jah þaim af hleidumein ferai. gaggiþ fairra mis jus fraqiþanans ïn fon þata aiveino þata manvido unhulþin jah aggilum ïs. unte gredags vas janni gebuþ mis matjan. afþaursiþs vas jan- ni dragkideduþ mik. gasts jan- ni galaþodeduþ mik. naqaþs jan- ni vasideduþ mik. siuks jah ïn karkarai jan- ni gaveisodeduþ meina. þanuh andhafjand jah þai qiþandans, frauja wan þuk sewum gredagana aiþþau afþaursidana aiþþau gast aiþþau naqadana aiþþau siukana aiþþau ïn karkarai jan- ni andbahtidedeima þus. þanuh andhafjiþ ïm qiþands. amen qiþa ïzvis. jah þan ei ni tavideduþ ainamma þize leitilane. mis ni tavideduþ. jah galeiþand þai ïn balvein aiveinon ïþ þai garaihtans ïn libain aiveinon. jah varþ. biþe ustauh ïesus alla þo vaurda. qaþ siponjam seinaim. vituþ þatei afar tvans dagans paska vairþiþ jas- sa sunus mans atgibada du ushramjan. þanuh---- þaurbum veitvode. sai. nu gahausideduþ þo vajamerei ïs. wa ïzvis þugkeiþ. ïþ eis andhafjandans qeþun. skula dauþaus ïist. þanuh spivum ana andavleizn ïs jah kaupastedun ïna. sumaiþ- þan lofam slohun qiþandans. praufetei unsis xristu. was ïst sa slahands þuk. ïþ paitrus uta sat ana rohsnai jah duatïddja ïmma aina þivi qiþandei. jah þu vast miþ ïesua þamma galeilaiau. ïþ ïs laugnida faura þaim allaim qiþands. ni vait wa qiþis. usgaggandan þan ïna ïn daur gasaw ïna anþara jah qaþ du þaim jainar. jah sa vas miþ ïesua þamma nazoraiau. jah aftra afaiaik miþ aiþa svarands þatei ni kann þana mannan. afar leitil þan atgaggandans þai standandans qeþun paitrau. bi sunjai jah þu þize ïs. jah auk razda þeina bandveiþ þuk. þanuh dugann afdomjan jah svaran þatei ni kann þana mannan. jah suns hana hrukida. jah gamunda paitrus vaurdis ïesuis qiþanis du sis þatei faur hanins hruk þrim simþam afaikis mik. jah usgaggands ut gaigrot baitraba. at maurgin þan vaurþanana runa nemum allai gudjans jah þai sinistans manageins bi ïesu. ei afdauþidedeina ïna. jah gabindandans ïna gatauhun jah anafulhun ïna pauntiau peilatau kindina. þanuh gasaiwands ïudas sa galevjands ïna þatei du stauai gatauhans varþ. ïdreigonds gavandida þans þrinstiguns silubrinaize gudjam jah sinistam qiþands. fravaurhta mis galevjands bloþ svikn. ïþ eis qeþun. wa kara unsis. þu viteis. jah atvairpands þaim silubram ïn alh aflaiþ jah galeiþands ushaihah sik. ïþ þai gudjans nimandans þans skattans qeþun. ni skuld ïst lagjan þans ïn kaurbanaun. unte andvairþi bloþis ïst. garuni þan nimandans usbauhtedun us þaim þana akr kasjins du usfilham þaim gastim. duþþe haitans varþ akrs jains akrs bloþis und hina dag. þanuh usfullnoda þata qiþano þairh ïairaimian praufetu qiþandan. jah usnemun þrinstiguns silubreinaize andvairþi þis vairþodins. þatei garahnidedun fram sunum ïsraelis. jah atgebun ïns und akra kasjins svasve anabauþ mis frauja. ïþ ïesus stoþ faura kindina jah frah ïna sa kindins qiþands. þu ïs þiudans ïudaie. ïþ ïesus qaþ du ïmma. þu qiþis. jah miþþanei vrohiþs vas fram þaim gudjam jah sinistam. ni vaihta andhof. þanuh qaþ du ïmma peilatus. niu hauseis. wan filu ana þuk veitvodjand. jah ni andhof ïmma viþra ni ainhun vaurde. svasve sildaleikida sa kindins filu. and dulþ þan warjanoh biuhts vas sa kindins fraletan ainana þizai managein bandjan. þanei vildedun. habaidedunuh þan bandjan gatarhidana barabban. gaqumanaim þan ïm qaþ im peilatus. wana vileiþ ei fraletau ïzvis. barabban þau ïesu. saei haitada xristus. vissa auk þatei ïn neiþis atgebun ïna. sitandin þan ïmma ana stauastola ïnsandida du ïmma qens ïs qiþandei. ni vaiht þus jah þamma garaihtin---- ïsraelis ïst. atsteigadau nu af þamma galgin. ei gasaiwaima jah galaubjam ïmma. trauaida du guþa lausjadau nu ïna. jabai vili ïna. qaþ auk þatei guþs ïm sunus. þatuh samo jah þai vaidedjans þai miþushramidans ïmma ïdveitidedun ïmma. fram saihston þan weilai varþ riqis ufar allai airþai und weila niundon. ïþ pan bi weila niundon ufhropida ïesus stibnai mikilai qiþands. helei helei. lima sabakþani. þatei ïst. guþ meins guþ meins. duwe mis bilaist. ïþ sumai þize jainar standandane gahausjandans qeþun þatei helian vopeiþ sa. jah suns þragida ains us ïm jah nam svamm fulljands akeitis jah lagjands ana raus draggkida ïna. ïþ þai anþarai qeþun. let ei saiwam. qimaiu helia nasjan ïna. ïþ ïesus aftra hropjands stibnai mikilai aflailot ahman. jah þan faurhah alhs diskritnoda ïn tva ïupaþro und dalaþ jah airþa reiraida jah stainos disskritnodedun jah hlaivasnos usluknodedun jah managa leika þize ligandane veihaize urrisun jah usgaggandans us hlaivasnom afar urrist ïs ïnnatgaggandans ïn þo veihon baurg jah ataugidedun sik managaim. ïþ hundafaþs jah þai miþ ïmma vitandans ïesua gasaiwandans þo reiron jah þo vaurþanona ohtedun abraba qiþandans. bi sunjai guþs sunus ïst sa. vesunuh þan jainar qinons managos fairraþro saiwandeins. þozei laistidedun afar ïesua fram galeilaia andbahtjandeins ïmma. ïn þaimei vas marja so magdalene jah marja so ïakobis jah ïosez aiþei jah aiþei sunive zaibaidaiaus. ïþ þan seiþu varþ. qam manna gabigs af areimaþaias. þizuh namo ïosef. saei jah silba siponida ïesua. sah atgaggands du peilatau baþ þis leikis ïesuis. þanuh peilatus uslaubida giban þata leik. jah nimands þata leik ïosef bivand ïta sabana hrainjamma jah galagida ïta ïn niujamma seinamma hlaiva. þatei ushuloda ana staina jah faurvalvjands staina mikilamma daurons þis hlaivis galaiþ. vasuh þan jainar marja magdalene jah so anþara marja sitandeins andvairþis þamma hlaiva. ïftumin þan daga. saei ïst afar paraskaivein. gaqemum auhumistans gudjans jah fareisaieis du peilatau qiþandans. frauja. gamundedum þatei jains airzjands qaþ nauh libands. afar þrins dagans urreisa. hait nu vitan þamma hlaiva und þana þridjan dag. ïbai ufto qimandans þai siponjos ïs binimaina ïmma jah qiþaina du managein. urrais us dauþaim. jah ïst so speidizei airzipa vairsizei þizai frumein. qaþ ïm peilatus. habaiþ vardjans. gaggiþ vitaiduh svasve kunnuþ. ïþ eis gaggandans galukun þata hlaiv faursigljandans þana--
2
AIVAGGELJO þAIRH MARKU ANASTODEIþ.
2
Anastodeins aivanggeljons ïesuis xristaus sunaus guþs. sve gameliþ ïst ïn esaï ïn praufetau. sai. ik ïnsandja aggilu meinana faura þus. saei gamanveiþ vig þeinana faura þus. stibna vopjandins ïn auþidai. manveiþ vig fraujins. raihtos vaurkeiþ staigos guþs unsaris. vas ïohannes daupjands ïn auþidai jah merjands daupein ïdreigos du aflageinai fravaurhte. jah usïddjedun du ïmma all ïudaialand jah ïairusaulymeis jah daupidai vesun allai ïn ïaurdane awai fram ïmma andhaitandans fravaurhtim seinaim. vasuþ- þan ïohannes gavasiþs taglam ulbandaus jah gairda filleina bi hup seinana jah matida þramsteins jah miliþ haiþvisk jah merida qiþands. qimiþ svinþoza mis. sa afar mis þizei ïk ni ïm vairþs anahneivands andbindan skaudaraip skohe ïs. aþþan ïk daupja ïzvis ïn vatin. ïþ ïs daupeiþ ïzvis ïn ahmin veihamma. jah varþ ïn jainaim dagam. qam ïesus fram nazaraiþ galeilaias jah daupiþs vas fram ïohanne ïn ïaurdane. jah suns usgaggands us þamma vatin gasaw usluknans himinans jah ahman sve ahak atgaggandan ana ïna. jah stibna qam us himinam. þu ïs sunus meins sa liuba. ïn þuzei vaila galeikaida. jah suns sai. ahma ïna ustauh ïn auþida jah vas ïn þizai auþidai dage fidvoortiguns fraisans fram satanin jah vas miþ diuzam jah aggileis andbahtidedun ïmma. ïþ afar þatei atgibans varþ ïohannes. qam ïesus ïn galeilaia merjands aivaggeljon þiudangardjos guþs qiþands þatei usfullnoda þata mel jah atnewida sik piudangardi guþs. ïdreigoþ jah galaubeiþ ïn aivaggeljon. jah warbonds faur marein galeilaias gasaw seimonu jah andraian broþar ïs. þis seimonis. vairpandans nati ïn marein. vesun auk fiskjans. jah qaþ ïm ïesus hirjats afar mis jah gatauja ïgqis vairþan nutans manne. jah suns afletandans þo natja seina laistidedun afar ïmma. jah jainþro ïnngaggands framis leitil gasaw ïakobu þana zaibaidaiaus jah ïohanne broþar ïs jah þans ïn skipa manvjandans natja. jah suns haihait ïns jah afletandans attan seinana zaibaidaiu ïn þamma skipa miþ asnjam galiþun afar ïmma jah galiþun ïn kafarnaum. jah suns sabbato daga galeiþands ïn synagogen laisida ïns jah usfilmans vaurþun ana þizai laiseinai ïs. unte vas laisjands ïns sve valdufni habands jah ni svasve þai bokarjos. jah vas ïn þizai synagogen ïze manna ïn unhrainjamma ahmin jah ufhropida qiþands. fralet. wa uns jah þus ïesu nazorenai. qamt fraqistjan uns. kann þuk was þu ïs. sa veiha guþs. jah andbait ïna ïesus qiþands. þahai jah usgagg ut us pamma. ahma unhrainja. jah tahida ïna ahma sa unhrainja jah hropjands stibnai mikilai usïddja us ïmma. jah afslauþnodedun allai sildaleikjandans. svaei sokidedun miþ sis misso qiþandans. wa sijai þata. wo so laiseino so niujo. ei miþ valdufnja jah ahmam þaim unhrainjam anabiudiþ jah ufhausjand ïmma. usïddja þan meriþa ïs suns and allans bisitands galeilaias. jah suns us þizai synagogen usgaggandans qemun ïn garda seimonis jah andraïins miþ ïakobau jah ïohannen. ïþ svaihro seimonis lag ïn brinnon. jah suns qeþun ïmma bi ïja. jah duatgaggands urraisida þo undgreipands handu ïzos. jah aflailot þo so brinno suns jah andbahtida ïm. andanahtja þan vaurþanamma. þan gasaggq sauïl. berun du ïmma allans þans ubil habandans jah unhulþons habandans. jah so baurgs alla garunnana vas at daura. jah gahailida managans ubil habandans missaleikaim sauhtim jah unhulþons managos usvarp jah ni fralailot rodjan þos unhulþons. unte kunþedun ïna. jah air uhtvon usstandands usïddja jah galaiþ ana auþjana staþ jah jainar baþ. jah galaistans vaurþun ïmma seimon jah þai miþ ïmma. jah bigitandans ïna qeþun du ïmma þatei allai puk sokjand. jah qaþ du ïm. gaggam du þaim bisunjane haimom jah baurgim. ei jah jainar merjau. unte duþe qam. jah vas merjands ïn synagogim ïze and alla galeilaian jah unhulþons usvairpands. jah qam at ïmma þrutsfill habands bidjands ïna jah knivam knussjands jah qiþands du ïmma þatei. jabai vileis. magt mik gahrainjan. ïþ ïesus ïnfeinands ufrakjands handu seina attaitok ïmma jah qaþ ïmma. viljau. vairþ hrains. jah biþe qaþ þata ïesus. suns þata þrutsfill aflaiþ af ïmma jah hrains varþ. jah gawotjands ïmma suns ussandida ïna jah qaþ du ïmma. saiw ei mannhun ni qiþais vaiht ak gagg þuk silban ataugjan gudjin jah atbair fram gahraineinai þeinai. þatei anabauþ moses du veitvodiþai ïm. iþ ïs usgaggands dugann merjan filujah usqiþan þata vaurd. svasve ïs juþan ni mahta andaugjo ïn baurg galeiþan ak uta ana auþjaim stadim vas. jah ïddjedun du ïmma allaþro. jah galaiþ aftra ïn kafarnaum afar dagans. jah gafrehun þatei ïn garda ïst. jah suns gaqemun managai. svasve juþan ni gamostedun nih at daura. jah rodida ïm vaurd. jah qemun at ïmma usliþan bairandans hafanana fram fidvorim jah ni magandans newa qiman ïmma faura manageim andhulidedun hrot. þarei vas ïesus. jah usgrabandans ïnsailidedun þata badi jah fralailotun. ana þammei lag sa usliþa. gasaiwands þan ïesus galaubein ïze qaþ du þamma usliþin. barnilo. afletanda þus fravaurhteis þeinos. vesunuh þan sumai þize bokarje jainar sitandans jah þagkjandans sis ïn hairtam seinaim. wa sa sva rodeiþ naiteinins. was mag afletan fravaurhtins niba ains guþ. jah suns ufkunnands ïesus ahmin seinamma þatei sva þai mitodedun sis qaþ du ïm. duwe mitoþ þata ïn hairtam ïzvaraim. waþar ïst azetizo du qiþan þamma usliþin. afletanda þus fravaurhteis þeinos. þau qiþan. urreis jah nim þata badi þeinata jah gagg. aþþan ei viteiþ þatei valdufni habaiþ sunus mans ana airþai afletan fravaurhtins. qaþ du þamma usliþin. þus qiþa. urreis nimuh þata badi þein jah gagg du garda þeinamma. jah urrais suns jah ushafjands badi usïddja faura andvairþja allaize. svasve usgeisnodedun allai jah hauhidedun mikiljandans guþ qiþandans þatei aiv sva ni gasewum. jah galaiþ aftra faur marein. jah all manageins ïddjedun du ïmma jah laisida ïns. jah warbonds gasaw laivvi þana alfaiaus sitandan at motai jah qaþ du ïmma. gagg afar mis. jah usstandands ïddja afar ïmma. jah varþ. biþe ïs anakumbida ïn garda ïs. jah managai motarjos jah fravaurhtai miþanakumbidedun ïesua jah siponjam ïs. vesun auk managai jah ïddjedun afar ïmma. jah þai bokarjos jah fareisaieis gasaiwandans ïna matjandan miþ þaim motarjam jah fravaurhtaim qeþun du þaim siponjam ïs. wa ïst þatei miþ motarjam jah fravaurhtaim matjiþ jah driggkiþ. jah gahausjands ïesus qaþ du ïm. ni þaurbun svinþai lekeis ak þai ubilaba habandans. ni qam laþon usvaurhtans ak fravaurhtans. jah vesun siponjos ïohannis jah fareisaieis fastandans. jah atïddjedun jah qeþun du ïmma. duwe siponjos ïohannis jah fareisaieis fastand ïþ þai þeinai siponjos ni fastand. jah qaþ ïm ïesus. ïbai magun sunjus bruþfadis. und þatei miþ ïm ïst bruþfaþs. fastan. sva lagga weila sve miþ sis haband bruþfad. ni magun fastan. aþþan atgaggand dagos þan afnimada af im sa bruþfaþs. jah þan fastand ïn jainamma daga. ni manna plat fanins niujis siujiþ ana snagan fairnjana. ïbai afnimai fullon af þamma sa niuja þamma fairnjin jah vairsiza gataura vairþiþ. ni manna giutiþ vein juggata ïn balgins fairnjans. ïbai aufto distairai vein þata niujo þans balgins jah vein usgutniþ jah þai balgeis fraqistnand. ak vein juggata ïn balgins niujans giutand. jah varþ þairhgaggan ïmma sabbato daga þairh atisk jah dugunnun siponjos ïs skevjandans raupjan ahsa. jah fareisaieis qeþun du imma. sai. wa taujand siponjos þeinai sabbatim. þatei ni skuld ïst. jah ïesus qaþ du ïm. niu ussuggvuþ aiv. wa gatavida daveid. þan þaurfta jah gredags vas. ïs jah þai miþ ïmma. waiva galaiþ ïn gard guþs uf abjaþara gudjin jah hlaibans faurlageinais matida. þanzei ni skuld ïst matjan niba ainaim gudjam. jah gaf jah þaim miþ sis visandam. jah qaþ ïm. sabbato ïn mans varþ gaskapans ni manna ïn sabbato dagis. svaei frauja ïst sa sunus mans jah þamma sabbato. jah galaiþ aftra ïn synagogen. jah vas jainar manna gaþaursana habands handu. jah vitaidedun ïmma. hailidedi sabbato daga. ei vrohidedeina ïna. jah qaþ du þamma mann þamma gaþaursana habandin handu. urreis ïn midumai. jah qaþ du ïm. skuldu ïst ïn sabbatim þiuþ taujan aiþþau unþiuþ taujan. saivala nasjan aiþþau usqistjan. ïþ eis þahaidedun. jah ussaiwands ïns miþ moda gaurs ïn daubiþos hairtins ïze qaþ du þamma mann. ufrakei þo handu þeina. jah ufrakida. jah gastoþ aftra so handus ïs. jah gaggandans þan fareisaieis sunsaiv miþ þaim herodianum garuni gatavidedun bi ïna. ei ïmma usqemeina. jah ïesus aflaiþ miþ siponjam seinaim du marein. jah filu manageins us galeilaian laistidedun afar ïmma. jah us ïudaia jah us ïairusaulymim jah us ïdumaïa jah hindana ïaurdanaus. jah þai bi tyra jah seidona manageins filu gahausjandans. wan filu ïs tavida. qemun at ïmma. jah qaþ þaim siponjam seinaim ei skip habaiþ vesi at ïmma ïn þizos manageins. ei ni þraiheina ïna. managans auk gahailida. svasve drusun ana ïna. ei ïmma attaitokeina. jah sva managai sve habaidedun vundufnjos jah ahmans unhrainjans. þaih þan ïna gasewun. drusun du ïmma jah hropidedun qiþandans þatei þu ïs sunus guþs. jah filu andbait ïns ei ïna ni gasvikunþidedeina. jah ustaig ïn fairguni jah athaihait þanzei vilda ïs jah galiþun du ïmma. jah gavaurhta tvalif du visan miþ sis jah ei ïnsandidedi ïns merjan jah haban valdufni du hailjan sauhtins jah usvairpan unhulþons. jah gasatida seimona namo paitrus. jah ïakobau þamma zaibaidaiaus jah ïohanne broþr ïakobaus. jah gasatida ïm namma bauanairgais. þatei ïst. sunjus þeiwons. jah andraian jah filippu jah barþaulaumaiu jah matþaiu jah boman jah ïakobu þana alfaiaus jah þaddaiu jah seimona þana kananeiten jah ïudan ïskarioten. saei jah galevida ina. jah atïddjedun ïn gard. jah gaïddja sik managei. svasve ni mahtedun nih hlaif matjan. jah hausjandans fram ïmma bokarjos jah anþarai usïddjedun gahaban ïna. qeþun auk þatei usgaisiþs ïst. jah bokarjos þai af ïairusaulymai qimandans qoþun þatei baiailzaibul habaiþ jah þatei ïn þamma reikistin unhulþono usvairpiþ þaim unhulþom. jah athaitands ïns ïn gajukom qaþ du ïm. waiva mag satanas satanan usvairpan. jah jabai þiudangardi viþra sik gadailjada. ni mag standan so þiudangardi jaina. jah jabai gards viþra sik gadailjada. ni mag standan sa gards jains. jah jabai satana usstoþ ana sik silban jah gadailiþs varþ. ni mag gastandan ak andi habaiþ. ni manna mag kasa svinþis galeiþands ïn gard ïs vilvan. niba faurþis þana svinþan gabindiþ jah þana gard ïs disvilvai. amen qiþa ïzvis þatei allata afletada þata fravaurhte sunum manne jah naiteinos sva managos svasve vajamerjand. aþþan saei vajamereiþ ahman veihana. ni habaiþ fralet aiv ak skula ïst aiveinaizos fravaurhtais. unte qeþun. ahman unhrainjana habaiþ. jah qemun þan aiþei ïs jah broþrjus ïs jah uta standandona ïnsandidedun du ïmma haitandona ïna. jah setun bi ïna managei. qeþun þan du ïmma. sai. aiþei þeina jah broþrjus þeinai jah svistrjus þeinos uta sokjand þuk. jah andhof ïm qiþands. wo ïst so aiþei meina aiþþau þai broþrjus meinai. jah bisaiwands bisunjane þans. bi sik sitandans qaþ. sai. aiþei meina jah þai broþrjus meinai. saei allis vaurkeiþ viljan guþs. sa jah broþar meins jah svistar jah aiþei ïst. jah aftra ïesus dugann laisjan at marein. jah galesun sik du ïmma manageins filu. svasve ïna galeiþan ïn skip. gasitan in marein. jah alla so managei viþra marein ana staþa vas. jah laisida ïns ïn gajukom manag. jah qaþ ïm ïn laiseinai seinai. hauseiþ. sai. urrann sa saiands du saian fraiva seinamma. jah varþ. miþþanei saiso. sum raihtis gadraus faur vig. jah qemun fuglos jah fretun þata. anþaruþ- þan gadraus ana stainahamma. þarei ni habaida airþa managa. jah suns urrann. ïn þizei ni habaida diuþaizos airþos. at sunnin þan urrinnandin ufbrann. jah unte ni habaida vaurtins. gaþaursnoda. jah sum gadraus ïn þaurnuns. jah ufarstigun þai þaurnjus jah afwaþidedun þata. jah akran ni gaf. jah sum gadraus ïn airþa goda jah gaf akran urrinnando jah vahsjando. jah bar ain. l. jah ain. j. jah ain. r. jah qaþ. saei habai ausona hausjandona. gahausjai. ïþ biþe varþ sundro. frehun ïna þai bi ïna miþ þaim tvalibim þizos gajukons. jah qaþ ïm. ïzvis atgiban ïst kunnan runa þiudangardjos guþs. ïþ jainaim þaim uta ïn gajukon allata vairþiþ. ei saiwandans saiwaina jah ni gaumjaina. jah hausjandans hausjaina jah ni fraþjaina. nibai wan gavandjaina sik jah afletaindau ïm fravaurþeis. jah qaþ du ïm. ni vituþ þo gajukon jah waiva allos þos gajukons kunneiþ. sa saijands vaurd saijiþ. aþþan þai viþra vig. sind. þarei saiada þata vaurd. jah þan gahausjand unkarjans. suns qimiþ satanas jah usnimiþ vaurd þata ïnsaiano ïn hairtam ïze jah sind samaleiko þai ana stainahamma saianans. þaiei þan hausjand þata vaurd. suns miþ fahedai nimand ïta jah ni haband vaurtins ïn sis ak weilawairbai sind. þaþroh biþe qimiþ aglo aiþþau vrakja ïn þis vaurdis. suns gamarzjanda. jah þai sind þai ïn þaurnuns saianans þai vaurd hausjandans. jah saurgos þizos libainais jah afmarzeins gabeins jah þai bi þata anþar lustjus ïnnatgaggandans afwapjand þata vaurd jah akranalaus vairþiþ. jah þai sind þai ana airþai þizai godon saianans. þaiei hausjand þata vaurd jah andnimand jah akran bairand. ain. l. jah ain. j. jah ain. r. jah qaþ du ïm. ïbai lukarn qimiþ duþe ei uf melan satjaidau aiþþau undar ligr. niu ei ana lukarnastaþan satjaidau. nih allis ïst wa fulginis. þatei ni gabairht jaidau. nih varþ analaugn. ak ei svikunþ vairþai. jabai was habai ausona hausjandona. gahausjai. jah qaþ du ïm. saiwiþ wa hauseiþ. ïn þizaiei mitaþ mitiþ. mitada ïzvis jah biaukada ïzvis þaim galaubjandam. unte þiswammeh saei habaiþ. gibada ïmma. jah saei ni habaiþ. jah þatei habaiþ. afnimada ïmma. jah qaþ sva ïst þiudangardi guþs. svasve jabai manna vairpiþ fraiva ana airþa. jah slepiþ jah urreisiþ naht jah daga. jah þata fraiv keiniþ jah liudiþ. sve ni vait ïs. silbo auk airþa akran bairiþ. frumist gras þaþroh ahs þaþroh fulleiþ kaurnis ïn þamma ahsa. þanuh biþe atgibada akran. suns ïnsandeiþ gilþa. unte atïst asans. jah qaþ. we galeikom þiudangardja guþs aiþþau ïn wileikai gajukon gabairam þo. sve kaurno sinapis. þatei þan saiada ana airþa. minnist allaize fraive ïst þize ana airþai. jah þan saiada. urrinniþ jah vairþiþ allaize grase maist jah gataujiþ astans mikilans. svasve magun uf skadau ïs fuglos himinis gabauan. jah svaleikaim managaim gajukom rodida du ïm þata vaurd. svasve mahtedun hausjon. ïþ ïnuh gajukon ni rodida ïm. ïþ sundro siponjam seinaim andband allata. jah qaþ du ïm ïn jainamma daga. at andanahtja þan vaurþanamma usleipam jainis stadis. jah afletandans þo managein andnemun ïna sve vas ïn skipa. jah þan anþara skipa vesun miþ ïmma. jah varþ skura vindis mikila jah vegos valtidedun ïn skip. svasve ïta juþan gafullnoda. jah. vas ïs ana notin ana vaggarja slepands. jah urraisidedun ïna jah qeþun du ïmma. laisari. niu kara þuk þizei fraqistnam. jah urreissands gasok vinda jah qaþ du marein. gaslavai. afdumbn. jah anasilaida sa vinds jah varþ vis mikil. jah qaþ du ïm. duwe faurhtai sijuþ sva. waiva ni nauh habaiþ galaubein. jah ohtedun sis agis mikil jah qeþun du sis misso. was þannu sa sijai. unte jah vinds jah marei ufhausjand ïmma. jah qemun hindar marein ïn landa gaddarene. jah usgaggandin ïmma us skipa suns gamotida ïmma manna us aurahjom ïn ahmin unhrainjamma. saei bauain habaida ïn aurahjom. jah ni naudibandjom eisarneinaim manna mahta ïna gabindan. unte ïs ufta eisarnam bi fotuns gabuganaim jah naudibandjom eisarneinaim gabundans vas jah galausida af sis þos naudibandjos jah þo ana fotum eisarna gabrak. jah. manna ni mahta ïna gatamjan jah sinteino nahtam jah dagam ïn aurahjom jah in fairgunjam vas hropjands jah bliggvands sik stainam... saiwands þan ïesu fairraþro rann jah ïnvait ïna. jah hropjands stibnai mikilai qaþ. wa mis jah þus. ïesu sunau guþs þis hauhistins. bisvara þuk bi gupa. ni balvjais mis. unte qaþ ïmma. usgagg ahma unhrainja us pamma mann. jah frah ïna. wa namo þein. jah qaþ du ïmma. namo mein laigaion. unte managai sijum. jah baþ ïna filu ei ni usdrebi ïm us landa. vasuh þan jainar hairda sveine haldana at þamma fairgunja. jah bedun ïna allos þos unhulþons qiþandeins. ïnsandei unsis ïn þo sveina. ei ïn þo galeiþaima. jah. uslaubida ïm ïesus suns. jah usgaggandans ahmans þai unhrainjans galiþun ïn po sveina. jah rann so hairda and driuson ïn marein. vesunuþ- þan sve tvos þusundjos jah afwapnodedun ïn marein. jah. þai haldandans þo sveina gaþlauhun jah gataihun ïn baurg jah ïn haimom. jah qemun saiwan. wa vesi þata vaurþano. jah atïddjedun du ïesua jah gasaiwand þana vodan sitandan jah gavasidana jah fraþjandan þana saei habaida laigaion jah ohtedun. jah sþillodedun ïm þaiei gasewun. waiva varþ bi þana vodan jah bi þo sveina. jah dugunnun bidjan ïna galeiþan hindar markos seinos. jah ïnngaggandan ïna ïn skip baþ ïna saei vas vods ei miþ ïmma vesi. jah ni lailot ïna ak qaþ du ïmma. gagg du garda þeinamma du þeinaim jah gateih ïm. wan filu þus frauja gatavida jah gaarmaida þuk. jah galaiþ jah dugann merjan ïn daikapaulein. wan filu gatavida ïmma ïesus. jah allai sildaleikidedun. jah usleiþandin ïesua ïn skipa aftra hindar marein gaqemun sik manageins filu du ïmma. jah vas faura marein. jah sai. qimiþ ains þize synagogafade namin jaeirus jah saiwands ïna gadraus du fotum ïesuis. jah baþ ïna filu qiþands þatei dauhtar meina aftumist habaiþ. ei qimands lagjais ana þo handuns. ei ganisai jah libai. jah galaiþ miþ ïmma jah ïddjedun afar ïmma manageins filu jah þraihun ïna. jah qinono suma visandei ïn runa bloþis jera tvalif jah manag gaþulandei fram managaim Iekjam jah fraqimandei allamma seinamma jah ni vaihtai botida ak mais vairs habaida. gahausjandei bi ïesu atgaggandei ïn managein aftana attaitok vastjai ïs. unte qaþ þatei jabai vastjom ïs atteka. ganisa. jah sunsaiv gaþaursnoda sa brunna blopis ïzos jah ufkunþa ana leika þatei gahailnoda af þamma slaha. jah sunsaiv ïesus ufkunþa ïn sis silbin þo us sis maht usgaggandein. gavandjands sik ïn managein qaþ. was mis taitok vastjom. jah qeþun du ïmma siponjos ïs. saiwis þo managein þreihandein þuk jah qiþis. was mis taitok. jah vlaitoda saiwan þo þata taujandein. iþ so qino ogandei jah reirandei. vitandei þatei varþ bi ïja qam jah draus du ïmma jah qaþ ïmma alla þo sunja. ïþ ïs qaþ du ïzaï. dauhtar. galaubeins þeina ganasida þuk. gagg ïn gavairþi jah sijais haila af þamma slaha þeinamma. nauhþanuh ïmma rodjandin qemun fram þamma synagogafada qiþandans þatei dauhtar þeina gasvalt. wa þanamais draibeis þana laisari. ïþ ïesus sunsaiv gahausjands þata vaurd rodiþ qaþ du þamma synagogafada. ni faurhtei. þatainei galaubei. jah ni fralailot ainohun ïze miþ sis afargaggan nibai paitru jah ïakobu jah ïohannen broþar ïakobis. jah galaiþ ïn gard þis synagogafadis jah gasaw auhjodu jah gretandans jah vaifairwjandans filu. jah ïnnatgaggands qaþ du ïm. wa auhjoþ jah gretiþ. þata barn ni gadauþnoda ak slepiþ. jah bihlohun ïna. ïþ ïs usvairpands allaim ganimiþ attan þis barnis jah aiþein jah þans miþ sis jah galaiþ ïnn. þarei vas þata barn ligando. jah fairgraip bi handau þata barn qaþuh du ïzai. taleiþa kumei. þatei ïst gaskeiriþ. mavilo. du þus qiþa. urreis. jah suns urrais so mavi jah ïddja. vas auk jere tvalibe. jah usgeisnodedun faurhtein mikilai. jah anabauþ ïm filu ei manna ni funþi þata jah haihait ïzai giban matjan. jah usstoþ jainþro jah qam ïn landa seinamma. jah laistidedun afar ïmma siponjos ïs. jah biþe varþ sabbato. dugann ïn synagoge laisjan. jah managai hausjandans sildaleikidedun qipandans. waþro þamma þata jah wo so handugeino so gibano ïmma ei mahteis svaleikos þairh handuns ïs vairþand. niu þata ïst sa timrja sa sunus marjins ïþ broþar ïakoba jah ïuse jah ïudins jah seimonis. jah niu sind svistrjus ïs her at unsis. jah gamarzidai vaurþun ïn þamma. qaþ þan ïm ïesus þatei nist praufetus unsvers niba ïn gabaurþai seinai jah ïn ganiþjam jah ïn garda seinamma. jah ni mahta jainar ainohun mahte gataujan niba favaim siukaim handuns galagjands gahailida. jah sildaleikida ïn ungalaubeinais ïze jah bitauh veihsa bis- unjane laisjands. jah athaihait þans tvalif jah dugann ïns ïnsandjan tvans wanzuh jah gaf ïm valdufni ahmane unhrainjaize jah faurbauþ ïm ei vaiht ni nemeina ïn vig niba hrugga aina. nih matibalg nih hlaif nih ïn gairdos aiz ak gaskohai suljom. jah ni vasjaiþ tvaim paidom. jah qaþ du ïm. þiswaduh þei gaggaiþ ïn gard. þar saljaiþ. unte usgaggaiþ jainþro. jah sva managai sve ni andnimaina ïzvis ni hausjaina ïzvis. usgaggandans jainþro ushrisjaiþ mulda þo undaro fotum ïzvaraim du veitvodiþai im amen qiþa ïzvis. sutizo ïst saudaumjam aiþþau gaumaurjam ïn daga stauos þan þizai baurg jainai. jah usgaggandans meridedun ei ïdreigodedeina. jah unhulþons managos usdribun jah gasalbodedun aleva managans siukans jah gahailidedun. jah gahausida þiudans herodes. svikunþ allis varþ namo ïs. jah qaþ þatei ïohannis sa daupjands us dauþaim urrais. duþþe vaurkjand þos mahteis ïn ïmma. anþarai þan qeþun þatei helias ïst. anþarai þan qeþun þatei praufetes ïst sve ains þize praufete. gahausjands þan herodes qaþ þatei þammei ik haubiþ afmaimait ïohanne. sa ïst. sah urrais us dauþaim. sa auk raihtis herodes ïnsandjands gahabaida ïohannen jah gaband ïna ïn karkarai ïn hairodiadins qenais filippaus broþrs seinis. unte þo galiugaida. qaþ auk ïohannes du heroda þatei ni skuld ïst þus haban qen broprs peinis. ïþ so herodianai svor ïmma jah vilda ïmma usqiman. jah ni mahta. unte herodis ohta sis ïohannen kunnands ïna vair garaihtana jah veihana jah vitaida ïmma jah hausjands ïmma manag gatavida jah gabaurjaba ïmma andhausida. jah vaurþans dags gatils. þan herodis mela gabaurpais seinaizos nahtamat vaurhta þaim maistam seinaize jah þusundifadim jah þaim frumistam galeilaias. jah atgaggandein ïnn dauhtar herodiadins jah plinsjandein jah galeikandein heroda jah þaim miþanakumbjandam qaþ þiudans du þizai maujai. bidei mik þiswizuh þei vileis jah giba þus. jah svor ïzai þatei þiswah þei bidjais mik. giba þus und halba þiudangardja meina. ïþ si usgaggandei qaþ du aiþein seinai. wis bidjau. ïþ si qaþ. haubidis ïohannis þis daupjandins. jah atgaggandei sunsaiv sniumundo du þamma þiudana baþ qiþandei. viljau ei mis gibais ana mesa haubiþ ïohannis þis daupjandins. jah gaurs vaurþans sa þiudans ïn þize aiþe jah ïn þize miþanakumbjandane ni vilda ïzai ufbrikan. jah suns ïnsandjands sa þiudans spaikulatur anabauþ briggan haubiþ ïs. ïþ ïs galeiþands afmaimait ïmma haubiþ ïn karkarai jah atbar þata haubiþ ïs ana mesa jah atgaf ïta þizai maujai jah so mavi atgaf ïta aiþein seinai. jah gahausjandans siponjos ïs qemun jah usnemun leik ïs jah galagidedun ïta ïn hlaiva. jah gaïddjedun apaustauleis du ïesua jah gataihun ïmma allata jah sva filu sve gatavidedun---- jah duatsnivun. jah usgaggandam ïm us skipa sunsaiv ufkunnandans ïna. birinnandans all þata gavi dugunnun ana badjam þans ubil habandans bairan. þadei hausidedun ei ïs vesi. jah þiswaduh þadei ïddja ïn haimos aiþþau baurgs aiþþau ïn veihsa. ana gagga lagidedun siukans jah bedun ïna ei þau skauta vastjos ïs attaitokeina. jah sva managai sve attaitokun ïmma. ganesun. jah gaqemun sik du ïmma fareisaieis jah sumai þize bokarje qimandans us ïairusaulymim. jah gasaiwandans sumans þize siponje ïs gamainjaim handum. þat- ïst unþvahanaim. matjandans hlaibans. ïþ fareisaieis jah allai ïudaieis niba ufta þvahand handuns ni matjand. habandans anafilh þize sinistane. jah af maþla niba daupjand ni matjand. jah anþar ïst manag. þatei andnemun du haban. daupeinins stikle jah aurkje jah katile jah ligre. þaþroh þan frehun ïna þai fareisaieis jah þai bokarjos. duwe þai siponjos þeinai ni gaggand bi þammei anafulhun þai sinistans ak unþvahanaim handum matjand hlaif. ïp ïs andhafjands qaþ du ïm þatei vaila praufetida esaïas bi ïzvis þans liutans. sve gameliþ ïst. so managei vairilom mik sveraiþ. ïþ hairto ïze fairra habaiþ sik mis. ïp svare mik blotand laisjandans laiseinins. anabusnins manne. afletandans raihtis anabusn guþs habaiþ þatei anafulhun mannans. daupeinins aurkje jah stikle jah anþar galeik svaleikata manag taujiþ. jah qaþ du ïm. vaila ïnvidiþ anabusn guþs. ei þata anafulhano ïzvar fastaiþ. moses auk raihtis qaþ. sverai attan þeinana jah aiþein þeina. jah saei ubil qiþai attin seinamma aiþþau aiþein seinai. dauþau afdauþjaidau. ïþ jus qiþiþ. jabai qiþai manna attin seinamma aiþþau aiþein. kaurban. þatei ïst maiþms þiswah þatei us mis gabatnis. jah ni fraletiþ ïna ni vaiht taujan attin seinamma aiþþau aiþein seinai. blauþjandans vaurd guþs þizai anabusnai ïzvarai. þoei anafulhuþ. jah galeik svaleikata manag taujiþ. Jah athaitands alla þo managein qaþ ïm. hauseiþ mis allai jah fraþjaiþ. ni vaihts ïst utaþro mans ïnngaggando ïn ïna. þatei magi ïna gamainjan. ak þata utgaggando us mann þata ïst þata gamainjando mannan. jabai was habai ausona hausjandona. gahausjai. jah þan galaiþ ïn gard us þizai managein. frehun ïna siponjos ïs bi þo gajukon. jah qaþ du ïm. sva jah jus unvitans sijuþ. ni fraþjiþ þammei all þata utapro ïnngaggando ïn mannan ni mag ïna gamainjan. unte ni galeiþiþ ïmma ïn hairto ak ïn vamba jah ïn urrunsa usgaggiþ. gahreineiþ allans matins. qaþuþ- þan þatei þata us mann usgaggando þata gamaineiþ mannan. ïnnaþro auk us hairtin manne mitoneis ubilos usgaggand. kalkinassjus horinassjus maurþra þiubja faihufrikeins unseleins liutei aglaitei augo unsel vajamereins hauhhairtei unviti. þo alla ubilona ïnnaþro usgaggand jah gagamainjand mannan. jah jainþro usstandands galaiþ ïn markos tyre jah seidone, jah galeiþands ïn gard ni vilda vitan mannan jah ni mahta galaugnjan. gahausjandei raihtis qino bi ïna. þizozei habaida dauhtar ahman unhrainjana. qimandei draus du fotum ïs. vasuþ þan so qino haiþno. saurinifynikiska gabaurþai. jah baþ ïna ei þo unhulþon usvaurpi us dauhtr ïzos. ïþ ïesus qaþ du ïzai. let faurþis sada vairþan barna. unte ni goþ ïst niman hlaib barne jah vairpan hundam. ïþ si andhof ïmma jah qaþ du ïmma. jai frauja. jah auk hundos undaro biuda matjand af drauhsnom barne. jah qaþ du ïzai. ïn þis vaurdis gagg. usïddja unhulþo us dauhtr þeinai. jah galeiþandei du garda seinamma bigat unhulþon usgaggana jah þo dauhtar ligandein ana ligra. jah aftra galeipands af markom tyre jah seidone qam at marein galeilaie miþ tveihnaim markom daikapaulaios. jah berun du ïmma baudana stammana jah bedun ïna ei lagidedi ïmma handau. jah afnimands ïna af managein sundro lagida figgrans seinans ïn ausona ïmma jah spevands attaitok tuggon ïs. jah ussaiwands du himina gasvogida jah qaþ du ïmma. aiffaþa. þatei ïst uslukn. jah sunsaiv usluknodedun ïmma hliumans jah andbundnoda bandi tuggons ïs jah rodida raihtaba. jah anabauþ ïm ei mann ni qeþeina. wan filu ïs ïm anabauþ. mais þamma eis meridedun. jah ufarassau sildaleikidedun qiþandans. vaila allata gatavida. jah baudans gataujiþ gahausjan jah unrodjandans rodjan. ïn jainaim þan dagam aftra at filu managai managein visandein jah ni habandam wa matidedeina. athaitands siponjans qaþuh du ïm. ïnfeinoda du þizai managein. unte ju dagans þrins miþ mis vesun jah ni haband wa matjaina. jah jabai fraleta ïns lausqiþrans du garda ïze. ufligand ana viga. sumai raihtis ïze fairraþro qemun. jah andhofun ïmma siponjos ïs. waþro þans mag was gasoþjan hlaibam ana auþidai. jah frah ïns. wan managans habaiþ hlaibans. ïþ eis qeþun. sibun. jah anabauþ þizai managein anakumbjan ana airþai jah nimands þans sibun hlaibans jah aviliudonds gabrak jah atgaf siponjam seinaim. ei atlagidedeina faur. jah atlagidedun faur þo managein. jah habaidedun fiskans favans. jah þans gaþiuþjands qaþ ei atlagidedeina jah þans. gamatidedun þan jah sadai vaurþun jah usnemun laibos gabruko sibun spyreidans. vesunuþ- þan þai matjandans sve fidvor þusundjos. jah fralailot ïns. jah galaiþ sunsaiv ïn skip miþ siponjam seinaim jah qam ana fera magdalan. jah urrunnun fareisaieis jah dugunnun miþsokjan ïmma sokjandans du ïmma taikn us himina fraisandans ïna. jah ufsvogjands ahmin seinamma qaþ. wa þafa kuni taikn sokeip. amen qiþa ïzvis. jabai gibaidau kunja þamma taikne. jah afletands ïns galeipands aftra ïn skip uslaiþ hindar marein. jah ufarmunnodedun niman hlaibans jah niba ainana hlaif ni habaidedun miþ sis ïn skipa. jah anabauþ ïm qiþands. saiwiþ ei atsaiwiþ ïzvis þis beistis fareisaie jah beistis herodis. jah þahtedun miþ sis misso qiþandans. unte hlaibans ni habam. jah fraþjands ïesus qaþ du ïm. wa þaggkeiþ. unte hlaibans ni habaiþ. ni nauh fraþjiþ nih vituþ. unte daubata habaiþ hairto ïzvar. augona habandans ni gasaiwiþ jah ausona habandans ni gahauseiþ. jah ni gamunuþ. þan þans fimf hlaibans gabrak fimf þusundjom. wan manajos tainjons fullos gabruko usnemuþ. qeþun du ïmma. tvalif. aþþan þan þans sibun hlaibans fidvor þusundjom. wan managans spyreidans fullans gabruko usnemuþ. ïþ eis qeþun sibun. jah qaþ du ïm. waiva ni nauh fraþjiþ. jah qemun ïn beþanïin jah berun du ïmma blindan jah bedun ïna ei ïmma attaitoki. jah fairgreipands handu þis blindins ustauh ïna utana veihsis jah speivands ïn augona ïs atlagjands ana handuns seinos frah ïna. gau wa sewi. jah ussaiwands qaþ. gasaiwa mans þatei sve bagmans gasaiwa gaggandans. þaþroh aftra galagida handuns ana þo augona ïs jah gatavida ïna ussaiwan. jah aftra gasatiþs varþ jah gasaw bairhtaba allans. jah ïnsandida ïna du garda ïs qiþands. ni in þata veihs gaggais. ni mannhun qiþais ïn þamma vehsa. jah usïddja ïesus jah siponjos ïs ïn vehsa kaisarias þizos filippaus jah ana viga frah siponjans seinans qiþands du ïm. wana mik qiþand mans visan. ïþ eis andhofun. ïohannen þana daupjand. jah anþarai helian. sumaih þan ainana praufete. jah ïs qaþ du ïm. aþþan jus wana mik qiþiþ visan. andhafjands þan paitrus qaþ du ïmma þu ïs xristus. jah faurbauþ ïm ei mannhun ni qeþeina bi ïna. jah dugann laisjan ïns. þatei skal sunus mans filu vinnan jah uskiusan skulds ïst fram þaim sinistam jah þaim auhumistam gudjam jah bokarjam jah usqiman jah afar þrins dagans usstandan. jah svikunþaba þata vaurd rodida. jah aftiuhands ïna paitrus dugann andbeitan ïna. ïþ ïs gavandjands sik jah gasaiwands þans siponjans seinans andbait paitrau qiþands. gagg hindar mik satana. unte ni fraþjis þaim guþs ak þaim manne. jah athaitands þo managein miþ siponjam seinaim qaþ du ïm. saei vili afar mis laistjan ïnvidai sik silban jah nimai galgan seinana jah laistjai mik. saei allis vili saivala seina ganasjan. fraqisteiþ ïzai. ïþ saei fraqisteiþ saivalai seinai ïn meina jah ïn þizos aivaggeljons. ganasjiþ þo. wa auk boteiþ mannan. jabai gageigaiþ þana fairwu allana jah gasleiþeiþ sik saivalai seinai. aiþþau wa gibiþ manna ïnmaidein saivalos seinaizos. unte saei skamaiþ sik meina jah vaurde meinaize ïn gabaurþai þizai horinondein jah fravaurhton. jah sunus mans skamaiþ sik ïs. þan qimiþ ïn vulþau attins seinis miþ aggilum þaim veiham. jah qaþ du ïm. amen qiþa ïzvis þatei sind sumai þize her standandane. þai ïze ni kausjand dauþaus. unte gasaiwand þiudinassu guþs qumanana ïn mahtai. jah afar dagans saihs ganam ïesus paitru jah ïakobu jah ïohannen jah ustauh ïns ana fairguni hauh sundro ainans jah ïnmaidida sik ïn andvairþja ïze. jah vastjos ïs vaurþun glitmunjandeins weitos sve snaivs. svaleikos sve vullareis ana airþai ni mag gaweitjan. jah ataugiþs varþ ïm helias miþ mose. jah vesun rodjandans miþ ïesua. jah andhafjands paitrus qaþ du ïesua. rabbei goþ ist unsis her visan. jah gavaurkjam hlijans þrins. þus ainana jah mose ainana jah ainana helijin. ni auk vissa wa rodidedi. vesun auk usagidai. jah varþ milhma ufarskadvjands ïm. jah qam stibna us þamma milhmin. sa ïst sunus meins sa liuba. þamma hausjaip. jah anaks ïnsaiwandans ni þanaseiþs ainohun gasewun alja ïesu ainana miþ sis. dalaþ þan atgaggandam ïm af þamma fairgunja anabauþ ïm ei mannhun ni spillodedeina. þatei gasewun. niba biþe sunus mans us dauþaim usstoþi. jah þata vaurd habaidedun du sis misso sokjandans. wa ïst þata us dauþaim usstandan. jah frehun ïna qiþandans. unte qiþand þai bokarjos þatei helias skuli qiman faurþis. ïþ ïs andhafjands qaþ du ïm. helias sveþauh qimands faurþis aftra gaboteiþalla. jah waivagameliþ ïst bisunu mans eimanag vinnai jah frakunþs vairþai. akei qiþa ïzvis. þatei ju helias qam jah gatavidedun ïmma sva filu sve vildedun. svasve gameliþ ïst bi ïna. jah qimands at siponjam gasaw filu manageins bi ïns jah bokarjans sokjandans miþ ïm. jah sunsaiv alla managei gasaiwandans ïna usgeisnodedun jah durinnandans ïnvitun ïna. jah frah þans bokarjans. wa sokeiþ miþ þaim. jah andhafjands ains us þizai managein qaþ. laisari brahta sunu meinana du þus habandan ahman unrodjandan. jah þiswaruh þei ïna gafahiþ. gavairpiþ ïna jah waþjiþ jah kriustiþ tunþuns seinans jah gastaurkniþ. jah qaþ siponjam þeinaim ei usdreibeina ïna. jah ni mahtedun. ïþ ïs andhafjands ïm. qaþ. o kuni ungalaubjando. und wa at ïzvis sijau. und wa þulau ïzvis. bairiþ ïna du mis. jah brahtedun ïna at ïmma. jah gasaiwands ïna sunsaiv sa ahma tahida ïna jah driusands ana airþa valvnoda waþjands. jah frah þana attan is. wan lagg mel ïst ei þata varþ ïmma. ïþ ïs qaþ. us barniskja. jah ufta ïna jah ïn fon atvarþ jah ïn vato. ei usqistidedi ïmma. akei jabai mageis. hilp unsara gableiþjands unsis. ïþ ïesus qaþ du ïmma þata jabai mageis galaubjan. allata mahteig þamma galaubjandin. jah sunsaiv ufhropjands sa atta þis barnis miþ tagram qaþ. galaubja. hilþ meinaizos ungalaubeinais. gasaiwands þan ïesus þatei samaþ rann managei. gawotida ahmin þamma undhrainjin qiþands du ïmma. þu ahma þu unrodjands jah bauþs. ïk þus anabiuda. usgagg us þamma jah þanaseiþs ni galeiþais ïn ïna. jah hropjands jah filu tahjands ïna usïddja. jah varþ sve dauþs. svasve managai qeþun þatei gasvalt. ïþ ïesus undgreipands ïna bi handau urraisida ïna. jah usstoþ. jah galeiþandan ïna ïn gard siponjos ïs frehun ïna sundro. duwe veis ni mahtedum usdreiban þana. jah qaþ du ïm. þata kuni ïn vaihtai ni mag usgaggan niba ïn bidai jah fastubnja. jah jainþro usgaggandans ïddjedun þairh galeilaian. jah ni vilda ei wass vissedi. unte laisida siponjans seinans jah qaþ du ïm þatei sunus mans atgibada ïn handuns manne jah usqimand ïmma jah usqistiþs bridjin daga usstandiþ. ïþ eis ni froþun þamma vaurda jah ohtedun ïna fraihnan. jah qam ïn kafarnaum jah ïn garda qumans frah ïns. wa ïn viga miþ ïzvis misso mitodeduþ. ïþ eis slavaidedun. du sis misso andrunnun. warjis maists vesi. jah sitands atvopida þans tvalif jah qaþ du ïm. jabai was vili frumists visan. sijai allaize aftumists jah allaim andbahts. jah nimands barn gasatida ïta ïn midjaim ïm jah ana armins nimands ïta qaþ du ïm. saei ain þize svaleikaize barne andnimiþ ana namin meinamma. mik andnimiþ jah sawazuh saei mik andnimiþ. ni mik andnimiþ ak þana sandjandan mik. andhof þan ïmma ïohannes qiþands. laisari. sewum sumana in þeinamma namin usdreibandan unhulþons. saei ni laisteiþ unsis. jah varidedum ïmma. unte ni laisteiþ unsis. ïþ ïesus qaþ. ni varjip ïmma. ni mannahun auk ïst. saei taujiþ maht ïn namin meinamma. jah magi sprauto ubil vaurdjan mis. unte saei nist viþra ïzvis. faur ïzvis ïst. saei auk allis gadragkjai ïzvis stikla vatins ïn namin meinamma. unte xristaus sijuþ. amen qiþa ïzvis ei ni fraqisteiþ mizdon seinai. jah sawazuh saei gamarzjai ainana þize leitilane þize galaubjandane du mis. goþ ïst ïmma mais ei galagjaidau asiluqairnus ana balsaggan ïs jah fravaurpans vesi ïn marein. jah jabai marzjai þuk handus þei na. afmait þo. goþ þus ïst hanfamma ïn libain galeiþan þau tvos handuns habandin galeiþan ïn gaiainnan ïn fon þata unwapnando. þarei maþa ïze ni gasviltiþ jah fon ni afwapniþ. jah jabai fotus þeins marzjai þuk. afmait ïna. goþ þus ïst galeiþan ïn libain haltamma þau tvans fotuns habandin gavairpan ïn gaiainnan ïn fon þata unwapnando. þarei maþa ïze ni gasviltiþ jah fon ni afwapniþ. jah jabai augo þein marzjai þuk. usvairp ïmma. goþ þus ïst haihamma galeiþan ïn þiudangardja guþs þau tva augona habandin atvairpan ïn gaiainnan funins. þarei maþa ïze ni gadauþniþ jah fon ni afwapniþ. wazuh auk funin saltada jah warjatoh hunsle salta saltada. goþ salt. ïþ jabai salt unsaltan vairþiþ. we supuda. habaiþ ïn ïzvis salt jah gavairþeigai sijaiþ miþ ïzvis misso. jah jainþro usstandands qam ïn markom ïudaias hindar ïaurdanau. jah gaqemun sik aftra manageins du ïmma jah sve biuhts aftra laisida ïns. jah duatgaggandans fareisaieis frehun ïna. skuldu sijai mann qen afsatjan. fraisandans ïna. ïþ ïs andhafjands qaþ. wa ïzvis anabauþ moses. ïþ eis qeþun. moses uslaubida unsis bokos afsateinais meljan jah afletan. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. viþra harduhairtein ïzvara gamelida ïzvis þo anabusn. ïþ af anastodeinai gaskaftais gumein jah qinein gatavida guþ. ïnuh þis bileiþai manna attin seinamma jah aiþein seinai jah sijaina þo tva du leika samin. svasve þanaseiþs ni sind tva ak leik ain. þatei nu guþ gavaþ. manna þamma ni skaidai. jah ïn garda aftra siponjos ïs bi þata samo frehun ïna. jah qaþ du ïm. sawazuh saei afletiþ qen seina jah liugaiþ anþara. horinoþ du þizai. jah jabai qino afletiþ aban seinana jah liugada anþaramma. horinoþ. þanuh atberun du ïmma barna ei attaitoki ïm. ïþ þai siponjos ïs sokun þaim bairandam. dugasaiwands þan ïesus unverida jah qaþ du ïm. letiþ þo barna gaggan du mis jah ni varjiþ þo. unte þize ïst þiudangardi guþs. amen qiþa ïzvis. saei ni andnimiþ þiudangardja guþs sve barn. ni þauh qimiþ ïn ïzai. jah gaþlaihands ïm. lagjands handuns ana po þiuþida ïm. jah usgaggandin ïmma ïn vig duatrinnands ains jah knussjands baþ ïna qiþands. laisari þiuþeiga. wa taujau ei libainais aiveinons arbja vairþau. ïþ ïesus qaþ du ïmma. wa mik qiþis þiuþeigana. ni washun þiuþeigs alja ains guþ. þos anabusnins kant. ni horinos ni maurþrjais ni hlifais ni sijais galiugaveitvods ni anamahtjais. sverai attan þeinana jah aiþein þeina. þaruh andhafjands qaþ du ïmma. laisari. þo alla gafastaida us jundai meinai. ïþ ïesus ïnsaiwands du ïmma frijoda ïna jah qaþ du ïmma. ainis þus van ïst. gagg. sva filu sve habais frabugei jah gif þarbam jah habais huzd ïn himinam. jah hiri laistjan mik nimands galgan. ïþ ïs ganipnands ïn þis vaurdis galaiþ gaurs. vas auk habands faihu manag. jah bisaiwands ïesus qaþ siponjam seinaim. sai. waiva agluba þai faiho gahabandans ïn þiudangardja guþs galeiþand. ïþ þai siponjos afslauþnodedun ïn vaurde ïs. þaruh ïesus aftra andhafjands qaþ ïm. barnilona. waiva aglu ïst þaim hunjandam afar faihau ïn þiudangardja guþs galeiþan. azitizo ïst ulbandau þairh þairko neþlos galeiþan þau gabigamma ïn þiudangardja guþs galeiþan. ïþ eis mais usgeisnodedun qiþandans du sis misso. jah was mag ganisan. ïnsaiwands du ïm ïesus qaþ. akei fram mannam unmahteig ïst ni fram guþa. allata auk mahteig ïst fram guþa. dugann þan paitrus qiþan du ïmma. sai. veis aflailotum alla jah laistidedum þuk. andhafjands ïm ïesus qaþ. amen qiþa ïzvis. ni washun ïst saei aflaitoti gard aiþþau broþruns aiþþau aiþein aiþþau attan aiþþau qen aiþþau barna aiþþau haimoþlja ïn meina jah ïn þizos aivaggeljons. saei ni andnimai· r· falþ nu ïn þamma mela gardins jah broþruns jah svistruns jah attan jah aiþein jah barna jah haimoþlja miþ vakrom jah ïn aiva þamma anavairþin libain aiveinon. aþþan managai vairþand frumans aftumans jah aftumans frumans. vesunuþ- þan ana viga gaggandans du ïairusaulymai jah faurbigaggands ïns ïesus. jah sildaleikidedun jah afarlaistjandans faurhtai vaurþun. jah andnimands aftra þans tvalif dugann ïm qiþan. þoei habaidedun ïna gadaban. þatei sai. usgaggam ïn ïairusaulyma jah sunus mans atgibada þaim ufargudjam jah bokarjam. jah gavargjand ïna dauþau jah bilaikand ïna jah bliggvand ïna jah speivand ana ïna jah usqimand ïmma jah þridjin daga usstandiþ. jah athabaidedun sik du ïmma ïakobus jah ïohannes sunjus zaibaidaiaus qiþandans. laisari. vileima ei þatei þuk bidjos. taujais uggkis. ïþ ïs qaþ ïm. wa vileits taujan mik igqis. ïþ eis qeþun du ïmma. fragif ugkis ei ains af taihsvon þeinai jah ains af hleidumein þeinai sitaiva ïn vulþau þeinamma. ïþ ïesus qaþuh du ïm. ni vituts. wis bidjats. magutsu driggkan stikl. þanei ïk driggka. jah daupeinai. þizaiei ïk daupjada. ei daupjaindau. ïþ eis qeþun du ïmma. magu. ïþ ïesus qaþuh du ïm. sveþauh þana stikl. þanei ïk driggka. driggkats jah þizai daupeinai. þizaiei ïk daupjada. ïþ þata du sitan af taihsvon meinai aiþþau af hleidumein nist mein du giban alja þaimei manviþ vas. jah gahausjandans þai taihun dugunnun unverjan bi ïakobu jah ïohannen. ïþ ïesus aþaitands ïns qaþ du ïm. vituþ þatei þuggkjand reikinon þiudom. gafraujinond ïm. ïþ þai mikilans ïze gavaldand ïm. ïþ ni sva sijai ïn ïzvis. ak sawazuh saei vili vairþan mikils ïn ïzvis. sijai ïzvar andbahts. jah saei vili ïzvara vairþan frumists. sijai allaim skalks. jah auk sunus mans ni qam at andbahtjam ak andbahtjan jah giban saivala seina faur managans saun. jah qemun ïn ïairikon. jah usgaggandin ïmma jainþro miþ siponjam seinaim jah managein ganohai sunus teimaiaus barteimaiaus blinda sat faur vig du aihtron. jah gahausjands þatei ïesus sa nazoraius ïst dugann hropjan jah qiþan. sunau daveidis ïesu. armai mik. jah wotidedun ïmma managai ei gaþahaidedi. ïþ ïs filu mais hropida. sunau daveidis. armai mik. jah gastandands ïesus haihait atvopjan ïna. jah vopidedun þana blindan qiþandans du ïmma þrafstei þuk. urreis. vopeiþ þuk. ïþ ïs afvairpands vastjai seinai ushlaupands qam at ïesu. jah andhafjands qaþ du ïmma ïesus. wa vileis ei taujau þus. ïþ sa blinda qaþ du ïmma. rabbaunei. ei ussaiwau. ïþ ïesus qaþ du ïmma. gagg. galaubeins þeina ganasida þuk. jah sunsaiv ussaw jah laistida ïn viga ïesu. jah biþe newa vesun ïairusalem ïn beþsfagein jah biþaniïn at fairgunja alevjin. ïnsandida tvans siponje seinaize jah qaþ du ïm. gaggats ïn haim þo viþravairþon ïggqis jah sunsaiv ïnngaggandans ïn þo baurg bigitats fulan gabundanana. ana þammei nauh ainshun manne ni sat. andbindandans ïna attiuhits. jah jabai was ïggqis qiþai. duwe þata taujats. qiþaits þatei frauja þis gairneiþ. jah sunsaiv ïna ïnsandeiþ hidre. galiþun þan jah bigetun fulan gabundanana at daura uta ana gagga jah andbundun ïna. jah sumai þize jainar standandane qeþun du ïm. wa taujats andbindandans þana fulan. ïþ eis qeþun du ïm. svasve anabauþ ïm ïesus. jah lailotun ïns. jah brahtedun þana fulan at ïesua jah galagidedun ana vastjos seinos. jah gasat ana ïna. managai þan vastjom seinaim stravidedun ana viga. sumai astans maimaitun us bagmam jah stravidedun ana viga. jah þai fauragaggandans hropidedun qiþandans. osanna þiuþida sa qimanda ïn namin fraujins. þiuþido so qimandei þiudangardi ïn namin attins unsaris daveidis. osanna in hauhistjam. jah galaiþ ïn ïairusaulyma ïesus jah ïn alh jah bisaiwands alla at andanahtja juþan visandin weilai usïddja ïn beþanian miþ þaim tvalibim. jah ïftumin daga usstandandam ïm us beþaniïn gredags vas. jah gasaiwands smakkabagm fairraþro habandan lauf atïddja. ei aufto bigeti wa ana ïmma. jah qimands at ïmma ni vaiht bigat ana ïmma niba lauf. ni auk vas mel smakkane. jah usbairands qaþ du ïmma. ni þanaseiþs us þus aiv manna akran matjai. jah gahausidedun þai siponjos ïs. jah ïddjedun du ïairusaulymai. jah atgaggands ïesus ïn alh dugann usvairpan þans frabugjandans jah bugjandans ïn alh jah mesa skattjane jah sitlans þize frabugjandane ahakim usvaltida. jah ni lailot ei was þairhberi kas þairh þo alh. jah laisida qiþands du ïm. niu gameliþ ïst þatei razn mein razn bido haitada allaim þiudom. ïþ jus gatavideduþ ïta du filigrja vaidedjane. jah gahausidedun þai bokarjos jah gudjane auhumistans jah sokidedun. waiva ïmma usqistidedeina. ohtedun auk ïna. unte alla managei sildaleikidedun ïn laiseinais ïs. jah biþe andanahti varþ. usïddja ut us þizai baurg. jah ïn maurgin laurgaggandans gasewun þana smakkabagm þaursjana us vaurtim. jah gamunands paitrus qaþ du ïmma. rabbei sai. smakkabagms þanei fraqast. gaþaursnoda. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. habaiþ galaubein guþs. amen auk qiþa ïzvis. þiswazuh ei qiþai du þamma fairgunja. ushafei þuk jah vairp þus ïn marein. jah ni tuzverjai ïn hairtin seinamma ak galaupjai þata. ei þatei qiþiþ. gagaggiþ. vairþiþ ïmma þiswah þei qiþiþ. duþþe qiþa ïzvis. allata þiswah þei bidjandans sokeiþ. galaubeiþ þatei nimiþ. jah vairþiþ ïzvis. jah þan standaiþ bidjandans. afletaiþ. jabai wa habaiþ viþra wana. ei jah atta ïzvar sa ïn himinam afletai ïzvis missadedins ïzvaros. ïþ jabai jus ni afletiþ. ni þau atta ïzvar sa ïn himinam afletiþ ïzvis missadedins ïzvaros. jah ïddjedun aftra du ïairusaulymai, jah ïn alh warbondin ïmma atiddjedun du ïmma þai auhumistans gudjans jah bokarjos jah sinistans jah qeþun du ïmma. ïn wamma valdufnje þata taujis. jah was þus þata valdufni atgaf ei þata taujis. ïþ ïesus andhafjands qaþ du ïm. frahna jah ïk ïzvis ainis vaurdis jah andhafjiþ mis. jah qiþa ïzvis ïn wamma valdufnje taþa tauja. daupeins ïohannis uzuh himina vas þau uzuh mannam. andhafeiþ mis. jah þahtedun du sis misso qiþandans. jabai qiþam. us himina. qiþiþ. aþþan duwe ni galaubideduþ ïmma. ak qiþam. us mannam. uhtedun þo managein. allai auk alakjo habaidedun ïohannen þatei bi sunjai praufetes vas. jah andhafjandans qeþun du ïesua. ni vitum. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. nih ïk ïzvis qiþa. ïn wamma valdufnje þata tauja. jah dugann ïm ïn gajukom qiþan. veinagard ussatida manna jah bisatida ïna faþom jah usgrof dal uf mesa jah gatimrida kelikn jah anafalh ïna vaurstvjam jah aflaiþ aljaþ. jah ïnsandida du þaim vaurstvjam at mel skalk ei at þaim vaurstvjam nemi akranis þis veinagardis. ïþ eis nimandans ïna usbluggvun jah ïnsandidedun laushandjan. jah aftra ïnsandida du ïm anþarana skalk. jah þana stainam vairpandans gaaiviskodedun jah haubiþ vundan brahtedun jah ïnsandidedun ganaitidana. jah aftra ïnsandida anþarana. jah jainana afslohun jah managans anþarans. sumans usbliggvandans. sumansuh þan usqimandans. þanuh nauhþanuh ainana sunu aigands liubana sis ïnsandida jah þana du ïm spedistana qiþands þatei gaaistand sunu meinana. ïþ jainai þai vaurtsvjans qeþun du sis misso. þatei sa ïst sa arbinumja. hirjiþ. usqimam ïmma jah unsar vairþiþ þata arbi. jah undgreipandans ïna usqemun jah usvaurpun ïmma ut us þamma veinagarda. wa nuh taujai frauja þis veinagardis. qimiþ jah usqisteiþ þans vaurstvjans jah gibiþ þana veinagard anþaraim. nih þata gamelido ussuggvuþ. stains þammei usvaurpun þai timrjans. sah varþ du haubida vaihstins. fram fraujin varþ sa jah ïst sildaleiks ïn augam unsaraim. jah sokidedun ïna undgreipan jah ohtedun þo managein. froþun auk þatei du ïm þo gajukon qaþ. jah afletandans ïna galiþun. jah ïnsandidedun du ïmma sumai þize fareisaie jah herodiane. ei ïna ganuteina vaurda. ïþ eis qimandans qeþun du ïmma. laisari. vitum þatei sunjeins ïs jah ni kara þuk manshun. ni auk saiwis ïn andvairþja manne ak bi sunjai vig guþs laiseis. skuldu ïst kaisaragild giban kaisara þau niu gibaima. ïþ ïesus gasaiwands ïze liutein qaþ du ïm. wa mik fraisiþ. atbairiþ mis skatt. ei gasaiwau. ïþ eis atberun jah qaþ du ïm. wis ïst sa manleika jah so ufarmeleins. ïþ eis qeþun du ïmma. kaisaris. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. usgibiþ þo kaisaris kaisara jah þo guþs guþa. jah sildaleikidedun ana þamma. jah atïddjedun saddukaieis du ïmma. þaiei qiþand usstass ni visan. jah frehun ïna qiþandans. laisari. moses gamelida unsis þatei jabai wis broþar gadauþnai jah bileiþai qenai jah barne ni bileiþai. ei nimai broþar ïs þo qen ïs jah ussatjai barna broþr seinamma. sibun broþrahans vesun jah sa frumista nam qen jah gasviltands ni bilaiþ fraiva. jah anþar nam þo jah gadauþnoda jah ni sa bilaiþ fraiva. jah þridja samaleiko. jah nemun þo samaleiko þai sibun jah ni biliþun fraiva. spedumista allaize gasvalt jah so qens. ïn þizai usstassai. þan usstandand. warjamma ïze vairþiþ qens. þai auk sibun aihtedun þo du qenai. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. niu duþe airzjai sijuþ. ni kunnandans mela nih maht guþs. allis þan usstandand us dauþaim. ni liugand. ni liuganda. ak sind sve aggiljus þai ïn himinam. aþþan bi dauþans þatei urreisand. niu gakunnaideduþ ana bokom mosezis ana aiwatundjai. waiva ïmma qaþ guþ qiþands. ïk ïm guþ abrahamis jah guþ ïsakis jah ïakobis. nist guþ dauþaize ak qivaize. aþþan jus filu airzjai sijuþ. jah duatgaggands ains þize bokarje gahausjands ïns samana sokjandans. gasaiwands þatei vaila ïm andhof frah ïna. warja ïst allaizo anabusne frumista. ïþ ïesus andhof ïmma þatei frumista allaizo anabusns hausei ïsrael. frauja guþ unsar frauja ains ïst. jah frijos fraujan guþ þeinana us allamma hairtin þeinamma jah us allai saivalai þeinai jah us allai gahugdai þeinai jah us allai mahtai þeinai. so frumista anabusns. jah anþara galeika þizai. frijos newundjan þeinana sve þuk silban. maizei þaim anþara anabusns nist. jah qaþ du ïmma sa bokareis. vaila laisari. bi sunjai qast þatei ains ïst jah nist anþar alja ïmma. jah þata du frijon ïna us allamma hairtin jah us allamma frapja jah us allai saivalai jah us allai mahtai. jah þata du frijon newundjan sve sik silban managizo ïst allaim þaim allbrunstim jah saudim. jah ïesus gasaiwands ïna þatei frodaba andhof qaþ du ïmma. ni fairra ïs þiudangardjai guþs. jah ainshun þanaseiþs ni gadaursta ïna fraihnan. jah andhafjands ïesus qaþ laisjands ïn alh. waiva qiþand þai bokarjos þatei xristus sunus ïst daveidis. silba auk daveid qaþ ïn ahmin veihamma. qiþiþ frauja du fraujin meinamma. sit af taihsvon meinai. unte ïk galagja fijands þeinans fotubaurd fotive þeinaize. silba raihtis daveid qiþiþ ïna fraujan. jah waþro ïmma sunus ïst. jah alla so managei hausidedun ïmma gabaurjaba. jah qaþ du ïm ïn laiseinai seinai. saiwiþ faura---- vastja seina. aþþan vai þaim qiþuhaftom jah daddjandeim ïn jainaim dagam. aþþan bidjaiþ ei ni vairþai sa þlauhs ïzvar vintrau. vairþand auk þai dagos jainai aglo svaleika sve ni vas svaleika fram anastodeinai gaskaftais. þoei gaskoþ guþ. und hita jah ni vairþiþ. jah ni frauja gamaurgidedi þans dagans. ni þauh ganesi ainhun leike. akei ïn þize gavalidane. þanzei gavalida. gamaurgida þans dagans. jah þan jabai was ïzvis qiþai. sai her xristus aiþþau sai jainar. ni galaubjaiþ. unte urreisand galiugaxristjeis jah galiugapraufeteis jah giband taiknins jah fauratanja du afairzjan. jabai mahteig sijai. jah þans gavalidans. ïþ jus saiwiþ. sai. fauragataih ïzvis allata, akei ïn jainans dagans afar þo aglon jaina sauïl riqizeiþ jah mena ni gibiþ liuhaþ sein jah stairnons himinis vairþand diursandeins jah mahteis þos ïn himinam gavagjanda. jah þan gasaiwand sunu mans qimandan ïn milhmam miþ mahtai managai jah vulþau. jah þan ïnsandeiþ aggiluns seinans jah galisiþ þans gavalidans seinans af fidvor vindam fram andjam airþos und andi himinis. aþþan af smakkabagma ganimiþ þo gajukon. þan þis juþan asts þlaqus vairþiþ jah uskeinand laubos. kunnuþ þatei newa ïst asans. svah jah jus. þan gasaiwiþ þata vairþan. kunneiþ þatei newa siju þan----.. teins þis balsanis varþ. maht vesi auk þata balsan frabugjan ïn managizo þau þrijahunda skatte jah giban unledaim. jah andstaurraidedun þo. ïþ ïesus qaþ. letiþ þo. duwe ïzai usþriutiþ. þannu goþ vaurstv vaurhta bi mis. sinteino auk þans unledans habaiþ miþ ïzvis jah þan vileiþ. maguþ ïm vaila taujan. ïþ mik ni sinteino habaiþ. patei habaida so. gatavida. faursnau salbon mein leik du usfilha. amen qiþa ïzvis. þiswaruh þei merjada so aivaggeljo and alla manaseþ. jah þatei gatavida so. rodjada du gamundai ïzos. jah ïudas ïskarioteis ains þize tvalibe galaiþ du þaim gudjam. ei galevidedi ïna ïm. ïþ eis gahausjandans faginodedun jah gahaihaitun ïmma faihu giban. jah sokida. waiva gatilaba ïna galevidedi. jah þamma frumistin daga azyme. þan paska salidedun. qeþun du ïmma þai siponjos ïs. war vileis ei galeipandans manvjaima. ei matjais paska. jah ïnsandida tvans siponje seinaize qaþuh du ïm. gaggats ïn þo baurg. jah gamoteiþ ïgqis manna kas vatins bairands. gaggats afar þamma. jah þadei ïnngaleiþai. qiþaits þamma heivafraujin þatei laisareis qiþiþ. war sind saliþvos. þarei paska miþ siponjam meinaim matjau. jah sa ïzvis taikneiþ kelikn mikilata gastraviþ manvjata. jah jainar manvjaiþ unsis. jah usiddjedun þai sipon..---- sai. galevjada sunus mans ïn handuns fravaurhtaize. urreisiþ gaggam. sai. sa levjands mik atnewida. jah sunsaiv nauhþanuh at ïmma rodjandin qam ïudas sums þize tvalibe jah miþ ïmma managei miþ hairum jah trivam fram þaim auhumistam gudjam jah bokarjam jah sinistam. atuh þan gaf sa levjands ïm bandvon qiþands. þammei kukjau. sa ïst. greipiþ þana jah tiuhiþ arniba. jah qimands sunsaiv atgaggands du ïmma qaþ. rabbei rabbei. jah kukida ïmma. ïþ eis uslagidedun handuns ana ïna jah undgripun ïna. ïþ ains sums þize atstandandane ïmma uslukands hairu sloh skalk auhumistins gudjins jah afsloh ïmma auso þata taihsvo. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. sve du vaidedjin urrunnuþ miþ hairum jah trivam greipan mik. daga wammeh vas at ïzvis ïn alh laisjands jah ni gripuþ mik. ak ei usfullnodedeina bokos. jah afletandans ïna gaþlauhun allai. jah ains sums juggalauþs laistida afar ïmma bivaibiþs leina ana naqadana. jah gripun ïs þai juggalaudeis. ïþ ïs bileiþands þamma leina naqaþs gaþlauh faura ïm. jah gatauhun ïesu du auhumistin gudjin jah garunnun miþ ïmma auhumistans gudjans allai jah þai sinistans jah bokarjos. jah paitrus fairraþro laistida afar ïmma. unte qam ïn garda þis auhumistins gudjins jah vas sitands miþ andbahtam jah varmjands sik at liuhada. ïþ þai auhumistans gudjans jah alla so gafaurds sokidedun ana ïesu veitvodiþa du afdauþjan ïna jah ni bigetun. managai auk galiug veitvodidedun ana ïna. jah samaleikos þos veitvodiþos ni vesun. jah sumai usstandandans galiug veitvodidedun ana ïna qiþandans. þatei veis gahausidedum qiþandan ïna. þatei ïk gataira alh þo handuvaurhton jah bi prins dagans anþara unhanduvaurhta gatimrja. jah ni sva samaleika vas veitvodiþa ïze. jah usstandands sa auhumista gudja ïn midjaim frah ïesu qiþands. niu andhafjis vaiht. wa þai ana þuk veitvodjand. ïþ ïs þahaida jah vaiht ni andhof. aftra sa auhumista gudja frah ïna jah qaþ du ïmma. þu ïs xristus sa sunus þis þiuþeigins. ïþ ïesus qaþuh. ïk ïm. jah gasaiwiþ þana sunu mans af taihsvon sitandan mahtais jah qimandan miþ milhmam himinis. ïþ sa auhumista gudja disskreitands vastjos seinos qaþ. wa þanamais þaurbum veis veitvode. hausideduþ þo vajamerein ïs. wa ïzvis þugkeiþ. þaruh eis allai gadomidedun ïna skulan visan dauþau. jah dugunnun sumai speivan ana vlit ïs jah huljan andvairþi ïs jah kaupatjan ïna jah qeþun du ïmma. praufetei. jah andbahtos gabaurjaba lofam slohum ïna. jah visandin paitrau ïn rohsnai dalaþa. jah atïddja aina þiujo þis auhumistins gudjins. jah gasaiwandei paitru varmjandan sik ïnsaiwandei du ïmma qaþ. jah þu miþ ïesua þamma nazoreinau vast. ïþ ïs afaiaik qiþands. ni vait. ni kann. wa þu qiþis. jah galaiþ faur gard. jah hana vopida. jah þivi gasaiwandei ïna aftra dugann qiþan þaim faurastandandam þatei sa þizei ïst. ïþ ïs aftra laugnida. jah afar leitil aftra þai atstandandans qeþun du paitrau. bi sunjai þizei ïs. jah auk razda þeina galeika ïst. ïþ ïs dugann afaikan jah svaran þatei ni kann þana mannan. þanei qiþiþ. jah anþaramma sinþa hana vopida. jah gamunda paitrus þata vaurd. sve qaþ ïmma ïesus þatei faurþize hana hrukjai tvaim sinþam. ïnvidis mik þrim sinþam. jah dugann greitan. jah sunsaiv ïn maurgin garuni taujandans þai auhumistans gudjans miþ þaim sinistam jah bokarjam. jah alla so gafaurds gabindandans ïesu brahtedun ïna at peilatau. jah frah ïna peilatus. þu ïs þiudans ïudaie. ïþ ïs andhafjands qaþ du ïmma. þu qiþis. jah vrohidedun ïna þai auhumistans gudjans filu. ïþ peilatus aftra frah ïna qiþands. niu andhafjis ni vaiht. sai. wan filu ana þuk veitvodjand. ïþ ïesus þanamais ni andhof. svasve sildaleikida peilatus. ïþ and dulþ warjoh fralailot ïm ainana bandjan. þanei bedun. vasuh þan sa haitana barabbas miþ þaim miþ ïmma drobjandam gabundans. þaiei ïn auhjodau maurþr gatavidedun. jah usgaggandei alla managei dugunnun bidjan. svasve sinteino tavida ïm. ïþ peilatus andhof ïm qiþands. vileidu fraleitan ïzvis þana þiudan ïudaie. vissa auk þatei ïn neiþis atgebun ïna þai auhumistans gudjans. ïþ þai auhumistans gudjans ïnvagidedun þo managein. ei mais barabban fralailoti ïm. ïþ peilatus aftra andhafjands qaþ du ïm. wa nu vileiþ ei taujau þammei qiþiþ þiudan ïudaie. ïþ eis aftra hropidedun. ushramei ïna. ïþ peilatus qaþ du ïm. wa allis ubilis gatavida. ïþ eis mais hropidedun. ushramei ïna. ïþ peilatus viljands þizai managein fullafahjan fralai; lot ïm þana barabban ïþ ïesu atgaf usbliggvands. ei ushramiþs vesi. ïþ gadrauhteis gatauhun ïna ïnnana gardis. þatei ïst praitoriaun. jah gahaihaitun alla hansa jah gavasidedun ïna paurpurai jah atlagidedun ana ïna þaurneina vipja usvindandans jah dugunnun goljan ïna. hails piudan ïudaie. jah slohun ïs haubiþ rausa jah bispivun ïna jah lagjandans kniva ïnvitun ïna. jah biþe bilailaikun ïna. andvasidedun ïna þizai paurpurai jah gavasidedun ïna vastjom svesaim jah ustauhun ïna ei ushramidedeina ïna. jah undgripun sumana manne seimona kyreinaiu qimandan af akra attan alaiksandraus jah rufaus. ei nemi galgan ïs. jah attauhun ïna ana gaulgauþa staþ. þatei ïst gaskeiriþ wairneins staþs. jah gebun ïmma drigkan vein miþ smyrna. ïþ ïs ni nam. jah ushramjandans ïna disdailjandans vastjos ïs vairpandans hlauta ana þos. warjizuh wa nemi. vasuh þan weila þridjo. jah ushramidedun ïna. jah vas ufarmeli fairinos ïs ufarmeliþ. sa þiudans ïudaie. jah miþ ïmma ushramidedun tvans vaidedjans. ainana af taihsvon jah ainana af hleidumein ïs. jah usfullnoda þata gamelido þata qiþano. jah miþ unsibjaim rahniþs. vas. jah þai fauragaggandans vajameridedun ïna viþondans haubida seina jah qiþandans. o sa gatairands þo alh jah bi þrins dagans gatimrjands þo. nasei þuk silban jah atsteig af þamma galgin. samaleiko jah þai auhumistans gudjans bilaikandans ïna miþ sis misso miþ þaim bokarjam qeþun. anþarans ganasida ïþ sik silban ni mag ganasjan. sa xristus sa þiudans ïsraelis atsteigadau nu af þamma galgin. ei gasaiwaima jah galaubjaima. jah þai miþushramidans ïmma ïdveitidedun ïmma. jah biþe varþ weila saihsto. riqis varþ ana allai airþai und weila niundon. jah niundon weilai vopida ïesus stibnai mikilai qiþands. ailoe ailoe. lima sibakþanei. þatei ïst gaskeiriþ. guþ meins guþ meins. duwe mis bilaist. jah sumai þize atstandandane gahausjandans qeþun. sai. helian vopeiþ. þragjands þan ains jah gafulljands svam akeitis galagjands ana raus dragkida ïna qiþands. let ei saiwam qimaiu helias athafjan ïna ïþ ïesus aftra letands stibna mikila uzon. jah faurahah alhs disskritnoda ïn tva ïupaþro und dalaþ. gasaiwands þan sa hundafaþs sa atstandands ïn andvairþja ïs þatei sva hropjands uzon. qaþ. bi sunjai sa manna sa sunus vas guþs. vesunuþ- þan qinons fairraþro saiwandeins. ïn paimei vas marja so magdalene jah marja ïakobis þis minnizins jah ïosezis aiþei jah salome. jah þan vas ïn galeilaia. jah laistidedun ïna jah andbahtidedun ïmma. jah anþaros managos. þozei miþiddjedun ïmma ïn ïairusalem. jah juþan at andanahtja vaurþanamma. unte vas paraskaive. saei ïst fruma sabbato. qimands ïosef af areimaþaias gaguds ragineis. saei vas silba beidands þiudangardjos guþs. anananþjands galaiþ ïnn du peilatau jah baþ þis leikis ïesuis. ïþ peilatus sildaleikida ei ïs juþan gasvalt jah athaitands þan hundafaþ frah ïna. ei juþan gadauþnodedi. jah finþands at þamma hundafada fragaf þata leik ïosefa. jah usbugjands lein jah usnimands ïta bivand þamma leina jah galagida ïta ïn hlaiva. þatei vas gadraban us staina. jah atvalvida stain du daura þis hlaivis. ïþ marja so magdalene jah marja ïosezis sewun. war galagiþs vesi. jah ïnvisandins sabbate dagis marja so magdalene jah marja so ïakobis jah salome usbauhtedun aromata. ei atgaggandeins gasalbodedeina ïna. jah filu air þis dagis afar sabbate atïddjedun du þamma hlaiva at urrinnandin sunnin. jah qeþun du sis misso. was afvalvjai unsis þana stain af daurom þis hlaivis. jah ïnsaiwandeins gaumidedun. þammei afvalviþs ïst sa stains. vas auk mikils abraba. jah atgaggandeins ïn þata hlaiv gasewun juggalauþ sitandan ïn taihsvai bivaibidana vastjai weitai jah usgeisnodedun. þaruh qaþ du ïm. ni faurhteiþ ïsvis. ïesu sokeiþ nazoraiu þana ushramidan. nist her. urrais. sai þaua staþ. þarei galagidedun ïna. akei gaggiþ qiþiduh du siponjam ïs jah du paitrau ei faurbigaggiþ ïzvis ïn galeilaian. þaruh ïna gasaiwiþ. svasve qaþ du ïzvis. jah usgaggandeins af þamma hlaiva gaþlauhun. dizuh þan sat ïjos reiro jah usfilmei jah ni qeþun mannhun vaiht. ohtedun sis auk. usstandands þan ïn maurgin frumin sabbato ataugida frumist marjin þizai magdalene. af þizaiei usvarp sibun unhulþons. soh gaggandei gataih þaim miþ ïmma visandam qainondam jah gretandam. jah eis hausjandans þatei libaiþ jah gasaiwans varþ fram ïzai ni galaubidedun. afaruh þan þata.
3
AIVAGGELJO þAIRH LUKAN ANASTODEIþ.
3
Unte raihtis managai dugunnun meljan ïnsaht bi þos gafullaveisidons ïn uns vaihtins. svasve anafulhun unsis. þaiei fram frumistin silbasiunjos jah andbahtos vesun þis vaurdis. galeikaida jah mis jah ahmin veihamma fram anastodeinai allaim glaggvuba afarlaistjandin gahahjo þus meljan. batista þaiaufeilu ei gakunnais þize bi þoei galaisiþs ïs vaurde astaþ. vas ïn dagam herodes þiudanis ïudaias gudja namin zakarias us afar abijins jah qeins ïs us dauhtrum aharons jah namo ïzos aileisabaiþ. vesunuh þan garaihta ba ïn andvairþja guþs gaggandona ïn allaim anabusnim jah garaihteim fraujins unvaha. jah ni vas ïm barne. unte vas aileisabaiþ stairo jah ba framaldra dage seinaize vesun. varþ þan miþþanei gudjinoda ïs ïn vikon kunjis seinis ïn andvairþja guþs bi biuhtja gudjinassaus hlauts ïmma urrann du saljan atgaggands ïn alh fraujins. jah alls hiuhma vas manageins beidandans uta weilai þimiamins. varþ þan ïmma ïn siunai aggilus fraujins standands af tailhsvon hunslatadis pymiamins. jah gadrobnoda zakarias gasaiwands jah agis disdraus ïna. qaþ þan du ïmma sa aggilus. ni ogs þus zakaria. duþe ei andhausida ïst bida þeina. jah qens þeina aileisabaiþ gabairid sunu þus jah haitais namo ïs ïohannem. jah vairþiþ þus faheds jah svegniþa jah managai ïn gabaurþai ïs faginond. vairþiþ auk mikils ïn andvairþja fraujins jah vein jah leiþu ni drigkid jah ahmins veihis gafulljada nauhþan ïn vambai aiþeins seinaizos. jah managans sunive ïsraelis gavandeiþ du fraujin guþa ïze. jah silba fauraqimid ïn andvairþja ïs ïn ahmin jah mathai haileiïns gavandjan hairtona attane du barnam jah untalans ïn frodein garaihtaize manvjan fraujin managein gafahrida. jah qaþ zakarias du þamma aggilau. bi we kunnum þata. ïk raihtis ïm sineigs jah qens meina framaldrozei ïn dagam seinaim. jah andhafjands sa aggilus qaþ du ïmma. ïk ïm gabriel sa standands ïn andvairþja guþs jah ïnsandiþs ïm rodjan du þus jah vailamerjan þus þata. jah sijais þahands jah ni magands rodjan und þana dag ei vairþai þata. duþe ei ni galaubides vaurdam meinaim. þoei usfulljamda ïn mein seinamma. jah vas managei beidandans zakariïns. jah sildaleikidedun. wa latidedi ïna ïn þizai alh, usgaggands þan ni mahta du ïm rodjan. jah froþun þammei siun gasaw ïn alh. jah silba vas bandvjands ïm jah vas dumbs. jah varþ biþe usfullnodedun dagos andbahteis ïs. galaiþ du garda seinamma. afaruh þan þans dagans ïnkilpo varþ aileisabaiþ qens ïs jah galaugnida sik menoþs fimf qiþandei. þatei sva mis gatavida frauja ïn dagam þaimei ïnsaw afniman ïdveit mein ïn mannam. þanuh þan ïn menoþ saihstin ïnsandiþs vas aggilus gabriel fram guþa ïn baurg galeilaias. sei haitada nazaraiþ. du magaþai ïn fragibtim abin. þizei namo ïosef us garda daveidis. jah namo þizos magaþais mariam. jah galeiþands ïnn sa aggilus du ïzai qaþ. fagino anstai audahafta frauja miþ þus. þiuþido þu ïn qinom. ïþ si gasaiwandei gaþlahsnoda bi ïnnagahtai ïs ja þatha sis. weleika vesi so goleins. þatei sva þiuþida ïzai. jah qaþ aggilus du ïzai. ni ogs þus mariam. bigast auk anst fram guþa. jah sai. ganimis ïn kilþein jah gabairis sunu jah haitais namo ïs ïesu. sah vairþiþ mikils jah sunus hauhistins haitada jah gibid ïmma frauja guþ stol daveidis attins ïs. jah þiudanoþ ufar garda ïakobis ïn ajukduþ jah þiudinassaus ïs ni vairþiþ andeis. qaþ þan mariam du þamma aggilau. waiva sijai þata. þandei aban ni kann. jah andhafjands sa aggilus qaþ du ïzai. ahma veihs atgaggiþ ana þuk jah mahts hauhistins ufarskadveid þus. duþe ei saei gabairada veihs. haitada sunus guþs. jah sai. aileisabaiþ niþjo þeina jah so ïnkilþo sunau ïn aldomin seinamma jah sa menoþs saihsta ïst ïzai. sei haitada stairo. unte nist unmahteig guþa ainhun vaurde. qaþ þan mariam. sai þivi fraujins. vairþai mis bi vaurda þeinamma. jah galaiþ fairra ïzai sa aggilus. usstandandei þan mariam ïn þaim dagam ïddja ïn bairgahein sniumundo ïn baurg ïudins. jah galaiþ ïn gard zakariïns jah golida aileisabaiþ. jah varþ sve hausida aileisabaiþ golein mariïns. lailaik barn ïn qiþau ïzos jah gafullnoda ahmins veihis aileisabaiþ. jah ufvopida stibnai mikilai jah qaþ. þiuþido þu ïn qinom jah þiuþido akran qiþaus þeinis. jah waþro mis þata ei qemi aiþei fraujins meinis at mis. sai allis. sunsei varþ stibna goleinais þeinaizos ïn ausam meinaim lailaik þata barn ïn svigniþai ïn vambai meinai. jah audaga so galaubjandei þatei vairþiþ ustauhts þize rodidane ïzai fram fraujin. jah qaþ mariam. mikileid saivala meina fraujan jah svegneid ahma meins du guþa nasjand meinamma. unte ïnsaw du hnaiveinai þiujos seinaizos. sai allis fram himma nu audagjand mik alla kunja. unte gatavida mis mikilein sa mahteiga. jah veih namo ïs. jah armahairtei ïs ïn aldins alde þaim ogandam ïna. gatavida svinþein ïn arma seinamma. distaida mikilþuthans gahugdai hairtins seinis. gadrausida mahteigans af stolam jah ushauhida gahnaividans. gredagans gasoþida þiuþe jah gabignandans ïnsandida lausans. hleibida ïsraela þiumagu seinamma gamunands armahairteins. svasve rodida du attam unsaraim abrahama jah fraiv ïs und aiv. gastoþ þan mariam miþ ïzai sve menoþs þrins jah gavandida sik du garda seinamma. aileisabaiþ usfullnoda mel du bairan jah gabar sunu. jah hausidedun bisitands jah ganiþjos ïzos. unte gamikilida frauja armahairtein seina bi ïzai. jah miþfaginodedun ïzai. jah varþ ïn daga ahtudin. qemun bimaitan þata barn jah haihaitun ïna afar namin attins ïs zakarian. jah andhafjandei so aiþei ïs qaþ. ne. ak haitaidau ïohannes. jah qeþun du ïzai þatei ni ainshun ïst ïn kunja þeinamma. saei haitaidau þamma namin. gabandvidedun þan attin ïs þata waiva vildedi haitan ïna. ïþ ïs sokjands spilda nam jah melida qiþands. ïohannes ïst namo ïs. jah sildaleikidedun allai. usluknoda þan munþs ïs suns jah tuggo ïs jah rodida þiuþjands guþ. jah varþ ana allaim agis þaim bisitandam ïna. jah ïn allai bairgahein ïudaias merida vesun alla þo vaurda. jah galagidedun allai þai hausjandans ïn hairtin seinamma qiþandans. wa skuli þata barn vairþan. jah þan handus fraujins vas miþ ïmma. jah zakarias atta ïs gafullnoda ahmins veihis jah praufetida jah qaþ. þiuþeigs frauja guþ ïsraelis. unte gaveisoda jah gavaurhta uslausein managein seinai. jah urraisida haurn naseinais unsis ïn garda daveidis þiumagaus seinis. svasve rodida þairh munþ veihaize þize fram anastodeinai aivis praufete seinaize. giban nasein us fijandam unsaraim jah us handau allaize þize hatandane unsis. taujan armahairtiþa bi attam unsaraim jah gamunan triggvos veihaizos seinaizos. aiþis þanei svor viþra abrahama attan unsarana ei gebi unsis unagein us handau fijande unsaraize galausidaim skalkinon ïmma ïn sunjai jah garaihtein ïn andvairþja ïs allans dagans unsarans. jah þu barnilo praufetus hauhistins haitaza fauragaggis auk faura andvairþja fraujins manvjan vigans ïmma du giban kunþi naseinais managein ïs ïn afleta fravaurhte ïze þairh ïnfeinandein armahairtein guþs unsaris. ïn þammei gaveisoþ unsara urruns us hauhiþai gabairhtjan þaim ïn riqiza jah skadau dauþus sitandam du garaihtjan fotuns unsarans ïn vig gavairþjis. ïþ þata barn vohs jah svinþnoda ahmin jah vas ana auþidom und dag ustaikneinais seinaizos du ïsraela. varþ þan ïn dagans jainans. urrann gagrefts fram kaisara agustau gameljan allana midjungard. soh þan gilstrameleins frumista varþ at visandin kindina syriais raginondin saurim kyreinaiau. jah ïddjedun allai ei melidai veseina warjizuh ïn seinai baurg. urrann þan jah ïosef us galeilaia us baurg nazaraiþ ïn ïudaian ïn baurg daveidis. sei haitada beþlahaim. duþe ei vas us garda fadreinais daveidis. anameljan miþ marïin. sei ïn fragiftim vas ïmma qeins. visandein ïnkilþon. varþ þan miþþanei þo vesun jainar. usfullnodedun dagos du bairan ïzai. jah gabar sunu seinana þana frumabaur jah bivand ïna jah galagida ïna ïn uzetin. unte ni vas ïm rumis ïn stada þamma. jah hairdjos vesun ïn þamma samin landa þairhvakandans jah vitandans vahtvom nahts ufaro hairdai seinai. ïþ aggilus fraujins anaqam ïns jah vulþus fraujins biskain ïns. jah ohtedun agisa mikilamma. jah qaþ du ïm sa aggilus. ni ogeiþ. unte sai. spillo ïzvis faheid mikila. sei vairþiþ allai managein. þatei gabaurans ïst ïzvis himma daga nasjands. saei ïst xristus frauja ïn baurg daveidis. jah þata ïzvis taikns. bigitid barn bivundan jah galagid ïn uzetin. jah anaks varþ miþ þamma aggilau managei harjis himinakundis hazjandane guþ jah qiþandane. vulþus ïn hauhistjam guþa jah ana airþai gavairþi ïn mannam godis viljins. jah varþ biþe galiþun fairra ïm ïn himin þai aggiljus. jah þai mans þai hairdjos qeþun du sis misso. þairhgaggaima ju und beþlahaim jah sa waima vaurd þata vaurþano. þatei frauja gakannida unsis. jah qemun sniumjandans jah bigetun marian jah ïosef jah þata barn ligando ïn uzetin. gasaiwandans þan gakannidedun bi þata vaurd. þatei rodiþ vas du ïm bi þata barn. jah allai þai gahausjandans sildaleikidedun bi þo rodidona fram þaim hairdjam du ïm. ïþ maria alla gafastaida þo vaurda þagkjandei ïn hairtin seinamma. jah gavandidedun sis þai hairdjos mikiljandans jah hazjandans guþ ïn allaize. þizeei gahausidedun jah gasewun. svasve rodiþ vas du ïm. jah biþe usfulnodedun dagos ahtau du bimaitan ïna. jah haitan vas namo ïs ïesus. þata qiþano fram aggilau faurþizei ganumans vesi ïn vamba. jah biþe usfulnodedun dagos hraineinais ïze bi vitoda mosezis. brahtedun ïna ïn ïairusalem atsatjan faura fraujin. svasve gamelid ïst ïn vitoda fraujins. þatei wazuh gumakundaize uslukands qiþu veihs fraujins haitada. jah ei gebeina fram ïmma hunsl. svasve qiþan ïst ïn vitoda fraujins. gajuk hraivadubono aiþþau tvos juggons ahake. þaruh vas manna ïn ïairusalem. þizei namo symaion. jah sa manna vas garaiths jah gudafaurhts beidands laþonais ïsraelis. jah ahma veihs vas ana ïmma. jah vas ïmma gataihan fram ahmin þamma veihin ni saiwan dauþu. faurþize sewi xristu fraujins. jah qam ïn ahmin ïn þizai alh. jah miþþanei ïnnattauhun berusjos þata barn ïesu. ei tavidedeina bi biuhtja vitodis bi ïna. jah ïs andnam ïna ana armins seinans jah þiuþida guþa jah qaþ. nu fraleitais skalk þeinana. fraujinond frauja. bi vaurda þeinamma ïn gavairþja. þande sewun augona meina nasein þeina. þoei manvides ïn andvairþja allaizo manageino. liuhaþ du andhuleinai þiudom jah vulþu managein þeinai ïsraela. jah vas ïosef jah aiþei ïs sildaleikjandona ana þaim. þoei rodida vesun bi ïna. jah þiuþida ïna symaion jah qaþ du mariïn aiþein ïs. sai. sa ligiþ du drusa jah usstassai managaize ïn ïsraela jah du taiknai andsakanai. jah þan þeina silbons saivala þairhgaggiþ hairus. ei andhuljaindau us managaim hairtam mitoneis. jah vas anna praufeteis dauhtar fanuelis us kunja aseris. soh framaldra dage managaize libandei miþ abin jera sibun fram magaþein seinai. soh þan viduvo jere ahtautehund jah fidvor. soh ni afïddja fairra alh fastubnjam jah bidom blotande fraujan nahtam jah dagam. soh þizai weilai atstandandei andhaihait fraujin jah rodida bi ïna ïn allaim þaim usbeidandam laþon ïairusaulymos. jah biþe ustauhun allata bi vitoda fraujins gavandidedun sik ïn galeilaian ïn baurg seina nazaraiþ. ïþ þata barn vohs jah svinþnoda ahmins fullnands jah handugeins. jah ansts guþs vas ana ïmma. jah vratodedun þai birusjos ïs jera wammeh ïn ïairusalem at dulþ þaska. jah biþe varþ tvalib vintruns. usgaggandam þan ïm ïn ïairusaulyma bi biuhtja dulþais jah ustiuhandam þans dagans. miþþane gavandidedun sik aftra. gastoþ ïesus sa magus ïn ïairusalem. jah ni vissedun ïosef jah aiþei ïs. hugjandona ïn gasinþjam ïna visan qemun dagis vig jah sokidedun ïna ïn ganiþjam jah ïn kunþam jah ni bigitandona ïna gavandidedun sik ïn ïairusalem sokjandona ïna. jah varþ afar dagans þrins. bigetun ïna ïn alh sitandan ïn midjaim laisarjam jah hausjandan ïm jah fraihnandan ïns. usgeinodedun þan allai þai hausjandans ïs ana frodein jah andavaurdjam ïs. jah gasaiwandans ïna sildaleikidedun. jah qaþ du ïmma so aiþei ïs. magau wa gatavides uns sva. sai. sa atta þeins jah ïk vinnandona sokidedum þuk. jah qaþ du ïm. wa þatei sokideduþ mik. niu visseduþ þatei ïn þaim attins meinis skulda visan. jah ïja ni froþun þamma vaurda. þatei rodida du ïm. jah ïddja miþ ïm jah qam ïn nazaraiþ jah vas ufhausjands ïm jah aiþei ïs gafastaida þo vaurda alla ïn hairtin seinamma. jah ïesus þaih frodein jah vahstau jah anstai at guþa jah mannam. ïn jera þan fimftataihundin þiudinassaus teibairiaus kaisaris. raginondin puntiau peilatau ïudaia jah fidurraginja þis galeilaias herodeis. filippauzuh þan broþrs ïs fidurraginja þis ïturaias jah trakauneitidaus landis jah lysaniaus abeileni fidurraginja. at auhmistam gudjam annin jah kajafin varþ vaurd guþs at ïohannen zaxariïns sunau ïn auþidai. jah qam and allans gaujans ïaurdanaus merjands daupein ïdreigos du fraleta fravaurhte. svasve gamelid ïst ïn bokom vaurde esaeiïns praufetaus qiþandins. stibna vopjandins ïn auþidai. manveid vig fraujins. raihtos vaurkeiþ staigos ïs. all dalei usfulljada jah all fairgunje jah hlaine gahnaivjada jah vairþiþ þata vraiqo du raihtamma jah usdrusteis du vigam slaihtaim. jah gasaiwiþ all leike nasein guþs. qaþ þan du þaim atgaggandeim manageim daupjan fram sis. kuni nadre. was gataiknida ïzvis þliuhan faura þamma anavairþin hatiza. vaurkjaiþ nu akran vairþata ïdreigos jah ni duginnaiþ qiþan ïn ïzvis. attan aigum abraham. qiþa auk ïzvis. þatei mag guþ us stainam þaim urraisjan barna abrahama. aþþan ju so aqizi at vaurtim bagme ligiþ. all nu bagme unbairandane akran god usmaitada jah ïn fon galagjada. jah frehun ïna manageins qiþandans. an wa taujaima. andhafjands þan qaþ. sa habands tvos paidos. gibai þamma unhabandin. jah saei habai matins. samaleiko taujai. qemun þan motarjos daupjan jah qeþun du ïmma. laisari wa taujaima. þaruh qaþ di ïm. ni vaiht ufar þatei garaid sijai ïzvis lausjaiþ. frehun þan ïna jah þai militondans qiþandans. jah veis wa taujaima. jah qaþ du ïm. ni mannanhun holoþ. ni mannanhun anamahtjaid jah valdaiþ annom ïzvaraim. at venjandein þan allai managein jah þagkjandam allaim ïn hairtam seinaim bi ïohannein. niu aufto sa vesi xristus. andhof þan ïohannes allaim qiþands. ïk allis ïzvis vatin daupja. ïþ gaggiþ svinþoza mis. þizei ïk ni ïm vairþs andbindan skaudaraip skohis ïs. sah ïzvis daupeiþ ïn ahmiu veihamma jah funin. habands vinþiskauron ïn handau seinai jah gahraineiþ gaþrask sein jah briggiþ kaurn ïn bansta seinamma. ïþ ahana ïntandeiþ funin unwapnandin. managuþ- þan jah anþar þrafstjands þiuþspilloda managein. ïþ herodes sa taitrarkes gasakans fram ïmma bi herodiadein qen broþrs ïs jah bi alla. þoei gavaurhta ubila herodes. anaaiauk jah þata ana alla jah galauk ïohannen ïn karkarai. varþ þau biþe daupida alla managein. jah at ïesu ufdaupidamma jah bidjandin usluknoda himins. jah atïddja ahma sa veiha leikis suinai sve ahaks ana ïna jah stibna us himina varþ qiþandei. þu ïs sunus meins sa liuba. ïn þuzei vaila galeikaida. jah silba vas ïesus sve jere þrijetigive uf gakunþai. svaei sunus munds vas ïosefis. sunaus heleis. sunaus matþatis. sunaus laivveis. sunaus mailkeis. sunaus jannins. sunaus ïosefis. sunaus mattaþivis. sunaus ammons. sunaus naumis. sunaus aizleimis. sunaus naggais. sunaus mahaþis. sunaus mattaþiaus. sunaus saimaieinis. sunaus ïosefis. sunaus ïodins sunaus ïohannins. sunaus resins. sunaus zauraubabilis. sunaus salaþielis. sunaus nerins. sunaus mailkeins. sunaus addeins. sunaus kosamis. sunaus airmodamis. sunaus heris. sunaus ïosezis. sunaus aileiaizairis sunaus ïoreimis. sunaus mattaþanis. sunaus laivveis. sunaus symaions. sunaus ïudins. sunaus ïosefis. sunaus ïohannins. sunaus aileiakeimis. sunaus mailaianis. sunaus maeinanis. sunaus mattaþanis. sunaus naþanis. sunaus daveidis. sunaus ïaissaizis. sunaus obeidis. sunaus bauauzis. sunaus salmonis. sunaus nahassonis. sunaus ameinadabis. sunaus aramis. sunaus aizoris. sunaus faraizis. sunaus ïudins. sunaus ïakobis. sunaus ïsakis. sunaus abrahamis. sunaus þarins. sunaus nakoris. sunaus sairokis. sunaus ragavis. sunaus falaigis. sunaus aibairis. sunaus salamis. sunaus kaeinanis. sunaus arfaksadis. sunaus semis. sunaus nauelis. sunaus lamaikis. sunaus maþusalis. sunaus ainokis. sunaus ïaredis. sunaus maleilaielis. sunaus kaeinanis. sunaus ainosis. sunaus sedis. sunaus adamis. sunaus guþs. ïþ ïesus ahmins veihis fulls gavandida sik fram ïaurdanau jah tauhans vas ïn ahmin ïn auþidai dage fidvortiguns fraisans fram diabulau. jah ni matida vaiht ïn dagam jainaim jah at ustauhanaim þaim dagam biþe gredags varþ. jah qaþ du ïmma diabulus. jabai sunaus sijais guþs. qiþ þamma staina ei vairþai hlaibs. jah andhof ïesus viþra ïna qiþands. gamelid ïst þatei ni bi hlaib ainana libaid manna ak bi all vaurde guþs. jah ustiuhands ïna diabulaus ana fairguni hauhata ataugida ïmma allans þiudinassuns þis midjungardis ïn stika melis. jah qaþ du ïmma sa diabulus. þus giba þata valdulfni þize allata jah vulþu ïze. unte mis atgiban ïst jah þiswammeh þei viljau giba þata. þu nu jabai ïnveitis mik ïn andvairþja meinamma. vairþiþ þein all. jah andhafjands ïmma ïesus qaþ. gamelid ïst. fraujan guþ þeinana ïnveitais jah ïmma ainamma fullafahjais. þaþroh gatauh ïna ïn ïairusalem jah gasatida ïna ana giblin alhs jah qaþ du ïmma. jabai sunus sijais gups. vairp þuk þaþro dalaþ. gamelid ïst auk þatei aggilum seinaim anabiudiþ bi þuk du gafastan þuk. jah þatei ana handum þuk ufhaband. ei wan ni gastagqjais bi staina fotu peinana. jah andhafjands qaþ ïmma ïesus. þatei qiþan ïst. ni fraisais fraujan guþ þeinana. jah ustiuhands all fraistobnjo diabulus afstoþ fairra ïmma und mel. jah gavandida sik ïesus ïn mathai ahmins ïn galeilaian. jah meriþa urrann and all gavi bisitande bi ïna. jah ïs laisida ïn gaqumþim ïze mikilids fram allaim. jam qam ïn nazaraiþ. þarei vas fodiþs. jah galaiþ ïnn bi biuhtja seinamma ïn daga sabbato ïn synagogein jah usstoþ siggvan bokos. jah atgibanos vesun ïmma bokos eisaeiïns praufetus jah uslukands þos bokos bigat stad. þarei vas gamelid. ahma fraujins ana mis. ïn þizei gasalboda mik du vailamerjan unledaim. ïnsandida mik du ganasjan þans gamalvidans hairtin. merjan frahunþanaim fralet jah blindaim siun. fraletan gamaidans ïn gaþrafstein. merjan jer fraujins andanem. jah faifalþ þos bokos jah usgibands andbahta gasat. jah allaim ïn þizai synagogein vesun augona fairveitjandona du ïmma. dugann þan rodjan du ïm þatei himma daga usfullnodedun mela þo ïn ausam ïzvaraim. jah allai alakjo veitvodidedun ïmma jah sildaleilkidedun bi þo vaurda anstais þo usgaggandona us munþa ïs jah qeþun. niu sa ïst sunus ïosefis. jah qaþ du ïm. aufto qiþiþ mis þo gajukon. þu leiki hailei þuk silban. wan filu hausidedum vaurþan ïn kafarnaum. tavei jah her ïn gabaurþai. þeinai. qaþ þan. amen ïzvis qiþa þatei ni ainshun praufete andanems ïst ïn gabaurþai seinai. aþþan bi sunjai qiþa ïzvis þatei managos viduvons vesun ïn dagam heleiïns ïn ïsraela. þan galuknoda himins du jeram þrim jah menoþs saihs. sve varþ huhrus mikils and alla airþa. jah ni du ainaihun þizo ïnsandiþs vas helias alja ïn saraipta seidonais du qinon viduvon. jah managai þrutsfillai vesun uf haileisaiu praufetau ïn ïsraela. jah ni ainshun ïze gahrainids vas alja naiman sa saur. jah fullai vaurþun allai modis ïn þizai synagogein hausjandans þata. jah usstandandans uskusun ïmma ut us baurg jah brahtedun ïna und auhmisto þis fairgunjis. ana þammei so baurgs ïze gatimrida vas. du afdrausjan ïna þaþro. ïþ ïs þairhleiþands þairh midjans ïns ïddja. jah galaiþ ïn kafarnaum baurg galeilaias jah vas laisjands ïns ïn sabbatim. jah sildaleikidedun bi þo laisein ïs. unte ïn valdufnja vas vaurd ïs. jah ïn þizai synagogein vas manna habands ahman unhulþons unhrainjana jah ufhropida qiþands. let. wa uns jah þus ïesu nazorenu. qamt fraqistjan unsis. kann þuk was ïs. sa veiha guþs. jah gawotida ïmma ïesus qiþands. afdobn jah usgagg us þamma. jah gavairpands ïna sa unhulþa ïn midjaim urrann af ïmma ni vaihtai gaskaþjands ïmma. jah varþ afslauþnan allans jah rodidedun du sis misso qiþandans. wa vaurde þata. þatei miþ valdufnja jah mahtai anabiudiþ þaim unhrainjam ahmam jah usgaggand. jah usïddja meriþa fram ïmma and allans stadins þis bisunjane landis. usstandands þan us þizai synagogai galaiþ ïn gard seimonis. svaihro þan þis seimonis vas anahabaida brinnon mikilai. jah bedun ïna bi þo. jah atstandands ufar ïja gasok þizai brinnon. jah aflailot ïja. sunsaiv þan usstandandei andbahtida ïm. miþþanei þan sagq sunno. allai sva managai sve habaidedun siukans sauhtim missaleikaim brahtedun ïns at ïmma. ïþ ïs ainwarjammeh ïze handuns analagjands gahailida ïns. usïddjedun þan jah unhulþons af managaim hropjandeins jah qiþandeins þatei þu ïs xristus sunus guþs. jah gasakands ïm ni lailot þos rodjan. unte vissedun silban xristu ïna visan. biþeh þan varþ dags. usgaggands galaiþ ana auþjana stad. jah manageins sokidedun ïna jah qemun und ïna jah gahabaidedun ïna. ei ni afliþi fairra ïm. þaruh ïs qaþ du ïm. þatei jah þaim anþaraim baurgim vailamerjan ïk skal bi þiudangardja guþs. unte duþe mik ïnsandida. jah vas merjands ïn synagogim galeilaias. jah varþ miþþanei managei anatramp ïna du hausjan vaurd guþs. jah ïs silba vas standands newa saiva gainnesaraiþ jah gasaw tva skipa standandona at þamma saiva. ïþ fiskjans afgaggandans af ïm usþvohun natja. galaiþ þan ïn ain þize skipe. þatei vas seimonis. haihait ïna aftiuhan fairra staþa leitil jah gasitands laisida us þamma skipa manageins. biþeh þan gananþida rodjands qaþ du seimonau. brigg ana diupiþa jah athahid þo natja ïzvara du fiskon. jah andhafjands seimon qaþ du ïmma. talzjand. alla naht þairharbaidjandans vaiht ni nemum. ïþ afar vaurda þeinamma vairpam natja. jah þata taujandans galukun managein fiske filu sve natja dishnaupnodedun ïze. jah bandvidedun gamanam. þoei vesun ïn anþaramma skipa. ei atïddjedeina hilpan ïze. jah qemun jah gafullidedun ba þo skipa sve sugqun. gaumjands þan seimon paitrus draus du knivam ïesuis qiþands. bidja þuk. usgagg fairra mis. unte manna fravaurhts ïm. frauja. sildaleik auk dishabaida ïna jah allans þans miþ ïmma ïn gafahis þize fiske. þanzei ganutun. samaleikoh þan jah ïakobau jah ïohannen sununs zaibaidaiaus. þaiei vesun gadailans seimona. jah qaþ du seimona ïesus. ni ogs þus. fram himma nu manne siud nutans. gatiuhandans þo skipa ana airþa afleiþandans allata laistidedun afar ïmma. jah varþ miþþanei vas ïs ïn ainai baurge. jah sai. manna fulls þrutsfillis jah gasaiwands ïesu driusands ana andvairþi bad ïna qiþands. frauja. jabai vileis. magt mik gahrainjan. jah ufrakjands handu attaitok ïmma qiþands. viljau. vairþ hrains. jah suns þata þrutsfill aflaiþ af ïmma. jah ïs faurbaud ïmma ei mann ni qeþi. ak gagg jah ataugei þuk silban gudjin jah atbair ïmma fram þizai gahraineinai þeinai. þatei anabaud moses du veitvodiþai ïm. usmernoda þan þata vaurd mais bi ïna. jah garunnun hiuhmans managai hausjon jah leikinon fram ïmma sauhte seinaizo. ïþ ïs vas afleiþands ana auþidos jah bidjands. jah varþ ïn ainamma dage jah ïs vas laisjands. jah vesun sitandans fareisaieis jah vitodalaisarjos. þaiei vesun gaqumanai us allamma haimo galeilaias jah ïudaias jah ïairusaulymon. jah mahts fraujins vas du hailjan ïns. jah sai. mans bairandans ana ligra mannan. saei vas usliþa. jah sokidedun. waiva ïna ïnnatbereina jah galagidideina ïn andvairþja ïs. jah ni bigitandans. waiva ïnnatbereina ïna ïn manageins. ussteigandans ana hrot and skaljos gasatidedun ïna miþ þamma badja ïn midjaim faura ïesua. jah gasaiwands galaubein ïze qaþ du þamma usliþin. manna. afleitanda þus fravaurhteis þeinos. jah dugunnun þagkjan þai bokarjos jah fareisaieis qiþandans. was ïst sa saei rodeiþ naiteinins. was mag afletan fravaurhtins alja ains guþ. ufkunnands þan ïesus mitonins ïze andhafjands qaþ du ïm. wa biþagkeiþ ïn hairtam ïzvaraim. waþar ïst azetizo qiþan. afletanda þus fravaurhteis þau qiþan. urreis jah gagg. ïþ þan ei viteid þatei valdufni habaid sa sunus mans ana airþai afletan fravaurhtins. qaþ du þamma usliþin. du þus qiþa. urreis jah ushafjands þata badi þeinata gagg ïn gard þeinana. jah sunsaiv usstandands ïn andvairþja ïze ushafjands. ana þammei lag. galaiþ ïn gard seinana mikiljands guþ. jah usfilmei dissat allans jah mikilidedun guþ jah fullai vaurþun agisis qiþandans. þatei gasaiwam vulþaga himma daga. jah afar þata usïddja jah gasaw motari namin laivvi sitandan ana motastada jah qaþ du ïmma. laistei afar mis. jah bileiþands allaim usstandands ïddja afar ïmma. jah gavaurhta dauht mikila laivveis ïmma ïn garda seinamma. jah vas managei motarje mikila jah anþaraize. þaiei vesun miþ ïm anakumbjandans jah birodidedun bokarjos ïze jah fareisaieis du siponjam ïs qiþandans. duwe miþ þaim motarjam jah fravaurhtaim matjid jah drigkid. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. ni þaurbun hailai leikeis ak þai unhailans. ni qam laþon garaihtans ak fravaurhtans ïn ïdreiga. ïþ eis qeþun du ïmma. duwe siponjos ïohannes fastand ufta jah bidos taujand samaleiko jah fareisaiei. ïþ þai þeinai siponjos matjand jah drigkand. þaruh ïs qaþ du ïm. ni magud sununs bruþfadis. unte sa bruþfads miþ ïm ïst. gataujan fastan. aþþan qimand dagos. jah þan afnimada af ïm sa bruþfads jah þan fastand ïn jainaim dagam. qaþuh þan jah gajukon du ïm. þatei ainshun plat snagins niujis ni lagjid ana snagan fairnjana. aiþþau jah sa niuja aftaurnid jah þamma fairnjin ni gatimid þata af þamma niujin. jah ainshun ni giutid vein niujata ïn balgins fairnjans. aiþþau distairid þata niujo vein þans balgins jah silbo usgutniþ jah þai balgeis fraqistnand. ak vein juggata ïn balgins niujans giutand jah bajoþs gafastanda. jah ainshun driggandane fairni. ni suns vili jugg. qiþiþ auk. þata fairnjo batizo ïst. jah varþ ïn sabbato anþaramma frumin gaggan ïmma þairh atisk. jah raupidedun ahsa siponjos ïs jah matidedun bnauandans handum. ïþ sumai fareisaie qeþun du ïm. wa taujid. þatei ni skuld ïst taujan ïn sabbato dagam. jah andhafjands viþra ïns ïesus qaþ. ni þata ussuggvud. þatei gatavida daveid. þan gredags vas. silba jah þaiei miþ ïmma vesun. waiva ïnngalaiþ ïn gard guþs jah hlaibans faurlageinais usnam jah matida jah gaf þaim miþ sis visandam. þanzei ni skuld ïst matjan nibai ainaim gudjam. jah qaþ du ïm. þatei frauja ïst sa sunus mans jah þamma sabbato daga. jah varþ þan ïn anþaramma daga sabbato galeiþan ïmma ïn synagogein jah laisjan. jah vas jainar manna. jah handus ïs so taihsvo vas þaursus. vitaidedunuh þan þai bokarjos jah fareisaieis. jau ïn sabbato daga leikinodedi. ei bigeteina til du vrohjan ïna. ïþ ïs vissuh mitonins ïze jah qaþ du þamma mann þamma þaursja habandin handu. urreis jah stand ïn midjaim. þaruh ïs urreisands gastoþ. qaþ þan ïesus du ïm. fraihna ïzvis. wa skuld ïst sabbato dagam. þiuþ taujan þau unþiuþ taujan. saivala ganasjan þau usqistjan. jah ussaiwands allans ïns qaþ du ïmma. ufrakei þo handu þeina. þaruh ïs ufrakida. jah gastoþ so handus ïs svasve so anþara. ïþ eis fullai vaurþun unfrodeins jah rodidedun du sis misso. wa tavidideina þamma ïesua. jah varþ ïn dagam þaim ei usïddja ïesus ïn fairguni bidjan jah vas naht þairhvakands ïn bidai guþs. jah biþe varþ dags atvopida siponjans seinans jah gavaljands us ïm tvalib. þanzei jah apaustuluns namnida. seimon. þanei jah namnida paitru. jah andraian broþar ïs. ïakobu jah ïohannen. filippu jah barþulomaiu. maþþaiu jah þoman. ïakobu þana alfaius jah seimon þana haitanan zeloten. ïudan ïakobaus jah ïudan ïskarioten. saei jah varþ galevjands ïna. jah atgaggands dalaþ miþ ïm gastoþ ana stada ïbnamma jah hiuma siponje ïs jah hansa mikila manageins af allamma ïudaias jah ïairusalem. jah þize faur marein tyre jah seidone jah anþaraizo baurge. þaiei qemun hausjan ïmma jah hailjan sik sauhte seinaizo. jah þai anahabaidans fram ahmam unhrainjaim jah gahailidai vaurþun. jah alla managei sokidedun attekan ïmma. unte mahts af ïmma usïddja jah ganasida allans. jah ïs ushafjands augona seina du siponjam seinaim qaþ. audagai jus unledans ahmin. unte ïzvara ïst þiudangardi himine. audagai jus gredagans nu. unte sadai vairþiþ. audagai jus gretandans nu. unte ufhlohjanda. audagai sijuþ. þan fijand ïzvis mans jah afskaidand ïzvis jah ïdveitjand jah usvairpand namin ïzvaramma sve ubilamma ïn sunaus mans. faginod ïn jainamma daga jah laikid. unte sai. mizdo ïzvara managa ïn himinam. bi þamma auk tavidedun praufetum attans ïze. aþþan vai ïzvis þaim gabeigam. unte ju habaid gaþlaiht ïzvara. vai ïzvis jus sadans nu. unte gredagai vairþiþ. vai ïzvis jus hlahjandans nu. unte gaunon jah gretan duginnid. vai þan vaila ïzvis qiþand allai mans. samaleiko allis tavidedun galiugapraufetum attans ïze. akei ïzvis qiþa þaim hausjandam. frijod þans hatandans ïzvis. vaila taujaid þaim fijandam ïzvis. þiuþjaiþ þans fraqiþandans ïzvis. bidjaid fram þaim anamahtjandam ïzvis. þamma stautandin þuk bi kinnu galevei ïmma jah anþara. jah þamma nimandin af þus vastja jah paida ni varjais. wammeh þan bidjandane þuk gif jah af þamma nimandin þein ni lausei. jah svasve vileid ei taujaina ïzvis mans jah jus taujaid ïm samaleiko. aþþan jabai frijod þans frijondans ïzvis. wa ïzvis laune ïst. jah auk þai fravaurhtans þans frijondans sik frijond. jah jabai þiuþ taujaid þaim þiuþ taujandam ïzvis. wa ïzvis laune ïst. jah auk þai fravaurhtans þata samo taujand. jah jabai leiwid. fram þaimei veneid andniman. wa ïzvis laune ïst. jah auk fravaurhtai fravaurhtaim leiwand. ei andnimaina samalaud. sveþauh frijod þans fijands ïzvarans. þiuþ taujaid jah leiwaid ni vaihtais usvenans. jah vairþiþ mizdo ïzvara managa jah vairþiþ sunjus hauhistins. unte ïs gods ïst þaim unfagram jah unseljam. vairþaid bleiþjandans svasve jah atta ïzvar bleiþs ïst. jah ni stojid. ei ni stojaindau. ni afdomjaid jah ni afdomjanda. fraletaid jah fraletanda. gibaid jah gibada ïzvis. mitads goda jah ufarfulla jah gavigana jah ufargutana gibada ïn barm ïzvarana. þizai auk samon mitadjon. þizaiei mitid. mitada ïzvis. qaþuh þan gajukon ïm. ïbai mag blinds blindana tiuhan. niu bai ïn dal gadriusand. nist siponeis ufar laisari seinana. ïþ gamanvids warjizuh vairþai sve laisaris ïs. aþþan wa gaumeis gramsta ïn augin broþrs þeinis. ïp anza ïn þeinamma augin ni gaumeis. aiþþau waiva magt qiþan du broþr þeinamma. broþar let. ïk usvairþa gramsta þamma ïn augin þeinamma. silba ïn augin þeinamma anza ni gaumjands. liuta. usvairp faurþis þamma anza us augin þeinamma. jah þan gaumjais usvairpan gramsta þamma ïn augin broþrs þeinis. ni auk ïst bagms gods taujands akran ubil. nih þan bagms ubils taujands akran god. warjizuh raihtis bagme us svesamma akrana uskunþs ïst. ni auk us þaurnum lisanda smakkans. nihþan us aiwatundjai trudanda veinabasja. þiuþeigs manna us þiuþeigamma huzda hairtins seinis usbairid þiuþ. jah ubils manna us ubilamma huzda hairtins seinis usbairid ubil. uzuh allis ufarfullein hairtins rodeid munþs ïs. aþþan wa mik haitid. frauja frauja. jah ni taujid. þatei qiþa. wazuh sa gaggands du mis jah hausjands vaurda meina jah taujands þo. ataugja ïzvis. wamma galeiks ïst. galeiks ïst mann timrjandin razn. saei grob jah gadiupida jah gasatida grunduvaddjau ana staina. at garunjon þan vaurþanai bistagq awa bi jainamma razna jah ni mahta gavagjan ïta. gasulid auk vas ana þamma staina ïþ sa hausjands jah ni taujands galeiks ïst mann timrjandin razu ana airþai ïnuh grunduvaddju. þatei bistagq flodus jah suns gadraus. jah varþ so usvalteins þis raznis mikila. biþe þan usfullida alla þo vaurda seina ïn hliumans manageins. galaiþ ïn kafarnaum. hundafade þan sumis skalks siukands svultavairþja. saei vas ïmma svers. gahausjands þan bi ïesu ïnsandida du ïmma sinistans ïudaie bidjands ïna. ei qimi jah ganasidedi þana skalk ïs. ïþ eis qimandans at ïesua bedun ïna usdaudo qiþandans. þatei vairþs ïst þammei fragibis þata. unte frijoþ þiuda unsara jah synagogein ïs gatimrida unsis ïþ ïesus ïddjuh miþ ïm jah juþan ni fairra visandin ïmma þamma garda ïnsandida du ïmma. sa hundafads frijonds qiþands du ïmma. frauja. ni draibei þuk. unte ni ïm vairþs ei uf hrot mein ïnngaggais. duþei ni mik silban vairþana rahnida at þus qiman. ak qiþ vaurda jah gahailnid sa þiumagus meins. jah þan auk ïk manna ïm uf valdufnja gasatids. habands uf mis silbin gadrauhtins. jah qiþa du þamma. gagg. jah gaggid. jah anþaramma. qim her. jah qimid. jah du skalka meinamma. tavei þata. jah taujid. gahausjands þan þata ïesus sildaleikida ïna jah vandjands sik du þizai afarlaistjandein sis managein qaþ. amen qiþa ïzvis. ni ïn ïsraela svalauda galaubein bigat. jah gavandjandans sik þai ïnsandidans du garda bigetun þana siukan skalk hailana. jah varþ ïn þamma afar daga. ïddja ïn baurg namnida naen. jah midïddjedun ïmma siponjos ïs ganohai jah manageins filu. biþeh þan newa vas daura þizos baurgs. þaruh sai. utbaurans vas naus. sunus ainaha aiþein seinai. jah si silbo vidovo. jah managei þizos baurgs ganoha mïþ ïzai. jah gasaiwands þo frauja ïesus ïnfeinoda du ïzai jah qaþ du ïzai. ni gret. jah duatgaggands attaitok wilftrjom. ïþ þai bairandans gastoþun jah qaþ. juggalaud du þus qiþa. urreis. jah ussat sa naus jah dugann rodjan, jah atgaf ïna aiþein ïs. dissat þan allans agis. jah mikilidedun guþ qiþandans. þatei praufetus mikils urrais ïn unsis jah þatei gaveisoda guþ manageins seinaizos. jah usïddja þata vaurd and alla ïudaia bi ïna jah and allans bisitands. jah gataihun ïohannen siponjos ïs bi alla þo. jah athaitands tvans siponje seinaize ïohannes ïnsandida ïns du ïesua qiþands. þu ïs sa qimanda þau anþaranu venjaima. qimandans þan at ïmma þai vairos qeþun. ïohannes sa daupjands ïnsandida ugkis du þus qiþands. þu ïs sa qimanda þau anþaranu venjaima. ïnu þan þizai weilai gahailida managans af sauhtim jah slahim jah ahmane ubilaize jah blindaim managaim fragaf siun. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. gaggandans gateihats ïohannen. þatei gasewuts jah gahausideduts. þatei blindai ussaiwand. haltai gaggand. þrutsfillai gahrainjanda. baudai gahausjand. naveis urreisand. unledai vailamerjanda. jah audags ïst sawazuh saei ni gamarzjada ïn mis. at galeiþandam þan þaim airum ïohannes dugann rodjan du managein bi ïohannen. wa usïddjeduþ ïn auþida saiwan. raus fram vinda vagid. akei wa usïddjeduþ saiwan. mannan ïn hnasqjaim vastjom gavasidana. sai. þai ïn vastjom vulþagaim jah fodeinai visandans ïn þiudangardjom sind. akei wa usïddjeduþ saiwan. praufetu. jai qiþa ïzvis. jah mais praufetu. sa ïst bi þanei gamelid ïst. sai. ïk ïnsandja aggilu meinana faura andvairþja þeinamma. saei gamanveid vig þeinana faura þus. qiþa allis ïzvis. maiza ïn baurim qinono praufetus ïohanne þamma daupjandin ainshun nist. ïþ sa minniza ïmma ïn þiudangardjai guþs maiza ïmma ïst. jah alla managei gahausjandei jah motarjos garaihtana domidedun guþ ufdaupidai daupeinai ïohannis. ïþ fareisaieis jah vitodafastjos runa guþs fraqeþun ana sik ni daupidai fram ïmma. we nu galeiko þans mans þis kunjis jah we sijaina galeikai. galeikai sind barnam þaim ïn garunsai sitandam jah vopjandam seina misso jah qiþandam. sviglodedum ïzvis jah ni plinsideduþ. gaunodedum ïzvis jah ni gaigrotuþ. urrann raihtis ïohannes sa daupjands nih hlaif matjands nih vein drigkands. jah qiþiþ. unhulþon habaiþ urrann sunus mans matjands jah drigkands. jah qiþiþ. sai. manna afetja jah veindrugkja. frijonds motarje jah fravaurhtaize. jah gasunjoda varþ handugei fram barnam seinaim allaim. baþ þan ïna sums fareisaie ei matidedi miþ ïmma. jah atgaggands ïn gard þis fareisaiaus anakumbida. þaruh sai. qino ïn þizai baurg. sei vas fravaurhta jah ufkunnandei. þatei anakumbida ïn razna þis fareisaiaus. briggandei alabalstraun balsanis. jah standandei faura fotum ïs aftaro greitandei dugann natjan fotuns ïs tagram jah skufta haubidis seinis bisvarb jah kukida fotum ïs jah gasalboda þamma balsana. gasaiwands þan sa fareisaius. saei haihait ïna. rodida sis ains qiþands. sa ïþ vesi praufetus. ufkunþedi þau. wo jah wileika so qino. sei tekiþ ïmma. þatei fravaurhta ïst. jah andhafjands ïesus qaþ du paitrau. seimon. skal þus wa qiþan. ïþ ïs qaþ. laisari qiþ. tvai dulgis skulans vesun dulgahaitjin sumamma. ains skulda skatte fimfhunda. ïþ anþar fimftiguns. ni habandam þan. wapro usgebeina. baim fragaf. waþar nu þize. qiþ. mais ïna frijod. andhafjands þan seimon qaþ. þana gavenja. þammei managizo fragaf. þaruh ïs qaþ du ïmma. raihtaba stauïdes. jah gavandjands sik du þizai qinon qaþ du seimona. gasaiwis þo qinon. atgaggandin ïn gard þeinana vato mis ana fotuns meinans ni gaft. ïþ si tagram seinaim ganatida meinans fotuns jah skufta seinamma bisvarb. ni kukides mis. ïþ si. fram þammei ïnnatïddja. ni svaif bikukjan fotuns meinans. aleva haubid meinata ni salbodes. ïþ si balsana gasalboda fotuns meinans. ïn þizei. qiþa þus. afletanda fravaurhteis ïzos þos managons. unte frijoda filu. ïþ þammei leitil fraletada. leitil frijod. qaþuh þan du ïzai. afletanda þus fravaurhteis þeinos. jah dugunnun þai miþanakumbjandans qiþan ïn sis silbam. was sa ïst. saei fravaurhtins afletai. ïþ ïs qaþ þan du þizai qinon. galaubeins þeina ganasida þuk. gagg ïn gavairþi jah varþ biþe afar þata ei jah ïs vratoda and baurgs jah haimos merjands jah þiuþspillonds þiudangardja guþs. jah þai tvalib miþ ïmma jah qinons. þozei vesun galeikinodos ahmane ubilaize jah sauhte. jah marja. sei haitana vas magdalene. us þizaiei usïddjedun unhulþons sibun. jah ïohanna qens kusins fauragagjins herodes jah susanna jah anþaros managos. þozei andbahtededun ïm us aiginam seinaim. gaqumanaim þan hiumam managaim jah þaim. þaiei us baurgim gaïddjedun du ïmma. qaþ þairh gajukon. urrann saiands du saian fraiva seinamma. jah miþþanei saiso. sum gadraus faur vig jah gatrudon varþ jah fuglos himinis fretun þata. jah anþar gadraus ana staina jah uskijanata gaþaursnoda. ïn þizei ni habaida qrammiþa. jah sum gadraus ïn midumai þaurnive jah miþuskeinandans þai þaurnjus afwaþidedun þata. jah anþar gadraus ana airþai godai jah uskeinoda jah tavida akran taihuntaihundfalþ. þata þan qiþands ufvopida. saei habai ausona du hausjan. gahausjai. frehun þan ïna siponjos ïs qiþandans. wa sijai so gajuko. ïþ ïesus qaþ. ïzvis atgiban ïst kunnan runos þiudinassaus guþs. ïþ þaim anþaraim ïn gajukom. ei saiwandans ni gasaiwaina. jah gahausjandans ni fraþjaina. aþþan þata ïst so gajuko. þata fraiv ïst vaurd guþs. ïþ þai viþra vig sind þai hausjandans. þaþroh qimiþ diabulus jah usnimiþ þata vaurd af hairtin ïze. ei galaubjandans ni ganisaina. ïþ þai ana þamma staina. ïze þan hausjand. miþ faheidai andnimand þata vaurd. jah þai vaurtins ni haband. þaiei du mela galaubjand jah ïn mela fraistubnjos afstandand. ïþ þata ïn þaurnuns gadriusando þai sind. þaiei gahausja dans jah af saurgom jah gabein jah gabaurjoþum þizos libainais gaggandans afwapnand jah ni gavrisqand. ïþ þata ana þizai godon airþai þai sind. þai ïze ïn hairtin godamma jah seljamma gahausjandans þata vaurd gahaband jah akran bairand ïn þulainai. aþþan ni manna lukarn tandjands dishuljiþ ïta kasa aiþþau uf ligr gasatjiþ ak ana lukarnastaþin satjiþ. ei þai ïnngaggandans saiwaina liuhad. ni auk ïst analaugn. þatei svikunþ ni vairþai. nih fulgin. þatei ni gakunnaidau jah ïn svekunþamma qimai. saiwiþ nu. waiva hauseiþ. unte saei habaiþ. gibada ïmma. jah saei ni habaiþ. jah þatei þugkeiþ haban. afnimada af ïmma. atïddjedun þan du ïmma aiþei jah broþrjus ïs jah ni mahtedun andqiþan ïmma faura managein. jah gataihan varþ ïmma. þatei aiþei þeina jah broþrjus þeinai standand uta gasaiwan þuk gairnjandona. ïþ ïs andhafjands qaþ du ïm. aiþei meina jah broþrjus meinai þai sind þai vaurd guþs gahausjandans jah taujandans. varþ þan ïn ainamma þize dage. jah ïs galaiþ ïn skip jah siponjos ïs. jah qaþ du ïm. galeiþam hindar þana marisaiv. jah galiþun. þaruh þan sve faridedun. anasaisleiþ jah atïddja skura vindis ïn þana marisaiv jah gafullnodedun jah birekjai vaurþun. duatgaggandans þan urraisidedun ïna qiþandans. talzjand. fraqistnam. ïþ ïs urreisands gasok vinda jah þamma vega vatins. jah anaslavaidedun jah varþ vis. qaþ þan du ïm. war ïst galaubeins ïzvara. ogandans þan sildaleikidedun qiþandans du sis misso. was siai sa ei jah vindam faurbiudiþ jah vatnam. jah ufhausjand ïmma. jah atfaridedun ïn gavi gaddarene. þatei ïst viþravairþ galeilaia. usgaggandin þan ïmma ana airþa gamotida ïmma vair sums us baurg. saei habaida unhulþons mela lagga. jah vastjom ni gavasiþs vas jah ïn garda ni gavas ak ïn hlaivasnom. gasaiwands þan ïesu jah ufhropjands draus du ïmma jah stibnai mikilai qaþ. wa mis jah þus ïesu sunau guþs hauhistins. bidja þuk. ni balvjais mis. unte anabaud ahmin þamma unhrainjin usgaggan as þamma mann. manag auk mel fravalv ïna jah bundans vas eisarnabandjom jah fotubandjom fastaiþs vas jah dishniupands þos bandjos draibiþs vas fram þamma unhulþin ana auþidos. frah þan ïna ïesus qiþands. wa ïst namo þein. þaruh qaþ. harjis. unte unhulþons managos galiþun ïn ïna. jah bad ïna ei ni anabudi ïm ïn afgrundiþa galeiþan. vasuþ- þan jainar hairda sveine managaize haldanaize ïn þamma fairgunja. jah bedun ïna ei uslaubidedi ïm ïn þo galeiþan. jah uslaubida ïm. usgaggandans þan suns þai unhulþans af þamma mann galiþun ïn þo sveina jah rann so vriþus and driuson ïn þana marisaiv jah afwapnodedun. gasaiwandans þan þai haldandans þata vaurþano gaþlauhun jah gataihun ïn baurg jah ïn veihsa. usïddjedun þan saiwan þata vaurþano jah qemun at ïesua jah bigetun sitandan þana mannan. af þammei unhulþons usïddjedun gavasidana jah fraþjandan faura fotum ïesuis jah ohtedun. gataihun þan ïm jah þai gasaiwandans. waiva ganas sa daimonareis. jah bedun ïna allai gaujans þize gaddarene galeiþan fairra sis. unte agisa mikilamma dishabaidai vesun. ïþ ïs galeiþands ïn skip gavandida sik. baþ þan ïna sa vair. af þammei þos unhulþons usïddjedun. ei vesi miþ ïmma. fralailot þan ïna ïesus qiþands. gavandei þuk du garda þeinamma jah usspillo. wan filu gatavida þus guþ. jah galaiþ and baurg alla merjands. wan filu gatavida ïmma ïesus. varþ þan miþþanei gavandida sik ïesus. andnam ïna managei. vesun auk allai beidandans ïs. jah sai. qam vair. þizei namo ïaeirus. sah fauramaþleis synagogais vas. jah driusands faura fotum ïesuis bad ïna gaggan ïn gard seinana. unte dauhtar ainoho vas ïmma sve vintrive tvalibe. jah so svalt. miþþanei þan ïddja ïs. manageins þraihun ïna. jah qino visandei ïn runa bloþis jera tvalif. soei ïn lekjans fraqam allamma aigina seinamma jah ni mahta vas fram ainomehun galeikinon. atgaggandei du aftaro attaitok skauta vastjos ïs jah suns gastoþ sa runs bloþis ïzos. jah qaþ ïesus. was sa tekands mis. laugnjandam þan allaim qaþ paitrus jah þai miþ ïmma. talzjand. manageins biwairband þuk jah þreihand. jah qiþis. was sa tekands mis. þaruh ïesus qaþ. taitok mis sums. ïk auk ufkunþa maht usgaggandein af mis. gasaiwandei þan so qino. þatei ni galaugnida. reirandei jah atdriusandei du ïmma. ïn þizei attaitok ïmma. gataih ïmma ïn andvairþja allaizos manageins jah waiva gahailnoda suns. ïþ ïesus qaþ du ïzai. þrafstei þuk dauhtar. galaubeins þeina ganasida þuk. gagg ïn gavairþja. nauhþan ïmma rodjandin gaggiþ sums manne fram þis fauramaþleis synagogeis qiþands du ïmma. þatei gadauþnoda dauhtar þeina. ni draibei þana laisari. ïþ ïesus gahausjands andhof ïmma qiþands. ni faurhtei. þatainei galaubei. jah ganasjada. qimands þan ïn garda. ni fralailot ainohun ïnngaggan alja paitru jah ïakobu jah ïohannen jah þana attan þizos maujos jah aiþein. gaigrotun þan allai jah faiflokun þo. þaruh qaþ. ni gretip. unte ni gasvalt ak slepiþ. jah bihlohun ïna gasaiwandans þatei gasvalt. þanuh ïs usdreibands allans ut jah fairgreipands handu ïzos vopida qiþands. mavi urreis. jah gavandida ahman ïzos. jah ustoþ suns. jah anabaud ïzai giban mat. jah usgeisnodedun fadrein ïzos. ïþ ïs faurbaud ïm ei mann ni qiþeina þata vaurþano. gahaitands þan þans tvalif apaustauluns atgaf ïm maht jah valdufni ufar allaim unhulþom jah sauhtins gahailjan. jah ïnsandida ïns merjan þiudangardja guþs jah gahailjan allans þans unhailans. jah qaþ du ïm. ni vaiht nimaiþ ïn vig. nih valuns nih matibalg nih hlaib nih skattans. nih þan tveihnos paidos haban. jah ïn þanei gard gaggaiþ. þar saljiþ jah þaþroh usgaggaiþ. jah sva managai sve ni andnimaina ïzvis. usgaggandans us þizai baurg jainai jah mulda af fotum ïzvaraim afhrisjaiþ du veitvodiþai ana ïns. usgaggandans þan þairhïddjedun and haimos vailamerjandans jah leikinondans and all. gahausida þan herodis sa taitrarkes þo vaurþanona fram ïmma alla jah þahta. unte qeþun sumai. þatei ïohannes urrais us dauþaim. sumai þan qeþun. helias ataugida sik. sumaiþ- þan þatei praufetus sums þize airizane usstoþ. jah qaþ herodes. ïohannau ïk haubiþ afmaimait. ïþ was ïst sa. bi þanei ïk hausja svaleik. jah sokida ïna gasaiwan. jah gavandjandans sik apaustauleis usspillodedun ïmma sva filu sve gatavidedun. jah andnimands ïns afïddja sundro ana staþ auþjana baurgs namnidaizos baidsaiïdan. ïþ þos manageins finpandeins laistidedun afar ïmma. jah andnimands ïns rodida du ïm þo bi þiudangardja guþs jah þans þarbans leikinassaus gahailida. þanuh dags juþan dugann hneivan. atgaggandans þan du ïmma þai tvalif qeþun du ïmma. fralet þo managein ei galeiþandans ïn þos bisunjane haimos jah veihsa saljaina jah bugjaina sis matins. unte her ïn auþjamma stada sium. þanuh qaþ du ïm. gibiþ ïm jus matjan. ïþ eis qeþun du ïmma. nist hindar uns maizo fimf hlaibam jah fiskos tvai. niba þau þatei veis gaggandans bugjaima allai þizai manaseidai matins. vesun auk sve fimf þusundjos vaire. qaþ þan du siponjam seinaim. gavaurkeiþ ïm anakumbjan kubituns. ana warjanoh fimftiguns. jah gatavidedun sva jah gatavidedun anakumbjan allans. nimands þan þans fimf hlaibans jah tvans fiskans. ïnsaiwands du himina gaþiuþida ïns jah gabrak jah gaf siponjam du faurlagjan þizai managein. jah matidedun jah sadai vaurþun allai jah ushafan varþ. þatei aflifnoda ïm gabruko. tainjons tvalif. jah varþ miþþanei vas ïs bidjands sundro. gamotidedun ïmma siponjos ïs jah frah ïns qiþands. wana mik qiþand visan þos manageins. ïþ eis andhafjandans qeþun. ïohannen þana dauþjand. anþarai þan heleian. sumai þan þatei praufetus sums þize airizane usstoþ. qaþ þan du ïm. aþþan jus wana mik qiþiþ visan. andhafjands þan paitrus qaþ. þu ïs xri tus sunus guþs. ïþ ïs þan gawotjands ïm faurbauþ ei mann ni qiþeina þata. qiþands þatei skal sunus mans manag vinnan jah uskusans fram sinistam vairþan jah gudjam jah bokarjam jah usqiman jah þridjin daga urreisan. qaþ þan du allaim. jabai was vili afar mis gaggan. afaikai sik silban jah nimai galgan seinana dag wanoh jah laistjai mik. saei allis vili saivala seina nasjan. fraqisteiþ ïzai. aþþan saei fraqisteiþ saivalai seinai ïn meina. ganasjiþ þo. wo allis þaurfte gataujiþ sis manna gageigands þo manased alla ïþ sis silbin fraqistjands aiþþau gasleïþjands. saei allis skamaiþ sik meina aiþþau meinaize vaurde. þizuh sunus mans skamaid sik. biþe qimiþ ïn vulþu seinamma jah attins jah þize veihane aggele. qiþuh þan ïzvis sunja. sind sumai þize her standandane. þaiei ni kausjand dauþau. unte gasaiwand þiudinassau guþs. vaurþun þan afar þo vaurda sve dagos ahtau. ganimands paitru jah ïakobu jah ïohannen usïddja ïn fairguni bidjan. jah varþ. miþþanei baþ ïs. siuns andvairþjis ïs anþara jah gavaseins ïs weita skeinandei. jah sai. vairos tvai miþrodidedun ïmma. þaiei vesun moses jah helias. þai gasaiwanans ïn vulþau qeþun urruns ïs. þoei skulda usfulljan ïn ïairusalem. ïþ paitrus jah þai miþ ïmma vesun kauridai slepa. gavaknandans pan gasewun vulþu ïs jah þans tvans vairans þans miþstandandans ïmma. jah varþ miþþanei afskaiskaidun sik af ïmma. qaþ paitrus du ïesua. talzjand. god ïst unsis her visan jah gavaurkjaima hleiþros þrins. aina þus jah aina mose jah aina helijin. ni vitands wa qiþiþ. þata þan ïmma qiþandin varþ milhma jah ufarskadvida ïns. faurhtidedun þan ïn þammei jainai qemun ïn þamma milhmin. jah stibna varþ us þamma milhmin qiþandei. sa ïst sunus meins sa liuba. þamma hausjaiþ. jah varþ miþþanei so stibna. bigitans varþ ïesus ains jah eis þahaidedun jah mann ni gataihun ïn jainaim dagam ni vaith þizei gasewun. varþ þan ïn þamma daga dalaþ atgaggandam ïm af fairgunja. gamotida ïmma manageins filu. jah sai. manna us þizai managein ufvoþida qipands. laisari. bidja þuk ïnsaiwan du sunu meinamma. unte ainaha mis ïst. jah sai. ahma nimiþ ïna unhrains jah anaks hropjiþ jah tahjiþ ïna miþ waþon jah halisaiv aflinniþ af ïmma gabrikands ïna. jah baþ siponjans þeinans ei usdribeina ïmma. jah ni mahtedun. andhafjands þan ïesus qaþ. o kuni ungalaubjando jah ïnvindo. und wa siau at ïzvis jah þulau ïzvis. attiuh þana sunu þeinana hidrei. þaruh nauhþan duatgaggandan ïna gabrak ïna sa unhulþa jah tahida. gawotida þan ïesus ahmin þamma unhrainjin jah gahailida þana magu jah atgaf ïna attin ïs. usfilmans þan vaurþun allai ana þizai mikilein guþs. at allaim þan sildaleikjandam bi alla. þoei gatavida ïesus. qaþ paitrus. frauja. duwe veis ni mahtedum usdreiban þamma. ïþ ïesus qaþ. þata kuni ni usgaggiþ nibai ïn bidom jah ïn fastubnja. qaþ þan du siponjam seinaim. lagjiþ jus ïn ausona ïzvara þo vaurda. unte sunus mans skulds ïst atgiban ïn handuns manne. ïþ eis ni froþun þamma vaurda jah vas gahuliþ faura ïm. ei ni froþeina ïmma. jah ohtedun fraihnan ïna bi þata vaurd. galaip þan mitons ïn ïns. þata warjis þau ïze maists vesi. ïþ ïesus gasaiwands þo miton hairtins ïze fairgreipands barn gasatida faura sis jah qaþ du ïm. sawazuh saei andnimiþ þata barn ana namin meinamma. mik andnimiþ. jah sawazuh saei mik andnimiþ. andnimiþ þana sandjandan mik. unte se minnista visands ïn allaim ïzvis sa vairþiþ mikils. andhafjands þan ïohannes qaþ. talzjand. gasewum sumana ana þeinamma namin usdreibandan unhulþons jah varidedum ïmma. unte ni laisteiþ miþ unsis. jah qaþ du ïm ïesus. ni varjiþ. unte saei nist viþra ïzvis. faur ïzvis ïst. ni ainshun auk ïst manne. saei ni gavaurkjai maht ïn namin meinamma. varþ þan ïn þammei usfulnodedun dagos andanumtais ïs. jah ïs andvairþi seinata gatulgida du gaggan ïn ïairusalem. jah ïnsandida airuns faura sis. jah gaggandans galiþun ïn haim samareite sve manvjan ïmma. jah ni andnemun ïna. unte andvairþi ïs vas gaggando du ïairusalem. gasaiwandans þan siponjos ïs ïakubos jah ïohannes qepun. frauja. vileizu ei qiþaima fon atgaggai us himina jah fraqimai ïm sve jah heleias gatavida. gavandjands þan gasok ïm jah qaþ du ïm. niu vituþ. wis ahmane sijuþ. unte sunus mans ni qam saivalom qistjan ak nasjan. jah ïddjedun ïn anþara haim. varþ þan gaggandam ïm ïn viga qaþ sums du ïmma. laistja þuk þiswaduh þadei gaggis frauja. jah qaþ du ïmma ïesus. fauhons grobos aigun jah fuglos himinis sitlans. ïþ sunus mans ni habaiþ war haubiþ galagjai. qaþ þan du anþaramma. laistei mik. ïþ ïs qaþ. frauja. uslaubei mis galeiþan faurþis jah usfilhan attan meinana. qaþ þan du ïmma ïesus. let þans dauþans usfilhan seinans navins, ïþ þu gagg jah gaspillo þiudangardja guþs. qaþ þan jah anþar. laistja þuk frauja. ïþ faurpis uslaubei mis andqiþan þaim þaiei sind ïn garda meinamma. qaþ þan du ïmma ïesus. ni manna uslagjands handu seina ana hohan jah saiwands aftra gatils ïst ïn þiudangardja guþs. afaruþ- þan þata ustaiknida frauja jah anþarans sibuntehund jah ïnsandida ïns tvans wanzuh faura andvairþja seinamma ïn all baurge jah stade. þadei munaida ïs gaggan. qaþuh þan du ïm. asans managa ïþ vaurstvjans favai. bidjiþ nu fraujan asanais ei ussatjai vaurstvjans ïn þo asan seina. gaggiþ. sai ïk ïnsandja ïzvis sve lamba ïn midumai vulfe. ni bairaiþ pugg nih matibalg nih gaskohe. ni mannanhun bi vig goljaiþ. ïn þane gardei ïnngaggaiþ. frumist qiþaiþ. gavairþi þamma garda. jah jabai sijai jainar sunus gavairþjis. gaweilaiþ sik ana ïmma gavairþi ïzvar. ïþ jabai ni. du ïzvis gavandjai. ïnuh þan þamma garda visaiþ matjandans jah driggkandans þo at ïm. vairþs auk ïst vaurstvja mizdons seinaizos. ni faraiþ us garda ïn gard. jah ïn þoei baurge gaggaiþ jah andnimaina ïzvis. matjaiþ þata faurlagido ïzvis jah lekinoþ þans ïn ïzai siukans jah qiþiþ du ïm. atnewida ana ïzvis þiudangardi guþs. ïþ ïn þoei baurge ïnngaggaiþ jah ni andnimaina ïzvis. usgaggandans ana fauradaurja ïzos qiþaiþ. jah stubju þana gahaftnandan unsis us þizai baurg ïzvarai ana fotuns unsarans afhrisjam ïzvis. sveþauh þata viteiþ þatei atnewida sik ana ïzvis þiudangardi guþs. qiþa ïzvis þatei saudaumjam ïn jainamma daga sutizo vairþiþ þau þizai baurg jainai. vai þus kaurazein. vai þus baiþsaïdan. unte ïþ ïn tyrai jah seidonai vaurþeina mahteis þozei vaurþun ïn ïzvis. airis þau ïn sakkum jah azgon sitandeins gaïdreigodedeina. sveþauh tyrai jah seidonai sutizo vairþiþ ïn daga stauos þau ïzvis. jah þu kafarnaum. þu und himin ushauhido. und halja gadrausjaza. saei hauseiþ ïzvis. mis hauseiþ. jah saei ufbrikiþ ïzvis. mis ufbrikiþ. ïþ saei ufbrikiþ mis. ufbrikiþ þamma sandjandin mik. gavandidedun þan sik þai sibuntehund miþ fahedai qiþandans. frauja. jah unhulþons ufhausjand unsis ïn namin þeinamma. qaþ þan du ïm. gasaw satanan sve lauhmunja driusandan us himina. sai. atgaf ïzvis valdufni trudan ufaro vaurme jah skaurpjono jah ana allai mahtai fijandis jah vaihte ainohun ïzvis ni gaskaþjiþ. sveþauh þamma ni faginoþ ei þai ahmans ïzvis ufhausjand. ïþ faginod ïn þammei namna ïzvara gamelida sind ïn himinam. ïnuh þizai weilai svegnida ahmin ïesus jah qaþ. andhaita þus atta. frauja himinis jah airþos. unte affalht þo faura snutraim jah frodaim jah andhulides þo niuklahaim. jai atta. unte sva varþ galeikaiþ ïn andvairþja þeinamma. jah gavandiþs du siponjam seinaim qaþ. all mis atgiban ïst fram attin meinamma. jah ni washun kann. was ïst sunus. alja atta. jah was ïst atta. alja sunus jah þammei vili sunus andhuljan. jah gavandiþs du siponjam seinaim sundro qaþ. audaga augona. þoei saiwand. þoei jus saiwiþ. qiþa auk ïzvis þatei managai praufeteis jah þiudanos vildedun saiwan. þatei jus saiwiþ. jah ni gasewun. jah hausjan. þatei jus gahauseiþ. jah ni hausidedun. jah sai. vitodafasteis sums ustoþ fraisands ïna jah qiþands. laisari. wa taujands libainais aiveinons arbja vairþa. þaruh qaþ du ïmma. ïn vitoda wa gameliþ ïst. waiva ussiggvis. ïþ ïs andhafjands qaþ. frijos fraujan guþ þeinana us allamma hairtin þeinamma jah us allai saivalai þeinai jah us allai mahtai þeinai jah us allai gahugdai þeinai. jah newundjan þeinana sve þuk silban. þanuh qaþ du ïmma raihtaba andhoft. þata tavei jah libais. ïþ ïs viljands usvaurhtana sik domjan qaþ du ïesua. an was ïst mis newundja. andhafjands þan ïesus qaþ. manna galaiþ af ïairusalem ïn ïaireikon jah ïn vaidedjans frarann. þaiei jah biraubodedun ïna jah banjos analag...----... na aftumistan haban staþ. ak þan haitaizau. atgaggands anakumbei ana þamma aftumistin stada. ei biþe qimai. saei haihait þuk. qiþai du þus. frijond. usgagg hauhis. þanuh ïst þus hauhiþa faura þaim miþanakumbjandam þus. unte wazuh saei hauheiþ sik silban. gahnaivjada. jah saei hnaiveiþ sik silban. ushauhjada. qaþuþ- þanjah þamma haitandin sik. þan vaurkjais undaurnimat aiþþau nahtamat. ni haitais frijonds þeinans nih broþruns þeinans nih niþjans þeinans nih garaznans gabeigans. ïbai aufto jah eis aftra haitaina þuk jah vairþiþ þus usguldan. ak þan vaukjais dauht. hait unledans gamaidans haltans blindans. jah audags vairþis. unte eis ni haband usgildan þus. usgildada auk þus ïn ustassai þize usvaurhtane. gahausjands þan sums þizei anakumbjandane þata qaþ du ïmma. audags saei matjiþ hlaif ïn þiudangardjai guþs. þaruh qaþ ïmma frauja. manna sums gavaurhta nahtamat mikilana jah haihait managans. jah ïnsandida skalk seinana weilai nahtamatis qiþan þaim haitanam. gaggiþ. unte ju manvu ïst allata. jah dugunnum suns faurqiþan allai. sa frumista qaþ. land bauhta jah þarf galeiþan jah saiwan þata. bidja þuk. habai mik faurqiþanana. jah anþar qaþ. juka auhsne usbauhta fimf jah gagga kausjan þans. bidja þuk. habai mik faurqipanana. jah sums qaþ. qen liugaida jah dupe ni mag qiman. jah qimands sa skalks gataih fraujin seinamma þata. þanuh þvairhs sa garda valdands qaþ du skalka seinamma. usgagg sprauto ïn gatvons jah staigos baurgs jah unledans jah gamaidans jah blindans jah haltans attiuh hidre. jah qaþ sa skalks. frauja. varþ sve anabaust. jah nauh stads ïst. jah qaþ sa frauja du þamma skalka. usgagg and vigans jah faþos jah nauþei ïnnatgaggan. ei usfulnai gards meins. qiþa allis ïzvis þatei ni ainshun manne jainaize þize faura haitanane kauseiþ þis nahtamatis meinis. miþïddjedun þan ïmma hiuhmans managai. jah gavandjands sik qaþ du ïm. jabai was gaggiþ du mis jah ni fijaiþ attan seinana jah aiþein jah qen jah barna jah broþruns jah svistruns. nauhuþ- þan seina silbins saivala. ni mag meins siponeis visan. jah saei ni bairiþ galgan seinana jah gaggai afar mis. ni mag visan meins siponeis. ïzvara was raihtis viljands kelikn timbrjan. niu frumist gasitands rahneiþ manvi. þo habaiu du ustiuhan. ïbai aufto biþe gasatidedi grunduvaddju jah ni mahtedi ustiuhan. allai þai gasaiwandans duginnaina bilaikan ïna qiþandans þatei sa manna dustodida timbrjan jah ni mahta ustiuhan. aiþþau was þiudans gaggands stigqan viþra anþarana þiudan du viganna. niu gasitands faurþis þankeiþ. siaiu mahteigs miþ taihun þusundjon gamotjan þamma miþ tvaimtigum þusundjo gaggandin ana sik. eiþau jabai nist mahteigs. nauhþanuh fairra ïmma visandin ïnsandjands airu bidjiþ gavairþjis. svah nu warjizuh ïzvara saei ni afqiþiþ allamma aigina seinamma. ni mag visan meins siponeis. god salt. ïþ jabai salt baud vairþiþ. we gasupoda. nih du airþai. ni du maihstau fagr ïst. ut usvairpand ïmma. saei habai ausona gahausjandona. gahausjai. vesunuþ- þan ïmma newjandans sik allai motarjos jah fravaurhtai hausjan ïmma. jah birodidedun fareisaieis jah bokarjos qiþandans þatei sa fravaurhtans andnimiþ jah miþmatjiþ ïm. qaþ þan du ïm þo gajukon qiþands. was manna ïzvara aigands taihuntehund lambe jah fraliusands ainamma þize. niu bileiþiþ þo niuntehund jah niun ana auþidai jah gaggiþ afar þamma fralusanin. unte bigitiþ þata. jah bigitands uslagjiþ ana amsans seinans faginonds. jah qimands ïn garda galaþoþ frijonds jah garaznans qiþands du ïm. faginoþ miþ mis þammei bigat lamb mein þata fralusano. qiþa ïzvis þatei sva faheds vairþiþ ïn himina ïn ainis fravaurhtis ïdreigondins þau ïn niuntehundis jah niune garaihtaize. þaiei in þaurbun ïdreigos. aiþþau suma qino drakmans habandei taihun. jabai fraliusiþ drakmin ainamma. niu tandeiþ lukarn jah usbaugeiþ razn jah sokeiþ glaggvaba. unte bigitiþ. jah bigitandei gahaitiþ frijondjos jah garaznons qiþandei. faginoþ miþ mis. unte bigat drakmein. þammei fralaus. sva qiþa ïzvis. faheds vairþiþ ïn andvairþja aggele guþs ïn ainis ïdreigondins fravaurhtis. qaþuþ- þan. sums aihta tvans sununs. jah qaþ sa juhiza ïze du attin. atta. gif mis. sei undrinnai mik. dail aiginis. manne jah disdailida ïm sves sein. jah afar ni managans dagans brahta samana allata sa juhiza sunus jah aflaiþ ïn land fairra visando jah jainar distahida þata sves seinata libands usstiuriba. biþe þan fravas allamma. varþ huhrus abrs and gavi jainata. jah ïs dugann alaþarba vairþan jah gaggands gahaftida sik sumamma baurgjane jainis gaujis. jah ïnsandida ïna haiþjos seinaizos haldan sveina. jah gairnida sad ïtan haurne. þoei matidedun sveina. jah manna ïmma ni gaf. qimands þan ïn sis qaþ. wan filu asnje attins meinis ufarassau haband hlaibe. ïþ ïk huhrau fraqistna. usstandands gagga du attin meinamma jah qiþa du ïmma. atta. fravaurhta mis ïn himin jah ïn andvairþja þeinamma. ju þanaseiþs ni ïm vairþs ei haitaidau sunus þeins. gatavei mik sve ainana asnje þeinaize. jah usstandands qam at attin seinamma. nauhþanuh þan fairra visandan gasaw ïna atta ïs jah ïnfeinoda jah þragjands draus ana hals ïs jah kukida ïmma. jah qaþ ïmma sa sunus. atta. fravaurhta ïn himin jah in andvairþja þeinamma. ju þanaseiþs ni ïm vairþs ei haitaidau sunus þeins. qaþ þan sa atta du skalkam seinaim. sprauto bringiþ vastja þo frumiston jah gavasjiþ ïna jah gibiþ figgragulþ ïn handu ïs jah gaskoh ana fotuns ïs. jah briggandans stiur þana alidan ufsneiþiþ. jah matjandans visam vaila. unte sa sunus meins dauþs vas jah gaqiunoda jah fralusans vas jah bigitans varþ. jah dugunnun visan. vasuþþan sunus ïs sa alþiza ana akra jah qimands atiïddja new razn jah gahausida saggvins jah laikans. jah athai ands sumana magive frahuh. wa vesi þata. þaruh ïs qaþ du ïmma. þatei broþar þeins qam. jah ufsnaiþ atta þeins stiur þana alidan. unte hailana ïna andnam. þanuh modags varþ jah ni vilda ïnngaggan. ïþ atta ïs usgaggands ut bad ïna. þaruh ïs andhafjands qaþ du attin. sai. sva filu jere skalkinoda þus jah ni wanhun anabusn þeina ufarïddja. jah mis ni aiv atgaft gaitein ei miþ frijondam meinaim bivesjau. ïþ þan sa sunus þeins. saei fret þein sves miþ kalkjom. qam. ufsnaist ïmma stiur þana alidan. þaruh qaþ du ïmma. barnilo. þu sinteino miþ mis vast jah ïs. jah all þata mein þein ïst. vaila visan jah faginon skuld vas. unte broþar þeins dauþs vas jah gaqiunoda. jah fralusans jah bigitans varþ. qaþuþ- þan du siponjam seinaim. manne sums vas gabeigs. saei aihta fauragagjan. jah sa fravrohiþs varþ du ïmma ei distahidedi aigin ïs. jah atvopjands ïna qaþ du ïmma. duwe þata hausja fram þus. usgif raþjon fauragaggjis þeinis. ni magt auk ju þanamais fauragaggja visan. qaþ þan ïn sis sa fauragaggja. wa taujau. þandei frauja meins afnimiþ fauragaggi af mis. graban ni mag. bidjan skama mik. andþahta mik wa taujau. ei þau biþe afsatjaidau us fauragaggja. andnimaina mik ïn gardius seinans. jah athaitands ainwarjanoh faihuskulane fraujins seinis qaþ þamma frumistin. wan filu skalt fraujin meinamma. þaruh qaþ. taihuntaihund kase alevis. jah qaþ du ïmma. nim þus bokos jah gasitands sprauto gamelei fimtiguns. þaþroh þan du anþaramma qaþ. aþþan þu wan filu skalt. ïþ ïs qaþ. taihuntaihund mitade kaurnis. jah qaþ du ïmma. nim þus bokos jah melei ahtautehund. jah hazida sa frauja þana fauragaggjan ïnvindiþos. unte frodaba gatavida. unte þai sunjos þis aivis frodozans sunum liuhadis ïn kunja seinamma sind. jah ïk ïzvis qiþa. taujaiþ ïzvis frijonds us faihuþraihna ïnvindiþos. ei þan ufligaiþ. andnimaina ïzvis ïn aiveinos hleiþros. saei triggvs ïst ïn leitilamma. jah ïn managamma triggvs ïst. jah sa ïn leitilamma untriggva jah ïn managamma untriggvs ïst. jabai nu ïn ïinvindamma faihuþraihna triggvai ni vaurþuþ. þata sunjeino was ïzvis galaubeiþ. jah jabai ïn þamma framaþjin triggvai ni vaurþuþ. þata ïzvar was ïzvis gibiþ. ni ainshun þive mag tvaim fraujam skalkinon. andizuh ainana fijaiþ jah anþarana frijoþ. aiþþau ai namma andtiloþ ïþ anþaramma frakann. ni maguþ guþa skalkinon jah faihuþraihna. gahausidedun þan þo alla jah þai fareisaieis faihufrikai visandans jah bimamindedun ïna. jah qaþ du ïm jus sijuþ. juzei garaihtans domeiþ ïzvis silbans ïn andvairþja manne. ïþ guþ kann hairtona ïzvara. unte þata hauho ïn mannam andaset ïn andvairþja guþs. vitoþ jah praufeteis und ïohannen. þaþroh þiudangardi guþs vailamerjada jah wazuh ïn ïzai nauþjada. ïþ azetizo ïst himin jah airþa hindarleiþan þau vitodis ainana vrit gadriusan. wazuh saei afletands qen seina jah liugands anþara horinoþ. jah wazuh saei afleitana liugaiþ. horinoþ. aþþan manne sums vas gabigs jah gavasids vas paurpaurai jah byssaun jah vaila visands daga wammeh bairhtaba. ïþ unleds sums vas namin haitans lazarus. sah atvaurpans vas du daura ïs banjo fulls. jah gairnida saþ ïtan drauhsno þizo driusandeino af biuda þis gabeigins. akei jah hundos atrinnandans bilaigodedun banjos ïs. varþ þan gasviltan þamma unledin jah briggan fram aggilum ïn barma abrahamis. gasvalt þan jah sa gabeiga jah gafulhans varþ. jah ïn haljai ushafjands augona seina visands ïn balveinim gasaw þan abraham fairraþro jah lazzaru ïn barmim ïs. jah ïs ufhropjands.---- jabai fravaurkjai broþar þeins. gasak ïmma. jah þan jabai ïdreigo sik. fraletais ïmma. jah jabai sibun sinþam ana dag fravaurkjai du þus jah sibun sinþam ana dag gavandjai sik qiþands. ïdreigo mik. fraletais ïmma. jah qeþun apaustauleis du fraujin. biauk uns galaubein. qaþ þan frauja. jabai habaidedeiþ galaubein sve kaurno sinapis aiþþau jus jabai qiþeiþ du bainabagma þamma. uslausei þuk us vaurtim jah ussatei þuk ïn marein. jah andhausidedi þau ïzvis. was þan ïzvara skalk aigands arjandan aiþþau haldandan. saei atgaggandin af haiþjai qiþai suns. hindarleiþ anuhkumbei. ak niu qiþiþ du ïmma. manvei. wa du naht matjau jah bigaurdans andbahtei mis. unte matja jah drigka. jah biþe gamatjis jah gadrigkais þu. ïba þank þus fairhaitis skalka jainamma. unte gatavida. þatei anabudan vas. ni man. sva jah jus. þan taujaiþ alla þo anabudanona ïzvis. qiþaiþ. þatei skalkos unbrukjai sijum. unte þatei skuldedum taujan. gatavidedum. jah varþ miþþanei ïddja ïs ïn ïairusalem. jah ïs þairhïddja þairh midja samarian jah galeilaian. jah ïnngaggandin ïmma ïn suma haimo gamotidedun ïmma taihun þrutsfillai mans. þaih gastoþun fairraþro. jah silbans ushofon stibna qiþandans. ïesu talzjand. armai unsis. jah gaumjands qaþ du ïm. gaggandans ataugeiþ ïzvis gudjam. jah varþ miþþanei galiþun gahrainidai vaurþun. ïþ ains þan ïze gaumjands þammei hrains varþ. gavandida sik miþ stibnai mikilai hauhjands guþ. jah draus ana andavleizn faura fotum ïs aviliudonds ïmma. sah vas samareites. andhafjands þan ïesus qaþ. niu taihun þai gahrainidai vaurþun. ïþ þai niun war. ni bigitanai vaurþun gavandjandans giban vulþu guþa niba sa aljakunja. jah qaþ du ïmma. usstandands gagg. galaubeins þeina ganasida þuk. fraihans þan fram fareisaium. wan qimiþ þiudangardi guþs. andhof ïm jah qaþ. ni qimiþ þiudangardi guþs miþ atvitainai. nih qiþand. sai her. aiþþau sai jainar. sai auk þiudangardi guþs ïn ïzvis ïst. qaþ þan du siponjam. aþþan qimand dagos. þan gairneiþ ainamma þize dage sununs mans gasaiwan jah ni gasaiwiþ. jah qiþand ïzvis. sai her. aiþþau sai jainar. ni galeiþaiþ nih laistjaiþ. svasve raihtis lauhmoni lauhatjandei us þamma uf himina ïn þata uf himina skeiniþ. sva vairþiþ sunus mans ïn daga seinamma. aþþan faurþis skal manag gaþulan jah uskiusada fram þamma kunja. jah svasve varþ ïn dagam nauelis. svah vairþiþ jah ïn dagam sunaus mans. etun jah drugkun. lingaidedun jah liugaidos vesun und þanei dag galaiþ nauel ïn arka jah qam midjasveipains jah fraqistida allans. samaleiko jah sve varþ ïn dagam lodis. etun jah drugkun. bauhtedun jah frabauhtedun satidedun timridedun. ïþ þammei daga usïddja lod us saudaumim. rignida svibla jah funin us himina jah fraqistida allaim. bi þamma vairþiþ þamma daga ei sunus mans andhuljada. ïn jainamma daga saei sijai ana hrota jah kasa ïs ïn razna. ni atsteigai dalaþ niman þo. jah saei ana haiþjai. samaleiko ni gavandjai sik ïbukana. gamuneiþ qenais lodis. saei sokeip saivala seina ganasjan. fraqisteiþ ïzai. jah saei fraqisteiþ ïzai ïn meina. ganasjiþ þo. qiþa ïzvis. þatei þizai naht tvai vairþand ana ligra samin. ains usnimada jah anþar bileiþada. tvos vairþand malandeins samana. aina usnimada jah anþara bileiþada. jah andhafjandans qeþun du ïmma. war frauja. ïþ ïs qaþ ïm. þarei leik. jaindre galisand sik arans. qaþuþ- þan jah gajukon ïm. du þammei sinteino skulun bidjan jah ni vairþan usgrudjans. qiþands. staua vas sums ïn sumai baurg guþ ni ogands jah mannan ni aistands. vasuþ- þan jah viduvo ïn þizai baurg jainai jah atïddja du ïmma qiþandei. fraveit mik ana andastaþja meinamma. jah ni vilda laggai weilai. afaruþ- þan þata qaþ ïn sis silbin. jabai jah guþ ni og jah mannan ni aista. ïþ ïn þizei usþriutiþ mis so viduvo. fraveita þo. ïbai und andi qimandei usagljai mis. qap þan frauja. hauseiþ wa staua ïnvindiþos qiþiþ. ïþ guþ niu gavrikai þans gavalidans seinans þans voþjandans du sis dagam jah nahtam jah usbeidands ïst ana ïm. aþþan qiþa ïzvis. þatei gavrikiþ ïns sprauto. Iþ sveþauh sunus mans qimands biugitai galaubein ana airþai. qaþ þan du sumaim. þaiei silbans trauaidedun sis ei veseina garaihtai jah frakunnandans þaim anþaraïm. þo gajukon. mans tvai usïddjedun ïn alh bidjan. ains fareisaius jah anþar motareis. sa fareisaius standands sis þo bad. guþ. aviliudo þus. unte ni ïm svasve þai anþarai mans. vilvans ïnvinda horos aiþþau svasve sa motareis. fasta tvaim sinþam sabbataus jah afdailja taihundon dail allis þize gastalda. jah sa motareis fairraþro standands ni vilda nih augona seina ushafjan du himina ak sloh ïn brusts seinos qiþands. guþ. hulþs sijais mis fravaurhtamma. qiþa ïzvis. atïddja sa garaihtoza gataihans du garda seinamma þau raihtis jains. unte sawazuh saei hauheiþ sik silban. gahnaivjada. ïþ saei hnaiveiþ sik silban. ushauhjada. berun þan du ïmma barna ei ïm attaitoki. gasaiwandans þan siponjos andbitun ïns. ïþ ïesus athaitands ïns qaþ. letiþ þo barna gaggan du mis jah ni varjiþ þo. unte þize svaleikaize ïst þiudangardi guþs. amen qiþa ïzvis. saei ni andnimiþ þiudangardja guþs sve barn. ni qimiþ ïn ïzai. jah frah ïna sums reike qiþands. laisari þiuþeiga. wa taujands libainais aiveinons arbja vairþau. qaþ þan du ïmma ïesus. wa mik qiþis þiuþeigana. ni ainshun þiuþeigs niba ains guþ. þos anabusnins kant. ni horinos ni maurþrjais ni hlifais ni galiugaveitvods sijais. sverai attan þeinana jah aiþein. ïþ ïs qaþuh. þata allata gafastaida us jundai meinai. gahausjands þan þata ïesus qaþ du ïmma. nauh ainis þus van ïst. all þatei habais frabugei jah gadailei unledaim. jah habais huzd ïn himina. jah hiri laistjan mik. ïþ ïs gahausjands þata gaurs varþ. vas auk gabeigs filu. gasaiwands þan ïna ïesus gaurana vaurþanana qaþ. waiva agluba þai faihu habandans ïnngaleiþand ïn þiudangardja guþs. raþizo allis ïst ulbandau þairh þairko neþlos þairhleiþan þau gabigamma ïn þiudangardja guþs galeiþan. qeþun þan þai gahausjandans. an was mag ganisan. ïþ ïs qaþ. þata unmahteigo at mannam mahteig ïst at guþa. qaþ þan paitrus. sai. veis aflailotum allata jah laistidedum þuk. ïþ ïs qaþuh du ïm. amen qiþa ïzvis þatei ni ainshun ïst þize afletandane gard aiþþau fadrein aiþþau broþruns aiþþau qen aiþþau barna ïn þiudangardjos guþs. saei ni andnimai managfalþ ïn þamma mela jah ïn aiva þamma qimandin libain aiveinon. ganimands þan þans· ib· qaþ du ïm. sai. usgaggam ïn ïairusalem jah ustiuhada all þata gamelido þairh praufetuns bi sunu mans. atgibada auk þiudom jah bilaikada jah anamahtjada jah bispeivada jah usbliggvandans usqimand ïmma jah þridjin daga usstandiþ. jah eis ni vaihtai þis froþun. jah vas þata vaurd gafulgin af ïm jah ni vissedun þo qiþanona. varþ þan miþþanei newa vas ïs ïaireikon. blinda sums sat faur vig du aihtron. gahausjands þan managein faurgaggandein frah. wa vesi þata. gataihun þan ïmma þatei ïesus nazoraius þairhgaggib. ïþ ïs ubuhvopida qiþands. ïesus sunu daveidis armai mik. jah þai fauragaggandans andbitun ïna ei þahaidedi. ïþ ïs und filu mais hropida. sunau daveidis armai mik. gastandands þan ïesus haihait ïna tiuhan du sis. biþe newa vas þan ïmma. frah ïna qiþands. wa þus vileis ei taujau. ïþ ïs qaþ. frauja. ei ussaiwau. jah ïesus qaþ du ïmma. ussaiw. galaubeins þeina ganasida þuk. jah suns ussaw jah laistida ïna aviliudonds guþa. jah alla managei gasaiwandei gaf hazein guþa. jah ïnngaleiþands þairhlaiþ ïaireikon. jah sai. guma namin haitans zakkaius sah vas fauramaþleis motarje jah vas gabigs. jah sokida gasaiwan ïesu. was vesi. jah ni mahta faura managein. unte vahstau leitils vas. jah biþragjands faur usstaig ana smakkabagm. ei gasewi ïna. unte ïs and þata munaida þairhgaggan. jah biþe qam ana þamma stada. ïnsaiwands ïup ïesus gasaw ïna jah qaþ du ïmma. zakkaiu. sniumjands dalaþ atsteig. himma daga auk ïn garda þeinamma skal ïk visan. jah sniumjands atstaig jah andnam ïna faginonds. jah gasaiwandans allai birodidedun qiþandans. þatei du fravaurhtis mans galaiþ ïn gard ussaljan. standands þan zakkaius qaþ du fraujin. sai. halbata aiginis meinis. frauja. gadailjau unledaim jah jabai wis wa afholoda. fidurfalþ fragilda. qaþ þan du ïmma ïesus. þatei himma daga naseins þamma garda varþ. unte jah sa sunus abrahamis ïst. qam auk sunus mans sokjan jah nasjan þans fralusanans. at gahausjandam þan ïm þata biaukands qaþ gajukon. bi þatei newa ïairusalem vas. jah þuhta ïm ei suns skulda vesi þiudangardi guþs gasvikunþjan. qaþ þan. manna sums godakunds gaggida landis franiman sis þiudangardja jah gavandida sik. athaitands þan taihun skalkans seinans atgaf ïm taihun dailos jah qaþ du ïm. kaupoþ unte ïk qimau. ïþ baurgjans ïs fijaidedun ïna jah ïnsandidedun airu afar ïmma qiþandans. ni vileima þana þiudanon ufar unsis. jah varþ biþe atvandida sik aftra andnimands þiudangardja jah haihait vopjan du sis þans skalkans þaimei atgaf þata silubr. ei gakunnaidedi. wa warjizuh gavaurhtedi. qam þan sa frumista qiþands. frauja. skatts þeins gavaurhta taihun skattans. jah qaþ du ïmma. vaila goda skalk. unte ïn leitilamma vast triggvs. sijais valdufni habands ufar taihun baurgim. jah qam anþar qiþands. frauja. skatts þeins gavaurhta fimf skattans. qaþ þan jah du þamma. jah þu sijais ufaro fimf baurgim. jah sums qam qiþands. frauja sai. sa skatts þeins þanei habaida galagidana ïn fanin. ohta mis auk þuk. unte manna hardus ïs. nimis þatei ni lagides. jah sneiþis þatei ni saisost. jah qaþ du ïmma. us munþa þeinamma stoja þuk. unselja skalk jah lata. visseis þatei ïk manna hardus ïm nimands þatei ni lagida jah sneiþands þatei ni saiso. jah duwe ni atlagides þata silubr mein du skattjam. jah qimands miþ vokra galausidedjau þata. jah du þaim faurastandandam qaþ. nimiþ af ïmma þana skatt jah gibiþ þamma þos taihun dailos habandin. jah qeþun du ïmma. frauja. habaiþ taihun dailos. qiþa allis ïzvis þatei warjammeh habandane gibada. iþ af þamma unhabandin jah þatei habaiþ afnimada af ïmma. aþþan sveþauh fijands meinans jainans. þaiei ni vildedun mik þiudanon ufar sis. briggiþ her jah usqimiþ faura mis. jah qiþands þata ïddja fram usgaggands ïn ïairusaulyma. jah varþ biþe newa vas beþsfagein jah beþanijin af fairgunja. þatei haitada alevjo. ïnsandida tvans siponje seinaize qiþands. gaggats ïn þo viþravairþon haim. ïn þizaiei ïnngaggandans bigitats fulan asilaus gabundanana. ana þammei ni ainshun aiv manne sat. andbindandans ïna attiuhiþ. jah jabai was ïnqis fraihnai. duwe andbindiþ. sva qiþaits du ïmma, þatei frauja þis gairneiþ. galeiþandans þan þai ïnsandidans bigetun svasve qaþ du ïm. andbindandam þan ïm qeþun þai fraujans þis du ïm. duwe andbindats þana fulan. ïþ eis qeþun. fraujin þaurfts þis ïst. jah attauhun þana fulan ïesua jah usvairpandans vastjos seinos ana þana fulan ussatidedun ïesu. gaggandin þan ïmma ufstravidedun vastjom seinaim ana viga. biþe þan ïs newa vas juþan at ïddaljin þis fairgunjis alevabagme. dugunnun alakjo managei siponje faginondans hazjan guþ stibnai mikilai ïn allaizo þoze sewun mahte. qiþandans. þiuþida sa qimanda þiudans ïn namin fraujins. gavairþi ïn himina jah vulþus ïn hauhistjam. jah sumai fareisaie us þizai managein qeþun du ïmma. laisari. sak þaim siponjam þeinaim. jah andhafjands qaþ du ïm. qiþa ïzvis þatei jabai þai slavand. stainos hropjand. jah sunsei newa vas. gasaiwands þo baurg gaigrot bi þo qiþands. þatei ïþ vissedeis jah þu ïn þamma daga þeinamma þo du gavairþja þeinamma. ïþ nu gafulgin ïst faura augam þeinaim. þatei qimand dagos ana þus jah bigraband fijands þeinai grabai þuk jah bistandand þuk jah bivaibjand þuk allaþro jah airþai þuk gaïbnjand jah barna þeina ïn þus jah ni letand ïn þus stain ana staina. ïn þizei ni ufkunþes þata mel niuhseinais þeinaizos. jah galeiþands ïn alh dugann usvairpan þans frabugjandans ïn ïzai jah bugjandans qiþands du ïm. gameliþ ïst þatei gards meins gards bido ïst. ïþ jus ïna gatavideduþ du filegrja þiube. jah vas laisjands daga wammeh ïn þizai alh. ïþ þai auhmistans gudjans jah bokarjos sokidedun ïna usqistjan jah þai frumistans; manageins. jah ni bigetun wa gatavidedeina. managei auk alakjo habaida du hausjan ïmma. jah varþ ïn sumamma dage jainaize at laisjandin ïmma þo managein ïn alh jah vailamerjandin atstoþun þai gudjans jah bokarjos miþ þaim sinistam jah qeþun du ïmma qiþandans. qiþ unsis ïn wamma valdufnje þata taujis aiþþau was ïst saei gaf þus þata valdufni. andhafjands þan qaþ du ïm. fraihna ïzvis jah ïk ainis vaurdis jah qiþiþ mis. daupeins ïohannis uzuh himina vas þau uzuh mannam. ïþ eis þahtedun miþ sis misso qiþandans. þatei jabai qiþam. us himina. qiþiþ. aþþan duwe ni galaubideduþ ïmma. ïþ jabai qiþam. us mannam. alla so managei stainam afvairpiþ unsis. triggvaba galaubjand auk allai ïohannen praufetu visan. jah andhofun ei ni vissedeina waþro. jah ïesus qaþ ïm. ni ïk ïzvis qiþa ïn wamma valdufnje þata tauja. dugann þan du managein qiþan þo gajukon. manna ussatida veinagard jah anafalh ïna vaurstvjam jah aflaiþ jera ganoha. jah ïn mela ïnsandida du þaim aurtjam skalk. ei akranis þis veinagardis gebeina ïmma. ïþ þai aurtjans usbliggvandans ïna ïnsandidedun lausana. jah anaaiauk sandjan anþarana skalk. ïþ eis jah jainana bliggvandans jah unsverandans ïnsandidedun lausana. jah anaaiauk sandjan pridjan. ïþ eis jah þana gavondondans usvaurpun. qaþ þan sa frauja þis veinagardis. wa taujau. sandja sunu meinana þana liuban. aufto þana gasaiwandans aistand. gasaiwandans þan ïna þai aurtjans þahtedun miþ sis misso qiþandans. sa ïst sa arbinumja. afslaham ïna. ei uns vairþai þata arbi. jah usvairpandans ïna ut us þamma veinagarda usqemun. wa nu taujai ïm frauja þis veinagardis. qimiþ jah usqisteiþ aurtjam þaim jah gibiþ þana veinagard anþaraim. gahausjandans qeþun þan. nis- sijai. ïþ ïs ïnsaiwands du ïm qaþ. aþþan wa ïst þata gamelido. stains þammei uskusun timrjans. sah varþ du haubida vaihstins. wazuh saei driusiþ ana þana stain. gakrotuda. ïþ ana þanei driusiþ disvinþeiþ ïna. jah sokidedun þai bokarjos jah auhumistans gudjans uslagjan ana ïna handuns ïn þizai weilai jah ohtedun þo managein. froþun auk þatei du ïm þo gajukon qaþ. jah afleiþandans ïnsandidedun ferjans þans us liutein taiknjandans sik garaihtans visan. ei gafaifaheina ïs vaurde jah atgebeina ïna reikja jah valdufnja kindinis. jah frehun ïna qiþandans. laisari. vitum þatei raihtaba rodeis jah laiseis jah ni andsaiwis andvairþi ak bi sunjai vig guþs laiseis. skuldu ïst unsis kaisara gild giban þau niu. bisaiwands þan ïze unselein ïesus qaþ du ïm. wa mik fraisiþ. ataugeiþ mis skatt. wis habaiþ manleikan jah ufarmeli. andhafjandans þan qeþun. kaisaris. ïþ ïs qaþuh du ïm. us nu gibiþ þo kaisaris kaisara jah þo guþs guþa. jah ni mahtedun gafahan ïs vaurde ïn andvairþja manageins jah sildaleikjandans andavaurde ïs gaþahaidedun. duatgaggandans þan sumai saddukaie. þaiei qiþand usstass ni visan. frehun ïna qiþandans. laisari. moses gamelida uns. jabai wis broþar gadauþnai aigands qen jah sa unbarnahs gadauþnai. ei nimai broþar ïs þo qen jah urraisjai fraiv broþr seinamma. sibun nu broþrjus vesun jah sa frumista nimands qen gadauþnoda unbarnahs. jah nam anþar þo qen jah sa gasvalt unbarnahs. jah þridja nam þo samaleiko. samaleiko þan jah þai sibun jah ni biliþun barne jah gasvultun. spedista allaize gadauþnoda jah so qens. ïn þizai usstassai nu warjis þize vairþiþ qens. þai auk sibun aihtedun þo du qenai. jah andhafjands qaþ du ïm ïesus. þai sunjus þis aivis liugand jah liuganda. ïþ þaiei vairþai sind jainis aivis niutan jah usstassais us dauþaim ni liugand ni liuganda. nih allis gasviltan þanaseiþs magun. ïbnans aggilum auk sind jah sunjus sind guþs usstassais sunjus visandans. aþþan þatei urreisand dauþans jah moses banvida ana aiwatundjai sve qiþiþ. saw fraujan guþ abrahamis jah guþ ïsakis jah guþ ïakobis. aþþan guþ nist dauþaize ak qivaize. allai auk ïmma liband. andhafjandans þan sumai þize bokarje qeþun. laisari. vaila qast. niþ- þan þanaseiþs gadaurstedun fraihnan ïna ni vaihtais. qaþ þan du ïm. waiva qiþand xristu sunu daveidis visan. jah silba daveid qiþiþ ïn bokom psalmo. qaþ frauja du fraujin meinamma. sit af taihsvon meinai. unte ïk galagja fijands þeinans fotubaurd fotive þeinaize. daveid ïna fraujan haitiþ. jah waiva sunus ïmma ïst. at gahausjandein þan allai managein qaþ du siponjan seinaim. atsaiwiþ faura bokarjam þaim viljandam gaggan ïn weitaim--
4
AIVAGGELJO þAIRH ÏOHANNEN.
4
; Sai. sa ïst viþrus guþs saei afnimiþ fravaurht þizos manasedais.---- amen amen qiþa þus. niba saei gabairada ïupaþro. ni mag gasaiwan þiudangardja guþs.-- waiva mahts ïst manna gabairan alþeis visands. ibai mag ïn vamba aiþeins seinaizos aftra galeiþan jag- gabairaidau.-- amen amen qiþa þus. niba gabairada us vatin jah ahmin. ni mag ïnngaleiþan ïn þiudangardja guþs.--.. naga vesun jainar. þaruh qemun jah daupidai vesun. ni nauhþanuh galagiþs vas ïn karkarai ïohannes. þaþroh þan varþ sokeins us siponjam ïohannes miþ ïudaium bi sviknein---- rabbei. saei vas miþ þus hindar jaurdanau. þammei þu veitvodides. sai. sa daupeiþ jah allai gaggand du ïmma.-- so nu faheþs meina usfullnoda. jains skal vahsjan. ïþ ïk minznan. sa ïupaþro qimands ufaro allaim ïst-- sa us himina qumana ufaro allaim ïst. jah þatei gasaw jag- gahausida. þata veitvodeiþ. jah þo veitvodida ïs ni ainshun nimiþ.-- svasve auk atta urraiseiþ dauþans jah liban gataujiþ. sva jah sunus þanzei vili liban gataujiþ. nih þan atta ni stojiþ ainohun ak staua alla atgaf sunau. ei allai sveraina sunu svasve sverand attan.-- jains vas lukarn brinnando jah liuhtjando. ïþ jus vildeduþ svignjan du weilai ïn liuhada ïs. aþþan ïk haba veitvodiþa maizein þamma ïohanne. þo auk vaurstva. þoei atgaf mis atta ei ïk taujau þo. þo vaurstva. þoei ïk tauja. veitvodjand bi mik þatei atta mik sandida. jah saei sandida mik atta. sah veitvodeiþ bi mik. nih stibna ïs wanhun gahausideduþ nih siun ïs gasewuþ. jah vaurd ïs ni habaiþ visando ïn ïzvis. þande þanei ïnsandida jains. þammuh jus ni galaubeiþ.---- þatei ïk vrohidedjau ïzvis du attin. ïst saei vrohida ïzvis moses. du þammei jus veneiþ. jabai allis mose galaubidedeiþ ga- þau- laubidedeiþ mis. bi mik auk jains gamelida. þande nu jainis melam ni galaubeiþ. waiva meinaim vaurdam galaubjaiþ. afar þata galaiþ ïesus ufar marein þo galeilaie jah tibairiade. jah laistida ïna manageins filu. unte gasewun taiknins þozei gatavida bi siukaim. usïddja þan ana fairguni ïesus jah jainar gasat miþ siponjam seinaim. vasuh þan newa pasxa sa dulps ïudaie. þaruh ushof augona ïesus jah gaumida þammei manageins filu ïddja du ïmma qaþuh du filippau. waþro bugjam hlaibans ei matjaina þai. þatuh þan qaþ fraisands ïna. ïþ silba vissa. þatei habaida taujan. andhof ïmma filippus. tvaimhundam skatte hlaibos ni ganohai sind þaim þei nimai warjizuh leitil. qaþ ains þize siponje ïs andraias broþar paitraus seimonaus. ïst magula ains her. saei habaiþ· e· hlaibans barizeinans jah· b· fiskans. akei þata wa ïst du sva managaim. ïþ ïesus qaþ. vaurkeiþ þans mans anakumbjan. vasuh þan havi manag ana þamma stada. þaruh anakumbidedun vairos raþjon svasve fimf þusundjos. namuh þan þans hlaibans ïesus jah aviliudonds gadailida þaim anakumbjandam. samaleiko jah þize fiske sva filu sve vildedun. þanuh biþe sadai vaurþun. qaþ du siponjam seinaim. galisiþ þos aflifnandeins drauhsnos. þei vaihtai ni fraqistnai. þanuh galesun jah gafullidedun· ib· tainjons gabruko us fimf hlaibam þaim barizeinam. þatei aflifnoda þaim matjandam. þaruh þai mans gasaiwandans. þoei gatavida taikn ïesus. qeþun þatei sa ïst bi sunjai praufetus sa qimanda ïn þo manaseþ. ïþ ïesus kunnands þatei munaidedun usgaggan jah vilvan. ei tavidedeina ïna du þiudana. afïddja aftra ïs fairguni ïn ains. ïþ sve seiþu varþ. atïddjedun siponjos ïs ana marein. jah usstigun ïn skip. ïddjedunuh ufar marein ïn kafarnaum. jah riqis juþan varþ jah ni atïddja nauhþan du ïm ïesus. ïþ marei vinda mikilamma vaiandin urraisida vas. þaruh farjandans sve spaurde· k· jah· e· aiþþau· l· gasaiwand ïesu gaggandan ana marein jah newa skipa qimandan jah ohtedun sis. þaruh qaþ. ïk ïm. ni ogeiþ ïzvis. þaruh vildedun ïna niman ïn skip. jah sunsaiv þata skip varþ ana airþai. ana þoei eis ïddjedun. ïftumin daga managei. sei stoþ hindar marein. sewun þatei skip anþar ni vas jainar alja ain jah þatei miþ ni qam siponjam seinaim ïesus ïn þata skip ak ainai siponjos ïs galiþun. anþara þan skipa qemun us tibairiadau newa þamma stada þarei matidedun hlaif ana þammei aviliudoda frauja. þaruh þan gasaw managei þatei ïesus nist jainar nih siponjos ïs. gastigun ïn skipa jah qemun ïn kafarnaum sokjandans ïesu. jah bigetun ïna hindar marein qeþunuh du ïmma. rabbei. wan her qamt. andhof ïm ïesus jah qaþ. amen amen qïþa ïzvis. sokeiþ mik ni þatei sewuþ taiknins jah fauratanja ak þatei matideduþ þize hlaibe jah sadai vaurþuþ vaurkjaiþ ni þana mat þana fralusanan ak mat þana visandan du libainai aiveinon. þanei sunus mans gibiþ ïzvis. þanuh auk atta gasiglida guþ. þaruh qepun du ïmma. wa taujaima ei vaurkjaima vaurstva guþs. andhof ïesus jah qaþ du ïm. þat- ïst vaurstv guþs ei galaubjaiþ þammei ïnsandida jains. qeþun du ïmma. aþþan wa taujis þu taikne. ei saiwaima jah galaubjaima þus. wa vaurkeis. attans unsarai manna matidedun ana auþidai. svasve ïst gameliþ. hlaif us himina gaf ïm du matjan. þaruh qaþ ïm ïesus. amen amen qiþa ïzvis. ni moses gaf ïzvis hlaif us himina ak atta meins gaf ïzvis hlaif us himina þana sunjeinan. sa auk hlaifs guþs ïst. sai atstaig us himina jah gaf libain þizai manasedai. þanuh qeþun du ïmma. frauja. framvigis gif unsis þana hlaif. jah qaþ du ïm ïesus. ïk ïm sa hlaifs libainais. þana gaggandan du mis ni huggreiþ jah þana galaubjandan du mis ni þaurseiþ wanhun. akei qaþ ïzvis þatei gasewuþ mik jah ni galaubeiþ. all þatei gaf mis atta. du mis qimiþ jah þana gaggandan du mis ni usvairpa ut. unte atstaig us himina nih þeei taujau viljan meinana ak viljan þis sandjandins mik. þatuh pan ïst vilja þis sandjandins mik ei wazuh saei saiwiþ þana sunu jah galaubeiþ du ïmma aigi libain aiveinon. jah urraisja ïna ïk ïn spedistin daga. birodidedun pan ïudaieis bi ïna. unte qaþ. ïk ïm hlaifs sa atsteigands us himina. jah qeþun. niu sa ïst ïesus sa sunus ïosefis. þizei veis kunþedum attan jah aiþein. waiva nu qiþiþ sa þatei us himina atstaig. andhof þan ïesus jah qaþ du ïm. ni birodeiþ miþ ïzvis misso. ni manna mag qiman at mis. nibai atta. saei sandida mik. atþinsiþ ïna. jah ïk urraisja ïna ïn þamma spedistin daga. ïst gameliþ ana praufetum. jah vairpand allai laisidai guþs. wazuh nu sa gahausjands at attin jah ganam. gaggiþ du mis. ni þatei attan sewi was. nibai saei ïst fram attin. sa saw attan. amen amen qiþa ïzvis. saei galaubeiþ du mis. aih libain aiveinon. ïk ïm sa hlaifs libainais. attans ïzvarai matidedun manna ïn auþidai jah gasvultun. sa ïst hlaifs. saei us himina atstaig. ei saei þis matjai ni gadauþnai. ïk ïm hlaifs sa libanda. sa us himina qumana. jabai was matjiþ þis hlaibis. libaiþ ïn ajukduþ. jah þan sa hlaifs. þanei ïk giba. leik mein ïst. þatei ïk giba ïn þizos manasedais libainais. þanuh sokun miþ sis misso ïudaieis qiþandans. waiva mag sa unsis leik giban du matjan. þaruh qaþ du ïm ïesus. amen amen qiþa ïzvis. nibai matjiþ leik þis sunaus mans jah driggkaiþ ïs bloþ. ni habaiþ libain ïn ïzvis silbam. saei matjiþ mein leik jah driggkiþ mein bloþ. aih libain aiveinon. jah ïk urraisja ïna ïn þamma spedistin daga. þata auk leik meinata bi sunjai ïst mats jah þata bloþ mein bi sunjai ïst draggk. saei matjiþ mein leik jah driggkiþ mein bloþ. In mis visiþ jah ïk ïn ïmma. svasve ïnsandida mik libands atta jah ïk liba ïn attins. jah saei matjiþ mik jah sa libaiþ ïn meina. sa ïst hlaifs. saei us himina atstaig. ni svasve matidedun attans ïzvarai manna jah gadauþnodedun. ïþ saei matjiþ þana hlaif. libaiþ ïn ajukduþ. þata qaþ ïn synagoge laisjands ïn kafarnaum. þanuh managai gahausjandans þize siponje ïs qeþun. hardu ïst þata vaurd. was mag þis hausjon. ïþ vitands ïesus ïn sis silbin þatei birodidedun þata þai siponjos ïs qaþ du ïm. þata ïzvis gamarzeiþ. jabai nu gasaiwiþ sunu mans ussteigan. þadei vas faurþis. ahma ïst saei liban taujiþ. þata leik ni boteiþ vaiht. þo vaurda. þoei ïk rodida ïzvis. ahma ïst jah libains ïst. akei sind ïzvara sumai. þaiei ni galaubjand. vissuh þan us frumistja ïesus. warjai sind þai ni galaubjandans jah was ïst. saei galeiveiþ ïna. jah qaþ. duþe qaþ ïzvis þatei ni ainshun mag qiman at mis. nibai ïst atgiban ïmma fram attin meinamma. uzuh þamma mela managai galiþun siponje ïs ïubkai jah þanaseiþs miþ ïmma ni ïddjedun. þaruh qaþ ïesus du þaim tvalibim. ïbai jah jus vileiþ galeiþan. þanuh andhof ïmma seimon paitrus. frauja. du wamma galeiþaima. vaurda libainais aiveinons habais. jah veis galaubidedum jah ufkunþedum þatei þu ïs xristus sunus guþs libandins. andhof ïm ïesus. niu ïk ïzvis· ib· gavalida jah ïzvara ains diabaulus ïst. qaþuh þan þana ïudan seimonis ïskariotu. sa auk habaida ïna galevjan ains visands þize tvalibe. jah warboda ïesus afar þata ïn galeilaia. ni auk vilda ïn ïudaia gaggan. unte sokidedun ïna þal ïudaieis usqiman. vasuh þan newa dulþs ïudaie. so hleþrastakeins. þanuh qeþun du ïmma broþrjus ïs. usleiþ þapro jah gagg ïn ïudaian. ei jah þai siponjos saiwaina vaurstva þeina. þoei þu taujis. ni manna auk ïn analaugnein wa taujiþ jah sokeiþ sik uskunþana visan. jabai þata taujis. bairhtei þuk silban þizai manasedai. ni auk þai broþrjus ïs galaubidedun ïmma. þaruh qaþ ïm ïesus. mel mein ni nauh ïst. ïþ mel ïzvar sinteino ïst manvu. ni mag so manaseþs fijan ïzvis. ïþ mik fijaiþ. unte ïk veitvodja bi ïns þatei vaurstva ïze ubila sind. jus galeiþiþ ïn dulþ þo. ïþ ïk ni nauh galeiþa ïn þo dulþ. unte meinata mel ni nauh usfulliþ ïst. þatuh þan qaþ du ïm visands ïn galeilaia. ïþ biþe galiþun þai broþrjus ïs. þanuh jah ïs galaiþ ïn þo dulþ ni andaugjo ak sve analaugniba. þanuh ïudaieis sokidedun ïna ïn þizai dulþai jah qeþun. war ïst jains. jah birodeins mikila vas ïn managein. sumaih qeþun þatei sunjeins ïst. anþarai qeþun. ne. ak airzeiþ þo managein. nih þan ainshun sveþauh balþada rodida bi ïna in agisis ïudaie. ïþ juþan ana midjai dulþ usstaig ïesus ïn alh jah laisida. jah sildaleikidedun manageins qiþandans. waiva sa bokos kann unuslaisiþs andhof þan ïesus jah qaþ. so meina laiseins nist meina ak þis sandjandins mik. jabai was vili viljan ïs taujan. ufkunnaiþ bi þo laisein. framuh guþa sijai. þau ïku fram mis silbin rodja. saei fram sis silbin rodeiþ. hauhiþa seina sokeiþ. ïþ saei sokeiþ hauhiþa þis sandjandins sik. sah sunjeins ïst jah ïnvindiþa ïn ïmma nist. niu moses gaf ïzvis vitoþ. jah ni ainshun ïzvara taujiþ þata vitoþ. wa mik sokeiþ usqiman. andhof so managei jah qeþun. unhulþon habais. was þuk sokeiþ usqiman. andhof ïesus jah qaþ du ïm. ain vaurstv gatavida jah allai sildaleikeiþ. duþþe moses atgaf ïzvis bimait. ni þatei fram mose sijai ak us attam. jah ïn sabbato bimaitiþ mannan. jabai bimait nimiþ manna ïn sabbato. ei ni gatairaidau vitoþ þata mosezis. ïþ mis hatizoþ. unte allana mannan hailana gatavida ïn sabbato. ni stojaiþ bi siunai ak þo garaihton staua stojaiþ. qeþunuh þan sumai þize ïairusaulymeite. niu sa ïst. þammei sokjand usqiman. jah sai. andaugiba rodeiþ jah vaiht du ïmma ni qiþand. ïbai aufto bi sunjai ufkunþedun þai reiks þatei sa ïst bi sunjai xristus. akei þana. kunnum. waþro ïst. ïþ xristus biþe qimiþ. ni manna vait. waþro ïst. hropida þan ïn alh laisjands ïesus jah qiþands. jah mik kunnuþ jah vituþ. waþro ïm. jah af mis silbin ni qam. ak ïst sunjeins. saei sandida mik. þanei jus ni kunnuþ. iþ ik kann ïna. unte fram ïmma ïm. jah ïs mik ïnsandida. sokidedun þan ïna gafahan. jah ni ainshun uslagida ana ïna handu. unte nauhþanuh ni atïddja weila ïs. ïþ managai þizos manageins galaubidedun ïmma jah qeþun. xristus þan qimiþ. ïbai ei managizeins taiknins taujai þaimei sa tavida. hausidedun þan fareisaieis þo managein birodjandein bi ïna þata ïnuhsandidedun andbahtans þai fareisaieis jah þai auhumistans gudjans. ei gafaifaheina ïna. þanuh qaþ ïesus. nauh leitila weila miþ ïzvis ïm jah þan gagga du þamma sandjandin mik. sokeiþ mik jah ni bigitiþ. jah þarei ïm ïs. jus ni maguþ qiman. þaruh qeþun þai ïudaïeis du sis misso. wadre sa skuli gaggan, þei veis ni bigitaima ïna. nibai ïn distahein þiudo skuli gaggan jah laisjan þiudos. wa sijai þata vaurd. þatei qaþ. sokeiþ mik jah ni bigitiþ. jah þarei ïm ïk. jus ni maguþ qiman. ïþ ïn spedistin daga þamma mikilin dulþais stoþ ïesus jah hropida qiþands. jabai wana þaursjai. gaggai du mis jah driggkai. saei galaubeiþ du mis. svasve gaþ gameleins. awos us vambai ïs rinnand vatins libandins. þatuh þan qaþ bi ahman. þanei skuldedun niman þai galaubjandans du ïmma. unte ni nauhþanuh vas ahma sa veiha ana ïm. unte ïesus nauhþanuh ni hauhiþs vas. managai þan þizos manageins hausjandans þize vaurde qeþun. sa ïst bi sunjai sa praufetes. sumaih qeþun. sa ïst xristus. sumaih qeþun, ïbai þu us galeilaia xristus qimiþ. niu gameleins qaþ. þatei us fraiva daveidis jah us beþlaihaim veihsa. þarei vas daveid. xristus qimiþ. þanuh missaqiss ïn þizai managein varþ bi ïna. sumaih þan ïze vildedun fahan ïna. akei ni ainshun uslagida ana ïna handuns. galiþun þan þai andbahtos du þaim auhumistam gudjam jah fareisaium. þaruh qeþun du ïm jainai. duwe ni attauhuþ ïna. andhofun þai andbahtos. ni wanhun aiv rodida manna svasve sa manna. andhofun þan ïm þai fareisaieis. ïbai jah jus afairzidai sijuþ. sai jau ainshun þize reike galaubidedi ïmma aiþþau þau fareisaie. alja so managei. þaiei ni kunnun vitoþ. fraqiþanai sind. qaþ nikaudemus du ïm. saei atïddja du ïmma ïn naht sums visands ïzei. ïbai vitoþ unsar stojiþ mannan. nibai faurþis hauseiþ fram ïmma jah ufkunnaiþ. wa taujai. andhofun jah qeþun du ïmma. ïbai jah þu us galeilaia ïs. ussokei jah saiw þatei praufetus us galeilaia ni urreisiþ. aftra du ïm ïesus rodida qaþuh. ïk ïm liuhaþ manasedais. saei laisteiþ mik. ni gaggiþ ïn riqiza ak habaiþ liuhaþ libainais. þanuh qeþun du ïmma þai fareisaieis. þu bi þuk silban veitvodeis. so veitvodiþa þeina nist sunjeina. andhof ïesus jah qaþ du ïm. jah jabai ïk veitvodja bi mik silban. sunja ïst so veitvodiþa meina. unte vait. waþro qam jah waþ galeiþa. ïþ jus ni vituþ. waþro qima aiþþau waþ galeiþa. jus bi leika stojiþ. ïþ ïk ni stoja ainnohun. aþþan jabai stoja ïk. staua meina sunjeina ïst. unte ains ni ïm. ak ïk jah saei sandida mik atta. jah þan ïn vitoda ïzvaramma gameliþ ïst. þatei tvaddje manne veitvodiþa sunja ïst. ïk ïm. saei veitvodja bi mik silban. jah veitvodeiþ bi mik saei sandida mik atta. qeþun þan du ïmma. war ist sa atta þeins. andhof ïesus. ni mik kunnuþ nih attan meinana. ïþ mik kunþedeiþ jah þau attan meinana kunþedeiþ. þo vaurda rodida ïn gazaufylakio laisjands ïn alh. jah ainshun ni faifah ïna. unte naunþanuh ni qam weila ïs. þanuh qaþ aftra du ïm ïesus. ïk galeiþa jah sokeiþ mik jah ïn fravaurhtai ïzvarai gadauþniþ. þadei ïk gagga. jus ni maguþ qiman. qeþun þan ïudaieis. nibai usqimai sis silbin. ei qiþiþ. þadei ïk gagga. jus ni maguþ qiman. jah qaþ du ïm ïesus. jus us þaim dalaþro sijuþ. ïþ ïk us þaim ïupaþro ïm. jus us þamma fairwau sijuþ. ïþ ïk ni ïm us þamma fairwau. qaþ nu ïzvis. þatei gadauþniþ ïn fravaurhtim ïzvaraim. jabai auk ni galaubeiþ þatei ïk ïm. gadauþniþ ïn fravaurhtim ïzvaraim. þaruh qeþun du ïmma. þu was ïs. jah qaþ du ïm ïesus. anastodeins. þatei jah rodja du ïzvis. manag skal bi ïzvis rodjan jah stojan. akei saei sandida mik sunjeins ïst. jah ik. þatei hausida at ïmma. þata rodja ïn þamma fairwau. ni froþun þatei attan ïm qaþ. qaþuh þan du ïm ïesus. þan ushauheiþ þana sunu mans. þanuh ufkunnaiþ þatei ïk ïm jah af mis silbin tauja ni vaiht ak svasve laisida mik atta meins. þata rodja. jah saei sandida mik miþ mis ïst. ni bilaiþ mis ainamma atta. unte ïk þatei leikaiþ ïmma tauja sinteino. þata ïmma rodjandin managai galaubidedun ïmma. þanuh qaþ ïesus du þaim galaubjandam sis ïudaium. jaba jus gastandiþ ïn vaurda meinamma. bi sunjai siponjos meinai sijuþ. jah ufkunnaiþ sunja jah so sunja frijans ïzvis briggiþ. andhofun ïmma. fraiv abrahamis sijum jah ni mannhun skalkinodedum aiv wanhun. waiva þu qiþis. þatei frijai vairþiþ. andhof ïm ïesus. amen amen qiþa ïzvis þatei wazuh saei taujiþ fravaurht. skalks ïst fravaurhtai. sah þan skalks ni visiþ ïn garda du aiva. sunus visiþ du aiva. jabai nu sunus ïzvis frijans briggiþ. bi sunjai frijai sijup. vait þatei fraiv abrahamis sijuþ akei sokeiþ mis usqiman. unte vaurd mein ni gamot ïn ïzvis. ïk þatei gasaw at attin meinamma rodja. jah jus þatei hausideduþ fram attin ïzvaramina taujiþ. andhofun jah qeþun du ïmma. atta unsar abraham ïst. qaþ ïm ïesus. ïþ barna abrahamis veseiþ. vaurstva abrahamis tavidedeiþ. ïþ nu sokeiþ nik usqiman mannan ïzei sunja izvis rodida. þoei hausida fram guþa. þatuh abraham ni tavida. jus taujiþ toja attins ïzvaris. þanuh qeþun ïmma. veis us horinassau ni sijum gabauranai. ainana attan aigum guþ. qaþ du ïm ïesus. jabai guþ atta ïzvar vesi. friodedeiþ þau mik. unte ïk fram guþa urrann jah qam. nih þan auk fram mis silbin ni qam. ak ïs mik ïnsandida. duwe maþlein meina ni kunnuþ. unte ni maguþ hausjan vaurd mein. jus us attin diabaulau sijuþ jah lustuns þis attins ïzvaris vileiþ taujan. jains manamaurþrja vas fram frumistja jah ïn sunjai ni gastoþ. unte nist sunja ïn ïmma. þan rodeiþ liugn. us seinaim rodeiþ. unte liugnja ïst jah atta ïs. ïþ ïk þatei sunja rodida. ni galaubeiþ mis. was ïzvara gazakiþ mik bi fravaurht. þande sunja qiþa. duwe ni galaubeiþ mis. sa visands us guþa vaurda guþs hauseiþ. duþe jus ni hauseiþ. unte us guþa ni sijuþ. andhofun þan þai ïudaieis jah qeþun du ïmma. niu vaila qiþam veis þatei samareites ïs þu jah unhulpon habais. andhof ïesus. ïk unhulþon ni haba ak svera attan meinana. jah jus unsveraiþ mik. ïk ni sokja hauhein meina. ïst saei sokeiþ jah stojiþ. amen amen qiþa ïzvis. jabai was vaurd mein fastaiþ. dauþu ni gasaiwiþ aiva dage. þanuh qeþun du ïmma þai ïudaieis nu. ufkunþedum þatei unhulþon habais. abraham gadauþnoda jah praufeteis. jah þu qiþis. jabai was mein vaurd fastai. ni kausjai dauþau aiva dage. ïbai þu maiza ïs attin unsaramma abrahama. saei gadauþnoda. jah praufeteis gadauþnodedun. wana þuk silban taujis þu. andhof ïesus. jabai ïk hauhja mik silban. so hauheins meina ni vaihts ïst. ïst atta meins. saei hauheiþ mik. þanei jus qiþiþ þatei guþ unsar ïst. jah ni kunnuþ ïna. ïþ ïk kann ïna. jah jabai qeþjau þatei ni kunnjau ïna. sijau galeiks ïzvis liugnja. ak kann ïna jah vaurd ïs fasta. abraham atta ïzvar sifaida. ei gasewi dag meinana. jah gasaw jah faginoda. þanuh qeþun þai ïudaieis du ïmma. fimftiguns jere nauh ni habais jah abraham sawt. qaþ ïm ïesus. amen amen qiþa ïzvis. faurþizei abraham vaurþi. ïk ïm. þanuh nemun stainans. ei vaurpeina ana ïna. ïþ ïesus þan gafalh sik jah usïddja us alh usleiþands þairh midjans ïns jah warboda sva. jah þairhgaggands gaumida mann blinamma us gabaurþai. þaruh frehun ïna siponjos ïs qiþandans. rabbei. was fravaurhta. sau þau fadrein ïs. ei blinds gabaurans varþ. andhof ïesus. nih sa fravaurhta nih fadrein ïs. ak ei bairhta vaurþeina vaurstva guþs ana ïmma. ïk skal vaurkjan vaurstva þis sandjandins mik. unte dags ïst. qimiþ nahts. þa.. ei ni manna mag vaurkjan. þan ïn þamma fairwau ïm. liuhaþ ïm þis faiswaus. þata qiþands gaspaiv dalaþ jah gavaurhta fani us þamma spaiskuldra jah gasmait ïmma ana augona þata fani þamma blindin jah qaþ du ïmma. gagg þvahan ïn svumsl siloamis. þatei gaskeirjada ïnsandiþs. galaiþ jah afþvoh jah qam saiwands. þanuh garaznans jah þai saiwandans ïna faurþis þatei ïs bidagva vas qeþun. niu sa ist. saei sat aihtronds. sumaih qeþun. þatei sa iuml; st. sumaih þatei galeiks þamma ïst. ïþ ïs qaþ. þatei ïk ïm. þanuh qeþun du ïmma. waiva usluknodedun þus þo augona. andhof jains jah qaþ. manna hailans ïesus fani gavaurhta jah bismait mis augona jah qaþ mis. gagg afþvahan ïn þata svumfsl siloamis. ïþ ïk galaiþ jah biþvahands ussaw. qeþun þan du ïmma, war ïst sa. ïþ ïs qaþ. ni vait. gatiuhand ïna du fareisaium þana saei vas blinds. vasuh þan sabbato. þan þata fani gavaurhta ïesus jah uslauk ïmma augona. aftra þan frehun ïna jah þai fareisaieis. waiva ussaw. ïþ ïs qaþ jah þaim. fani galagida mis ana augona jah afþvoh jah saiwa. qeþun þan sumai þize fareisaie. sa manna nist fram guþa. þande sabbate daga ni vitaiþ. sumaih qeþun. waiva mag manna fravaurhts svaleikos taiknins taujan. jah missaqiss varþ miþ ïm. qeþunuh du þamma faurþis blindin aftra. þu wa qiþis bi þana ei uslauk þus augona. ïþ ïs qaþuh. þatei praufetus ïst. ni galaubidedun þan ïudaieis bi ïna. þatei ïs blinds vesi jah ussewi. unte atvopidedun þans fadrein ïs þis ussaiwandins. jah frehun ïns qiþandans. sau ïst sa sunus ïzvar. þanei jus qiþiþ þatei blinds gabaurans vaurþi. waiva nu saiwiþ. andhofun þan ïm þai fadrein ïs jah qeþun. vitum þatei sa ïst sunus unsar jah þatei blinds gabaurans varþ. ïþ waiva nu saiwiþ. ni vitum. aþþiau was uslauk ïmma þo augona. veis ni vitum. silba usvahsans ïst. ïna fraihniþ. silba bi sik rodjai. þata qeþun þai fadrein ïs. unte ohtedun sis ïudaiuns. juþan auk gaqeþun sis ïudaieis. ei jabai was ïna andhaihaiti xristu. utana synagogais vairþai. duhþe þai berusjos ïs qeþun. þatei usvahsans ïst. silban fraihniþ. atvopidedun þan anþaramma sinþa þana mannan. saei vas blinds. jah qeþun du ïmma. gif hauhein guþa. veis vitum þatei sa manna fravaurhts ïstþanuh andhof jains. jabai fravaurhts ïst. ik ni vait. þat- ain vait ei blinds vas ïþ nu saiwa. þanuh qeþun aftra. wa gatavida þus. waiva uslauk þus augona. andhof ïm. qaþ ïzvis ju jah ni hausideduþ. wa aftra vileiþ hausjan. ïbai jah jus vileiþ þamma siponjos vairþan. þanuh lailoun ïmma jah qeþun. þu ïs siponeis þamma. ïþ veis moses siponjos sijum. veis vitum þatei du mose rodida guþ. ïþ þana ni kunnum waþro ïst. andhof sa manna jah qaþ du ïm. auk ïn þamma sildaleik ïst þatei jus ni vituþ waþro ïst. jah uslauk mis augona. vitumuh þan þatei guþ fravaurhtaim ni andhauseiþ. ak jabai was guþblostreis ïst jah viljan ïs taujiþ. þamma hauseiþ. fram aiva ni gahausiþ vas patei uslukiþ was augona blindamma gabauranamma. nih vesi sa fram guþa. ni mahtedi taujan ni vaiht. andhofun jah qeþun du ïmma. ïn fravaurhtim þu gabaurans varst alls jah þu laiseis unsis. jah usvaurpun ïmma ut. hausida ïesus þatei usvaurpun ïmma ut jah bigat ïna qaþuh du ïmma. þu gaulaubeis du sunau guþs. andhof jains jah qaþ. an was ïst. frauja. ei galaubjau du ïmma. qaþ þan ïmma ïesus. jah gasawt ïna jah saei rodeiþ miþ þus. sa ïst. ïþ ïs qaþuh. galaubja. frauja. jah ïnvait ïna. jah qaþ ïesus. du stauai ïk ïn þamma fairwau qam. ei þai unsaiwandans saiwaina jah þai saiwandans blindai vairþaina. jah hausidedun þize fareisaie sumai þata þai visandans miþ ïmma jah qeþun du ïmma. ïbai jah veis blindai sijum, qaþ ïm ïesus. ïþ blindai veseiþ. ni þau habaidedeiþ fravaurhtais. ïþ nu qiþiþ. þatei gasaiwam. eiþan fravaurhts ïzvara þairhvisiþ. amen amen qiþa ïzvis. saei ïnn ni atgaggiþ þairh daur ïn gardan lambe ak steigiþ aljaþro. sah hliftus ïst jah vaidedja. ïþ sa ïnngaggands þairh daur hairdeis ïst lambe. þammuh dauravards uslukiþ. jah þo lamba stibnai ïs hausjand. jah þo svesona lamba haitiþ bi namin. jah ustiuhiþ þo. jah þan þo svenosa ustiuhiþ. faura ïm gaggiþ. jah þo lamba ïna Iaistjand. unte kunnun stibna ïs. ïþ framaþjana ni laistjand ak þliuhand faura ïmma. unte ni kunnun þize framaþjane stibna. þo gajukon qaþ ïm ïesus. ïþ jainai ni froþun. wa vas. þatei rodida du ïm. þanuh qaþ aftra du ïm ïesus. amen amen qiþa ïzvis. þatei ïk daur þize lambe. allai sva managai sve qemun. þiubos sind jah vaidedjans. akei ni hausidedun ïm þo lamba. ïk ïm þata daur. þairh mik jabai was ïnngaggiþ. ganisiþ jah ïnngaggiþ jah utgaggiþ jah vinja bigitiþ. þiubs ni qimiþ nibai ei stilai jah ufsneiþai jah fraqistjai. ïþ ïk qam ei libain aigeina jah managizo aigeina. ïk ïm hairdeis gods. hairdeis sa goda saivala seina lagjiþ faur lamba. ïþ asneis jah saei nist hairdeis. þizei ni sind lamba svesa. gasaiwiþ vulf qimandan jah bileiþiþ þaim lambam jah þliuhiþ. jah sa vulfs fravilviþ þo jah distahjiþ þo lamba. ïþ sa asneis afþliuhiþ. unte asneis ïst jah ni kar- ïst ïna þize lambe. ïk ïm hairdeis sa goda jah kann meina jah kunnun mik þo meina. svasve kann mik atta jah ïk kann attan jah saivala meina lagja faur þo lamba. jah anþara lamba aih. þoei ni sind þis avistris. jah þo skal briggan. jah stibnos meinaizos hausjand jah vairþand ain aveþi. ains hairdeis. duhþe atta mik frijoþ. unte ïk lagja saivala meina. ei aftra nimau þo. ni washun nimiþ þo af mis silbin. valdufni haba aflagjan þo jah valdufni haba aftra niman þo. þo anabusn nam at attin meinamma. þanuh missaqiss aftra varþ miþ ïudaium ïn þize vaurde. qeþunuh managai ïze. unhulþon habaiþ jah dvalmoþ. wa þamma hauseiþ. sumaih qeþun. þo vaurda ni sind unhulþon habandins. ïbai mag unhulþo blindaim augona uslukan. varþ þan ïnniujiþa ïn ïairusaulymai jah vintrus vas. jah warboda ïesus ïn alh ïn ubizvai saulaumonis. þanuh birunnun ïna ïudaieis jah qeþun du ïmma. und wa saivala unsara hahis. jabai þu sijais xristus. qiþ unsis andaugiba. andhof ïesus. qaþ ïzvis. jah ni galaubeiþ. vaurstva þoei ïk tauja ïn namin attins meinis. þo veitvodjand bi mik. akei jus ni galaubeiþ. unte ni sijuþ lambe meinaize. svasve qaþ ïzvis. lamba meina stibnai meinai hausjand. jah ïk kann þo. jah laistjand mik. jah ïk libain aiveinon giba ïm. jah ni fraqistnand aiv. jah ni fravilviþ washun þo us handau meinai. atta meins þatei fragaf mis. maizo allaim ïst. jah ni aiv ainshun mag fravilvan þo us handau attins meinis. ïk jah atta meins ain siju. nemun aftra stainans þai ïudaieis. ei vaurpeina ana ïna. andhof ïm ïesus. managa goda vaurstva ataugida ïzvis us attin meinamma. ïn warjis þize vaurstve staineiþ mik. andhofun ïmma þai ïudaieis. ïn godis vaurstvis ni stainjam þuk ak ïn vajamereins jah þatei þu manna visands taujis þuk silban du guþa. andhof ïm ïesus. niu ïst gameliþ ïn vitoda ïzvaramma. ïk qaþ. guda sijuþ. jabai jainans qaþ guda. du þaimei vaurd guþs varþ. jah ni maht ïst gatairan þata gamelido. þanei atta gaveihaida jah ïnsandida ïn þana fairwu. jus qiþiþ þatei vajamerjau. unte qaþ. sunus guþs ïm. niba taujau vaurstva attins meinis. ni galaubeiþ mis. ïþ jabai taujau. niba mis galaubjaiþ. þaim vaurstvam galaubjaiþ. ei ufkunnaiþ jah galaubjaiþ þatei ïn mis atta jah ik ïn ïmma. sokidedun ïna aftra gafahan jah usïddja us handum ïze. jah galaiþ aftra ufar ïaurdanu ïn þana stad. þarei vas ïohannes frumist daupjands. jah salida jainar. jah managai qemun at ïmma jah qeþun þatei ïohannes gatavida taikne ni ainohun. ïþ allata þatei qaþ ïohannes bi þana. sunja vas. jah galaubidedun managai du ïmma jainar. vasuh þan sums siuks lazarus af beþanias us haimai marjins jah marþins svistrs ïzos. vasuh þan marja. soei salboda fraujan balsana jah bisvarb fotuns ïs skufta seinamma. þizozei broþar lazarus siuks vas. ïnsandidedun þan þos svistrjus ïs du ïmma qiþandeins. frauja sai. þanei frijos. siuks ïst. ïþ ïs gahausjands qaþ. so siukei nist du dauþau ak ïn hauheinais guþs. ei hauhjaidau sunus guþs þairh þata. frijoduh þan ïesus marþan jah svistar ïzos jah lazarun. ïsve hausida þatei siuks vas. þanuh þan salida ïn þammei vas stada tvans dagans. þaþroh þan afar þata qaþ du siponjam. gaggam ïn ïudaian aftra. qeþun du ïmma þai siponjos. rabbei. nu sokidedun þuk afvairpan stainam ïudaieis. jah aftra gaggis jaind. andhof ïesus. niu tvalif sind weilos dagis. jabai was gaggiþ ïn dag. ni gastiggqiþ. unte liuhaþ þis fairwaus gasaiwiþ. aþþan jabai was gaggiþ ïn naht. gastiggqiþ. unte liuhad nist ïn ïmma. þo qaþ jah afar þata qiþiþ du ïm. lazarus frijonds unsar gasaizlep. akei gaggam ei usvakjau ïna. þanuh qeþun þai siponjos ïs. frauja. jabai slepiþ. hails vairþiþ. qaþuh þan ïesus bi dauþu ïs. ïþ jainai hugidedun þatei ïs bi slep qeþi. þanuh þan qaþ du ïm ïesus svikunþaba. lazarus gasvalt. jah fagino ïn ïzvara ei galaubjaiþ. unte ni vas jainar. akei gaggam du ïmma. þanuh qaþ þomas. saei haitada didimus. þaim gahlaibam seinaim. gaggam jah veis ei gasviltaima miþ ïmma. qimands þan ïesus bigat ïna juþan fidvor dagans habandan ïn hlaiva. vasuh þan beþania newa ïairusaulymiam svasve ana spaurdim fimftaihunim. jah managai ïudaie gaqemun bi marþan jah marjan ei gaþrafstidedeina ïjos bi þana broþar ïzo. ïþ marþa sunsei hausida þatei ïesus qimiþ. viþraïddja ïna. ïþ marja ïn garda sat. þanuh qaþ marþa du ïesua. frauja. ïþ veseis her. ni þau gadauþnodedi broþar meins. akei jah nu vait ei þiswah þei bidjis guþ. gibiþ þus guþ. qaþ ïzai ïesus. usstandiþ broþar þeins. qaþ du ïmma marþa. vait þatei usstandiþ ïn usstassai ïn þamma spedistin daga. qaþ þan ïesus. ïk ïm so usstass jah libains. saei galaubeiþ du mis. þauhjaba dauþniþ. libaid. jah wasuh saei libaiþ jah galaubeiþ du mis. ni gadauþniþ aiv. galaubeis þata. qaþ ïmma. jai frauja. ïk galaubida. þatei þu ïs xristus sunus guþs sa ïn þana fairwu qimanda. jah þata qiþandei galaiþ jah vopida marjan svistar seina þiubjo qiþandei. laisareis qam jah haitiþ þuk. ïþ jaina sunsei hausida. urrais sprauto jah ïddja du ïmma. niþ- þan nauhþanuh qam ïesus ïn veihsa ak vas nauhþanuh ïn þamma stada. þarei gamotida ïmma marþa. ïudaieis þan þai visandans miþ ïzai ïn garda þrafstjandans ïja gasaiwandans marjan þatei sprauto usstoþ jah usïddja ïddjedunuh afar ïzai qiþandans. þatei gaggiþ du hlaiva ei greitai jainar. ïþ marja sunsei qam. þarei vas ïesus. gasaiwandei ïna draus ïmma du fotum qiþandei du ïmma. frauja. ïþ veiseis her. ni þauh gasvulti meins broþar. þanuh ïesus sunsei gasaw ïja greitandein jah ïudaiuns. þaiei qemun miþ ïzai gretandans. ïnrauhtida ahmin jah ïnvagida sik silban jah qaþ. war lagidedun ïna. qeþun du ïmma. frauja. hiri jah saiw. jah tagrida ïesus. þaruh qeþun þai ïudaieis. sai. waiva frioda ïna. sumai þan ïze qeþun. niu mahta sa ïzei uslauk augona þamma blindin gataujan ei jah sa ni gadauþnodedi. þanuh ïesus aftra ïnrauhtiþs ïn sis silbin gaggiþ du þamma hlaiva. vasuh þan hulundi jah staina ufarlagida vas ufaro. qaþ ïesus. afnimiþ þana stain. qaþ du ïmma svistar þis dauþins marþa. frauja. ju fuls ïst. fidurdogs auk ïst. qaþ ïzai ïesus. niu qaþ þus þatei jabai galaubeis. gasaiwis vulþu guþs. ushofun þan þana stain. þarei vas. ïþ ïesus uzuhhof augona ïup jah qaþ. atta. aviliudo þus. unte andhausides mis. jah þan ïk vissa þatei sinteino mis andhauseis. akei ïn manageins þizos bistandandeins qaþ. ei galaubjaina þatei þu mik ïnsandides. jah þata qiþands stibnai mikilai hropida. lazaru. hiri ut. jah urrann sa dauþa gabundans handuns jah fotuns faskjam. jah vlits ïs auralja bibundans. qaþ du ïm ïesus. andbindiþ ïna jah letiþ gaggan. þanuh managai þize judaiei þai qimandans at marjin jah saiwandans. þatei gatavida. galaubidedun ïmma. sumaiþ- þan ïze galiþun du fareisaium jah qeþun du ïm. þatei gatavida ïesus. galesun þan þai auhumistans gudjans jah þai farei...---- ïn beþanijin. þarei vas lazarus sa dauþa. þanei urraisida us dauþaim ïesus. þaruh gavaurhtedun ïmma nahtamat jainar jah marþa andbahtida. ïþ lazarus vas sums þize anakumbjandane miþ ïmma. ïþ marja nam pund balsanis nardaus pistikeinis filugalaubis jah gasalboda fotuns ïesua jah bisvarb fotuns ïs skufta seinamma. ïþ sa gards fulls varþ daunais þizos salbonais. qaþ þan ains þize siponje ïs. judas seimonis sa ïskariotes. ïzei skaftida sik du galevjan ïna. duwe þata balsan ni frabauht vas ïn· t· skatte jah fradailiþ vesi þarbam. þatuþ- þan qaþ ni þeei ïna þize þarbane kara vesi. ak unte þiubs vas jah arka habaida jah þata ïnnvaurpano bar. qaþ þan ïesus. let ïja. ïn dag gafilhis meinis fastaida þata. ïþ þans unledans sinteino habaiþ miþ ïzvis ïþ mik ni sinteino habaiþ. fanþ þan manageins filu ïudaie þatei ïesus jainar ïst jah qemun ni ïn ïesuis ainis ak ei jah lazaru seweina. þanei urraisida us dauþaim. munaidedunuþ- þan auk þai auhumistans gudjans ei jah lazarau usqemeina. unte managai ïn þis garunnun ïudaiei jah galaubidedun ïesua. ïftumin daga manageins filu. sei qam at dulþai. gahausjandans þatei qimiþ ïesus ïn ïairausaulymai. nemun astans peikabagme jah urrunnun viþragamotjan ïmma jah hropidedun osanna. þiuþida sa qimanda ïn namin fraujins þiudans ïsraelis. bigat þan ïesus asilu. gasat ana ïna. svasve ïst gameliþ. ni ogs þus dauhtar sion. sai. þiudans þeins qimiþ sitands ana fulin asilaus. þatuþ- þan ni kunþedun siponjos ïs frumist. ak biþe gasveraiþs vas ïesus. þanuh gamundedun þatei þata vas du þamma gameliþ. jah þata gatavidedun ïmma. veitvodida þan so managei. sei vas miþ ïmma. þan lazaru vopida us hlaiva jah urraisida ïna us dauþaim. duþþe ïddjedun gamotjan ïmma managei. unte hausidedun ei gatavidedi þo taikn. þanuh þai fareisaieis qeþun du sis misso. saiwiþ þatei ni boteiþ vaiht. sai. so manaseds afar ïmma galaiþ. vesunuþ- þan sumai þiudo þize urrinnandane ei ïnviteina ïn þizai dulþai. þai atïddjedun du filippau þamma fram beþsaeida galeilaie jah bedun ïna qiþandans. frauja. vileima ïesu gasaiwan. gaggiþ filippus jah qiþiþ du andraiïn jah aftra andraias jah filippus qeþun du ïesua. ïþ ïesus andhof ïm qiþands. qam weila ei sveraidau sunus mans. amen amen qiþa ïzvis. nibai kaurno waiteis gadriusando ïn airþa gasviltiþ. silbo ainata aflifniþ. ïþ jabai gasviltiþ. manag akran bairiþ. saei frijoþ saivala seina. fraqisteiþ ïzai. jah saei fiaiþ saivala seina ïn þamma fairwau. ïn libainai aiveinon bairgiþ ïzai. jabai mis was andbahtjai. mik laistjai. jah þarei ïm ïk. þaruh sa andbahts meins visan habaiþ. jah jabai was mis andbahtiþ. sveraiþ ïna atta. nu saivala meina gadrobnoda. jah wa qiþau atta. nasei mik us þizai weilai. akei duþþe qam ïn þizai weilai. atta. hauhei namo þeinata. qam þan stibna us himina. jah hauhida jah aftra hauhja. managei þan. sei stoþ gahausjandei. qeþun þeiwon vairþan. sumai qeþun. aggilus du ïmma rodida. andhof ïesus jah qaþ. ni ïn meina so stibna varþ ak ïn ïzvara. nu staua ïst þizai manasedai. nasedai. nu sa reiks þis fairwaus usvairpada ut. jah ïk jabai ushauhjada af airþai. alla atþinsa du mis. þatuþ- þan qaþ bandvjands. wileikamma dauþau skulda gadauþnan. andhof ïmma so managei. veis hausidedum ana vitoda. þatei xristus sijai du aiva. jah waiva þu qiþis þatei skulds ïst ushauhjan sa sunus mans. was ïst sa sunus mans. qaþ þan du ïm ïesus. nauh leitil mel liuhaþ ïn ïzvis ïst. gaggiþ þande liuhaþ habaiþ. ei riqiz ïzvis ni gafahai. jah saei gaggiþ ïn riqiza. ni vait. waþ gaggiþ. þande liuhaþ habaiþ. galaubeiþ du liuhada ei sunjus liuhadis vairþaiþ. þata rodida iesus jah galaiþ jah gafalh sik faura ïm. sva filu ïmma taikne gataujandin ïn andvairþja ize ni galaubidedun ïmma. ei þata vaurd esaeiïns praufetaus usfullnodedi. þatei qaþ. frauja. was galaubida hauseinai unsarai. jah arms fraujins wamma andhuliþs varþ. duþþe ni mahtedun galaubjan. unte aftra qaþ esaeias. gablindida ïze augona jah gadaubida ïze hairtona. ei ni gaumidedeina augam jah froþeina hairtin jah gavandidedeina jah ganasidedjau ïns. þata qaþ esaeias. þan saw vulþu ïs jah rodida bi ïna. þanuh þan sveþauh jah us þaim reikam managai galaubidedun du ïmma. akei faura fareisaium ni andhaihaitun. ei us synagogein ni usvaurpanai vaurþeina. frijodedun auk mais hauhein manniska þau hauhein guþs. ïþ ïesus hropida jah qaþ. saei galaubeiþ du mis. ni galaubeiþ du mis ak du þamma sandjandin mik. jah saei saiwiþ mik. saiwiþ þana sandjandan mik. ïk liuhad ïn þamma fairwau qam. ei wazuh saei galaubjai du mis. ïn riqiza ni visai. jah jabai was meinaim hausjai vaurdam jah galaubjai. ïk ni stoja ïna. nih þan qam ei stojau manased ak ei ganasjau manased. saei frakann mis jah ni andnimiþ vaurda meina. habaid þana stojandan sik. vaurd þatei rodida. þata stojiþ ïna ïn spedistin daga. unte ïk us mis silbin ni rodida. ak saei sandida mik atta. sah mis anabuns at...---- qaþ. ni allai hrainjai sijuþ. biþeh þan usþvoh fotuns ïze jah nam vastjos seinos. anakumbjands. aftra qaþ du ïm. vitudu. wa gatavida ïzvis. jus vopeid mik. laisareis jah frauja. vaila qiþiþ. ïm auk jabai nu usþvoh ïzvis fotuns frauja jah laisareis. jah jus skuluþ ïzvis misso þvahan fotuns. du frisahtai auk atgaf ïzvis ei svasve ïk gatavida ïzvis. sva jus taujaiþ. amen amen qiþa ïzvis. nist skalks maiza fraujin seinamma nih apaustaulus maiza þamma sandjandin sik. þande þata vituþ. audagai sijuþ. jabai taujiþ þata. ni bi allans ïzvis qiþa. ïk vait. warjans gavalida. ak ei usfulliþ vaurþi þata gamelido. saei matida miþ mis hlaib. ushof ana mik fairzna seina. fram himma qiþa ïzvis faurþizei vaurþi. ei biþe vairþai. galaubjaiþ þatei ïk ïm. amen amen qiþa ïzvis. saei andnimiþ þana þanei ïk ïnsandja. mik andnimiþ. ïþ saei mik andnimiþ. andnimiþ þana sandjandan mik. þata qiþands ïesus ïndrobnoda ahmin jah veitvodida jah qaþ. amen amen qiþa þzvis. þatei ains ïzvara galeveiþ mik. þanuh sewun du sis misso þai siponjos þagkjandans. bi warjana qeþi. vasuh þan anakumbjands ains þize siponje ïs ïn barma ïesuis. þanei frijoda ïesus. bandviduh þan þamma seimon paitrus du fraihnan. was vesi. bi þanei qaþ. anakumbida þan jains sva ana barma ïesuis qaþuh ïmma. frauja. was ïst. andhof ïesus. sa ïst. þammei ïk ufdaupjands þana hlaif giba. jah ufdaupjands þana hlaif gaf ïudin seimonis skariotau. jah afar þamma hlaiba þan galaiþ ïn jainana satana. qaþ þan du ïmma ïesus. þatei taujis. tavei sprauto. þatuh þan ainshun ni vissa þize anakumbjandane. duwe qaþ ïmma. sumai mundedun ei unte arka habaida ïudas. þatei qeþi ïmma ïesus. bugei þizei þaurbeima du dulþai aiþþau þaim unledam ei wa gibau. biþe andnam þana hlaib jains. suns galaiþ ut. vasuh þan nahts. þan galaiþ ut. qaþ þan ïesus. nu gasveraids varþ sunus mans jah guþ hauhiþs ïst ïn ïmma. jabai nu guþ hauhiþs ïst ïn ïmma. jah guþ hauheiþ ïna ïn sis jah suns hauhida ïna. barnilona. nauh leitil mel miþ ïzvis ïm. sokeiþ mik. jah svasve qaþ du ïudaium. ei þadei ïk gagga. jus ni maguþ qiman. jah ïzvis qiþa nu. anabusn niuja giba ïzvis ei frijoþ. ïzvis misso sve ïk frijoda ïzvis. þei jah jus frijoþ misso ïzvis. bi þamma uf kunnanda allai. þei meinai siponjos sijuþ. jabai friaþva habaid miþ izvis misso. þanuh qaþ du ïmma seimon paitrus. frauja. wad gaggis. andhafjands ïesus qaþ. þadei ïk gagga. ni magt mik nu laistjan. ïp biþe laisteis. þaruh paitrus qaþ du ïmma. frauja. duwe ni mag þuk laistjan nu. saivala meina faur þuk lagja. andhof ïesus. saivala þeina faur mik lagjis. amen amen qiþa þus. þei hana ni hrukeiþ. unte þu mik afaikis kunnan þrim sinþam. ni ïndrobnai ïzvar hairto. galaubeiþ du guþa jah du mis galaubeiþ. ïn garda attins meinis saliþvos managos sind. aþþan niba veseina. aiþþau qeþjau du ïzvis. gagga manvjan stad ïzvis. jah þan jabai gagga. manvja ïzvis stad. aftra qima jah franima ïzvis du mis silbin. ei þarei ïm ïk. þaruh sijuþ jah jus. jah þadei ïk gagga. kunnuþ jah þana vig kunnuþ. þaruh qaþ ïmma þomas. frauja. ni vitum waþ gaggis jah waiva magum þana vig kunnan. qaþ ïmma ïesus. ïk ïm sa vigs jah sunja jah libains. ainshun ni qimiþ at attin niba þairh mik. ïþ kunþedeiþ mik aiþþau kunþedeiþ jah attan meinana. jah þan fram himma kunnuþ ïna jah gasaiwiþ ïna. ïþ filippus qaþuh du þmma. frauja. augei unsis þana attan. þatuh ganah unsis. þaruh qaþ ïmma ïesus. svalaud melis miþ ïzvis vas. jah ni ufkunþes mik. filippu. saei gasaw mik. gasaw attan. jah waiva þu qiþis. augei unsis þana attan. niu galaubeis þatei ïk ïn attin jah atta ïn mis ïst. þo vaurda. þoei ïk rodja ïzvis. af mis silbin ni rodja. ak atta. saei ïn mis ïst. sa taujiþ þo vaurstva. galaubeiþ mis þatei ïk ïn attin jah atta ïn mis. ïþ jabai ïn þize vaurstve ni galaubeiþ mis. amen amen qiþa ïzvis. saei galaubeid mis. þo vaurstva. þoei ïk tauja. jah ïs taujiþ jah maizona þaim taujiþ. unte ïk du attin gagga. jah þatei wa bidjiþ ïn namin meinamma. þata tauja ei hauhjaidau atta ïn sunau. jabai wis bidjiþ mik ïn namin meinamma. ïk tauja. jabai mik frijoþ. anabusnins meinos fastaid. jah ïk bidja attan. jah anþarana parakletu gibiþ ïzvis. ei sijai miþ ïzvis du aiva. ahma sunjos. þanei so manaseiþs ni mag niman. unte ni saiwiþ ïna. nih kann ïna. ïþ jus kunnuþ ïna. unte ïs miþ ïzvis visiþ jah ïn ïzvis ïst. ni leta ïzvis viduvairnans. qima at ïzvis. nauh leitil. jah so manaseiþs mik ni þanaseiþs saiwiþ. ïþ jus saiwiþ mik. þatei ïk liba. jah jus libaiþ. ïn jainamma daga ufkunnaiþ jus þatei ïk ïn attin meinamma jah jus ïn mis jah ïk ïn ïzvis. saei habaid anabusnins meinos jah fastaiþ þos. sa ïst saei frijoþ mik. jah þan saei frijoþ mik. frijoda fram attin meinamma. jah ïk frijo ïna jah gabairhtja ïmma mik silban. þaruh qaþ ïmma ïudas. ni sa ïskarjotes. frauja. wa varþ ei unsis munais gabairhtjan þuk silban ïþ þizai manasedai ni. andhof ïesus jah qaþ du ïmma. jabai was mik frijoþ jah vaurd mein fastaiþ. jah atta meins frijoþ ïna. jah du ïmma galeiþos jah saliþvos at ïmma gataujos. ïp saei ni frioþ mik. þo vaurda meina ni fastaiþ. jah þata vaurd. þatei hauseiþ. nist mein ak þis sandjandins mik attins. þata rodida ïzvis at ïzvis visands. aþþan sa parakletus. ahma sa veiha. þanei sandeiþ atta ïn namin meinamma. sa ïzvis laiseiþ allata jah gamaudeiþ ïzvis allis. þatei qaþ du ïzvis. gavairþi bileiþa ïzvis. gavairþi mein giba ïzvis. ni svasve so manaseþs gibiþ. ïk giba ïzvis. ni ïndrobnaina ïzvara hairtona nih faurhtjaina. hausideduþ ei ïk qaþ ïzvis. galeiþa jah qima at ïzvis. jabai frijodedeiþ mik. aiþþau jus faginodedeiþ ei ïk gagga du attin. unte atta meins maiza mis ïst. jah nu qaþ ïzvis. faurþizei vaurþi. ei biþe vairþai. galaubjaiþ. þanaseiþs filu ni maþlja miþ ïzvis. qimiþ saei þizai manasedai reikinoþ jah ïn mis ni bigitiþ vaiht. ak ei ufkunnai so manaseþs þatei ïk frijoda attan meinana jah svasve anabaud mis atta sva tauja. urreisiþ. gaggam þaþro. ïk ïm veinatriu þata sunjeino. jah atta meins vaurstvja ïst. all taine ïn mis unbairandane akran goþ usnimiþ ïta. jah all akran bairandane gahraineiþ ïta. ei managizo akran bairaina. ju jus hrainjai sijuþ ïn þis vaurdis. þatei rodida du ïzvis. visaiþ ïn mis jah ïk ïn ïzvis. sve sa veinatains ni mag akran bairan af sis silbin. niba ïst ana veinatriva. svah nih jus. niba ïn mis sijuþ. ïk ïm þata veinatriu. ïþ jus veinatainos. saei visiþ ïn mis jah ïk ïn ïmma. sva bairiþ akran manag. þatei ïnuh mik ni maguþ taujan ni vaiht. niba saei visiþ ïn mis. usvairpada ut sve veinatains jah gaþaursniþ jah galisada jah ïn fon galagjand jah ïnbranjada. aþþan jabai sijuþ ïn mis. jah vaurda meina ïn ïzvis sind. þatawah þei vileiþ. bidjiþ. jah vairþiþ ïzvis. ïn þamma hauhiþs ïst atta meins. ei akran manag bairaiþ. jah vairþaiþ meinai siponjos. svasve frijoda mik atta. svah ïk frijoda ïzvis. visaiþ ïn friaþvai meinai. jabai anabusnins meinos fastaid. sijuþ ïn friaþvai meinai. svasve ïk anabusnins attins meinis fastaida jah visa ïn friaþvai ïs. þata rodida ïzvis ei faheþs meina ïn ïzvis sijai jah faheds ïzvara usfulljaidau. þata ïst anabusns meina ei frijoþ ïzvis misso svasve ïk frijoda ïzvis. maizein þizai friaþvai manna ni habaiþ. ei was saivala seina lagjiþ faur frijonds seinans. jus frijonds meinai sijuþ. jabai taujiþ. þatei ïk anabiuda izvis. þanaseiþs ïzvis ni qiþa skalkans. unte skalks ni vait wa taujiþ ïs frauja. ïþ ïk ïzvis qaþ frijonds. unte all þatei hausida at attin meinamma. gakannida ïzvis. ni jus mik gavalideduþ. ak ïk gavalida ïzvis ei jus snivaiþ jah akran bairaiþ jah akran ïzvar du aiva sijai. ei þatawah þei bidjaiþ attan ïn namin meinamma. gibiþ ïzvis. þata anabiuda ïzvis ei frijoþ ïzvis misso. jabai so manaseds ïzvis fijai. kunneiþ ei mik fruman ïzvis fijaida. jabai þis fairwaus veseiþ. aiþþau so manaseds svesans frijodedi. aþþan unte us þamma fairwau ni sijuþ. ak ïk gavalida ïzvis us þamma fairwau. duþþe fijaid ïzvis so manaseþs. gamuneiþ þis vaurdis þatei ïk qaþ du ïzvis. nist skalks maiza fraujin seinamma. jabai mik vrekun. jah ïzvis vrikand. jabai mein vaurd fastaidedeina. jah ïzvar fastaina. ak þata allata taujand ïzvis ïn namins meinis. unte ni kunnun þana sandjandan mik. nih qemjau jah rodidedjau du ïm. fravaurht ni habaidedeina. ïþ nu ïnilons ni haband bi fravraurht seina. saei mik fijaiþ. jah attan meinana fijaiþ. ïþ þo vaurstva ni gatavidedjau ïn ïm. þoei anþar ainshun ni gatavida. fravaurht ni habaidedeina. ïþ nu jah gasewun mik jak fijaidedun jah mik jah attan meinana. ak ei usfullnodedi vaurd þata gamelido ïn vitoda ïze. ei fijaidedun mik arvjo. aþþan þan qimiþ parakletus. þanei ïk ïnsandja ïzvis fram attin. ahman sunjos. ïzei fram attin urriniþ. sa veitvodeiþ bi mik. jah þan jus veitvodeiþ. unte fram fruma miþ mis sijuþ. þata rodida ïzvis ei ni afmarzjaindau. us gaqumþim dreiband ïzvis. akei qimiþ weila ei sawasuh ïzei usqimiþ ïzvis þuggkeiþ hunsla saljan guþa. jah þata taujand. unte ni ufkunþedun attan nih mik. akei þata rodida ïzvis. ei biþe qimai so weila ïze. gamuneiþ þize. þatei ïk qaþ ïzvïs. ïþ þata ïzvis fram fruma ni qaþ. unte miþ ïzvis vas. ïþ nu gagga du þamma sandjandin mik. jah ainshun us ïzvis ni fraihniþ mik. waþ gaggis. akei unte þata rodida ïzvis. gauriþa gadaubida ïzvar hairto. akei ïk sunja ïzvis qiþa. batizo ïst ïzvis ei ïk galeipau. unte jabai ïk ni galeiþa. þarakletus ni qimiþ at ïzvis. aþþan jabai gagga. sandja ïna du ïzvis. jah qimands ïs gasakiþ þo manaseþ bi fravaurht jah bi garaihtiþa jah bi staua. bi fravaurht raihtis þata. þatei ni galaubjand du mis. ïþ bi garaihtiþa. þatei du attin meinamma gagga jah ni þanaseiþs saiwiþ mik. ïþ bi staua. þatei sa reiks þis fairwaus afdomiþs varþ. nauh ganoh skal qiþan ïzvis. akei ni maguþ frabairan nu. ïþ þan qimiþ jains. ahma sunjos. briggiþ ïzvis ïn allai sunjai. nih þan rodeiþ af sis silbin ak sva filu sve hauseiþ. rodeiþ jah þata anavairþo gateihiþ ïzvis. jains mik hauheiþ. unte us meinamma nimiþ jah gateihiþ ïzvis. all þatei aih atta. mein ïst. duhþe qaþ þatei us meinamma nimiþ jah gateihiþ ïzvis. leitil nauh jah ni saiwiþ mik. jah aftra leitil jah gasaiwiþ mik. unte ïk gagga du attin. þaruh qeþun us þaim siponjam du sis misso. wa ïst þata þatei qiþiþ unsis. leitil ei ni saiwiþ mik jah aftra leitil jah gasaiwiþ mik. jah þatei ïk gagga du attin. qeþunuh þata wa sijai þatei qiþiþ. leitil. ni vitum wa qiþiþ. ïþ ïesus vissuh þatei vildedun ïna fraihnan jah qaþ ïm. bi þata sokeiþ miþ ïzvis misso. þatei qaþ. leitil jah ni saiwiþ mik. jah aftra leitil jah gasaiwiþ mik. amen amen qiþa ïzvis þei greitiþ jah gaunoþ jus ïþ manaseþs faginoþ. jus saurgandans vairþiþ. akei so saurga ïzvara du fahedai vairþiþ. qino þan bairiþ. saurga habaid. unte qam weila ïzos. ïþ biþe gabauran ïst barn. ni panaseiþs ni gaman þizos aglons faura fahedai. unte gabaurans varþ manna ïn fairwau. jah pan jus auk nu saurga habaiþ. ïþ aftra saiwa ïzvis jah faginoþ ïzvar hairto. jah þo fahed ïzvara ni ainshun nimiþ af ïzvis. jah ïn jainamma daga mik ni fraihniþ vaihtais. amen amen qiþa ïzvis þatei þiswah þei bidjiþ attan ïn namin meinamma. gibiþ ïzvis. und hita ni beduþ ni vaihtais ïn namin meinamma. bidjaiþ jah nimiþ ei faheþs ïzvara sijai usfullida. þata ïn gajukom rodida ïzvis. akei qimiþ weila. þanuh ïzvis ni þanaseiþs ïn gajukom rodja. ak andaugiba bi attan gateiha ïzvis. ïn jainamma daga ïn namin meinamma bidjiþ. jah ni qiþa ïzvis. þeï ïk bidjau attan bi ïzvis. ak silba atta frijoþ ïzvis. unte jus mik frijodeduþ jah galaubideduþ þatei ïk fram guþa urrann. uzuhïddja fram attin jah atïddja ïn pana fairwu. aftra bileiþa þamma fairwau jah gagga du attin. þaruh qeþun þai siponjos ïs. sai. nu andaugiba rodeis jah gajukono ni ainohun qiþis. nu vitum ei þu kant alla jah ni þarft ei þuk was fraihnai. bi þamma galaubjam þatei þu fram guþa urrant. andhof ïm ïesus. nu galaubeiþ. sai. qimiþ weila jah nu qam ei distahjada warjizuh du seina jah mik ainana bileiþiþ. jah ni ïm ains. unte atta miþ mis ïst. þata rodida ïzvis. þei ïn mis gavairþi aigeiþ. ïn þamma fairwau aglons habaid. akei þrafsteiþ ïzvis. ïk gajiukaida þana fairwu. þata rodida ïesus uzuhhof augona seina du himina jah qaþ. atta. qam weila. hauhei þeinana sunu. ei sunus þeins hauhjai þuk. svasve atgaft ïmma valdufni allaize leike ei all þatei atgaft ïmma. gibai ïm libain aiveinon. soh þan ïst so aiveino libains. ei kunneina þuk ainana sunja guþ jah þanei ïnsandides ïesu xristu. ïk þuk hauhida ana airþai. vaurstv ustauh. þatei atgaft mis du vaurkjan. jah nu hauhei mik. þu atta. at þus silbin þamma vulþau. þanei habaida at þus. faurþizei sa fairwus vesi. gabairhtida þeinata namo mannam. þanzei atgaft mis us þamma fairwau. þeinai vesun jah mis atgaft ïns. jah þata vaurd þeinata gafastaidedun. nu ufkunþa ei alla. þoei atgaft mis. at þus sind. unte þo vaurda. þoei atgaft mis. atgaf ïm. jah eis nemun bi sunjai þatei fram þus urrann jah galaubidedun þatei þu mik ïnsandides. ïk bi ïns bidja. ni bi þo manaseþ bidja ak bi þans þanzei atgaft mis. unte þeinai sind. jah meina alla þeina sind jah þeina meina jah hauhiþs ïm ïn þaim. ni þanaseiþs ïm ïn þamma fairwau. ïþ þai ïn þamma fairwau sind. jah ïk du þus gagga. atta veiha. fastai ïns ïn namin þeinamma. þanzei atgaft mis ei sijaina ain svasve vit. þan vas miþ ïm ïn þamma fairwau. ïk fastaida ïns ïn namin þeinamma. þanzei atgaft mis. gafastaida. jah ainshun us ïm ni fraqistnoda niba sa sunus fralustais. ei þata gamelido usfulliþ vaurþi. ïþ nu du þus gagga jah þata rodja ïn manasedai. ei habaina fahed meina usfullida ïn sis. ïk atgaf ïm vaurd þeinata. jah so manaseþs fijaida ïns. unte ni sind us þamma fairwau. svasve ïk us þamma fairwau ni ïm. ni bidja ei usnimais ïns us þamma fairwau ak ei bairgais ïm faura þamma unseljin. us þamma fairwau ni sind. svasve ïk us þamma fairwau ni ïm. veihai ïns ïn sunjai. vaurd þeinata sunja ïst. svasve mik ïnsandides ïn manaseþ. svah ïk ïnsandida ïns ïn þo manased. jah fram ïm ïk veiha mik silban. ei sijaina jah eis veihai ïn sunjai. aþþan ni bi þans bidja ainans ak bi þans galaubjandans þairh vaurda ïze du mis. ei allai ain sijaina svasve þu. atta. ïn mis jah ïk ïn þus. ei jah þai ïn uggkis ain sijaina. ei so manaseþs galaubjai þatei þu mik ïnsandides. jah ïk vulþu. þanei gaft mis. gaf ïm ei sijaina ain svasve vit ain siju. ïk ïn ïm jah þu ïn mis. ei sijaina ustauhanai du ainamma jah kunnei so manaseþs þatei þu mik ïnsandides jah frijodes ïns svasve mik frijodes. atta. þatei atgaft mis. viljau ei þarei ïm ïk jah þai sijaina miþ mis. ei saiwaina vulþu meinana. þanei gaft mis. unte frijodes mik faur gaskaft fairwaus. atta garaihta. jah so manaseþs þuk ni ufkunþa. ïþ ïk þuk kunþa jah þai ufkunþedun þatei þu mik ïnsandides. jah gakannida ïm namo þeinata jah kannja ei friaþva. þoei frijodes mik. ïn ïm sijai jah ïk ïn ïm. þata qiþands ïesus usïddja miþ siponjam seinaim ufar rinnon þo kaidron. þarei vas aurtigards. ïn þanei galaiþ ïesus jah siponjos ïs. vissuh þan jah ïudas sa galevjands ïna þana stad. þatei ufta gaïddja ïesus jainar miþ siponjam seinaim. ïþ ïudas nam hansa jah þize gudjane jah fareisaie andbahtans ïddjuh jaindvairþs miþ skeimam jah haizam jah veþnam. ïþ ïesus vitands alla þoei qemun ana ïna usgaggands ut qaþ ïm. wana sokeiþ. andhafjandans ïmma qeþun. ïesu þana nazoraiu. þaruh qaþ ïm ïesus. ïk ïm. stoþuh þan jah ïudas sa levjands ïna miþ ïm. þaruh sve qaþ ïm. þatei ïk ïm. galiþun ïbukai jah gadrusun dalaþ. þaþroh þan ïns aftra frah. wana sokeiþ. ïþ eis qeþun. ïesu þana nazoraiu. andhof ïesus. qaþ ïzvis þatei ïk ïm. jabai nu mik sokeiþ. letiþ þans gaggan. ei usfullnodedi þata vaurd þatei qaþ. ei þanzei atgaf mis. ni fraqistida ïze ainummehun. ïþ seimon þaitrus habands hairu uslauk ïna jah sloh þis auhumistins gudjins skalk jah afmaimait ïmma auso taihsvo. sah þan haitans vas namin malkus. þaruh qaþ ïesus du þaitrau. lagei þana hairu ïn fodr. stikl þanei gaf mis atta. niu drigkau þana. þaruh hansa jah sa þusundifaþs jah andbahtos ïudaie undgripun ïesu jah gabundun ïna jah gatauhun ïna du annin frumist. sa vas auk svaihra kajafin. saei vas auhumists veiha þis ataþnjis. vazuh þan kajafa. saei garaginoda ïudaium. þatei batizo ïst. ainana mannan fraqistjan faur managein. þaruh laistida ïesu seimon paitrus jah anþar siponeis. sah þan siponeis vas kunþs þamma gudjin. jah miþïnngalaiþ miþ ïesua ïn rohsn þis gudjins. ïþ paitrus stoþ at daurom uta. þaruh usïddja ut sa siponeis anþar. saei vas kunþs þamma gudjin. jah qaþ dauravardai jah attauh ïnn paitru. þaruh qaþ jaina þivi so dauravardo du paitrau. ïbai jah þu þize siponje ïs þis mans. ïþ ïs qaþ. ni ïm. þaruh stoþun skalkos jah andbahtos haurja vaurkjandans. unte kald vas. jah varmidedun sik. jah þan vas miþ ïm paitrus standands jah varmjands sik. ïþ sa auhumista gudja frah ïesu bi siponjans ïs jah bi laisein ïs. andhof ïmma ïesus. ïk andaugjo rodida manasedai. ïk sinteino laisida ïn gaqumþai jah ïn gudhusa. þarei sinteino ïudaieis gaqimand. jah þiubjo ni rodida vaiht. wis mik fraihnis. fraihn þans hausjandans. wa rodidedjau du ïm. sai. þai vitun. þatei qaþ ïk. ïþ þata qiþandin ïmma sums andbahte standands gaf slah lofin ïesua qaþuh. svau andhafjis þamma reikistin gudjin. andhof ïesus jabai ubilaba rodida. veitvodei bi þata ubil. aiþþau jabai vaila. duwe mik slahis. þanuh ïnsandida ïna annas gabundanana du kajafin þamma maistin gudjin. ïþ seimon paitrus vas standands jah varmjands sik. þaruh qeþun du ïmma. niu jah þu þize siponje þis ïs. ïþ ïs afaiaik jah qaþ. ne. ni ïm. qaþ sums þise skalke þis maistins gudjins. sah niþjis vas. þammei afmaimait paitrus auso. niu þuk saw ik ïn aurtigarda miþ ïmma. þaruh aftra afaiaik paitrus. jah suns hana hrukida. ïþ eis tauhun ïesu fram kajafin ïn praitoriaun. þanuh vas maurgins. ïþ eis ni ïddjedun ïn praitoria. ei ni bisaulnodedeina ak matidedeina pasxa. þaruh atïddja ut peilatus du ïm jah qaþ. wo vrohe bairiþ ana þana mannan. andhofun jah qeþun du ïmma. nih vesi sa ubiltojis. ni þau veis atgebeima pus ïna. þaruh qaþ ïm peilatus. nimiþ ïna jus jah bi vitoda ïzvaramma stojiþ ïna. ïþ eis qeþunuh du ïmma ïudaieis. unsis ni skuld ïst usqiman manne ainummehun. ei vaurd fraujins usfullnodedi. þatei qaþ bandvjands wileikamma dauþau skulda gasviltan. galaiþ ïn praitauria aftra peilatus jah vopida ïesu qaþuh ïmma. þu ïs þiudans ïudaie. andhof ïesus. abu þus silbin þu þata qiþis þau anparai þus qeþun bi mik. andhof peilatus. vaitei ïk ïudaius ïm. so þiuda þeina jah gudjans anafulhun þuk mis. wa gatavides. andhof ïesus. þiudangardi meina nist us þamma fairwau. ïþ us þamma fairwau vesi meina þiudangardi. aiþþau andbahtos meinai usdaudidedeina. ei ni galeviþs vesjau ïudaium. ïþ nu þiudangardi meina nist þaþro. þaruh qaþ ïmma peilatus. an nuh þiudans ïs þu. andhafjands ïesus. þu qiþis ei þiudans ïm ïk. ïk du þamma gabaurans ïm jah du þamma qam ïn þamma fairwau ei veitvodjau sunjai. wazuh saei ïst sunjos. hauseiþ stibnos meinaizos. þanuh qaþ ïmma peilatus. wa ïst so sunja. jah þata qipands galaiþ ut du ïudaium jah qaþ ïm. ïk ainohun fairino ni bigita ïn þamma. ïþ ïst biuhti ïzvis ei ainana ïzvis fraletau ïn pasxa. vileidu nu ei fraletau ïzvis þana þiudan ïudaie. ïþ eis hropidedun aftra allai qipandans. ne þana ak barabban. sah þan vas sa barabba vaidedja. panuh þan nam peilatus ïesu jah usblaggv. jah þai gadrauhteis usvundun vippja us þaurnum jah galagidedun ïmma ana haubid jah vastjai paurpurodai gavasidedun ïna jah qeþun. hails þiudans ïudaie. jah gebun ïmma slahins lofin. atïddja aftra ut peilatus jah qaþ ïm. sai. attiuha ïzvis ïna ut ei viteiþ þatei ïn ïmma ni ainohun fairino bigat. þaruh usïddja ut ïesus bairands þana þaurneinan vaip jah þo paurpurodon vastja jah qaþ ïm. sa ïst sa manna. þaruh biþe sewun ïna þai maistans gudjans jah andbahtos. hropidedun qiþandans. ushramei ushramei ïna. qaþ ïm peilatus. nimiþ ïna jus jah hramjiþ. ïþ ïk fairina ïn ïmma ni bigita. andhofun ïmma ïudaieis. veis vitoþ aihum. jah bi þamma vitoda unsaramma skal gasviltan. unte sik silban guþs sunu gatavida. biþe gahausida peilatus þata vaurd. mais ohta sis jah galaiþ ïn praitauria aftra jah qaþ du ïesua. waþro ïs þu. ïþ ïesus andavaurdi ni gaf ïmma. þaruh qaþ ïmma peilatus. du mis ni rodeis. niu vaist þatei valdufni aih ushramjan þuk jah valdufni aih fraletan þuk. andhof ïesus. ni aihtedeis valdufnje ainhun ana mik. nih vesi þus atgiban ïupaþro. duhþe sa galevjands mik þus maizein fravaurht habaid. framuh þamma sokida peilatus fraletan ïna. ïþ ïudaieis hropidedun qiþandans. jabai þana fraletis. ni ïs frijonds kaisara. sawasuh ïzei þiudan sik silban taujiþ. andstandiþ kaisara. þanuh peilatus hausjands þize----
5.1
EPISTOLAE.
5.1
-- þo auk launa fravaurhtais dauþus. ïþ ansts guþs libains aiveino ïn xristau ïesu fraujin unsa ramma. þau niu vituþ. broþrjus. kunnandam auk vitoþ rodja. þatei vitoþ fraujinoþ mann sva lagga weila sve libaiþ. jah auk uf vaira qens at libandin abin gabundana ïst vitoda. aþþan jabai gasviltiþ aba. galausjada af þamma vitoda abins. þannu þan at libandin abin haitada horinondei. jabai vairþiþ vaira anþaramma. jabai gasviltiþ vair. frija ïst þis vitodis ei ni sijai horinondei vaurþana abin anþaramma. svaei nu jah jus. broþrjus meinai. afdauþidai vaurþuþ vitoda þairh leik xristaus. ei vairþaiþ anþaramma þamma us dauþaim urreisandin. ei akran bairaima guþa. þan auk vesum ïn leika. vinnons fravaurhti þos þairh vitoþ vaurhtedun ïn liþum unsaraim du akran bairan dauþau. ïþ nu sai andbundanai vaurþum af vitoda gadauþnandans ïn þammei gahabaidai vesum svaei skalkinoma ïn niujiþai ahmins jah ni fairniþai bokos. wa nu qiþam. vitoþ fravaurhts ïst. ni sijai. ak fravaurht ni ufkunþedjau. nih þairh vitoþ. unte lustu nih kunþedjau. nih vitoþ qeþi. ni gairnjais. ïþ lev nimands fravaurhts þairh anabusn gavaurhta ïn mis allana lustu. unte ïnu vitoþ fravaurhts vas navis. ïþ ïk simle ïnu vitoþ libaida. at qimandein anabusnai fravaurhts gaqiunoda. ïþ ik gadauþnoda jah bigitana varþ mis anabusns. sei vas du libainai. visan du dauþau. unte fravaurhts lev nimands þairh anabusn uslutoda mik jah þairh þo usqam. aþþan nu sveþauh vitoþ veihata jah anabusns veiha jah garaihta jah þiuþeiga. þata nu þiuþeigo varþ mis dauþus. ni sijai. ak fravaurhts. ei uskunpa vaurþi fravaurhts þairh þata þiuþeigo mis gavaurkjandei dauþu. ei vaurþi ufarassau fravaurhta fravaurhts þairh anabusn. vitum auk þatei vitoþ ahmein ïst. ïþ ïk leikeins ïm frabauhts uf fravaurht. þatei vaurkja. ni fraþja. unte ni þatei viljau tauja. ak þatei hatja þata tauja. ïþ jabai þatei in viljau þata tauja. gaqiss ïm vitoda. þatei goþ. ïþ nu ju ni ïk vaurkja þata ak so bauandei ïn mis fravaurhts. vait auk þatei ni bauïþ ïn mis. þat- ïst ïn leika meinamma. þiuþ. unte viljan atligiþ mis. ïþ gavaurkjan goþ ni bigita. unte ni þatei viljau vaurkja goþ ak þatei ni viljau ubil tauja. jabai nu þatei ni viljau ïk. þata tauja. ju ni ïk vaurkja ïta ak sei bauïþ ïn mis fravaurhts. bigita nu vitoþ viljandin mis goþ taujan. unte mis atïst ubil. gavizneigs ïm auk vitoda guþs bi þamma ïnnumin mann. aþþan gasaiwa anþar vitoþ ïn liþum meinaim andvaihando vitoda ahmins meinis jah frahinþando mik ïn vitoda fravaurhtais þamma visandin ïn liþum meinaim. vainans ïk manna. was mik lauseiþ us þamma leika dauþaus þis. aviliudo guþa þairh ïesu xristu fraujan unsarana. jau nu silba ïk skalkino gahugdai vitoda guþs ïþ leika vitoda fravaurhtais. ni vaiht þannu nu vargiþos þaim ïn xristau ïesu ni gaggandam bi leika. unte vitoþ ahmins libainais ïn xristau ïesu frijana brahta mik vitodis fravaurhtais jah dauþaus. unte þata unmahteigo vitodis. ïn þammei siuks vas þairh leik. guþ seinana sunu ïnsandjands ïn galeikja leikis fravaurhtais ja bi fravaurht gavargida fravaurht ïn leika. ei garaihtei vitodis usfulljaidau ïn uns þaim ni bi leika gaggandam. unte þai bi leika visandans þo þoei leikis sind mitond. ïp þai bi ahmin þo þoei ahmins. aþþan fraþi leikis dauþus. ïp fraþi ahmins libains jah gavairþi. unte fraþi leikis fijands du guþa vitoda guþs ni ufhauseiþ. ïþ nih mag. aþþan ïn leika visandans guþa galeikan ni magun. ïþ jus ni sijuþ ïn leika ak ïn ahmin. sveþauh jabai ahma guþs bauïþ ïn ïzvis. ïþ jabai was ahman xristaus ni habai. þis ni ïst ïs. jabai auk xristus ïn ïzvis. leiks raihtis---- saei ïst ïn taihsvon guþs. saei jah bidjiþ faur uns. was uns afskaidai af friaþvai xristaus. aglo þau aggviþa þau vrakja þau huhrus þau naqadei þau sleiþei þau hairus. svasve gameliþ ïst þatei ïn þuk gadauþjanda all dagis. rahnidai vesum sve lamba slauhtais. akei ïn þaim allaim jiukam þairh þana frijondan uns. gatraua auk þatei ni dauþus nih aggeljus ni reikja ni mahteis nih andvairþo nih anavairþo. nih hauhiþa nih diupiþa nih gaskafts anþara mahteiga ïst uns afskaidan af friaþvai guþs þizai ïn xristau ïesu fraujin unsaramma. sunja qiþa. ni vaiht liuga miþveitvodjandein mis miþvissein meinai ïn ahmin veihamma. þatei saurga mis ïst mikila jah unweilo aglo hairtin meinamma. usbida auk anaþaima visan silba ik af xristau faur broþruns meinans þans samakunjans bi leika. þaiei sind ïsraelitai. þizeei ïst frastisibja jah vulþus jah vitodis garaideins jah triggvos jah skalkinassus jah gahaita. þizeei attans jah us þaimei xristus bi leika. saei ïst ufar allaim guþ þiuþiþs ïn aivam amen. aþþan sveþauh ni usdraus vaurd guþs. ni auk allai þai us ïsrael þai sind ïsrael. niþ- þaiei sijaina fraiv abrahamis allai barna. ak ïn ïsaka. haitada þus fraiv. þat- ïst ni þo barna leikis barna guþs. ak barna gahaitis rahnjanda du fraiva. gahaitis auk vaurd þat- ïst. bi þamma mela qima jah vairþiþ sarrin sunus. aþþan ni þat- ain ak jah raibaikka us ainamma galigrja habandei ïsakis attins unsaris. aþþan nauhþanuh ni gabauranai vesun. aiþþau tavidedeina wa þiuþis aiþþau unþiuþis ei bi gavaleinai muns guþs visai ni us vaurstvam ak us, þamma laþondin. qiþan ïst ïzai þatei sa maiza skalkinoþ þamma minnizin. svasve gameliþ ïst. ïakob, frijoda ïþ esav fijaida. wa nu qiþam. ïbai ïnvindiþa fram guþa. nis- sijai. du mose auk qiþiþ. gaarma þanei arma jah gableiþja. þannu nu ni viljandins ni rinnandins ak armandins guþs. giþiþ auk þata gamelido du faraoni. unte ïn þize jah raisida þuk ei gabairhtjau bi þus maht meina jah gateihaidau namo mein and alla airþa. þannu nu jai þanei vili armaiþ ïþ þanei vili gahardeiþ. qiþis mis nu. aþþan wa nauh faianda. unte viljin ïs was andstandiþ. þannu nu jai manna. þu was ïs ei andvaurdjais guþa. ïbai qiþiþ gadikis du þamma digandin. wa mik gatavides sva. þau niu habaiþ kasja valdufni þahons us þamma samin daiga taujan sum du galaubamma kasa. sumuþ- þan du ungalaubamma. ïþ jabai viljands guþ ustaiknjan þvairhein jah uskannjan þata mahteigo usbeidands ïn managai laggamodein bi kasam þvairheins gamanvidaim du fralustai. ei gakannidedi gabein vulþus seinis bi kasam armaions. þoei fauragamanvida du vulþau. þanzei jah laþoda uns ni þatainei us ïudaium ak jah us þiudom. svasve jah ïn oseïn qiþiþ. haita þo ni managein meina managein meina jah þo unliubona liubona. jah vairþiþ. ïn þamma stada þarei qiþada ïm. ni managei meina jus þai haitanda sunjus guþs libandins. ïþ esaïas greteiþ bi ïsrael. jabai vesi raþjo sunive ïsraelis svasve malma mareins. laibos ganisand. vaurd auk ustiuhands jah gamaurgjands ïn garaihtein. unte vaurd gamaurgiþ taujiþ frauja ana airþai. jah svasve fauraqaþ esaïas. nih frauja sabaoþ biliþi unsis fraiva. sve saudauma þau vaurþeima jah sve gaumaurra þau galeikai vaurþeima. wa nu qiþam. þatei þiudos þos ni laistjandeins garaihtein gafaifahun garaihtein aþþan garaihtein þo us galaubeinai, ïþ ïsrael laistjands vitoþ garaihteins bi vitoþ garaihteins ni gasnau. duwe. unte ni us galaubeinai ak us vaurstvam vitodis. bistuggqun du staina bistuggqis. svasve gameliþ ïst. sai. galagja ïn sion stain bistuggqis jah hallu gamarzeinais jah sa laubjands du ïmma ni gaaiviskoda. broþrjus. sa raihtis vilja meinis hairtins jah bida du guþa bi ïns du naseinai. veitvodja auk ïm þatei aljan guþs haband akei ni bi kunþja. unkunnandans auk guþs garaihtein jah seina garaihtein sokjandans stiurjan garaihtein guþs ni ufhausidedun. ustauhts auk vitodis xristus du garaihtein allaim þaim galaubjandam. moses auk meleiþ þo garaihtein us vitoda þatei sa taujands þo manna libaiþ ïn ïzai. ïþ so us galaubeinai garaihtei sva qiþiþ. ni qiþais ïn hairtin þeinamma. was ussteigiþ ïn himin. þat- ïst xristu dalaþ attiuhan. aiþþau was gasteigiþ ïn afgrundiþa. þat- ïst xristu us dauþaim ïup ustiuhan. akei wa qiþiþ. newa þus þata vaurd ïst ïn munþa þeinamma jah ïn hairtin þeinamma. þat- ïst vaurd galaubeinais. þatei merjam. þei jabai andhaitis ïn munþa þeinamma fraujan ïesu jah galaubeis ïn hairtin þeinamma þatei guþ ïna urraisida us dauþaim. ganisis. hairto auk galaubeiþ du garaihtiþai. ïþ munþa andhaitada du ganistai. qiþiþ auk þata gameliþ. wazuh sa galaubjands du ïmma ni gaaiviskoda. ni auk ïst gaskaideins ïudaiaus jah krekis. sama auk frauja allaize gabigs ïn allans þans bidjandans sik. wazuh auk saei anahaitiþ bidai namo fraujins ganisiþ. waiva nu bidjand þammei ni galaubidedun. aiþþau waiva galaubjand þammei ni hausidedun. ïþ waiva hausjand ïnu merjandan. ïþ waiva merjand niba ïnsandjanda. svasve gameliþ ïst. waiva skaunjai fotjus þize spillondane gavairþi þize spillondane þiuþ. akei ni allai uf hausidedun aivaggeljon. esaïas auk qiþiþ. frauja. was galaubida hauseinai unsarai. þannu galaubeins us gahauseinai. ïþ gahauseins þairh vaurd xristaus. akei qiþa. ïbai ni hausidedun. raihtis and alla airþa galaiþ drunjus ïze jah and andins midjungardis vaurda ïze. akei qiþa. ïbai ïsrael ni fanþ. frumist moses qiþiþ. ïk ïn aljana ïzvis brigga. ïnuh þiudom ïn þiuda unfraþjandein ïn þvairhein ïzvis brigga. ïþ esaïas anananþeiþ jah qiþiþ. bigitans varþ miþ þaim mik ni gasokjandam. svikunþs varþ þaim mik ni gafraihnandam. ïþ du ïsraela qiþiþ. allana dag usbraidida handuns meinos du managein ungalaubjandein jah andstandandein. qiþa nu. ïbai afskauf guþ managein seinamma. nis- sijai. jah auk ïk ïsraeleites ïm---- ei gadruseina. nis- sijai. ak þizai ïze missadedai varþ ganists þiudom du ïn aljana briggan ïns. aþþan jabai missadeds ïze gabei fairwau jah vanains ïze gabei þiudom. wan mais fullo ïze. ïzvis auk qiþa þaim þiudom. sva lagga sve ïk ïm þiudo apaustaulus. andbahti mein mikilja. ei waiva ïn aljana brigga leik mein jah ganasjau sumans us ïm. jabai auk usvaurpa ïze gabei fairwaus. was andanumts nibai libains us dauþaim. þandei ufarskafts veiha jah daigs jah jabai vaurts veiha jah astos. jah jabai sumai þize aste usbruknodedun. ïþ þu vilþeis alevabagms visands ïntrusgiþs varst ïn ïns jah gamains þizai vaurtsai jah smairþra alevabagmis varst. ni wop ana þans astans. ïþ jabai wopis. ni þu þo vaurts bairis ak so vaurts bairiþ þuk. qiþais nu. usbruknodedun astos ei ïk ïntrusgjaidau. vaila. ungalaubeinai usbruknodedun. ïþ þu galaubeinai gastost. ni hugei hauhaba ak ogs. þandei guþ þans us gabaurþai astans ni freidida. ïbai aufto ni þuk freidjai. sai nu selein jah wassein garaihta guþs. aþþan ana þaim þaiei gadrusun wassein. ïþ ana þus selein. jabai þairhvisis ïn selein. aþþan jah þu usmaitaza. jah jainai niba gatulgjand sik ïn ungalaubeinai. ïnstrusgjanda. mahteigs auk ïst guþ aftra ïntrusgjan ïns. jabai auk þu us vistai usmaitans þis vilþeis alevabagmis jah aljakuns visands ïntrusgans varst ïn godana alevabagm. wan filu mais þai bi vistai ïntrusgjanda ïn svesana alevabagm. ni auk viljau ïzvis. broþrjus. þizos runos. ei ni sijaiþ ïn ïzvis silbam frodai. unte daubei sumata ïsraela varþ. und þatei fullo þiudo ïnngaleiþai. jah sva allai ïsrael ganisand. svasve gameliþ ïst. urrinniþ us sion sa lausjands du, afvandjan afgudein af ïakoba. jah so ïm fram mis triggva þan afnima fravaurhtins ïze. aþþan bi aivaggeljon fijandans ïn ïzvara. ïþ bi gavaleinai liubai ana attans. ïnu ïdreiga sind auk gibos jah laþons guþs. svasve raihtis jus suman ni galaubideduþ guþa ïþ nu gaarmaidai vaurþuþ þizai ïze ungalaubeinai., sva jah þai nu ni galaubidedun ïzvarai armaion ei jah eis gaarmaindau. galauk auk guþ allans ïn ungalaubeinai. ei allans gaarmai. diupiþa gabeins handugeins jah vitubnjis guþs. waiva unusspilloda sind stauos ïs jah unbilaistidai vigos ïs. was auk ufkunþa fraþi fraujins aïþþau was ïmma ragineis vas. aiþþau was ïmma fruma gaf jah fragildaidau ïmma. unte us ïmma jah þairh ïna jah ïn ïmma alla. ïmmuh vulþus du aivam amen. bidja nu ïzvis. broþrjus. þairh bleiþein guþs usgiban leika ïzvara saud qivana veihana vaila galeikaidana guþa andaþahtana blotinassu ïzvarana. ni galeikoþ ïzvis þamma aiva ak ïnmaidjaiþ ananiujiþai fraþjis ïzvaris du gakiusan. wa sijai vilja guþs. þatei goþ jah galeikaiþ jah ustauhan. qiþa auk þairh anst guþs. sei gibana ïst mis. allaim visandam ïn ïzvis ni mais fraþjan þau skuli fraþjan ak fraþjan du vaila fraþjan. warjammeh svasve guþ gadailida mitaþ galaubeinais. svasve raihtis ïn ainamma leika liþuns managans habam. þaiþ- þan liþjus allai ni þata samo tauï haband. sva managai ain leik sijum ïn xristau. aþþan ainwarjizuh anþar---- sa dailjands ïn allsverein sa faurastandands ïn usdaudein sa armands ïn hlasein. friaþva unliuta. fiandans ubila. haftjandans godamma. broþralubon ïn ïzvis misso friaþvamildai. sveriþai ïzvis misso faurarahnjandans. usdaudein ni latai. ahmin vulandans. fraujin skalkinondans. venai faginondans. aglons usþulandans. bidai haftjandans. andaviznim veihaize gamainjandans. gastigodein galaistjandans. þiuþjaiþ þans vrikandans ïzvis. þiuþjaiþ jah ni unþiuþjaiþ. faginon miþ faginondam, gretan miþ gretandam. þata samo ïn ïzvis misso fraþjandans. ni hauhiþa fraþjandans ak hnaivam miþgavisandans. ni vairþaiþ ïnahai bi ïzvis silbam. ni ainummehun ubil und ubilamma usgibandans. bisaiwandans godis ni þatainei ïn andvairþja guþs ak jah ïn andvairþja manne allaize. jabai magi vairþan us ïzvis miþ allaim mannam gavairþi habandans. ni ïzvis silbans gavrikandans. liubans. ak gibiþ staþ þvairhein. gameliþ ïst auk. mis fraveit letaidau. ïk fragilda. qiþiþ frauja. jabai gredo fijand þeinana. mat gif ïmma. ïþ jabai þaursjai. dragkei ïna. þata auk taujands haurja funins rikis ana haubiþ ïs. ni gajiukaizau af unþiuþa ak gajiukais af þiuþa unþiuþ. all saivalo valdufnjam ufarvisandam ufhausjai. unte nist valdufni alja fram guþa. ïþ þo visandona fram guþa gasatida sind. svaei sa andstandands valdufnja guþs garaideinai andstoþ. ïþ þai andstandandans silbans vis vargiþa nimand. þai auk reiks ni sind agis godamma vaurstva ak ubilamma. aþþan vileis ei ni ogeis valdufni. þiuþ taujais jah habais hazein us þamma. unte guþs andbahts ïst þus ïn godamma. ïþ jabai ubil taujis. ogs. unte ni svare þana hairu bairiþ. guþs auk andbahts ïst fraveitands ïn þvairhein þamma ubil taujandin. duþþe ufhausjaiþ ni þatainei ïn þvairheins ak jah ïn miþvisseins. ïnuþ- þis auk jah gilstra ustiuhaiþ. unte andbahtos guþs sind þamma silbin skalkinondans. usgibiþ nu allaim skuldo. þammei gabaur gabaur. þammei mota mota. þammei agis agis. þammei sveriþa sveriþa. ni ainummehun vaihtais skulans sijaiþ niba þatei misso frijoþ. unte saei frijoþ newundjan vitoþ usfullida. þata auk ni horinos. ni maurþrjais. ni hlifais. nih faihugeironjais jah jabai wo anþaraizo anabusne in þamma vaurda usfulljada. þamma frijos newundjan þeinana sve puk silban. friaþva newundjins ubil ni vaurkeiþ. usfulleins nu vitodis ïst friaþva. jah þata vitandans þata þeihs þatei mel ïst uns ju us slepa urreisan. unte nu newis ïst naseins unsara þau þan galaubidedum. nahts framis galaiþ ïþ dags atnewida. usvairpam nu vaurstvam riqizis ïþ gavasjam sarvam liuhadis. sve ïn daga garedaba gaggaima ni gabauram jah dragkaneim. ni ligram jah aglaitjam. ni haifstai jah aljana. ak gahamoþ fraujin unsaramma xristau ïesua jah leikis mun ni taujaiþ ïn lustuns. ïþ unmahteigana galaubeinai andnimaiþ ni du tveifleinai mitono. sums raihtis galaubeiþ matjan allata. ïþ saei unmahteigs ïst gras matjiþ. sa matjands þamma ni matjandin ni frakunni. ïþ sa ni matjands þana matjandan ni stojai. guþ auk ïna andnam. þu was ïs. þuei stojis framaþjana skalk. seinamma fraujin standiþ aiþþau driusiþ. aþþan standiþ. mahteigs auk ïst frauja gastoþanan ïna. sums raihtis stojiþ dag hindar daga---- jah qivaim jah dauþaim fraujinoþ. ïþ þu. wa stojis broþar þeinana. aiþþau jah þu. wa frakant broþr þeinamma. allai auk gasatjanda faura stauastola xristaus. gameliþ ïst auk. liba ïk. qiþiþ frauja. þatei mis all knive biugiþ jah andhaitiþ alla razdo guþa. þannu nu warjizuh unsara fram sis raþjon usgibiþ guþa. ni þanamais nu uns misso stojaima. ak þata stojaiþ mais ei ni satjaiþ bistugq broþr aiþþau gamarzein. vait jag- gatraua ïn fraujin ïesua þatei ni vaiht gavamm þairh sik silbo niba þamma munandin wa unhrain visan þamma gamaïn ïst. ïþ jabai ïn matis broþar þeins gaurjada. ju ni bi friaþvai gaggis. ni nunu mata þeinamma jainamma fraqistjais. faur þanei xristus gasvalt. ni vajamerjaidau unsar þiuþ. nist auk þiudangardi guþs mats jah dragk ak garaihtei jah gavairþi jah faneþs ïn ahmin veihamma. saei auk ïn þaim skalkinoþ xristau. vaila galeikaiþ guþa jah gakusans ïst mannam. þannu nu þoei gavairþjis sind laistjaima jah þoei timreinais sind ïn uns misso. ni nunu ïn matis gatair vaurstv guþs---- þize ïdveitjandane þuk gadrusun ana mik. sva filu auk sve fauragameliþ varþ. du unsaraï laiseinai gameliþ varþ. ei þairh þulain jah gaþrafstein boko ven habaima. ïþ guþ þulainais jah þrafsteinais gibai ïzvis þata samo fraþjan ïn ïsvis misso bi xristu ïesu. ei gaviljai ainamma munþa hauhjaiþ gub jah attan fraujins unsaris ïesuis xristaus. ïn þizei andnimaiþ isvis misso svasve jah xristus andnam ïzvis du vulþau guþs. qiþa auk xristu ïesu andbaht vaurþanana bimaitis fram sunjai guþs du gatulgjan gahaita attane. ïþ þiudos ïn armahairteins hauhjan guþ svasve gameliþ ïst. duþþe andhaita þus ïn þiudom frauja jah namin þeinamma liuþo. jah aftra qiþiþ. sifaiþ þiudos miþ managein ïs. jah aftra qiþiþ. hazjiþ allos þiudos fraujan jah hazjaina ïna allos manageins. jah aftra esaeias qiþiþ. vairþiþ vaurts ïaissaizis jah sa usstandands reikinoþ þiudom. du ïmma þiudos venjand. ïþ guþ lubainais fulljai ïzvis allaizos fahedais---- jah lukius jah ïasson jah soseipatrus þai niþjos meinai. golja ïzvis ïk tertius sa meljands þo aipistaulein ïn fraujin. goleiþ ïzvis gaïus vairdus meins jah allaizos aikklesjons. goleiþ ïzvis airastus fauragaggja baurgs jah qartus sa broþar. ansts fraujins unsaris ïesuis xristaus miþ ahmin ïzvaramma. amen
5.2
du rumonim ustauh. du rumonim meliþ ïst us kaurinþon.
6.1
DU KAURINþIUM ·A·
6.1
-- ïk ïm pavlaus ïþ ïk apaullons ïþ ïk kefins ïþ ïk xristaus. disdailiþs ïst. ïbai pavlus ushramiþs varþ ïn ïzvara aiþþau ïn nanim pavlaus daupidai veseiþ. aviliudo guþa ei ainnohun ïzvara ni daupida niba krispu jah gaiu. ei was ni qiþai þatei ïn meinamma namin daupidedjau. ïk daupida auk jaþ- þans staifanaus gadaukans. þata anþar ni vait ei ainnohun daupidedjau. niþ- þan ïnsandida mik xristus daupjan ak vailamerjan. ni ïn snutrein vaurdis ei ni lausjaidau galga xristaus. unte þata vaurd galgins þaim fralusnandam dvaliþa ïst ïþ þaim ganisandam mahts guþs ïst. gameliþ ïst auk. fr aqistja snutrein þize snutrane jah frodein þise frodane uskiusa. war handugs. war bokareis. war sokareis þis aivis. ni dvala gatavida guþ handugein þis fairwaus. unte auk ïn handugein guþs ni kunnaida sa fairwus þairh handugein guþ. galeikaida guþa þairh þo dvaliþa þizos vailamereinais ganasjan þans galaubjandans. unte ïudaieis taikne bidjand ïþ krekos handugein sokjand. ïþ veis merjam ïesu ushramidana ïudaium gamarzein ïþ þiudom dvaliþa. ïþ þaim galaþodam ïudaie jah þiudo xristu guþs maht jah guþs handugein. unte so dvaliþa guþs handogozei mannam---- ei was triggvs bigitaidau. aþþan mis ïn minnistin ïst ei fram ïzvis ussokjaidau aiþþau fram manniskamma daga. akei nih mik silban ussokja. nih vaiht auk mis silbin miþvait akei ni ïn þamma garaihtiþs ïm. ïþ saei ussokeiþ mik frauja ïst. þannu nu ei faur mel ni stojaiþ. unte qimai frauja. saei jah galiuhteiþ analaugn riqizis jah galiuhteiþ runos hairtane jaþ- þan hazeins vairþiþ warjammeh fram guþa. aþþan broþrjus. þairhgaleikonda ïn mis jah apaullon ïn ïzvara ei ïn ugkis ganimaiþ ni ufar þatei gameliþ ïst fraþjan. ei ains faur ainana ana anþarana ufblesans ni sijai. was auk þuk ussokeiþ. wauþ- þan habais. þatei ni namt. aiþþau jabai andnamt. wa wopis sve ni nemeis. ju sadai sijuþ. ju gabigai vaurþuþ. ïnu uns þiudanodeduþ jah vainei þiudanodedeiþ. ei jah veis ïzvis miþþiudanoma. man auk þei guþ uns apaustauluns spedistans ustaiknida svasve dauþubljans unte fairveitl vaurþum þizai manasedai jah aggilum jah mannam. veis dvalai ïn xristaus ïþ jus frodai. veizuþ- þan unmahteigai ïþ jus svinþai. juzuþ- þan vulþagai ïþ veis unsverai. und þo nu weila jah hugridai jah þaursidai jah naqadai jah kaupatidai jah ungastoþanai. jah---- ju gastauïda sve andvairþs þana sva þata gataujandan. ïn namin fraujins unsaris ïesuis xristaus samaþ gagaggandam ïzvis jah meinamma ahmin miþ mahtai fraujins unsaris ïesuis xristaus atgiban þana svaleikana unhulþin du qisteinai leikis ei ahma ganisai ïn daga fraujins ïesuis. ni goda woftuli ïzvara. ni vituþ þatei leitil beistis allana daig gabeisteiþ. ushraineiþ þata fairnjo beist. ei sijaiþ niujis daigs svasve sijaiþ unbeistjodai. jah auk paska unsara ufsniþans ïst faur uns xristus. þannu dulþjam ni ïn beista fairnjamma niþ- þan ïn beista balvaveseins jah unseleins ak ïn unbeistein unvammeins jas- sunjos. gamelida ïzvis ana þizai aipistaulein. ni blandaiþ ïzvis horam. ni þaim horam þis fairwaus aiþþau þaim faihufrikam jah vilvam aiþþau galiugam skalkinondam. unte skuldedeiþ þan us þamma fairwau usgaggan. ïþ nu sai melida ïzvis ni blandan. jabai was broþar namnids sijai hors aiþþau faihufriks aiþþau galiugam skalkinonds aiþþau ubilvaurds aiþþau afdrugkja aiþþau vilvs. þamma svaleikamma ni miþmatjan. wa mik jah þans uta stojan. niu þans ïnna jus stojiþ ïþ þans uta guþ stojiþ. usnimiþ þana ubilan us ïzvis silbam. gadars was ïzvara viþra anþarana staua habands stojan fram ïnvindaim jah ni fram---- ïzvara misso niba þau us gaqissai wo weilo. ei uhteigai sijaiþ fastan jah bidan. þaþroþ- þan samaþ gavandjaiþ ei ni fraisai ïzvara satana ïn ungahobainais ïzvaraizos. þatuþ- þan qiþa gakunnands ni bi haitjai. ïþ viljau allans mans visan sve mik silban. akei warjizuh svesa giba habaiþ fram guþa sums sva sumsuh sva. aþþan qiþa þaim unqenidam jah viduvom. goþ ïst ïm jabai sind sve ïk. ïþ jabai nï gahabaina sik. liugandau. batizo ïst auk liugan þau ïntundnan. ïþ þaim liugom haftam anabiuda ni ïk ak frauja genai fairra abin ni skaidan. ïþ jabai gaskaidnai. visan unliugaidai aiþþau du abin seinamma aftra gagavairþjan. jah aban qen ni fraletan. ïþ þaim anþaraim ïk qiþa ni frauja. jabai was broþar qen aigi ungalaubjandein jah so gavilja ïst bauan miþ ïmma. ni afletai þo qen. jah qens. soei aig aban ungalaubjandan jah sa gavilja ïst bauan mïþ ïzai. ni afletai þana aban. veihaida ïst qens so ungalaubjandei ïn abin jah gaveihaids ïst aba sa ungalaubjands ïn qenai. aiþþau barna ïzvara unhrainja veseina ïp nu veiha sind. ïþ jabai sa ungalaubjands skaidiþ sik. skaidai. nist gaþivaids broþar aiþþau svistar ïn paim svaleikaim. aþþan ïn gavairþja laþoda uns guþ. wa nuk- kannt. þu qinon. ei aban ganasjais. aiþþau wa kannt. guma. þatei qen þeina ganasjais. ni ei warjammeh svasve gadailida guþ. ainwarjatoh svasve galaþoda guþ sva gaggai. jah sva ïn allaim aikklesjom anabiuda. bimaitans galaþoþs varþ was. ni ufrakjai. miþ faurafillja galaþoþs varþ was. ni bimaitai. þata bimait ni vaihts ïst jah þata faurafilli ni vaihts ïst ak fastubnja anabusne guþs. warjizuh ïn laþonai. þizaiei laþoþs vas. ïn þizai sijai. skalks galaþoþs vast. ni karos. akei þauhjabai freis magt vairþan. mais brukei. saei auk ïn fraujin haitans ïst skalks. fralets fraujins ïst. samaleiko saei freis haitada. skalks ïst xristaus. vairþa galaubamma usbauhtai sijuþ. ni vairþaiþ skalkos mannam. warjizuh ïn þammei galaþoþs vas. broþrjus. ïn þamma gastandai at guþa. aþþan bi maujos anabusn fraujins ni haba. ïþ ragin giba sve gaarmaiþs fram fraujin du triggvs visan. man nu þata goþ visan ïn þizos andvairþons þaurftais. þatei goþ ïst mann sva visan. gabundans ïs qenai. ni sokei lausjan. galausiþs ïs qenai. ni sokei qen. aþþan jabai nimis qen. ni fravaurhtes. jah jabai liugada mavi. ni fravaurhta. ïþ aglon leikis gastaldand þo svaleika. ïþ ïk ïzvis freidja---- vairþai þaim unmahteigam. jabai auk was gasaiwiþ þuk þana habandan kunþi ïn galiuge stada anakumbjandan. niu miþvissei ïs siukis visandins timrjada du galiugagudam gasaliþ matjan. fraqistniþ auk sa unmahteiga ana þeinamma vitubnja broþar. ïn þize xristus gasvalt. aþþan fravaurkjandans viþra broþruns slahandans ïze gahugd siuka du xristau fravaurkeiþ. vaurkeiþ. duþþe jabai mats gamarzeiþ broþar. ni matja mimz aiv. ei ni gamarzjau broþar meinana. niu ïm apaustaulus. ni ïm freis. niu ïesu xristau fraujan saw. niu vaurstv meinata jus sijuþ ïn fraujin. jabai anþaraim ni ïm apaustaulus. aiþþau ïzvis ïm. unte sigljo meinaizos apaustauleins jus sijuþ. meina andahafts viþra þans mik ussokjandans þat- ïst. ïbai ni habam valdufni matjan jah drigkan. ïbai ni habam valdufni svistar qinon bitiuhan svasve þai anþarai apaustauleis jah broþrjus fraujins jah kefas. þau ainzu ïk jah barnabas ni habos valdufni du ni vaurkjan. was drauhtinoþ svesaim annom wan. was satjiþ veinatriva jah akran þize ni matjai. was haldiþ aveþi jah miluks þis aveþjis ni matjai. ïba bi mannan þata qiþa aiþþau jah vitoþ þata qiþiþ. ïn vitoda auk mosezis gameliþ ïst. ni faurmuljais auhsau þriskaidai. ni þatei bi auhsum us..---- ei managizans gageigaidedjau. jah varþ ïudaium sve judaius ei judaiuns gageigaidedjau. þaim uf vitoda sve uf vitoda ni visands silba uf vitoda ak uf anstai ei þans uf vitoda gageiggaidedjau. þaim vitodalausam sve vitodalaus ni visands vitodis laus guþs ak ïn vitoþ xristaus. ei gageiggau vitodalausans. vas þaim unmahteigam sve unmahteigs ei unmahteigans gageiggaidedjau. alaim vas all ei waiva sumans ganasjau. þatuþþan tauja ïn aivaggeljis ei gadaila ïs vairþau. niu vituþ þatei þai ïn spraud rinnandans allai rinnand. ïþ ains nimiþ sigislaun. sva rinnaiþ ei garinnaiþ. ïþ wazuh saei haifstjan sniviþ allis sik gaþarbiþ. aþþan eis ei riurjana vaip nimaina. ïþ veis unriurjana. aþþan ïk nu sva rinna ni du unvisamma. sva jiuka ni sve luftu bliggvands. ak leik mein vlizja jah anaþiva ïbai anþaraim merjands silba uskusans vairþau. ni viljau ïzvis unvitans. broþrjus. þatei attans unsarai allai uf milhmin vesun jah allai marein þairhïddjedun. jah allai ïn mose daupidai vesun ïn milhmin jah ïn marein. jah allai þana saman mat ahmeinan matidedun jah þata samo dragk ahmeino drugkun----.. daim qiþa. domeiþ jus þatei qiþa. stikls þiuþiqissais. þanei gaveiham. niu gamainduþs bloþis fraujins ïst. hlaifs. þanei brikam. niu gamainduþs leikis fraujins ïst. unte ains hlaifs ain leik þai managans sium. þaiei auk allai ainis hlaibis jah ainis stiklis brukjam. saiwiþ ïsrael bi leika. niu þai matjandans hunsla gamainjandans hunslastada sind. wa nu qiþam. þatei þo galiugaguda wa sijaina aiþþau þatei galiugam saljada wa sijaï. ni þatei þo galiugaguda vaihts sijaina. ak þatei saljand þiudos. skohslam saljand jan- ni guþa. ni viljau auk ïzvis skohslam gadailans vairþan. ni maguþ stikl fraujins drigkan jah stikl skohsle. ni maguþ biudis fraujins fairaihan jabbiudis skohsle. þau ïnaljanom fraujan. ïbaï svinþozans ïmma sium. all binah. akei ni all daug. all mis binauht ïst. akei ni all timreiþ. ni ainshun sein sokjai ak anþaris warjizuh. all þatei at skiljam frabugjaidau. matjaiþ ni vaiht andhruskandans ïn miþvisseins. fraujins ïst auk airþa jah fullo ïzos. ïþ jabai was laþo ïzvis þize ungalaubjandane jah vileiþ gaggan. all þatei faurlagjaidau ïzvis. matjaiþ ni vaiht andsitandans bi gahugdai. ïþ jabai was qiþai þatei galiugam gasaliþ ïst. ni matjaiþ ïn jainis þis bandvjandins jah þuhtu. fraujins ïst auk airþa jah fullo ïzos. þuhtuþ- þan qiþa ni silbins ak anþaris. duwe auk frijei meina stojada þairh ungalaubjandins þuhtu. jabai ïk anstai andnima. duwe anaqiþaidau ïn þize ïk aviliudo. jaþþe nu matjaiþ jaþþe drigkaiþ jaþþe wa taujiþ. allata du vulþau guþs taujaiþ. unufbrikandans sijaiþ jah ïudaium jah þiudom jah aikklesjon guþs. svasve ïk allaim all leika ni sokjands þatei mis bruk sijai ak þatei þaim managam ei ganisaina. galeikondans meinai vairþaiþ svasve ïk xristaus. hazjuþ- þan ïzvis. broþrjus. þei allata mein gamunandans sijuþ jas- svasve anafalh ïzvis anabusnins gafastaiþ. viljauþ- þan ïzvis vitan þatei allaize abne haubiþ xristus ïst. ïþ haubiþ qinons aba. ïþ haubiþ xristaus guþ. wazuh abne bidjans aiþþau praufetjands gahulidamma haubida gaaiviskoþ haubiþ sein. ïþ woh qinono bidjandei aiþþau praufetjandei andhulidamma haubida gaaiviskoþ haubiþ sein. ain auk ïst jah þata samo þizai biskabanon. unte jabai ni huljai sik qino skabaidau. iþ jabai agl ïst qinon du kapillon aiþþau skaban. gahuljai haubiþ sein---- seinamma faursniviþ du matjan jah þan sums gredags sumzuþ- þan drugkans ïst. ïbai gardins ni habaiþ du matjan jah drigkan. þau aikklesjon guþs frakunnuþ jah gaaiviskoþ þans unhabandans. wa qiþau ïzvis. hazjau ïzvis. ïn þamma ni hazja. unte ïk andnam at fraujin þatei jah anafalh ïzvis þatei frauja ïesus ïn þizaiei naht galeviþs vas. nam hlaif jah aviliudonds gabrak jah qaþ. nimiþ. matjiþ. þata ïst leik mein þata ïn ïzvara gabrukano. þata vaurkjaiþ du meinai gamundai. sva samaleiko jah stikl afar nahtamat qiþands. sa stikls so niujo triggva ïst ïn meinamma bloþa. þata vaurkjaiþ sva ufta sve drigkaiþ du meinai gamundai. sva ufta auk sve matjaiþ þana hlaif jaþ- þana stikl drigkaiþ dauþau fraujins gakannjaiþ. unte qimai. eiþan wazuh saei matjiþ þana hlaif aiþþau drigkai þana stikl fraujins unvaiþaba fraujins. skula vairþiþ leikis jah bloþis fraujins. aþþan gakiusai sik silban manna jah sva þis hlaibis matjai jaþ- þis stiklis drigkai. saei auk matjiþ jah drigkiþ unvairþaba. staua sis silbin matjiþ ni domjands leik fraujins. duþþe ïn ïzvis managai siukai jah unhailai jag- gaslepand ganohai. ïþ jabai silbans uns stauïdedeima. ni þau---- sumammuh skeireins razdo. þatuþ- þan all vaurkeiþ ains jah sa sama ahma daileiþ sundro warjammeh svasve vili. sve leik raihtis ain ïst ïþ liþuns habaiþ managans. þaiþ- þan liþjus allai us leika þamma ainamma managai visandans ain ïst leik. sva jah xristus. jah auk ïn ainamma ahmin veis allai du ainamma leika daupidai sium jaþþe judaieis jaþþe þiudos jaþþe skalkos jaþþe frijai jah allai ainamma ahmin dragkidai sijum. jaþ- þan leik nist ains liþus ak managai. jabai qiþai fotus þatei ni ïm handus. ni ïm þis leikis nih at þamma leika. nist us þamma leika. jabai qiþai auso þatei ni ïm augo. ni ïm þis leikis. ni at þamma leika. nist us þamma leika. jabai all leik augo. war hliuma. jabai all hliuma. war dauns. ïþ nu guþ gasatida liþuns ainwarjanoh ïze ïn leika svasve vilda. ïþ veseina þo alla ains liþus. war leik ïþ nu managai liþjus iþ ain leik. niþ- þan mag augo qiþan du handau. þeina ni þarf aiþþau aftra haubiþ du fotum. ïggqara ni parf. ak mais filu þaiei þugkjand liþive leikis lasivostai visan þaurfta sind---- aiþþau klismo klismjandei. jah jabai habau praufetjans jah vitjau allaize runos jah all kunþi jah habau alla galaubein svasve fairgunja miþsatjau ïþ friaþva ni habau. ni vaihts ïm. jah jabai fraatjau allos aihtins meinos jah jabai atgibau leik mein ei gabrannjaidau ïþ friaþva habau. ni vaiht botos mis taujau. friaþva usbeisneiga ïst. sels ïst. friaþva ni aljanoþ. friaþva ni flauteiþ. ni ufblesada. ni aiviskoþ. ni sokeiþ sein ain. ni ïngramjada nih mitoþ ubil nih faginoþ ïnvindiþai. miþfaginoþ sunjai. allata þulaiþ. allata galaubeiþ. all veneiþ. all gabeidiþ. friaþva aiv ni gadriusiþ ïþ jaþþe praufetja gatairanda. jaþþe razdos gaweiland. jaþþe kunþi gataurniþ. suman kunnum suman praufetjam. biþe qimiþ þatei ustauhan ïst. gataurniþ þata us dailai. þan vas niuklahs. sve niuklahs rodida. sve niuklahs frop. sve niuklahs mitoda. biþe varþ vair. barniskeins aflagida. saiwam nu þairh skuggvan ïn frisahtai ïþ þan andvairþi viþra andvairþi. nu vait us dailai. þan ufkunna---- barniskai sijaiþ akei fraþjam fullaveisai sijaiþ. ïn vitoda gameliþ ïst þatei ïn anþaraim razdom jah vairilom anþaraim rodja managein þizai jan- ni sva andhausjand mis. qiþiþ frauja. svaei nu razdos du bandvai sïnd ni þaim galaubjandam ak þaim ungalaubjandam. ïþ praufetja ni þaim ungalaubjandam ak þaim galaubjandam. jabai gaqimiþ alla aikklesjo samana jah rodjand razdom allai. atuþ- þan gaggand ïnn jah unveisai aiþþau ungalaubjandans. niu qiþand þatei dvalmoþ. ïþ jabai allai praufetjand. ïþ ïnnatgaggai was ungalaubjands aiþþau unveis. gasakada fram allaim. ussokjada fram allaim. þo analaugnjona hairtins ïs svikunþa vairþand. þanuh driusands ana andavleizn ïnveitiþ guþ gateihands þatei bi sunjai guþ ïn ïzvis ïst. wa nu ïst. broþrjus. þan samaþ garinnaiþ. warjizuh ïzvara psalmon habaiþ. laisein habaiþ. andhulein habaiþ. skerein habaiþ. razda habaiþ. allata du timreinai vairþai. jaþþe razdai was rodjai bi tvans aiþþau maist þrins jah---- aþþan kannja ïzvis. broþrjus. þatei aivaggeli. þatei merida ïzvis. þatuh jah andnemuþ ïn þammei jah standiþ. þairh þatei jah ganisiþ. ïn wo sauþo vailamerida ïzvis. skuluþ gamunan. niba svare galaubideduþ. atgaf auk ïzvis in frumistjam. þatei andnam ei xristus gasvalt faur fravaurhtins unsaros afar bokom jaþ- þatei ganavistroþs vas jaþ- þatei urrais þridjin daga afar bokom jaþ- þatei ataugids ïst kefin jah afar þata þaim ainlibim. þaþroh gasaiwans ïst managizam þau[ fif hundam] taihun tevjam broþre suns. þizeei þai managistans sind und hita. sumaiþ- þan gasaizlepun. þaþroh þan ataugida sik ïakobau þaþroþ- þan apaustaulum allaim. ïþ spedistamma allaize svasve usvaurpai ataugida sik jah mis. ïk auk ïm sa smalista apaustaule ïkei ni ïm vairþs ei haitaidau apaustaulus. duþe ei vrak aikklesjon guþs. aþþan anstai guþs ïm saei ïm. jas- so ansts ïs ïn mis halka ni varþ ak managizo ïm allaim arbaidida jah usaivida aþþan ni ïk ak ansts guþs miþ mis. ïþ jaþþe ïk jaþþe jainai sva merjam jah sva galaubideduþ. þande nu xristus merjada þatei urrais us dauþaim. waiva qiþand sumai ïn ïzvis þatei usstass dauþaim nist. ïþ jabai usstass dauþaim nist. nih xristus urrais. aþþan jabai xristus ni urrais. svare þau jas- so mereins unsara jah so galaubeins unsara lausa. biþ- þan gitanda galingaveitvods guþs. unte veitvodidedum bi guþa þatei urraisida xristu. þanei ni urraisida. jah jabai auk dauþans ni urreisand. nih xristus urrais. ïþ jabai xristus ni urrais. svare jah so galaubeins ïzvara ïst jan- nauh sijuþ ïn fravaurhtim ïzvaraim. þanuh jab- pai gaslepandans ïn xristau fraqistnodedun. jabai ïn þizai libainai ainai ïn xristau venjandans sijum þatainei. armostai sium allaize manne. ïþ nu þande xristus urrais us dauþaim anastodeins gaslepandane vaurþans unte auk þairh mannan dauþus jah þairh mannan usstass danþaize. unte svasve ïn adama allai gadauþnand. svah ïn xristau allai gaqiunand. aþþan warjizuh ïn seinai tevai. anastodeins xristus. þaþroþ- þan þai xristaus. þaiei ïn quma ïs. þaþroþ- þan andeis. þan anafilhiþ þiudinassu guþa jah attin. þan gatairiþ all reikjis jah valdufnjis jah mahtais. skal auk ïs þiudanon und þatei galagjiþ guþ allans fijands ïs uf fotuns ïmma. alluh auk ufhnaivida uf fotuns ïmma. aftumista fijands gatairada dauþus. ïþ biþe qiþiþ. alla ufhnaivida sind. bairht þatei ïnu þana ïze ufhnaivida uf ïna þo alla. þanuh biþe alla gakunnun sik faura ïmma þanuþ- þan ïs silba sunus gakann sik faura þamma ufhnaivjandin uf ïna þo alla ei sijai guþ alla ïn allaim. aiþþau wa vaurkjand þai daupjandans faur dauþans. jabai allis dauþans ni urreisand. duwe þau daupjand faur ïns. duwe þau veis bireikjai sijum weilo woh. daga wammeh gasviltandans ïn ïzvaraizos woftuljos. broþrjus. þoei haba ïn xristau ïesu fraujin unsaramma. jabai bi mannan du diuzam vaih ïn aifaison. wo mis boto. jabai dauþans ni urreisand. matjam jah drigkam. unte du maurgina gasviltam. ni afairzjaindau. riurjand sidu godana gavaurdja ubila. usskavjiþ ïzvis garaihtaba jan- ni fravaurkjaiþ. unkunþi guþs sumai haband. du aiviskja ïzvis rodja. akei qiþiþ sums. waiva urreisand dauþans---- ahmeino. sa fruma manna us airþai muldeins. sa anþar manna frauja us himina. wileiks sa muldeina. svaleikai jah þai muldeinans. wileiks sa ufarhiminakunda. svaleikai jah þai ufarhiminakundans. jah svasve berum manleikan þis airþeinins. sva bairaima jah frisaht þis himinakundins. þata auk qiþa. broþrjus. þei leik jah bloþ þiudinassu guþs ganiman ni magun nih riurei unriureins arbjo vairþiþ. sai. runa ïzvis qiþa. allai auk ni gasvitam. ïþ allai ïnmaidjanda. suns ïn brawa augins ïn spedistin þuthaurna. þuthaurneiþ auk jah dauþans usstandand unriurjai jah veis ïnmaidjanda. skula ïst auk þata riurjo gahamon unriurein jah þata divano gahamon undivanein. þauuþ- þan þata divano gavasjada undivanein. þanuh vairþiþ vaurd þata gamelido. ufsaggkiþs varþ dauþus ïn sigis. war ïst gazds þeins. dauþu. war ïst sigis þein. halja. aþþan gazds dauþaus fravaurhts. ïþ mahts fravaurhtais vitoþ. ïþ guþa aviliuþ. ïzei gaf unsis sigis þairh fraujan unsarana ïesu xristu. svaei nu. broþrjus meinai liubans. tulgjai vairþaiþ ungavagidai ufarfulljandans ïn vaurstva fraujins sinteino vitandans þatei arbaids ïzvara nist lausa ïn fraujin. ïþ bi gabaur þata þaim veiham svasve garaidida aikklesjom galatiais. sva jah jus taujiþ. ainwarjanoh sabbate warjizuh ïzvara fram sis silbin taujai. huhjands þatei viti. ei ni biþe qimau. þan gabaur vairþai. aþþan biþe qima þanzei gakiusiþ þairh bokos. þans sandja briggan anst ïzvara in ïairusalem. jah þan jabai ïst mis vairþ galeiþan. galeiþand miþ mis. aþþan qima at ïzvis. þan makidonja usleiþa. makidonja auk þairhgagga. ïþ at ïzvis vaitei salja aiþþau jah vintru visa ei jus mik gasandjaiþ þiswaduh þe ïk vrato. ni viljau auk ïzvis nu þairhleiþands saiwan. unte venja mik wo weilo saljan at ïzvis. jabai frauja fraletiþ. visuh þan ïn aifaison und paintekusten. haurds auk mis usluknoda mikila jah vaurstveiga jah andastaþjos managai. aþþan jabai qimai teimauþaius. saiwaiþ ei unagands sijai at ïzvis. unte vaurstv. fraujins vaurkeiþ svasve jah ïk. ni washun ïmma frakunni. ïþ ïnsandjaiþ ïna ïn gavairþja ei qimai at mis. usbeida auk ïna miþ broþrum. aþþan bi apaullon þana broþar bandvja ïzvis þatei filu ïna bad ei ïs qemi at ïzvis miþ broþrum jah aufto ni vas vilja ei nu qemi. ïþ qimiþ. biþe uhtiug. vakaiþ standaiduh ïn galaubeinai. vairaleiko taujaiþ gaþvastidai sijaiþ. allata ïzvar ïn friaþvai vairþai. bidja ïzvis. broþrjus. vituþ gard staifanaus. þatei sind anastodeins akaije jah du andbahtja þaim veiham gasatidedun sik. ei nu jah jus ufhausjaiþ þaim svaleikaim jah allaim þaim gavaurstvam jah arbaidjandam. aþþan fagino ïn qumis staifanaus jah faurtunataus jah akaïkaus. unte ïzvarana vaninassu þai usfullidedun. gaþrafstidedun auk jah meinana ahman jah ïzvara. ufkunnaiþ nu þans svaleikans. goljand ïzvis aikklesjons asiais. goleiþ ïzvis ïn fraujin filu akvila jah priska miþ. ïngardjon seinai aikklesjon. at þaimei jah salja. goleiþ ïzvis misso ïn frijonai veihai. goleins meinai handau pavlus. jabai was ni frijoþ fraujan ïesu xristu. anaþaima. maran aþa. ansts fraujins ïesuis miþ ïzvis. friaþva meina miþ allaim ïzvis ïn xristau ïesu. amen.
6.2
du kaurinþium· a· ustauh. du kaurinþium frume melida ïst us filippai sve qeþun sumai. ïþ mais þugkeiþ bi silbons apaustaulaus ïnsahtai melida visan us asiai.
7.1
DU KAURINþAIUM ANþARA dustodeiþ.
7.1
Pavlus apaustaulus ïesuis xristaus þairh viljan guþs jah teimauþaius broþar aikklesjon guþs þizai visandein ïn kaurinþon miþ allaim þaim veiham þaim visandam ïn allai akaijai. ansts ïzvis jah gavairþi fram guþa attin unsaramma jah fraujin ïesu xristau. þiuþiþs guþ jah atta fraujins unsaris ïesuis xristaus atta bleiþeino jah guþ allaizo gaþlaihte. saei gaþrafstida uns ana allai aglon unsarai ei mageima veis gaþrafstjan þans ïn allaim aglom þairh þo gaþlaiht. þizaiei gaþrafstidai sijum silbans fram guþa. unte svasve ufarassus ïst þulaine xristaus ïn uns sva jah þairh xristu ufar filu ïst jah gaþrafsteins unsara. aþþan jaþþe þreihanda ïn ïzvaraizos gaþlaihtais jah naseinais þizos vaurstveigons ïn stivitja þizo samono þulaine þozei jah veis vinnam jah vens unsara gatulgida faur ïzvis. jaþþe gaþrafstjanda ïn ïzvaraizos gaþlaihtais jah naseinais. vitandans þatei svasve gadailans pulaine sijuþ jah gaþlaihtais vairþiþ. unte ni vileima ïzvis unveisans. broþrjus. bi aglon unsara þo vaurþanon uns ïn asiai. unte ufarassau kauridai vesum ufar maht svasve skamaidedeima uns jah liban. akei silbans ïn uns silbam andahaft dauþaus habaidedum. ei nisijaima trauandans du uns silbam ak du guþa þamma urraisjandin dauþans. ïzei us svaleikaim dauþum uns galausida jah galauseiþ. du þammei venidedum ei galauseiþ. at hilpandam jah ïzvis bi uns bidai ei ïn managamma andvairþja so ïn uns giba þairh managans aviliudodau faur uns. unte woftuli unsara so ïst veitvodei miþvisseins unsaraizos. þatei ïn ainfalþein jah hlutrein guþs ni ïn handugein leikeinai ak ïn anstai guþs usmetum ïn þamma fairwau ïþ ufarassau at ïzvis. unte ni alja meljam ïzvis alja þoei anakunnaiþ aiþþau jah ufkunnaiþ. aþþan venja ei und andi ufkunnaiþ. svasve gakunnaideduþ uns bi sumata. unte woftuli ïzvara sijum svasve jah jus unsara ïn daga fraujins ïesuis xristaus. jah þizai trauainai vilda faurþis qiman at ïzvis ei anþara anst habaidedeip. jah þairh ïzvis galeiþan ïn makidonja jah aftra af makidonjai qiman at ïzvis jah fram ïzvis gasandjan mik in ïudaia. þatuþþan nu mitonds ïbai aufto leihtis bruhta. aiþþau þatei mito. bi leika þagkjau ei ni sijai at mis þata ja ja jah þata ne ne. aþþan triggvs guþ ei þata vaurd unsar þata du ïzvis nist ja jah ne. unte guþs sunus ïesus xristus. saei ïn ïzvis þairh uns vailamerjada þairh mik jah silbanu jah teimauþaiu. nih varþ ja jah ne ak ja ïn ïmma varþ. waiva managa gahaita guþs ïn ïmma þata ja. duþþe jah þairh ïna amen guþa du vulþau þairh uns. aþþan sa gaþvastjands unsis miþ ïzvis ïn xristau jah salbonds uns guþ. jah sigljands uns jah gibands vadi ahman ïn hairtona unsara. aþþan ïk veitvod guþ anahaita ana meinai saivalai ei freidjands ïzvara þanaseiþs ni qam ïn kaurinþon. ni þatei fraujinoma ïzvarai galaubeinai ak gavaurstvans sijum anstais ïzvaraizos. unte galaubeinai gastoþuþ. aþþan gastauïda þata silbo at mis ei aftra ïn saurgai ni qimau at ïzvis. unte jabai ïk gaurja ïzvis jah was ïst saei gailjai mik nibai sa gaurida us mis. jah þata silbo gamelida ïzvis ei qimands saurga ni habau. fram þaimei skulda faginon gatrauands ïn allaim ïzvis þatei meina faheds allaize ïzvara ïst. aþþan us managai aglon jah aggviþai hairtins gamelida ïzvis þairh managa tagra ni þeei saurgaiþ ak ei friaþva kunneiþ. þoei haba ufarassau du ïzvis. aþþan jabai was gaurida. ni mik gaurida ak bi sumata ei ni anakaurjau allans ïzvis. ganah þamma svaleikamma andabeit þata fram managizam. svaei þata andaneiþo ïzvis mais fragiban jah gaþlaihan. ïbai aufto managizein saurgai gasiggqai sa svaleiks. ïnuh þis bidja ïzvis tulgjan ïn ïmma friaþva duþþe gamelida ei ufkunnau kustu ïzvarana. sijaidu ïn allamma ufhausjandans. aþþan þammei wa fragibiþ jah ïk. jah þan ïk jabai wa fragiba. fragiba ïn ïzvara ïn andvairþja xristaus. ei ni galiginondau fram satanin. unte ni sijum unvitandans munins ïs. aþþan qimands ïn trauadai ïn aivaggeljon xristaus jah at haurdai mis uslukanai ïn fraujin ni habaida gaweilain ahmin meinamma. ïn þammei ni bigat teitaun broþar meinana. ak tvistandands ïmma galaiþ ïn makidonja. aþþan guþa aviliud þamma sinteino ustaiknjandin hroþeigans uns ïn xristau jah daun kunþjis seinis gabairhtjandin ïn allaim stadim þairh uns. unte xristaus dauns sijum voþi guþa ïn þaim ganisandam jah ïn þaim fraqistnandam. sumaim auk dauns dauþaus du dauþau. sumaimup- þan dauns us libainai du libainai jah du þamma was vairþs. unte ni sijum sve sumai maidjandans vaurd guþs ak us hlutriþai ak svasve us guþa ïn andvairþja guþs ïn xristau rodjam. duginnam aftra uns silbans anafilhan aiþþau ïbai þaurbum sve sumai anafilhis boko du ïzvis aiþþau us ïzvis anafilhis. aipistaule unsara jus sijuþ gamelida ïn hairtam unsaraim kunþa jah anakunnaida fram allaim mannam. svikunþ þatei sijuþ aipistaule xristaus andbahtida fram uns ïnna gamelida ni svartizla ak ahmin guþs libandins ni ïn spildom staineinaim ak ïn spildom hairtane leikeinaim. aþþan trauain svaleika habam þairh xristu du guþa. ni þatei vairþai sijaima pagkjan wa af uns silbam svasve af uns silbam ak so vairþida unsara us guþa ïst. ïzei jah vairþans brahta uns andbahtans niujaizos triggvos ni bokos ak ahmins. unte boka usqimiþ ïþ ahma gaqiujip. aþþan jabai andbahti dauþaus ïn gameleinim gafrisahtiþ ïn stainam varþ vulþag. svaei ni mahtedeina sunjus ïsraelis fairveitjan du vlita mosezis ïn vulþaus vlitis ïs þis gataurnandins. waiva nei mais andbahti ahmins vairþai in vulþau. jabai auk andbahti vargiþos vulþus. und filu mais ufarïst andbahti garaihteins us vulþau. unte ni vas vulþag þata vulpago ïn þizai halbai ïn ufarassaus vulþaus. jabai auk þata gataurnando þairh vulþu. und filu mais þata visando ïn vulþau. habandans nu svaleika ven managaizos balþeins brukjaima. jah ni svasve moses lagida hulistr ana andavleizn duþe ei ni fairveitidedeina sunjus ïsraelis in andi þis gataurnandins. ak afdaubnodedun fraþja ïze. unte und hina dag þata samo hulistr ïn anakunnainai þizos fairnjons triggvos visiþ unandhuliþ. unte ïn xristau gatairada. akei und hina dag miþþanei siggvada moses. hulistr ligiþ ana hairtin ïze. aþþan miþþanei gavandeiþ du fraujin. afnimada þata hulistr. aþþan frauja ahma ïst. aþþan þarei ahma fraujins. þaruh freihals ïst. aþþan veis allai andhulidamma andvairþja vulþu fraujins þairhsaiwandans þo samon frisaht ingaleikonda af vulþau ïn vulþu svasve af fraujins ahmin. duppe habandans þata andbahti svasve gaarmaidai vaurþum ni vairþaima usgrudjans ak afstoþum þaim analaugnjam aiviskjis ni gaggandans ïn varein nih galiug taujandans vaurd guþs ak bairhtein sunjos ustaiknjandans uns silbans du allaim miþvisseim manne ïn andvairþja guþs. aþþan jabai ïst gahulida aivaggeljo unsara. ïn þaim fralusnandam ïist gahulida. ïn þaimei guþ þis aivis gablindida fraþja þize ungalaubjandane ei ni liuhtjai ïm liuhadein aivaggeljons vulþaus xristaus. saei ïst frisahts guþs ungasaiwanins. aþþan ni uns silbans merjam ak ïesu xristu fraujan ïþ uns skalkans ïzvarans ïn ïesuis. unte guþ saei qaþ ur- riqiza linhaþ skeinan. saei jah liuhtida ïn hairtam unsaraim du liuhadein kunþjis vulpaus guþs ïn andvairþja ïesuis xristaus. aþþan habandans þata huzd ïn airþeinaim kasam ei ufarassus sijai mahtais guþs jah ni us unsis. ïn allamma þraihanai akei ni gaaggvidai. andbitanai akei ni afslauþidai. vrikanai akei ni biliþanai. gadrausidai akei ni fraqistidai. sinteino dauþein fraujins ïesuis ana leika unsaramma-- uskunþa sijai. sinteino veis libandans ïn dauþu atgibanda ïn ïesuis ei jah libains ïesuis svikunþa vairþai in riurjamma leika unsaramma. svaei nu dauþus ïn uns vaurkeiþ ïþ libains ïn ïzvis. habandans nu þana saman ahman galaubeinais bi þamma gamelidin. galaubida ïn þizei jah rodida jah veis galaubjam ïn þize jah rodjam. vitandans þatei sa urraisjands fraujan jah unsis þairh ïesu urraiseiþ jah fauragasatjiþ miþ ïzvis. þatuh þan allata ïn ïzvara ei ansts managnandei þairh managizans aviliud ufarassjai du vulþau guþa. ïnuh þis ni vairþam usgrudjans akei þauhjabai sa utana unsar manna fravardjada. aþþan sa ïnnuma ananiujada daga jah daga. unte þata andvairþo weilawairb jah weiht aglons unsaraizos biufarassau aiveinis vulþaus kaurein vaurkjada unsis ni fairveitjandam þizei gasaiwanane ak þizei ungasaiwanane. unte þo gasaiwanona riurja sind ïþ þo ungasaiwanona aiveina. vitum auk þatei jabai airþeina unsara gards þizos hleiþros gatairada. ei gatimrjon us guþa habam gard unhanduvaurhtana aiveinana ïn himinam. unte jah ïn þamma svogatjam bauainai unsarai þizai us himina ufarhamon gairnjandans. jabai sveþauh jah gavasidai ni naqadai bigitaindau. jah auk visandans ïn þizai hleiþrai svogatjam kauridai. ana þammei ni vileima afhamon ak anahamon ei fraslindaidau þata divano fram libainai. aþþan saei jah gamanvida uns du þamma guþ. saei jah gaf unsis vadi ahman. gatrauandans nu sinteino jah vitandans þatei visandans ïn þamma leika afhaimjai sijum fram fraujin. unte þairh galaubein gaggam ni þairh siun. aþþan gatrauam jah valjam mais usleiþan us þamma leika jah anahaimjaim visan at fraujin. ïnuh þis usdaudjam jaþþe anahaimjai jaþþe afhaimjai vaila galeikan ïmma. unte allai veis ataugjan skuldai sijum faura stauastola xristaus ei ganimai warjizuh þo svesona leikis afar þaimei gatavida jaþþe þiuþ jaþþe unþiuþ. vitandans nu agis fraugins mannans fullaveisjam ïþ guþa svikunþai sijum. aþþan venja jah ïn miþvisseim ïzvaraim svikunþans visan uns. ni ei aftra uns silbans uskannjaima ïzvis ak lev gibandans ïzvis woftuljos fram uns ei habaiþ viþra þans ïn andvairþja wopandans jah ni hairtin. unte jaþþe usgeisnodedum guþa jaþþe fullafraþjam ïzvis. unte friaþva xristaus dishabaiþ uns domjandans þata þatei ains faur allans gasvalt. þannu allai gasvultun. jah faur allans gasvalt ei þai libandans ni þanaseiþs sis silbam libaina ak þamma faur sik gasviltandin jah urreisandin. svaei veis fram þamma nu ni ainnohun kunnum bi leika. ïþ jabai ufkunþedum bi leika xristu akei nu ni þanaseiþs ni kunnum ïna. svaei jabai wo ïn xristau niuja gaskafts. þo alþjona usliþun. sai. vaurþun niuja alla. aþþan alla us guþa þamma gafriþondin unsis þairh xristu jah gibandin uns andbahti gafriþonais. unte sveþauh guþ vas ïn xristau manaseþ gafriþonds sis ni rahnjands ïm missadedins ïze jah lagjands ïn uns vaurd gafriþonais. faur xristu nu airinom. sve at guþa gaþlaihandin þairh uns. bidjam faur xristu gagavairþnan guþa. unte þana ïzei ni kunþa fravaurht. faur uns gatavida fravaurht ei veis vaurþeima garaihtei guþs ïn ïmma. gavaurstvans jah þan bidjandans ni svarei anst guþs niman ïzvis. mela auk qiþiþ andanemjamma andhausida þus jah ïn daga naseinais gahalp þeina. sai nu mel vaila andanem. sai nu dags naseinais. ni ainhun þannu ïn vaihtai gibandans bistuggq ei ni anavammjaidau andbahti unsar. ak ïn allamma ustaiknjandans uns sve guþs andbahtos ïn stivitja managamma ïn aglom ïn nauþim ïn aggviþom. ïn slahim ïn karkarom ïn unsutjam ïn arbaidim ïn vokainim ïn lausqiþrein ïn svikniþai ïn kunþja ïn laggamodein ïn selein ïn ahmin veihamma ïn friaþvai unhindarveisai. ïn vaurda sunjos ïn mahtai guþs þairh vepna garaihteins taihsvona jah hleidumona. þairh vulþu jah unsverein þairh vajamerein jah vailamerein sve airzjandans jah sunjeinai sve unkunþai jah ufkunnaidai sve gasviltandans jah sai libam sve talzidai jah ni afdauþidai sve saurgandans ïþ sinteino faginondans. sve unledai ïþ managans gabigjandans sve ni vaiht aihandans jah allata disnimandans. munþ unsar usluknoda du ïzvis. kaurinþius. hairto unsar urrumnoda. ni þreihanda jus ïn uns ïþ þreihanda ïn hairþram ïzvaraim. aþþan þata samo andalauni. sve frastim qiþa. urrumnaiþ jah jus. ni vairþaiþ gajukans ungalaubjandam. unte wo dailo garaihtein miþ ungaraihtein aiþþau wo gamainduþe liuhada miþ riqiza. wouh þan samaqisse xristau miþ bailiama aiþþau wo daile galaubjandin miþ ungalaubjandin. wouh þan samaqisse alhs guþs miþ galiugam. unte jus alhs guþs sijuþ libandins. qiþiþ auk guþ þatei baua ïn ïm jah ïnna gagga jah vairþa ïze guþ jah eis vairþand mis managei. ïnuh þis usgaggiþ us midumai ïze jah afskaidiþ ïzvis. qiþiþ frauja, jah unhrainjamma ni attekaiþ jah ïk andnima ïzvis. jah vairþa ïzvis du attin jah jus vairþiþ mis du sunum jah dauhtrum. qiþiþ frauja allvaldands. þo habandans nu gahaita. liubans. hrainjam unsis af allamma bisauleino leikis jah ahmins ustiuhandans veihiþa ïn agisa guþs. gamoteima ïn ïzvis. ni ainummehun gaskoþum ni ainnohun fravardidedum ni ainnohun bifaihodedum. ni du gavargeinai qiþa. fauraqaþ auk þatei ïn hairtam unsaraim sijuþ du gasviltan jah samana liban. managa mis trauains du ïzvis. managa mis woftuli faur ïzvis. usfulliþs ïm gaþlaihtais. ufarfulliþs ïm fahedais ïn allaizos managons aglons unsaraizos. jah auk qimandam unsis ïn makidonjai ni vaiht habaida gaweilainais leik unsar ak ïn allamma anapragganai utana vaihjons ïnnana agisa. akei sa gaþlaihands hnaividaim gaþrafstida uns guþ ïn quma teitaus. aþþan ni þatainei ïn quma ïs ak jah ïn gaþlaihtai þizaiei gaþrafstiþs vas ana ïzvis gateihands uns ïzvara gairnein ïzvarana gaunoþa ïzvar aljan faur mik svaei mis mais faginon varþ. unte jabai gaurida ïzvis ïn þaim bokom. ni ïdreigo mik jah jabai ïdreigoda. gasaiwa auk þatei so aipistaule jaina jabai dul- leitilai weilai gaurida ïzvis. nu fagino. ni unte gauridai vesuþ ak unte gauridai vesuþ du ïdreigai. saurgaideduþ auk bi guþ ei ïn vaihtai ni gasleiþjaindau us unsis. unte so bi guþ saurga ïdreiga du ganistai gatulgidai ustiuhada ïþ þis fairwaus saurga dauþu gasmiþoþ. saiw auk silbo þata bi guþ saurgan ïzvis welauda gatavida ïzvis usdaudein akei sunjon akei unverein akei agis akei gairnein akei aljan akei fraveit. ïn allamma ustaiknideduþ ïzvis hlutrans visan þamma toja. aþþan jabai melida ni ïn þis anamahtjandins ni ïn þis anamahtidins ak du gabairhtjan usdaudein unsara. þoei faur ïzvis habam viþra ïzvis ïn and vairþja guþs. ïnuh þis gaþrafstidai sium aþþan ana gaþrafsteinai unsarai filaus mais faginodedun ana fahedai teitaus. unte anaweilaiþs varþ ahma ïs fram allaim ïzvis. unte jabai wa ïmma fram ïzvis waiwop. ni gaaiviskoþs varþ ak svasve allata ïzvis ïn sunjai rodidedum sva jah woftuli unsara so du teitau sunja varþ. jah brusts is ufarassau du ïzvis sind gamunandins þo allaize ïzvara ufhausein sve miþ agisa jah reiron andnemuþ ïna. fagino nu unte ïn allamma gatraua ïn ïzvis. aþþan kannja ïzvis. broþrjus. ants guþs þo gibanon ïn aikklesjon makidonais. þatei ïn managamma kustau aglons managduþs fahedais ïze jah þata diupo unledi ïze usmanagnoda du gabein ainfalþeins ïze. unte bi mahtai veitvodja jah ufar maht silbaviljos vesun. miþ managai usbloteinai bidjandans uns niman anst seina jah gamainein andbahtjis ïn þans veihans. jah ni svasve venidedum ak sik silbans atgebun frumist fraujin. þaþroh þan uns þairh viljan guþs. svaei bedeima teitaun ei svasve faura dustodida. svah ustiuhai ïn ïzvis jah þo anst. akei sve raihtis ïn allamma managniþ galaubeinai jah vaurda jah kunþja jah ïn allai usdaudein jah ana þizai us ïzvis ïn uns friaþvai ei jah ïn þizai anstai managnaiþ. ni svasve fraujinonds qiþa ïzvis ak ïn þizos anþaraize usdaudeins jah ïzvaraizos friaþvos airkniþa kiusands. unte kunnuþ anst fraujins unsaris ïesuis xristaus þatei ïn ïzvara gaunledida sik gabigs visands ei jus þamma ïs unledja gabeigai vairþaiþ. jah ragin ïn þamma giba. unte þata ïzvis batizo ïst. juzei ni þatainei viljan ak jah taujan dugunnuþ af fairnin jera. ïþ nu sai jah taujan ustiuhaiþ ei svasve faura ïst muns du viljan sva jah du ustiuhan us þammei habaiþ. jabai auk vilja ïn gagreftai ïst. svasve habai. vaila andanem ïst. ni svasve ni habai. ni sva auk ei anþaraim ïusila ïþ ïzvis aglo ak us ïbnassau. ïn þamma nu mela ïzvar ufarassus du jainaize þarbom. ei jah jainaize ufarassus vairþai du ïzvaraim þarbom ei vairþai ïbnassus. svasve gameliþ ïst. saei filu ni managizo jah saei leitil ni favizo. aþþan aviliud guþa. ïzei gaf þo samon usdaudein faur ïzvis ïn hairto teitaus. unte raihtis bida andnam. aþþan usdaudoza visands silba viljands galaiþ du ïzvis. jaþ- þan miþsandidedum ïmma broþar. þizei hazeins ïn aivaggeljons and allos aikklesjons. aþþan ni þat- ain ak jah gateviþs fram aikklesjom miþ gasinþam uns miþ anstai þizai andbahtidon fram uns du fraujins vulþau jah gairnein unsarai. bivandjandam þata ïbai was uns fairinodedi ïn digrein þizai andbahtidon fram uns. garedandans auk goda ni þatainei ïn andvairþja guþs ak jah ïn andvairþja manne. ïnsandidedum þan miþ ïm broþar unsarana. þanei gakausidedum ïn managaim ufta usdaudana visandan aþþan nu sai filaus mais usdaudozan trauainai managai ïn ïzvis. jaþþe bi teitu. saei ïst gaman mein jah gavaurstva ïn ïzvis jaþþe broþrjus unsarai apaustauleis aikklesjono vulþus xristaus. aþþan ustaiknein friaþvos ïzvaraizos jah unsaraizos woftuljos faur ïzvis ïn ïm ustaiknjandans ïn andvairþja aikklesjono. aþþan bi andbahti. þatei rahtoda du veihaim. ufjo mis ïst du meljan ïzvis. unte vait gairnein ïzvara. þizaiei fram ïzvis wopa at makidonnim. unte axaja gamanvida ïst fram fairnin jera jah þata us ïzvis aljan gavagida þans managistans ïzei. aþþan fauragasandida broþruns ei woftuli unsara so fram ïzvis ni vaurþi lausa ïn þizai halbai ei svasve qaþ gamanvidai sijaiþ. ïbai jabai qimand miþ mis makidoneis jah bigitand ïzvis unmanvjans. gaaiviskondau veis. ei ni qiþau jus. ïn þamma stomin þizos woftuljos. naudiþaurft nu man bidjan broþruns ei galeiþaina du ïzvis jah fauragamanvjaina þana fauragahaitanan aivlaugian ïzvarana þana manvjan visan svasve vailaqiss jah ni svasve bifaihon. þatuþ þan saei saïïþ us gaþagkja. us gaþagkja jah sneiþiþ jah saei saïïþ ïn þiuþeinai. us þiuþeinai jah sneiþiþ. warjizuh svasve fauragahugida hairtin ni us trigon aiþþau us nauþai. unte hlasana giband frijoþ guþ. aþþan mahteigs ïst guþ alla anst ufarassjan ïn ïzvis ei in allamma sinteino allis ganauhan habandans ufarassjaiþ ïn allamma vaurstve godaize. svasve gameliþ ïst. tahida gaf unledaim. usvaurhts ïs visiþ du aiva. aþþan sa andstaldands fraiva þana saiandan jah hlaiba du mata andstaldiþ jah managjai fraiv ïzvar jah vahsjan gataujai akrana usvaurhtais ïzvaraizos. ïn allamma gabignandans ïn allai ainfalþein. sei vaurkeiþ þairh uns aivxaristian guþa. unte andbahti þis gudjinassaus ni þatainei ïst usfulljando gaidva þize veihane ak jah ufarassjando þairh managa aviliuda guþa. þairh gakust þis andbahtjis mikiljandans guþ ana ufhauseinai andahaitis ïzvaris ïn aivaggeljon xristaus jah ïn ainfalþein gamainduþais du ïm jah du allaim jah ïzei bidai faur ïzvis gairnjandans ïzvara ïn ufarassau anstais guþs ana ïzvis. aviliud guþa ïn þizos unusspillodons ïs gibos. aþþan ïk silba pavlus bidja ïzvis bi qairrein jah mukamodein xristaus. ïkei ana andaugi raihtis hauns ïm ïn ïzvis. aþþan aljar visands gatraua ïn ïzvis. aþþan bidjam ei ni andvairþs gatrauau trauainai. þizaiei man gadaursan ana sumans þans munandans uns sve bi leika gaggandans ïn leika auk gaggandans ni bi leika drauhtinom. unte vepna unsaris drauhtinassaus ni leikeina ak mahteiga guþa du gataurþai tulgiþo. mitonins gatairandans jah all hauhiþos ushafanaizos viþra kunþi guþs jah frahinþandans all frapje jah ïn ufhausein xristaus tiuhandans. jah manvuba habandans du fraveitan all ufarhauseino. þan usfulljada ïzvara ufhauseins. þo bi andvairþja saiwiþ jabai was gatrauaiþ sik silban xristaus visan. þata þagkjai aftra af sis silbin ei svasve ïs xristaus sva jah veis. aþþan sveþauh jabai wa managizo wopam bi valdufni unsar. þatei atgaf frauja unsis du timreinai jah ni du gataurþai ïzvarai ni gaaiviskonda. ei ni þugkjaima sve þlahsjandans ïzvis þairh bokos. unte þos raihtis bokos qiþand kaurjos sind jah svinþos ïþ qums leikis lasivs jah vaurd frakunþ. þata þagkjai sa svaleiks þatei wileikai sium vaurda þairh bokos aljar visandans svaleikai jah andvairþai vaurstva unte ni gadaursum domjan unsis silbans aiþþau gadomjan uns du þaim sik silbans anafilhandam ak eis ïn sis silbam sik silbans mitandans jah gadomjandans sik silbans du sis silbam ni fraþjand. ïþ veis-- ak bi mitaþ garaideinais. þoei gamat nnsis guþ mitaþ fairrinnandein und jah ïzvis. ni auk svasve ni fairrinnandans und ïzvis ufarassau ufþanjam uns. unte jah und ïzvis gasniumidedum ïn aivaggeljon xristaus. ni ïnu mitaþ wopandans ïn framaþjaim arbaidim aþþan ven habam at vahsjandein galaubeinai ïzvarai ïn ïzvis mikilnan bi garaideinai unsarai du ufarassau. ufarjaina ïzvis aivaggeljon merjan ni ïn framaþjaim arbaidim du manvjaim wopan. aþþan sa wopands ïn fraujin wopai. unte ni saei sik silban gasvikunþeiþ. jains ïst gakusans ak þanei frauja gasvikunþeiþ. vainei usþulaidedeiþ meinaizos leitil wa unfrodeins akei jah uspulaiþ mik. unte aljanonds ïzvis guþs aljana gavadjoda auk ïzvis ainamma vaira mauja svikna du usgaban xristau. aþþan og ïbai aufto svasve vaurms aivvan uslutoda filudeisein seinai riurja vairþaina fraþja ïzvara af ainfalþein jah sviknein þizai ïn xristau. jabai nu sa qimanda anþarana ïesu mereiþ. þanei veis ni meridedum. aiþþau ahman anþarana nemuþ. þanei ni nemuþ. aiþþau aivaggeljon anþara. þoei ni andnemuþ. vaila usþulaideduþ. man auk ni vaihtai mik minnizo gataujan þaim ufar mikil visandam apaustaulum. jabai unhrains ïm vaurda akei ni kunþja. aþþan in allamma gabairhtida ïn allaim du ïzvis. aiþþau ïbai fravaurht tavida mik silban haunjands ei jus ushauhjaindau. unte arvjo guþs aivaggeljon merida ïzvis. anþaros aikklesjons birauboda nimands andavizn du ïzvaramma andbahtja jah vizands at ïzvis jah ushaista ni ainnohun kaurida. unte þarbos meinos usfullidedun broþrjus qimandans af makidonai jah ïn allaim unkaureinom ïzvis mik silban fastaida jah fasta. ïst sunja xristaus ïn mis. unte so woftuli ni faurdammjada ïn mis ïn landa akaje. ïn wis. unte ni frijo ïzvis. guþ vait. ïþ þatei tauja jah taujan haba ei usmaitau ïnilon þize viljandane ïnilon ei ïn þammei wopand. bigitaindau svasve jah veis. unte þai svaleikai galiugaapaustauleis vaurstvjans hindarveisai gagaleikondans sik du apaustaulum xristaus. jah nist sildaleik. unte silba satana gagaleikoþ sik aggillau liuhadis. nist mikil jabai andbahtos ïs gagaleikond sik sve andbahtos garaihteins. þizeei andeis vairþiþ bi vaurstvam ïze. aftra qiþa ïbai was mik muni unfrodana. aiþþau vaila þau sve unfrodana nimaiþ mik ei jah ïk leitil wa wopau. þatei rodja. ni rodja bi fraujin ak sve ïn unfrodein ïn þamma stomin þizos woftuljos. unte managai wopand bi leika jah ïk wopa. unte azetaba usþulaiþ þans unvitans frodai visandans. usþulaiþ jabai was ïzvis gaþivaiþ. jabai was fraïtiþ. jabai was usnimiþ. jabai was ïn arbaidai briggiþ. jabai was ïzvis ïn andavleizn slahip. bi uns veriþai qiþa sve þatei veis siukai veseima. ïþ ïn þammei we was anananþeiþ. ïn unfrodein qiþa. gadars jah ïk. haibraieis sind jah ïk. ïsraeleiteis sind jah ïk. fraiv abrahamis sind jah ïk. andbahtos xristaus sind. svasve unvita qiþa. mais ïk. ïn arbaidim managizeim. ïn karkarom ufarrassau. ïn slahim ufarrassau. ïn dauþeinim ufta. fram ïudaium fimf sinþam fidvortiguns ainamma vanans nam. þrim sinþam vandum usbluggvans vas. ainamma sinþa stainiþs vas. þrim sinþam usfarþon gatavida us skipa. naht jah dag ïn diupiþai vasnareins. vratodum ufta. bireikeim awo. bireikeim vaidedjane. bireikeim us kunja. bireikeim usþiudom. bireikeim ïn baurg. bireikeim ïn auþidai. bireikeim ïn marein. bireikeim ïn galiugabroþrum. aglom jah arbaidim. ïn vocainim ufta. ïn gredau jah þaurstein. ïn lausqiþreim ufta. ïn friusa jah naqadein. ïnuh þo afar þata arbaiþs meina seiteina. saurga meina allaim aikklesjom. was siukiþ jah ni siukau. was afmarzjada jah ïk ni tundnau. jabai wopan skuld sijai. þaim siukeins meinaizos wopau. guþ jah atta fraujins ïesuis vait sa piuþeiga du aivam þatei ni liuga. ïn damaskon fauramaþleis þiudos araitins þiudanis vitaida baurg damaskai gafahan mik viljands. jah þairh augadauro ïn snorjon athahans vas and baurgsvaddjau jah unþaþlauh handuns ïs. wopan binah akei ni batizo ïst. jah þan qima ïn siunins jah andhuleinins fraujins. vait mannan ïn xristau faur jera fidvortaihune jaþþe ïn leika ni vait. jaþþe ïnuh leik ni vait. guþ vait. fravulvanana þana svaleikana und þridjan himin. jah vait þana svaleikana mannan jaþþe ïn leika jaþþe ïnuh leik nih vait. guþ vait. þatei fravulvans varþ ïn vagg jah hausida unqeþja vaurda. þoei ni skulda sind mann rodjan. faur þana svaleikana woþa ïþ faur mik silban ni vaiht wopa niba ïn unmahtim meinaim. aþþan jabai viljau wopan. ni sijau unvita. unte sunja qiþa. ïþ freidja. ïbai was ïn mis wa muni. ufar þatei gasaiwiþ aiþþau gahauseiþ wa us mis. jah bi filusnai andhuleino ei ni ufarhafnau. atgibana ïst mis hnuto leika meinamma aggilus satanins ei mik kaupastedi ei ni ufarhugjau bi þatei þrim sinþam fraujan baþ ei afstoþi af mis. jah qaþ mis. ganah þuk ansts meina. unte mahts ïn siukeim ustiuhada. filu gabaurjaba nu mais wopa ïn siukeim meinaim ei ufarhleiþrjai ana mis mahts xristaus. ïn þizei mis galeikaiþ ïn siukeim ïn anamahtim ïn nauþim ïn vrekeim ïn þreihslam faur xristu. unte þan siuka. þan mahteigs ïm. varþ unvita wopands. jus mik gabaidideduþ. aþþan ïk skulds vas fram ïzvis gakannjan. unte ni vaihtai mins habaida þaim ufar filu apaustaulum jah jabai ni vaihts ïm. aiþþau sveþauh taikneis apaustaulaus gatavidos vaurþun ïn ïzvis ïn allai þulainai taiknim jah fauratanjam jah mahtim. wa auk ïst. þize vanai veseiþ ufar anþaros aikklesjons. niba þatei ïk silba ni kaurida ïzvis. fragibiþ mis þata skaþis. sai þridjo þata manvus ïm qiman at ïzvis jah ni kaurja ïzvis. unte ni sokja ïzvaros aihtins ak ïzvis. ni auk skulun barna fadreinam huzdjan ak fadreina barnam. aþþan ïk gabaurjaba fraqima jah fraqimada faur saivalos ïzvaros. sveþauh ei ufarassau ïzvis frijonds minz frijoda. aþþan sai nu ïk ni kaurida ïzvis ak visands aufto listeigs hindarveisein ïzvis nam. ïbai þairh wana þizeei ïnsandida du ïzvis bifaihoda ïzvis. baþ teitu jah miþïnsandida ïmma broþar. ïbai wa bifaihoda ïzvis teitus. niu þamma samin ahmin ïddjedum. niu þaim samam laistim. aftra þugkeiþ ïzvis ei sunjoma uns viþra ïzvis. ïn andvairþja guþs ïn xristau rodjam. þatuþ- þan all. liubans. ïn ïzvaraizos gatimreinais. unte og ïbai aufto qimands ni svaleikans sve viljau bigitau ïzvis jah ïk bigitaidau ïzvis svaleiks sve ni vileiþ mik. ïbai aufto þvairheins aljan jiukos bihaita birodeinos haifsteis bifaiha ufsvalleinos drobnans. ïbai aftra qimandan mik guþ gahaunjai at ïzvis jah qaino managans þize faura fravaurkjandane jah ni ïdreigondane ana unhrainiþai. þoei gatavidedun. horinassau jah aglaitja. þridjo þata qima at ïzvis. ana munþa tvaddje veitvode jah þrije gastandai all vaurde. fauraqaþ jah aftra fauragateiha svasve andvairþs anþaramma sinþa jah aljaþro nu melja þaim faura fravaurkjandam jah anþaraim allaim þatei jabai qima. aftra ni freidja. unte kustu sokeiþ þis ïn mis rodjandins xristaus. saei ni siukeiþ ïn ïzvis ak mahteigs ïst ïn ïzvis. aþþan jabai ushramiþs vas us siukein akei libaiþ us mahtai guþs. jah auk siukam ïn ïmma akei libam miþ ïmma us mahtai guþs ïn ïzvis. ïzvis silbans fraisiþ. sijaidu ïn galaubeinai. silbans ïzvis kauseiþ. þauh niu kunnuþ ïzvis patei ïesus xristus ïn ïzvis ïst. ïbai aufto ungakusanai sijuþ. appan venja ei kunneiþ þateï veis ni sijum ungakusanai. aþþan bidja du guþa ei ni vaiht ubilis taujaiþ ni ei veis gakusanai þugkjaima ak ei jus pata godo taujaiþ ei veis ungakusanai þugkjaima. ni auk magum wa viþra sunja ak faur sunja. aþþan faginom þan veis siukam ïþ jus svinþai sijuþ. þizuh auk jah bidjam ïzvaraizos ustauhtais. duþþe þata aljaþro melja ei andvairþs harduba ni taujau bi valdufnja. þammei frauja fragaf mis du gatimreinai jah ni du gataurþai. þata anþar. broþrjus. faginoþ ustauhanai sijaiþ gaþrafstidai sijaiþ samo fraþjaiþ gavairþi taujandans sijaiþ jah guþ gavairþeis jah friaþvos vairþiþ miþ ïzvis. goljaiþ ïzvis misso ïn frijonai veihai. goljand ïzvis þai veihans allai. ansts fraujins unsaris ïesuis xristaus jah friaþva guþs jah gaman ahmins veihis miþ allaïm ïzvis. amen.
7.2
du kaurinþaium anþara ustauh. du kaurinþium· b· meliþ ïst us filippai makidonais.
8.1
DU GALATIM.
8.1
Pavlus apaustaulus ni af mannam nih þairh mannan ak þairh ïesu xristu jah guþ attan. ïze urraisida, ïna us dauþaim. jah þai miþ mis allai broþrjus aikklesjom galatiais. ansts ïzvis jah gavairþi fram guþa attin jah fraujin unsaramma ïesu xristau. ïzei gaf sik silban faur fravaurhtins unsaros ei uslausidedi uns us þamma andvairþin aiva ubilin bi viljin guþs jah attins unsaris. þammei vulþus du aivam amen. sildaleikja ei svasve sprauto afvandjanda af þamma laþondin ïzvis ïn anstai xristaus du anþaramma aivaggelja. þatei nist anþar. alja sumai sind þai drobjandans ïzvis jah viljandans ïnvandjan, aivaggeli xristaus.---- aþþan þatei melja ïzvis. sai ïn andvairþja guþs ei ni liuga. þapro qam ana fera saurais jah kileikiais. vasuþ- þan unkunþs vlita aikklesjom ïudaias þaim ïn xristau. þatainei hausjandans vesun þatei saei vrak uns simle. nu mereiþ galaubein. þoei suman brak. jah ïn mis mikilidedun guþ. þaþro bi fidvortaihun jera usïddja aftra ïn ïairusaulyma miþ barnabin ganimands miþ mis jah teitu. uzuþ- þan ïddja bi andhuleinai jah ussok ïm aivaggeli. þatei merja ïn þiudom ïþ sundro. þaimei þuhta ïbai svare rinnau aiþþau runnjau. akei nih teitus sa miþ mis kreks visands baidiþs vas bimaitan. aþþan ïn þize ufsliupandane galiugabroþre. þaiei ïnnufslupun biniuhsjan freihals unsarana. þanei aihum ïn xristau ïesu. ei unsis gaþivaidedeina. þaimei ni weilohun gakunþedum ufhnaivein ei sunja aivaggeljons gastandai at ïzvis. aþþan af þaim þugkjandam visan wa. wileikai simle vesun. ni vaiht mis vulþris ïst. guþ mans andvairþi ni andsitiþ. aþþan mis þai þugkjandans ni vaiht anaïnsokun. ak þata viþravairþo gasaiwandans þatei gatrauaida vas mis aivaggeljo faurafilljis svasve paitrau bimaitis. unte saei vaurstveig gatavida paitrau du apaustaulein bimaitis. vaurstveig gatavida jah mis ïn þiudos. jah ufkunnandans anst þo gibanon mis paitrus jah ïakobus jah ïohannes. þaiei þuhtedun sauleis visan. taihsvons atgebun mis jah barnabin gamaineins. svaei veis du þiudom ïþ eis du bimaita. þatainei þizei unledane ei gamuneima. þatei usdaudida. þata silbo taujan. aþþan þan qam paitrus ïn antiokjai ïn andvairþi ïmma andstoþ. unte gatarhiþs vas. unte faurþizei qemeina sumai fram ïakobau. miþ þiudom matida. ïþ biþe qemun. ufslaup jah afskaiskaid sik ogands þans us bimaita. jah miþlitidedun ïmma þai anþarai ïudaieis svaei barnabas miþgatauhans varþ þizai litai ïze. ake biþe usgasaw þatei ni raihtaba gaggand du sunjai aivaggeljons. qaþ du paitrau faura allaim. jabai pu ïudaius visands þiudisko libais jah ni ïudaivisko. waiva þiudos baideis ïudaiviskon. veis raihtis ïudaieis visandans jah ni us þiudom fravaurhtai. aþþan vitandans þatei ni vairþiþ garaihts manna us vaurstvam vitodis alja þairh galaubein ïesuis xristaus. jah veis ïn xristau ïesua galaubidedum ei garaihtai vairþaima us galaubeinai xristaus ïesuis jah ni us vaurstvam vitodis. unte ni vairþiþ garaihts us vaurstvam vitodis ainhun leike. aþþan jabai sokjandans ei garaihtai domjaindau ïn xristau bigitanai sijum jas- silbans fravaurhtai. þannu xristus fravaurhtais andbahts. nis sijai. unte jabai þatei gatar. þata aftra timrja. missataujandan mik silban ustaiknja. unte ïk þairh vitoþ vitoda gasvalt ei guþa libau. xristau miþushramiþs varþ ïþ liba. nu ni þanaseiþs ïk. ïþ libaiþ ïn mis xristus. aþþan þatei nu liba ïn leika. ïn galaubeinai liba sunus guþs þis frijondins mik jah atgibandins sik silban faur mik. ni faurqiþa anstai guþs. unte jabai þairh vitoþ garaihtei. aiþþau jah xristus svare gasvalt. o unfrodans galateis. was ïzvis afhugida sunjai ni ufhausjan. ïzvizei faura augam ïesus xristus faurameliþs vas ïn ïzvis ushramiþs. þat- ain viljau vitan fram ïzvis. uzu vaurstvam vitodis ahman nemuþ þau uzu gahauseinai galaubeinais. sva unfroþans sijuþ. anastodjandans ahmin nu leika ustiuhiþ. sva filu gavunnuþ svare. aþþan jabai svare. saei nu andstaldiþ ïzvis ahmin jah vaurkeiþ mahtins ïn ïzvis uzu vaurstvam vitodis þau uzu gahauseinai galaubeinais. svasve jah abraham galaubida guþa---- sva managai auk sve ïn xristau daupidai vesuþ. xristau gahamodai sijuþ. nist judaius nih kreks. nist skalks nih freis. nist gumakund nih qinakund. unte allai jus ain sijuþ ïn xristau ïesu. aþþan þande jus xristaus. þannu abrahamis fraiv sijuþ jab- bi gahaitam arbjans. aþþan qiþa svalaud melis sve arbinumja niuklahs ïst. ni und vaiht ïusiza ïst skalka frauja allaize visands. akei uf raginjam ïst jah fauragaggam und garehsn attins. sva jah veis þan vesum barniskai. uf stabim þis fairwaus vesum skalkinondans. ïþ biþe qam usfulleins melis. ïnsandida guþ sunu seinana vaurþanana us qinon vaurþanana uf vitoda ei þans uf vitoda usbauhtedi ei sunive sibja andnimaina. aþþan þatei sijuþ jus sunjus guþs. ïnsandida guþ ahman sunaus seinis ïn hairtona ïzvara hropjandan. abba fadar. svaei ni þanaseiþs ïs skalks. þande sunus jah arbja guþs þairh xristu. akei þan sveþauh ni kunnandans guþ þaim þoei vistai ni sind guþa skalkinodeduþ. ïþ nu sai ufkunnandans guþ maizuþ- þan gakunnaidai fram guþa waiva gavandideduþ ïzvis aftra du þaim unmahteigam jah halkam stabim. þaimei aftra ïupana skalkinon vileiþ. dagam vitaiþ jah menoþum jah melam jah aþnam. og ïzvis ïbai svare arbaididedjau ïn ïzvis. aþþan vairþaiþ sve ïk. unte jah ïk sve jus. broþrjus. bidja ïzvis. ni vaiht mis gaskoþuþ. vituþ þatei þairh siukein leikis aivaggelida ïzvis þata frumo jah fraistubnjai ana leika meinamma ni frakunþeduþ ni andspivuþ ak sve aggelu guþs andnemuþ mik sve xristu ïesu. wileika vas nu audagei ïzvara. veitvodja auk ïzvis þatei jabai mahteig vesi augona ïzvara usgrabandans atgebeiþ mis. ïþ nu sve fijands ïzvis varþ sunja gateihands ïzvis. aljanond ïzvis ni vaila ak usletan ïzvis vileina ei ïm aljanoþ. aþþan goþ ïst aljanon ïn godamma sinteino jan- ni þatainei ïn þammei ïk sijau andvairþs at ïzvis. barnilona meina. þanzei aftra fita. unte gabairhtjaidau xristaus ïn ïzvis. aþþan vilda qiman at ïzvis nu jah ïnmaidjan stibna meina. unte afslauþiþs ïm ïn ïzvis. qiþiþ mis jus uf vitoda viljandans visan þata vitoþ niu hauseiþ. gameliþïst auk þatei abraham tvans aihta sununs. ainana us þiujai jah ainana us frijai. akei þan sa us þiujai bi leika gabaurans vas. ïþ sa us frijai bi gahaita. þatei sind aljaleikaidos. þos auk sind tvos triggvos. aina raihtis af fairgunja seinai ïn þivadv bairandei. sei ïst agar. seina fairguni ïst ïn arabia gamarko þizai nu ïairusalem ïþ skalkinoþ miþ seinaim barnam. ïþ so ïupa ïairusalem frija ïst. sei ïst aiþei unsara. gameliþ ïst auk. sifai stairo so unbairandei. tarmei jah hropei so ni fitandei. unte managa barna þizos auþjons mais þau þizos aigandeins aban. aþþan veis broþrjus bi ïsakis gahaita barna sium. akei þan svasve sa bi leika gabaurana vrak þana. bi ahmin. svah jah nu. akei wa qiþiþ þata gamelido. usvairþ þizai þiujai jah þamma sunau ïzos. unte ni nimiþ arbi sunus þiujos miþ sunau frijaizos. þannu nu broþrjus ni sijum þiujos barna ak frijaizos. þammei freihalsa uns xristus frijans brahta. standaiþ nu. ni aftra skalkinassaus jukuzja usþulaiþ. sai ïk pavlus qiþa ïzvis þatei jabai bimaitiþ. xristus ïzvis nist du botai. aþþan veitvodja wammeh manne bimaitanaize þatei skula ïst all vitoþ taujan. lausai sijuþ af xristau. juzei ïn vitoda garaihtans qiþiþ ïzvis. us anstai usdrusuþ. aþþan veis ahmin us galaubeinai venais garaihteins beidam. unte ïn xristu ïesu nih bimait vaiht gamag ni faurafilli ak galaubeins þairh friaþva vaurstveiga. runnuþ vaila. was ïzvis galatida sunjai ni ufhausjan. so gakunds ni us þamma laþondin ïzvis ïst. leitil beistis allana daig distairiþ. ïk gatraua ïn ïzvis ïn fraujin þatei ni vaiht aljis hugjiþ aþþan sa drobjands ïzvis sa bairaiþ vargiþa. sawazuh saei sijai. aþþan ïk broþrjus jabai bimait merjau. duwe þanamais vrikada. þannu gatauran ïst marzeins galgins. vainei jah usmaitaindau þai drobjandans ïzvis. jus auk du freihalsa laþodai sijuþ. broþrjus. þatainei ïbai þana freihals du leva leikis taujaiþ ak ïn friaþvos ahmins skalkinoþ ïzvis misso. unte all vitoþ ïn ïzvis ïn ainamma vaurda usfulljada ïn þamma. frijos newundjan þeinana sve þuk silban. ïþ jabai ïzvis misso beitiþ jah fairrinoþ. saiwiþ ïbai fram ïzvis misso fraqimaindau. aþþan qiþa ei ahmin gaggaiþ jah lustu leikis ni ustiuhaiþ. unte leik gairneiþ viþra ahman ïþ ahma viþra leik. þo nu sis misso andstandand ei ni þiswah þatei vileiþ. þata taujaiþ. aþþan jabai ahmin tiuhanda. ni sijuþ uf vitoda. aþþan svikunþa sind vaurstva leikis. þatei ïst horinassus kalkinassus unhrainiþa aglaitei galiugagude skalkinassus lubjaleisei fiaþvos haifsteis aljan hatiza jiukos tvisstasseis birodeinos hairaiseis neiþa maurþra drugkaneins gabauros jah þata galeiko þaim. þatei faurqiþa ïzvis sve ju fauraqaþ þatei þai þata svaleik taujandans þiudangardjos guþs arbjans ni vairþand. ïþ akran ahmins ïst friaþva faheþs gavairþi usbeisnei selei bleiþei galaubeins qairrei gahobains sviknei. viþra þo svaleika nist vitoþ. ïþ þaiei sind xristaus. leik sein ushramidedun miþ vinnom jah lustum. jabai libam ahmin. ahmin jah gaggam. ni vairþaima flautandans misso ushaitandans. misso ïn neiþa visandans. broþrjus. jabai gafahaidau manna ïn wizai missadede. jus þai ahmeinans gaþvastjaiþ þana svaleikana ïn ahmin qairreins. atsaiwands þuk silban ïbai jah þu fraisaizau. ïzvaros misso kauriþos bairaiþ jah sva usfulleiþ vitoþ xristaus. ïþ jabai þugkeiþ was wa visan. ni vaiht visands. sis silbin fraþjamarzeins ïst. ïþ vaurstv sein silbins kiusai warjizuh jah þan ïn sis silbin woftulja habai jah ni ïn anþaramma. warjizuh auk svesa baurþein bairiþ. aþþan gamainjai sa laisida vaurda þamma laisjandin ïn allaim godaim. ni vairþaiþ airzjai. guþ ni bilaikada. manna auk þatei saiïþ. þatuh jah sneiþiþ. unte saei saiïþ ïn leika seinamma. us þamma leika jah sneiþiþ riurein. ïþ saei saiïþ in ahmin. us ahmin jah sneiþiþ libain aiveinon. aþþan þata godo taujandans ni vairþaima usgrudjans. unte at mel svesata sneiþam ni afmaindai. þannu nu þandei mel habam. vaurkjam þiuþ viþra allans þishun viþra svesans galaubeinai. sai wileikaim bokom ïzvis gamelida meinai handau. sva managai sve vileina samjan sis ïn leika. þai nauþjand ïzvis bimaitan. ei weh vrakja galgins xristaus ni vinnaina. nih þan sveþauh þai ïzei bimaitanai sind vitoþ fastand ak vileina ïzvis bimaitan ei ïn ïzvaramma leika wopaina. ïþ mis ni sijai wopan ïn ni vaihtai niba ïn galgin fraujins unsaris ïesuis xristaus. þairh þanei mis fairwaus ushramiþs ïst jah ïk fairwau. unte nih bimait vaiht ïst ni faurafilli ak niuja gaskafts. jah sva managai sve þizai garaideinai galaistans sind. gavairþi ana ïm jah armaio jah ana ïsraela guþs. þanamais arbaide ni ainshun mis gansjai. unte ïk stakins fraujins unsaris ïesuis xristaus ana leika meinamma baira. ansts fraujins unsaris ïesuis xristaus miþ ahmin ïzvaramma broþrjus. amen.
8.2
du galatim ustauh
9.1
AIPISTAULE PAVLAUS DU AIFAISIUM anastodiþ.
9.1
Pavlus apaustaulus xristaus ïesuis þairh viljan guþs þaim veiham þaim visandam ïn aifaison jah triggvaim ïn xristau ïesu. ansts ïzvis jah gavairþi fram guþa attin unsaramma jah fraujin ïesu xristau. þiuþiþs guþ jah atta fraujins unsaris ïesuis xristaus. ïzei gaþiuþida uns ïn allai þiuþeinai ahmeinai ïn himinakundaim ïn xristau. svasve gavalida unsis ïn ïmma faur gasatein fairwaus ei sijaima veis veihai jah unvammai ïn andvairþja ïs ïn friaþvai. fauragarairoþ uns du sunive gadedai þairh ïesu xristu ïn ïmma bi leikainai viljins seinis. du hazeinai vulþaus anstais seinaizos. ïn þizaiei ansteigs vas uns ïn þamma liubin sunau seinamma. ïn þammei habam faurbauht fralet fravaurhte þairh bloþ ïs bi gabein vulþaus anstais ïs. þoei ufarassau ganohida ïn uns ïn allai handugein jah frodein kannjan unsis runa viljins seinis bi viljin. saei fauragaleikaida ïmma du fauragaggja usfulleinais mele aftra usfulljan alla ïn xristau þo ana himinam jah ana airþai ïn ïmma. ïn þammei hlauts gasatidai vesum fauragaredanai bi viljin guþs þis alla ïn allaim vaurkjandins bi muna viljins seinis. ei sijaima veis du hazeinai vulþaus ïs þai fauravenjandans ïn xristau. ïn þammei jah jus gahausjandans vaurd sunjos aivaggeli ganistais ïzvaraizos þammei galaubjandans gasiglidai vaurþuþ ahmin gahaitis þamma veihin. ïzei ïst vadi arbjis unsaris du faurbauhtai gafreideinais du hazeinai vulþaus ïs. duþþe jah ïk gahausjands ïzvara galaubein ïn fraujin ïesu xristau jah friaþva ïn allans þans veihans unsveibands aviliudo ïn ïzvara gamund vaurkjands ïn bidom meinaim ei guþ fraujins unsaris ïesuis xristaus atta vulþaus gibai ïzvis ahman handugeins jah andhuleinais ïn ufkunþja seinamma. ïnliuhtida augona hairtins ïzvaris ei viteiþ jus wa ïst vens laþonais ïs. wileiku gabei vulþaus arbjis ïs ïn veihaim. jah wa ufarassus mikileins mahtais ïs ïn uns þaim galaubjandam bi vaurstva mahtais svinþeins ïs. þatei gavaurhta ïn xristau urraisjands ïna us dauþaim jah gasatida ïn taihsvon seinai ïn himinam ufaro allaize reikje jah valdufnje jah mahte jah fraujinassive jah allaize namne namnidaize ni þatainei ïn pamma aiva ak jah ïn þamma anavairþin. jah all ufhnaivida uf fotuns ïmma jah ïna; atgaf haubiþ ufar alla aikklesjon. sei ïst leik ïs fullo þis alla ïn allaim usfulljandins. jah ïzvis visandans dauþans missadedim jah fravaurhtim ïzvaraim. ïn þaimei simle ïddjeduþ bi þizai aldai þis aivis bi reik valdufnjis luftaus ahmins þis nu vaurkjandins ïn sunum ungalaubeinais. ïn þaimei jah veis allai usmetum suman ïn lustum leikis unsaris taujandans viljans leikis jah gamitone jah vesum vistai barna hatizis svasve jah þai anþarai. ïþ guþ gabeigs visands ïn armahairtein ïn þizos managons frijaþvos ïn þizaiei frijoda uns jah visandans uns dauþans fravaurhtim miþgaqivida uns xristau. anstai sijum ganasidai jah miþurraisidai jah miþgasatidai ïn himinakundaim ïn xristau ïesu. ei ataugjai ïn aldim þaim anagaggandeim ufarassu gabeins anstais seinaizos ïn selein bi uns ïn xristau ïesu. unte anstai sijuþ ganasidai þairh galaubein jah þata ni us ïzvis ak guþs giba ïst. ni us vaurstvam ei was ni wopai ak ïs sijum tauï gaskapanai ïn xristau ïesu du vaurstvam godaim. þoei fauragamanvida guþ ei ïn þaim gaggaima. duþþe gamuneiþ þatei jus þiudos simle ïn leika vesuþ namnidans unbimaitanai fram þizai namnidon bimait ïn leika handuvaurht. unte vesuþ þan ïn jainamma mela ïnuh xristau framaþjai usmetis ïsraelis jah gasteis gahaite trausteis ven ni habandans jah gudalausai ïn manasedai. ïp nu sai ïn xristau ïesu jus juzei simle vesuþ fairra. vaurþuþ newa ïn bloþa xristaus. sa auk ïst gavairþi unsar. saei gatavida þo ba du samin jah miþgardavaddju faþos gatairands. fijaþva. ana leika seinamma vitoþ anabusne garaideinim gatairands ei þans tvans gaskopi ïn sis silbin du ainamma niujamma manu vaurkjiands gavairþi jah gafriþodedi þans bans ïn ainamma leika guþa þairh galgan afslahands fijaþva ïn sis silbin. jah qimands vailamerida gavairþi, ïzvis juzei fairra jah gavairþi þaim ïzei newa. unte þairh ïna habam atgagg bajoþs ïn ainamma ahmin du attin. sai nu ju ni sijuþ gasteis jah aljakonjai ak sïjuþ gabaurgjans þaim veiham jah ïngardjans guþs anatimridai ana grunduvaddjau apaustaule jah praufete at visandin auhumistin vaihstastaina silbin xristau ïesu. ïn þammei alla gatimrjo gagatiloda vahseiþ du alh veihai ïn fraujin. ïn þammei jah jus miþgatimridai sijuþ du bauainai guþs ïn ahmin. ïn þizozei vaihtais ïk pavlus bandja xristaus ïesuis ïn ïzvara þiudo. jabai sveþauh hausideduþ fauragaggi guþs anstais. sei gibana ïst mis ïn ïzvis. unte bi andhuleinai gakannida vas mis so runa sve fauragamelida ïn leitilamma. duþþe ei siggvandans mageiþ fraþjan frodein meinai ïn runai xristaus. þatei anþaraim aldim ni kunþ vas sunum manne svasve nu andhuliþ ïst þaim veih am ïs apaustaulum jah praufetum ïn ahmin. visan þiudos gaarbjans jah galeikans jah gadailans gahaitis ïs ïn xristau ïesu þairh aivaggeljon. þizozei varþ andbahts ïk bi gihai anstais guþs þizai gibanon mis bi toja mahtais ïs. mis þamma undarleijin allaize þize veihane atgibana varþ ansts so ïn þiudom vailamerjan þo unfairlaistidon gabein xristaus jah ïnliuhtjan allans. wileik þata fauragaggi runos þizos gafulginons fram aivam ïn guþa þamma alla gaskapjandin. ei kanniþ vesi nu reikjam jah valdufnjam ïn þaim himinakundam þairh aikklesjon so managfalþo handugei guþs bi muna aive. þanei gatavida ïn xristau ïesu fraujin unsaramma. ïn þammei habam balþein freihals atgagg ïn trauainai þairh galaubein ïs. ïn þize bidja. ni vairþaiþ usgrudjans ïn aglom meinaim faur ïzvis. þatei ïst vulþus ïzvar. ïn þis biuga kniva meina du attin fraujins unsaris ïesuis xristaus. us þammei all fadreinis ïn himina jah ana airþai namnjada. ei gibai ïzvis bi gabein vulþaus seinis mahtai gasvinþnan þairh ahman seinana ïn ïnnuman mannan. bauan xristu þairh galaubein ïn hairtam ïzvaraim. ei ïn friaþvai gavaurhtai jah gasulidai mageiþ gafahan miþ allaim þaim veiham. wa sijai bra idei jah laggei jah hauhei jah diupei. kunnan þo ufarassau mikilon þis kunþjis friaþva xristaus ei fullnaiþ du allai fullon guþs. aþþan þamma mahteigin ufar all taujan maizo þau bidjam aiþþau raþjam bi mahtai þizai vaurkjandein ïn uns. ïmma vulþus ïn aikklesjon ïn xristau ïesu ïn allos aldins aive amen. bidja nu ïzvis ïk bandja ïn fraujin vairþaba gaggan þizos laþonais. þizaiei laþodai sijuþ. miþ allai hauneinai jah qairrein miþ usbeisnai usþulandans ïzvis misso ïn friaþvai. usdaujandans fastan ainamundiþa ahmins ïn gabundjai gavairþeis. ain leik jah ains ahma svasve atlaþodai sijuþ ïn aina ven laþonais ïzvaraizos. ains frauja aina galaubeins aina daupeins ains guþ jah atta allaize. saei ufar allaim jah and allans jah ïn allaim uns. ïþ ainwarjammeh unsara atgibana ïst ansts bi mitaþ gibos xristaus. ïn þizei qiþiþ. ussteigands ïn hauhiþa ushanþ hunþ jah atuhgaf gibos mannam. þatuþ- þan usstaig wa ïst niba þatei jah atstaig faurþis ïn undaraisto airþos. saei atstaig. sa ïst jah saei usstaig ufar allans himinans ei usfullidedi allata. jah silba gaf sumans apaustauluns sumanzuþ- þan praufetuns sumansuþ- þan aivaggelistans sumansuþ- þan hairdjans jah laisarjans du ustauhein veihaize du vaurstva andbahtjis du timreinai leikis xristaus. unte garinnaima allai ïn ainamundiþa galaubeinais jah ufkunþjis sunus guþs du vaira fullamma du mitaþ vahstaus fullons xristaus. ei þanaseiþs ni sijaima niuklahai usvagidai jah usvalugidai ïn wammeh laiseinais liuteis manne ïn filudeisein du listeigon usvandjai airzeins. ïþ sunja taujandans ïn frijaþvai vahsjaima ïn ina þo alla. ïze ïst haubiþ xristus. us þammei all leik gagatiloþ gagahaftiþ þairh allos gavissins andstaldis bi vaurstva ïn mitaþ ainis warjoh fero usvahst leikis taujiþ du timreinai seinai ïn frijaþvai. þata nu qiþa jah veitvodja in fraujin ei þanaseiþs ni gaggaiþ svasve jah anþaros þiudos gaggand ïn usvissja hugis seinis. riqizeinai gahugdai visandans framaþjai libainais guþs ïn unvitjis þis visandins ïn ïm ïn daubiþos hairtane seinaize. þaiei usvenans vaurþanai sik silbans atgebun aglaitein ïn vaurstvein unhrainiþos allaizos ïn faihufrikein. ïþ jus ni sva ganemuþ xristu. jabai sveþauh ïna hausideduþ jah in ïmmai uslaisidai sijuþ. svasve ïst sunja ïn ïesu. ei aflagjaiþ jus bi frumin usmeta þana fairnjan mannan þana riurjan bi lustum afmarzeinais. anuþ- þan niujaiþ ahmin fraþjis ïzvaris jah gahamoþ þamma niujin mann þamma bi guþa gaskapanin ïn garaihtein jah veihiþai sunjos. ïn þizei aflagjandans liugn rodjaiþ sunja warjizuh miþ newundjin seinamma. unte sijuþ anþar anþaris liþus. þvairhaiþ- þan sijaiþ jah ni fravaurkjaiþ. sunno ni disiggqai ana þvairhein ïzvara. ni gibiþ staþ unhulþin. saei hlefi. þanaseiþs ni hlifai ak mais arbaidjai vaurkjands svesaim handum þiuþ ei habai dailjan þaurbandin. ainhun vaurde ubilaize us munþa ïzvaramma ni usgaggai ak þatei goþ sijai du timreinai galaubeinais ei gibai anst hausjandam. jah ni gaurjaiþ þana veihan ahman guþs. þammei gasiglidai sijuþ in daga uslauseinais. alla baitrei jah hatis jah þvairhei jah hropi jah vajamereins afvairpaidau af ïzvis miþ allai unselein vairþaiduh miþ ïzvis misso seljai armahairtai fragibandans ïzvis misso svasve guþ ïn xristau fragaf ïzvis. vairþaiþ nu galeikondans guþa sve barna liuba jah gaggaiþ ïn friaþvai svasve jah xristus frijoda uns jah atgaf sik silban faur uns hunsl jah sauþ guþa du daunai voþjai. aþþan horinassus jah allos unhrainiþos aiþþau faihufrikei nih namnjaidau ïn ïzvis. svasve gadob ïst veihaim. aiþþau dvalavaurdei aiþþau saldra. þoei du þaurftai ni fairrinnand. ak mais aviliuda. þata auk viteiþ kunnandans þatei wazu hors aiþþau unhrains aiþþau faihufriks. þatei ïst galiugagude skalkinassaus. ni habaiþ arbi ïn þiudangardjai xristaus jah guþs. ni manna ïzvis uslusto lausaim vaurdam. þairh þoei qimiþ hatis guþs ana sunum ungalaubeinais. ni vairþaiþ nu gadailans ïm. vesuþ auk suman riqiz. ïþ nu liuhap ïn fraujin. sve barna liuhadis gaggaiþ. aþþan akran liuhadis ïst ïn allai selein jah garaihtein jah sunjai. gakiusandans þatei sijai vailagaleikaiþ fraujin jah ni gamainjaiþ vaurstvam riqizis---- duþþe ni vairþaiþ unfrodai ak fraþjandans. wa sijai vilja fraujins. jah ni anadriggaiþ ïzvis veina. ïn þammei ïst usstiurei. ak fullnaiþ ïn ahmin rodjandans ïzvis ïn þsalmom jah hazeinim jah saggvim ahmeinaim siggvandans ïn hairtam ïzvaraim fraujin. aviliudondans sinteino fram allaim ïn namin fraujins unsaris ïesuis xristaus attin jah guþa. ufhausjandans izvis misso ïn agisa xristaus. qenes seinaim abnam ufhausjaina svasve fraujin. unte vair ïst haubiþ qenais svasve jah xristus haubiþ aikklesjons jah ïs ïst nasjands leikis. akei svasve aikklesjo ufhauseiþ xristu. svah qenes abnam seinaim ïn allamma. jus vairos frijoþ qenins ïzvaros svasve jah xristus frijoda aikklesjon jah sik silban atgaf faur þo. ei þo gaveihaidedi gahrainjands þvahla vatins ïn vaurda. ei ustauhi silba sis vulþaga aikklesjon ni habandein vamme aiþþau maile aiþþau wa svaleikaize ak ei sijai veiha jah unvamma. sva jah vairos skulun frijon seinos qenins sve leika seina. sein silbins leik frijoþ. saei seina qen frijoþ jah sik silban frijoþ. ni auk manna wanhun sein leik fijaida ak fodeiþ ïta jah varmeiþ svasve jah xristus aikklesjon.---- taujiþ þiupis. þata ganimiþ at fraujin jaþþe skalks jaþþe freis. jah jus fraujans þata samo taujaiþ viþra ïns fraletandans ïm wotos vitandans þatei ïm jah ïzvis sama frauja ïst ïn himinam jah viljahalþei nist at ïmma. þata nu anþar broþrjus meinai ïnsvinþïaiþ ïzvis ïn fraujin jah ïn mahtai svinþeins ïs. gahamoþ ïzvis sarvam guþs ei mageiþ standan viþra listins unhulþins. unte nist ïzvis brakja viþra leik jah bloþ ak viþra reikja jah valdulnja viþra þans fairwu habandans riqizis þis viþra þo ahmeinona unseleins ïn þaim himinakundam. duþþe nimiþ sarva guþs ei mageiþ andstandan ïn þamma daga ubilin jah ïn allamma usvaurkjandans standan. standaiþ nu ufgaurdanai hupins ïzvarans sunjai jah gapaidodai brunjon garaihteins jah gaskohai fotum ïn manviþai aivaggeljons gavairþjis. ufar all andnimandans skildu galaubeinais. þammei maguþ allos arwaznos þis unseljins funiskos afwapjan. jah hilm naseinais nimaiþ jah meki ahmins. þatei ïst vaurd guþs. þairh allos aihtronins jah bidos aihtrondans ïn alla mela ïn ahmin jah du þamma vakandans sinteino ïn allai usdaudein jah bidom fram allaim þaim veiham jah fram mis ei mis gibaidau vaurd ïn usluka munþis meinis ïn balþein kannjan runa aivaggeljons. faur þoei airino ïn kunavedom ei ïn ïzai gadaursjau sve skuljau rodjan. ei jus viteiþ wa bi mik ïst. wa ïk tauja kanneiþ ïzvis allata tukeikus sa liuba broþar jah triggva andbahts ïn fraujin. þanei ïnsandida du ïzvis duþþe ei kunneiþ wa bi ugk ïst jah gaþrafstjai hairtona ïzvara. gavairþi broþrum jah friaþva miþ galaubeinai fram guþa attin jah fraujin ïesu xristau. ansts miþ allaim. þaiei frijond fraujan unsarana ïesu xristu ïn unriurein. amen.
9.2
du aifaisium ustauh.
10
DU FILIPPISIUM.
10
--... tans broþre ïn fraujin gatrauandans bandjom meinaim mais gadaursan unagandans vaurd guþs rodjan. sumai raihtis jah ïn neiþis jah haifstais. sumai þan ïn godis viljins xristu merjand. sumai þan ïn friaþvai vitandans þatei du sunjonai aivaggeljons gasatiþs ïm. ïþ þaiei us haifstai xristu merjand. ni sviknaba munandans sik aglons urraisjan bandjom meinaim. wa auk. þandei allaim haidum jaþþe ïnilon jaþþe sunjai xristus merjada. jah ïn þamma fagino akei jah faginon duginna. unte vait ei þata mis gagaggiþ du ganistai þairh ïzvara bida jah andstald ahmins xristaus ïesuis bi usbeisnai jah venai meinaim. unte ni ïn vaihtai gaaiviskoþs vairþa ak ïn allai trauainai sve sinteino jah nu mikiljada xristus ïn leika meinamma jaþþe þairh libain jaþþe þairh dauþu. aþþan mis liban xristus ïst jah gasviltan gavaurki. ïþ jabai liban ïn leika þata mis akran vaurstvis ïst jah wa þau valjau. ni kann. aþþan dishabaiþs us þaim tvaim þanuh lustu habands andletnan jah miþ xristau visan. und filu mais batizo ïst. aþþan du visan ïn leika þaurftizo ïn ïzvara. jah þata triggvaba vait þatei visa jah þairhvisa at allaim ïzvis du ïzvarai framgahtai jah fahedai galaubeinais ïzvaraizos ei woftuli ïzvara biauknai ïn xristau ïesu ïn mis þairh meinana qum aftra du ïzvis. weh þatainei vairþaba aivaggeljons xristaus usmitaiþ ei jaþþe qimau jah gasaiwau ïzvis jaþþe aljaþro gahausjau bi ïzvis þatei standiþ ïn ainamma ahmin ainai saivalai samana arbaidjandans galaubeinai aivaggeljons. jah ni ïn vaihtai afagidai fram þaim andastaþjam. þatei ïst ïm ustaikneins fralustais ïþ ïzvis ganistais jah þata fram guþa. ïzvis fragiban ïst faur xristu ni þatainei du ïmma galaubjan ak jah þatei faur ïna vinnan. þo samon haifst habandans. þoei gasaiwiþ ïn mis jah nu hauseiþ ïn mis. jabai wo nu gaþrafsteino ïn xristau jabai wo gaþlaihte friaþvos jabai wo gamainduþe ahmins jabai wo mildiþo jah gableiþeino. usfulleiþ meina fahed ei þata samo hugjaiþ þo samon friaþva habandans samasaivalai samafraþjai. ni vaiht bi haifstai aiþþau lausai hauheinai ak ïn allai hauneinai gahugdais anþar anþarana munands sis auhuman. ni þo seina warjizuh mitondans ak jah þo anþaraize warjizuh. þata auk fraþjaidau ïn ïzvis. þatei jah ïn xristau ïesu. saei in guþaskaunein visands ni vulva rahnida visan sik galeiko guþa. ak sik silban uslausida vlit skalkis nimands ïn galeikja manne vaurþans jah manaulja bigitans sve manna. gahaunida sik silban vaurþans ufhausjands attin und---- þatei sve attin barn miþskalkinoda mis ïn aivaggeljon. þanuh nu venja sandjan. biþe gasaiwa. wa bi mik ïst suns. aþþan gatraua ïn fraujin þammei jah silba sprauto qima. aþþan þarb munda aipafraudeitu broþar jah gavaurstvan jah gahlaiban meinana ïþ ïzvarana apaustulu jah andbaht þaurftais meinaizos sandjan du ïzvis. unte gairnjands vas allaize ïzvara jah unvunands ïn þizei hausideduþ ïna siukan. jah auk siuks vas newa dauþau akei guþ ïna gaarmaida. aþþan ni þatainei ïna ak jah mik ei gaurein ana gaurein ni habau. sniumundos nu ïnsandida ïna ei gasaiwandans ïna aftra faginoþ jah ïk hlasoza sijau ufmunnands wa bi ïzvis ïst. andnimaiþ nu ïna ïn fraujin miþ allai fahedai jah þans svaleikans sverans habaiþ. unte ïn vaurstvis xristaus und daupu atnewida ufarmunnonds saivalai seinai ei usfullidedi ïzvar gaidv bi mein andbahti. þata anþar broþrjus meinai faginoþ ïn fraujin þo samona ïzvis meljan mis sveþauh ni latei ïþ ïzvis þvastiþa. saiwiþ þans hundans saiwiþ þans ubilans vaurstvjans saiwiþ þo gamaitanon. aþþan veis sijum bimait veis ahmin guþa skalkinondans jah woþandans ïn xristau ïesu jah ni ïn leika gatrauam. jah þan ïk habands trauain jah ïn leika. jabai was anþar þugkeiþ trauan in leika. ïk mais. bimait ahtaudogs us knodai ïsraelis kunjis baineiameinis haibraius us haibraium bi vitoda fareisaius. bi aljana vrakjands aikklesjon. bi garaihtein þizai sei ïn vitoda ïst. visands usfairina. akei þatei vas mis gavaurki. þatuh rahnida ïn xristaus sleiþa visan. aþþan sveþauh all domja sleiþa visan ïn ufarassaus kunþjis ïesuis xristaus fraujins meinis. ïn þizei allamma gasleiþiþs ïm jah domja smarnos visan allata ei xristau du gavaurkja habau jah bigitaidau ïn ïmma ni habands meina garaihtein þo us vitoda ak þairh galaubein ïesuis xristaus. sei us guþa ïst garaihtei ana galaubeinai du kunnan ïna jah maht usstassais ïs jah gamainduþ þulaine ïs. miþkauriþs vas dauþau ïs. ei waiva gaqimau ïn usstassai us dauþaim. ni þatei ju andnemjau aiþþau ju garaihts gadomiþs sijau. aþþan ïk afargagga ei gafahau. ïn þammei gafahans varþ fram xristau. broþrjus ik mik silban ni þau man gafahan. aþþan ain sveþauh þaim afta ufarmunnonds ïþ du þaim þoei faura sind mik ufþandjans bi mundrein afargagga afar sigislauna þizos ïupa laþonais guþs ïn xristau ïesu. sva managai nu sve sijaima fullavitans. þata hugjaima jah jabai wa aljaleikos hugjiþ. jah þata ïzvis guþ andhuljiþ. aþþan sveþauh du þammei gasnevum ei samo hugjaima jah samo fraþjaima. samon gaggan garaideinai. miþgaleikondans meinai vairþaiþ broþrjus jah mundoþ ïzvis þans sva gaggandans svasve habaiþ frisaht unsis. unte managai gaggand. þanzei ufta qaþ ïzvis ïþ nu jah gretands qiþa þans fijands galgins xristaus. þizeei andeis vairþiþ fralusts. þize guþ vamba ïst jah vulþus ïn skandai ïze. þaiei airþeinaim frapjand. ïþ unsara bauains ïn himinam ïst. þaþroei jah nasjand usbeidam fraujan ïesu xristu. saei ïnmaideiþ leika hauneinais unsaraizos du ïbnaskaunjamma leika vulþaus seinis bi vaurstva. unte mag jah ufhnaivjan sis alla. svaei nu broþrjus meinai liubans jah lustusamans. faheþs jah vaiþs meins sva standiþ ïn fraujin. aiodian bidja jah syntykein bidja þata samo fraþjan ïn fraujin. jai jah þuk valiso bidja gajuko niþais þos þozei miþarbaididedun mis ïn aivaggeljon miþ klemaintau jah anþaraim gavaurstvam meinaim. þizeei namna sind ïn bokom libainais. nunu nu faginoþ ïn fraujin sinteino. aftra qiþa faginoþ. anavilje ïzvara kunþa siai allaim mannam. frauja newa ïst. ni vaihtai maurnaiþ ak ïn allai bidai jah aihtronai miþ aviliudam bidos ïzvaros kunþos sijaina at guþa. jah gavairþi guþs. þatei ufarïst all ahane. fastaiþ hairtona jah leika ïzvara ïn xristau ïesu. þata anþar broþrjus þiswah þatei ïst sunjein þiswah þatei gariud þiswah þatei garaiht þiswah þatei veih þiswah þatei liubaleik þiswah þatei vailameri. jabai wo godeino. jabai wo hazeino. þata mitoþ. þatei jah galaisideduþ ïzvis jah ganemuþ jah gahausideduþ jah gasewuþ ïn mis. þata taujaiþ jah guþ gavairþeis sijai miþ ïzvis. aþþan faginoda ïn fraujin mikilaba. unte ju wan gaþaihuþ du faur mik fraþjan. ana þammei jah froþuþ aþþan analatidai vaurþuþ. ni þatei bi þarbai qiþau. unte ïk galaisida mik. ïn þaimei ïm ganohiþs visan. lais jah haunjan mik lais jah ufarassu haban. ïn allamma jah ïn allaim usþroþiþs ïm jah sads vairþan jah gredags jah ufarassau haban jah þarbos þulan. all mag ïn þamma ïnsvinþjandin mik xristau. aþþan sveþauh vaila gatavideduþ gamainja briggandans meina aglon. aþþan vituþ jah jus filippisius þatei ïn anastodeinai aivaggeljons þan usïddja af makidonai. ni ainnohun aikklesjono mis gamainida ïn raþjon gibos jah andanemis alja jus ainai. unte jah ïn þaissalauneikai jah ainamma sinþa jah tvaim andavizn mis ïnsandideduþ. ni þatei gasokjau giba ak gasokja ak...--
11.1
DU KAULAUSSAIM.
11.1
-- ïn sunjai. svasve ganemuþ af aipafrin þamma liubin gaskalkja unsaramma. saei ïst triggva faur ïzvis andbahts xristaus ïesuis. saei jah gakannida uns ïzvara friaþva ïn ahmin. duþþe jah veis fram þamma daga ei hausidedum ni weilaidedum faur ïzvis bidjandans jah aihtrondans ei fullnaiþ kunþjis viljins ïs ïn allai handugein jah frodein ahmeinai. ei gaggaiþ vairþaba fraujins ïn allamma þatei galeikai. ïn allamma vaurstve godaize akran bairandans ïn ufkunþja guþs ïn allai mahtai gasvinþidai bi mahtai vulþaus ïs ïn allai usþulainai jah usbeisnai miþ fahedai aviliudondans attin saei laþoda ïzvis du dailai hlautis veihaize ïn liuhada. saei galausida ïzvis us valdufnja riqizis jah atnam ïn þiudangardja sunaus friaþvos seinaizos. ïn þammei habam faurbauht fralet fravaurhte. saei ïst frisahts guþs ungasaiwanis frumabaur allaizos gaskaftais. unte ïn ïmma gaskapana vaurþun alla ïn himina jah ana airþai þo gasaiwanona jah þo ungasaiwanona jaþþe sitlos jaþþe fraujinassjus jaþþe reikja jaþþe valdufnja. alla þairh ïna jah ïn ïmma gaskapana sind. jah ïs ïst faura allaim jah alla ïn ïmma ussatida sind. jah ïs ïst haubiþ leikis aikklesjons. saei ïst anastodeins frumabaur us dauþaim ei sijai ïn allaim ïs frumadein habands. unte ïn ïmma galeikaida alla fullon bauan jah þairh ïna gafriþon alla ïn ïmma gavairþi taujands þairh bloþ galgins ïs þairh ïna jaþþe þo ana airþai jaþþe þo ana himinam. jah ïzvis simle visandans framapidans jah fijands gahugdai ïn vaurstvam ubilaim. ïþ nu gafriþodai ïn leika mammons ïs þairh dauþu du atsatjan ïzvis veihans jah unvammans jah unfairinans faura ïmma. jabai sveþauh þairhvisiþ ïn galaubeinai gaþvastidai jah gatulgidai jah ni afvagidai af venai aivaggeljons þoei hausideduþ sei merida ïst ïn alla gaskaft þo uf himina. þizozei varþ ïk pavlus andbahts. nu fagino ïn þaimei vinna faur ïzvis jah usfullja gaidva aglono xristaus ïn leika meinamma faur leik ïs. þatei ïst aikklesjo. þizozei varþ ïk andbahts bi ragina guþs. þatei giban ïst mis ïn ïzvis du usfulljan vaurd guþs. runa sei gafulgina vas fram aivam jah fram aldim ïþ nu gasvikunþida varþ þaim veiham ïs. þaimei vilda guþ gakannjan gabein vulþaus þizos runos ïn þiudom. þatei ïst xristus ïn ïzvis vens vulþaus. þanei veis gateiham talzjandans all manne jah laisjandans all manne ïn allai handugein ei atsatjaima all manne fullavitan ïn xristau ïesu. du þammei arbaidja usdaudjands bi vaurstva sei ïnna usvaurkeiþ ïn mis ïn mahtai.---- fravaurhte leikis ïn bimaita xristaus. miþganavistrodai ïmma ïn daupeinai. ïn þizaiei jah miþurrisuþ þairh galaubein vaurstvis guþs. saei urraisida ïna us dauþaim. jah ïzvis dauþans visandans missadedim jah unbimaita leikis ïzvaris miþgaqivida miþ ïmma fragibands uns allos missadedins. afsvairbands þos ana uns vadjabokos raginam seinaim. þatei vas andaneiþo uns jah þata usnam us midumai ganagljands ïta du galgin. andhamonds sik leika reikja jah valdufnja gatarhida balþaba gablauþjands þo bairhtaba ïn sis. ni manna nu ïzvis bidomjai ïn mata aiþþau ïn dragka aiþþau ïn dailai dagis dulþais aiþþau fulliþe aiþþau sabbatum. þatei ïst skadus þize anavairþane ïþ leik xristaus. ni washun ïzvis gajiukai viljands ïn hauneinai jah blotinassau aggile. þatei ni saw ushafjands sik svare ufblesans fram fraþja leikis seinis jah ni habands haubiþ. us þammei all leik þairh gavissins jah gabindos auknando jah þeihando vahseiþ du vahstau guþs. jabai gasvultuþ miþ xristau af stabim þis fairwaus. wa þanaseiþs sve qivai ïn þamma fairwau urrediþ. ni teikais ni atsnarpjais ni kausjais. þatei ïst all du riurein. þairh þatei ïs brukjaidau bi anabusnim jah laiseinim manne. þoei sind sveþauh vaurd habandona handugeins þuhtaus ïn fastubnja jah hauneinai hairtins jah unfreideinai leikis ni ïn sveriþo wizai du soþa leikis. jabai nu miþurrisuþ xristau. þoei ïupa sind sokeiþ. þarei xristus ïst ïn taihsvai guþs sitands. þaimei ïupa sind fraþjaiþ ni þaim þoei ana airþai sind. unte gadauþnodeduþ jah libains ïzvara gafulgina ïst miþ xristau in guþa. þan xristus svikunþs vairþiþ libains ïzvara. þanuh jah jus bairhtai vairþiþ miþ ïmma ïn vulþau. dauþeiþ nu liþuns ïzvarans þans þaiei sind ana airþai horinassu unhrainein vinnon lustu ubilana jah faihugeironi. sei ïst galiugagude skalkinassus. þairh þoei qimiþ hatis guþs ana sunum ungalaubeinais. ïn þaimei jah jus ïddjeduþ simle. þan libaideduþ ïn þaim. ïþ nu aflageiþ jah jus þo alla hatis þvairhein unselein anaqiss aglaitivaurdein. us munþa ïzvaramma ni usgaggai. ni liugaiþ ïzvis misso afslaupjandans ïzvis þana fairnjan mannan miþ tojam ïs jah gahamoþ niujamma þamma ananividin du ufkunþja bi frisahtai þis saei gaskof ïna. þarei nist kreks jah ïudaius. bimait jah faurafilli. barbarus jah skyþus. skalks jah freis. ak alla jah ïn allaim xristus. gahamoþ ïzvis nu sve gavalisai guþs veihans jah valisans brusts bleiþein armahairtein selein haunein a... qairrein usbeisnein. þulandans ïzvis misso jah fragibandans silbans. jabai was viþra wana habai fairina svasve jah xristus fragaf ïzvis sva jah jus taujaiþ. aþþan ufar alla friaþva. sei ïst gabindi ustauhtais. jah gavairþi guþs svignjaiþ ïn hairtam ïzvaraim. ïn þammei jah laþodai vesuþ ïn ainamma leika jah aviliudondans vairþaiþ. vaurd xristaus bauai ïn ïzvis gabigaba. ïn allai handugein jah frodein ahmeinai laisjandans jah talzjandans ïzvis silbans psalmom hazeinim saggvim ahmeinaim ïn anstai siggvandans ïn hairtam ïzvaraim fraujin. all þiswah þatei taujaiþ ïn vaurda aiþþau ïn vaurstva. all ïn namin fraujins ïesuis aviliudondans guþa attin þairh ïna. jus qinons ufhausjaiþ vairam ïzvaraim sve gaqimiþ ïn fraujin. vairos frijoþ qenins ïzvaros jah ni sijaiþ baitrai viþra þos. barna ufhausjaiþ fadreinam bi all. unte þata vaila galekaiþ ïst ïn fraujin. jus attans ni gramjaiþ barna ïzvara du þvairhein ei ni vairþaina ïn unlustau. þevisa ufhausjaiþ bi all leika fraujam ni ïn augam skalkinondans sve mannam samjandans ak ïn ainfalþein hairtins ogandans guþ. þiswah þatei taujaiþ us saivalai vaurkjaiþ sve fraujin ni mannam vitandans þatei af fraujin nimiþ andalauni arbjis. unte fraujin xristau skalkinoþ. sa auk skaþula andnimiþ þatei skoþ jah nist viljahalþei at guþa. jus fraujans garaiht jah ïbnassu þevisam atkunnaiþ vitandans þatei aihuþ jah jus fraujan ïn himinam. bidai haftjandans ïzvis vakandans ïn ïzai ïn aviliudam. bidjandans samana jah bi uns ei guþ uslukai unsis haurd vaurdis du rodjan runa xristaus ïn pizozei jah gabundans ïm. ei gabairhtjau þo svasve skuljau rodjan. ïn handugein gaggaiþ du þaim uta þata mel usbugjandans. vaurd ïzvar sinteino ïn anstai salta gasuqoþ siai ei viteiþ waiva skuleiþ ainwarjammeh andhafjan. þatei bi mik ïst all gakanneiþ ïzvis tykekus sa liuba broþar jah triggva andbahts jah gaskalki ïn fraujin. þanei ïnsandida du ïzvis duþþe ei kunnjai wa bi ïzvis ïst jah gaþrafstjai hairtona ïzvara miþ aunisimau þamma liubin jah triggvin broþr. saei ïst us ïzvis. þaiei all ïzvis gakannjand þatei her ïst. goleiþ ïzvis areistarkus sa miþfrahunþana mis jah markus gadiliggs barnabins. du þanei nemuþ anabusnins. jabai qimai at ïzvis. andnimaiþ ïna. jah ïesus saei haitada justus þaiei sind us bimaita. þai ainai gavaurstvans sind þiudangardjos guþs. þaiei vesun mis du gaþrafsteinai. goleiþ ïzvis aipafras sa us izvis skalks xristaus sa sinteino usdaudjands bi ïzvis ïn bidom ei standaiþ allavaurstvans jah fullavitans ïn allamma viljin guþs. veitvodja auk ïmma þatei habaiþ manag aljan bi ïzvis jah du þans þaiei sind ïn laudeikaia jah ïairaupaulein. goleiþ ïzvis lukas leikeis sa liuba. goleiþ þans ïn laudeikaia broþruns jah nymfan jah þo ïngardjon ïs aikklesjon. jah þan ussiggvaidau at ïzvis so aipistaule. taujaiþ ei jah ïn laudekaion aikklesjon ussiggvaidau jah þoei ïst us laudeikaion jus ussiggvaid. jah qiþaiþ arkippau saiw þata andbahti þatei andnamt ïn fraujin ei ïta usfulljais. goleins meinai handau pavlaus. gamuneiþ meinaizos bandjos. ants miþ ïzvis amen.
11.2
du kaulaussaim ustauh
12
DU þAISSALAUNEIKIM. ·A·
12
-- jah guþ waiva veihaba jah garaihtaba jah unfairinodaba ïzvis þaim galaubjandam vesum. svasve vituþ ainwarjanoh ïzvara sve atta barna seina bidjandans ïzvis jah gaþlaihandans jah veitvodjandans du gaggan ïzvis vairþaba guþs. saei laþoda ïzvis du seinai þiudangardjai jah vulþau. duþe jah veis aviliudom guþa unsveibandans. unte nimandans at uns vaurd hauseinais guþs andnemuþ ni svasve vaurd manne ak svasve ïst sunjaba vaurd guþs. þatei jah vaurkheiþ ïn izvis juzei galaubeiþ. jus auk galeikondans vaurþuþ broþrjus aikklesjom guþs þaim visandeim ïn ïudaia ïn xristau ïesu. unte þata samo vunnuþ jah jus fram ïzvaraim ïnkunjam svasve jah veis fram ïudaium. þaiei jah fraujin usqemun ïesua jah svesaim praufetum jah uns fravrekun jah guþa ni galeikandans jah allaim mannam andaneiþans sind. varjandans uns du þiudom rodjan ei ganisaina du usfulljan seinos fravaurhtins sinteino. aþþan snauh ana ïns hatis guþs und andi. aþþan veis broþrjus gaainanaidai af ïzvis du mela weilos andvairþja ni hairtin ufarassau sniumidedum andaugi ïzvara gasaiwan ïn managamma lustau. unte vildedum qimam at ïzvis ïk raihtis pavlus jah ainamma sinþa jah tvaim jah analatida uns satana. wa auk ist unsara vens aiþþau faheþs aiþþau vaips woftuljos. niu jus ïn andvairþja fraujins unsaris ïesuis xristaus ïn ïs quma. jus auk siuþ vulþus unsar jah faheþs. ïn þizei ju ni usþulandans þanamais galeikaida uns ei biliþanai veseima ïn aþeinim ainai. jah ïnsandidedum teimauþaiu broþar unsarana jah andbaht guþs ïn aivaggeljon xristaus ei ïzvis gatulgjai jah bidjai bi galaubein ïzvara. ei ni ainshun afagjaidau ïn þaim aggviþom. silbans auk. vituþ þatei du þamma ratidai sijum. jah auk þan vesum at ïzvis. fauraqeþum ïzvis þatei anavairþ vas uns du vinnan agliþos svasve jah varþ jah vituþ. duþþe jah ïk ju ni usþulands ïnsandida du ufkunnan galaubein ïzvara ïbai aufto usfaifraisi ïzvis sa fraisands jah svare vairþai arbaiþs unsara. aþþan nu at quimandin teimauþaiu at unsis fram ïzvis jah gateihandin uns galaubein friaþva ïzvara jah þatei gaminþi unsar habaiþ god sinteino gairnjandans unsis gasaiwan svasve jah veis ïzvis. ïnuh þis gaþrafstidai sijum broþrjus fram ïzvis ana allai nauþai jah aglon unsarai ïn ïzvaraizos galaubeinais. unte sai libam. jabai jus gastandiþ ïn fraujin. wa auk aviliude magum usgildan fraujin guþa bi ïzvis ana allai fahedai. þizaiei faginom ïn ïzvara faura guþa unsaramma. naht jah daga ufarassau bidjandans ei gasaiwaima andvairþja ïzvara jah ustiuhaima vaninassu galaubeinais ïzvaraizos. aþþan silba guþ jah atta unsar jah frauja unsar ïesus xristus garaihtjai vig unsarana du ïzvis. aþþan ïzvis frauja managjai jah ganohnan gataujai friaþvai ïn ïzvis misso jah allans svasve jah veis ïn ïzvis du tulgjan hairtona ïzvara unfairinona ïn veihiþai faura guþa jah attin unsaramma ïn quma fraujins unsaris ïesuis xristaus miþ allaim þaim veiham seinaim. þannu nu broþrjus anahaitam bidai ïzvis jah bidjam ïn fraujin ïesua ei svasve andnemuþ at uns waiva skuluþ gaggan jah galeikan guþa svasve jah gaggiþ jah gaaukaiþ mais. vituþ auk waizos anabusnins atgebum ïzvis þairh fraujan ïesu xristu. þata auk ïst vilja guþs veihiþai ïzvara ei gahabaiþ ïzvis af kalkinassau. ei viti warjizuh ïzvara gastaldan sein kas ïn veihiþai jah sveriþai. ni ïn gairunja lustaus svasve jah þiudos. þozei ni kunnun guþ. ei was ni ufargaggai nih bifaih..-- broþar seinana. unte fraveitands frauja ïst allaize svasve jah fauraqeþum ïzvis jah veitvodidedum. ni auk laþoda uns guþ du unhrainiþai ak du veihiþai. ïnuh þis nu saei ufbrikiþ. ni mann ufbrikiþ ak guþa saei gaf ahman seinana veihana ïzvis. aþþan bi broþrulubon ni þaurbum meljan ïzvis. unte silbans jus at guþa uslaisidai sijuþ du frijon ïzvis misso. jah auk taujiþ þata ïn allans broþruns ïn allai makidonai. aþþan bidjam ïzvis broþrjus biauknan mais jah biarbaidjan anaqal jah taujan svesa jah vaurkjan handum ïzvaraim svasve jah ïzvis anabudum. ei gaggaiþ gafehaba du þaim þaiei uta sind jah ni ainishun wis þaurbeiþ. aþþan ni vileima ïzvis unveisans broþrjus bi þans anaslepandans ei ni saurgaiþ sve þai anþarai þaiei ni haband ven. unte jabai galaubjam þatei ïesus gasvalt jah usstoþ. sva jah guþ þans þaiei anasaislepun þairh ïesu tiuhaiþ miþ ïmma. þatuþ-- þan ïzvis qiþam ïn vaurda fraujins þatei veis þai libandans þai bilaibidans ïn quma fraujins ni bisnivam faur þans anaslepandans. unte silba frauja ïn haitjai ïn stibnai arkaggilaus jah ïn þuthaurna guþs dalaþ atsteigiþ af himina jah dauþans þai ïn xristau usstandand faurþis. þaþro þan veis þai libandans þai aflifnandans suns miþ ïmma fravilvanda ïn milhmam du gamotjan fraujin ïn luftau jah framvigis miþ; fraujin vairþam. svaei nu þrafsteiþ ïzvis misso ïn þaim vaurdam. aþþan bi þo þeihsa jah mela broþrjus ni þaurbum ei ïizvis meljaima. unte silbans gaaggvo vituþ þatei dags fraujins sve þiubs ïn naht sva qimiþ. þan qiþand gavairþi jah tulgiþa. þanuh unveniggo ïns biqimith fralusts svasve sair qiþuhaftons jah unþaþliuhand. aþþan jus broþrjus ni sijuþ ïn riqiza ei sa dags ïzvis sve þiubs gafahai. unte allai jus sunjus liuhadis sijuþ jah sunjus dagis ni siuþ nahts ni riqizis. þann nu ni slepaima sve þai anparai ak vakaima jah varai sijaima. unte þaiei slepand. naht slepand jah þaiei drugkanai vairþand. nahts drugkanai vairþand. ïp veis dagis visandans unskavai sijaima gahamodai brunjon galaubeinais jah friaþvos jah hilma venai nasseinais. unte ni satida uns guþ ïn hatis ak du gafreideinai ganistais þairh fraujan unsarana ïesu xristu. saei gasvalt faur uns ei jaþþe slepaima jaþþe vakaima samana miþ ïmma libaima. ïnuh þis þrafsteiþ ïzvis misso jah timrjaiþ ainwarjizuh anþar anþarana svasve jah taujiþ. aþþan bidjam ïzvis broþrjus kunnan þans arbaidjandans ïn ïzvis jah faurstassjans ïzvarans ïn fraujin. sveraiþ ïns ufarassau ïn friaþvai ïn vaurstvis ïze jah gavairþi habaiþ ïn ïzvis. bidjamuþ- þan ïzvis broþrjus talzjaiþ þans ungatassans þrafstjaiþ þans grindafraþjans usþulaiþ þans siukans usbeisneigai sijaiþ viþra allans. saiwiþ ïbai was ubil ana ubilamma wamma usgildai ak sinteino þiuþ laistjaiþ miþ ïzvis misso jah viþra allans. sinteino faginoþ ïn fraujin. unsveibandans bidjaiþ. ïn allamma aviliudoþ. þata auk ïst vilja guþs ïn xristau ïesu ïn ïzvis. ahman ni afwapjaiþ. praufetjam ni frakunneiþ. aþþan all uskiusaiþ. þatei goþ sijai gahabaiþ. af allamma vaihte ubilaizo afhabaiþ ïzvis. aþþan silba guþ gavairþjis gaveihai ïzvis allandjo jah gahailana ïzvarana ahman jah saivala jah leik unfairinona ïn quma fraujins unsaris ïesuis xristaus gafastaidau. triggvs saei laþoda ïzvis. saei jah taujiþ. broþrjus bidjaiþuþ- pan jah bi uns. goljaiþ broþruns allans ïn gafrijonai veihai. bisvara ïzvis ïn fraujin ei ussiggvaidau so aipistaule þaim veiham broþrum. ansts fraujins unsaris ïesuis xristaus miþ ïzvis. amen.
13.1
DU þAISSALAUNEKAIUM ANþARA ANASTODEIþ.
13.1
Pavlus jah silbanus jah teimauþaius aikklesjon þaissalauneikaie ïn guþa attin unsaramma jah fraujin ïesu xristau. ansts ïzvis jah gavairþi fram guþa attin unsaramma jah fraujin ïesu xristau. aviliudon skulum guþa sinteino ïn ïzvara broþrjus svasve vairþ ïst. unte ufarvahseiþ galaubeins ïzvara jah managniþ friaþva ainwarjizuh allaize. ïzvara ïn ïzvis misso. svaei veis silbans ïn ïzvis wopam ïn aikklesjom guþs ïn stivitjis ïzvaris jah galaubeinais ïn allaim vrakjom ïzvaraim jah aglom þozei usþulaiþ. taikn garaihtaizos stauos guþs du vairþans briggan ïzvis þiudangardjos guþs ïn þizozei jah vinniþ. sveþauh jabai garaiht ïst at guþa usgildan þaim gaþreihandam uns aggviþa. ïþ izvïs gaþraihanaim ïusila miþ uns ïn andhuleinai fraujins unsaris ïesuis xristaus af himinam miþ aggilum mahtais ïs. ïn funins lauhmonai gibandins fraveit ni kunnandam guþ jah ni ufhausjandam aivaggeljon fraujins unsaris ïesuis xristaus. þaiei....... fralust aiveinon fram andvairþja fraujins jah fram vulþau mahtais ïs. þan qimiþ ushauhjan ïn þaim veiham ïs jah..... le...... ba...... ïn allaim þaim galaubjandam unte galaubida ïst veitvodei unsara ïzvis in jainamma daga. du þammei jah bidjam sinteino bi ïzvis ei ïzvis vairþans briggai þizos laþonais guþ unsar jah fulljai alla leikain þiuþeinais seinaizos jah vaurstv galaubeinais ïn mahtai. ei ushauhnai namo fraujins unsaris ïesuis ïn ïzvis jah jus ïn ïmma bi anstai guþs unsaris jah fraujins unsaris ïesuis xristaus. aþþan bidjam ïzvis broþruns ïn qumis fraujins unsaris ïesuis xristaus jah.. gaqumþais unsaraizos du ïmma. du ni sprauto vagjan ïzvis ahin nih drobnan nih þairh ahman nih þairh vaurda nih þairh aipistaulein sve þairh uns þatei ïnstandai dags xristaus. ni washun ïzvis usluto wamma haidau unte niba qimiþ afstass faurþis jah andhulids vairþai manna fravaurhtais sunus fralustais. sa andstandands jah ufarhafjands sik ufar all qiþana guþ aiþþau allata blotinassu svaei ïn guþs al sitan s...---- unsaros. aþþan silba frauja unsar ïesus xristus jah guþ jah atta unsar saei frijoda uns jah atgaf gaþlaiht aiveina jah ven goda ïn anstai. gaþrafstjai hairtona ïzvara jah gatulgjai ïn allaim vaurstvam jah vaurdam godaim. þata anþar ei bidjaiþ jah bi unsis broþrjus ei vaurd fraujins þragjai jah mikiljaidau svasve jah at ïzvis. jah ei us laus jaindau af gastojanaim jah ubilaim mannam. ni auk ïst allaim galaubeins. aþþan triggvs frauja saei gatulgeiþ ïzvis jah galausjai ïzvis af þamma ubilin. aþþan gatrauam ïn fraujin ei þatei anabudum ïzvis jah taujip jah taujan habaiþ. frauja garaihtjai hairtona izvara ïn friaþvai guþs jah ïn usþulainai xristaus. aþþan anabiudam ïzvis broþrjus ïn namin fraujins unsaris ïesuis xristaus ei gaskaidaiþ ïzvis af allamma broþre wairbandane ungatassaba jah ni bi anafilham þoei andnemuþ at uns. silbans auk kunnuþ waiva skuld ïst galeikon unsis. unte ni ungatevidai vesum ïn ïzvis nï arvjo hlaib matidedum at wamma ak vinnandans arbaidai naht jah daga vaurkjandans ei ni kauridedeima wana ïzvara. ni þatei ni habaidedeima valdufni ak ei uns silbans du frisahtai gebeima du galeikon unsis. jah auk þan vesum at ïzvis pata ïzvis anabudum ei jabai was ni vili vaurkjan ni matjai. hausjam auk sumans wairbandans ïn ïzvis ungatassaba ni vaiht vaurkjandans ak fairveitjandans. þaimuh svaleikaim anabiudam jah bidjam ïn fraujin ïesua xristau ei miþ rimisa vaurkjandans seinana hlaib matjaina. aþþan jus broþrjus ni vairþaiþ usgrudjans vaila taujandans. ïþ jabai was ni ufhausjai vaurda unsaramma þairh þos bokos þana gatarhjaiþ. ni blandaiþ ïzvis miþ ïmma ei gaskamai sik. jah ni svasve fijand ïna rahnjaiþ ak talzjaiþ sve broþar. aþþan silba frauja gavairþeis gibai ïzvis gavairþi sinteino ïn allaim stadim. frauja miþ allaim ïzvis. so goleins meinai handau pavlaus þatei ïst bandvo ana allaim aipistaulem meinaim. sva melja. ansts fraujins unsaris ïesuis xristaus miþ allaim ïzvis. amen.
13.2
du þaissalauneikaium anþara ustauh.
14
DU þAIMAUþAIAU FRUMEI DUSTODEIþ.
14
Pavlus apaustaulus xristaus ïesuis bi anabusnim guþs nasjandis unsaris jah xristaus ïesuis venais unsaraizos. þeimauþaiu valisin barna ïn galaubeinai ansts armaio gavairþi fram guþa attin jah xristau ïesu fraujin unsaramma. svasve baþ þuk saljan ïn aifaison galeiþands makidonais ei faurbiudais sumaim ei anþarleiko ni laisjaina. niþ- þan atsaiwaina spille jah gabaurþivaurde andilausaize þoei soknim andstaldand mais þau timreinai guþs þizai visandein ïn galaubeinai. aþþan andeis ïst anabusnais friaþva us hrainjamma hairtin jah miþvissein godai jah galaubeinai unhindarveisai. af þaimei sumai afairzidai usvandidedun du lausavaurdein. viljandans visan vitodalaisarjos ni fraþjandans nih wa rodjand nih bi wa stiurjand. aþþan vitum þatei god ïst vitoþ jabai was ïs vitodeigo brukeiþ. vitands þatei garaihtamma vitoþ nist satiþ ak vitodalausaim jah untalaim jah unsibjaim jah fravaurhtaim jah unairknaim jah usveihaim attans bliggvandam jah aiþeins bliggvandam mannans maurþrjandam horam mannans gaþivandam liugnjam ufarsvaram jah jabai wa alja þizai hailon laiseinai andstandand. sei ïst bi aivaggeli vulþaus þis audagins guþs þatei gatrauaiþ ïst mis, jah aviliudo þamma ïnsvinþjandin mik xristau ïesu fraujin unsaramma unte galaubjandan mik gahugida gasatjands ïn andbahtja. ïkei faura vas vajamerjands jah vraks jah ufbrikands akei gaarmaiþs vas unte unvitands gatavida ïn ungalaubeinai. ïþ ufarassiþ ansts fraujins miþ galaubeinai jah friaþvai þizai ïn xristau. triggv þata vaurd jah allaizos andanumtais vairþ þatei xristus ïesus qam ïn þamma fairwau fravaurhtans nasjan þizeei frumists ïm ïk. akei dupe gaarmaiþs varþ ei ïn mis frumistamma ataugidedi xristaus ïesus alla usbeisnein du frisahtai þaim ïze anavairþai vesun du galaubjan ïmma du libainai aiveinon. aþþan þiudana aive undivanjamma ungasaiwanamma ainamma frodamma guþa sveriþa jah vulþus ïn aldins aive amen. þo anabusn anafilha þus barnilo teimauþaiu bi þaim faura faursnivandam ana þuk praufetjam ei driugais ïn þaim þata godo drauhtivitoþ. habands galaubein jah goda miþvissein þizaiei sumai afskiubandans bi galaubein naqadai vaurpun. þizeei ïst hymainaius jah alaiksandrus þanzei anafalh satanin ei gatalzjaindan ni vajamerjan. bidja nu frumist allis taujan bidos aihtronins liteinins aviliuda fram allaim mannam. fram þiudanam jah fram allaim þaim ïn ufarassau visandam ei slavandein jah sutja los bauaima ïn allai gagudein jah gariudja. þatuþ- þan ïst god jah andanem ïn andvairpja nasjandis unsaris guþs. saei allans mans vili ganisan jah ïn ufkunþja sunjos qiman. ains allis guþ ains jah midumonds guþs jah manne manna xristus ïesus. sa gibands sik silban andabaht faur allans veitvodein melam svesaim. du þammei gasatiþs ïm ïk merjands jah apaustaulus sunja qiþa ïn xristau ni liuga laisareis þiudo ïn galaubeinai jah sunjai. viljau nu vairans bidjan ïn allaim stadim ushafjandans sviknos handuns ïnuh þvairhein jah tveiflein. samaleiko jah qinons ïn gafeteinai hrainjai miþ gariudjon jah mahein fetjandeins sik ni ïn flahtom aiþþau gulþa aiþþau markreitum aiþþau vastjom galubaim. ak þatei gadob ïst qinom gaha tandeim guþ blotan þairh vaurstva goda. qino ïn hauïþa galaisjai sik ïn allai ufhauseinai. ïþ galaisjan qinon ni uslaubja ni frauginon faura vaira ak visan ïn þahainai. adam auk fruma gadigans varþ þaþroh aivva. jah adam ni varþ uslutoþs ïþ qino uslutoda ïn missadedai varþ. ïþ ganisiþ þairh barne gabaurþ jabai gastandand ïn galaubeinai jah friaþvai jah veihiþai miþ gafraþjein. triggv þata vaurd jabai was aipiskaupeins gairneiþ godis vaurstvis gairneiþ. skal nu aipiskaupus ungafairinonds visan ainaizos qenais aba andaþahts gariuds froþs gafaurs gastigods laiseigs nih veinnas ni slahals ak sutis airknis ni sakjis ni faihufriks seinamma garda vaila fauragaggands barna habands ufhausjandona miþ allai anaviljein. ïþ jabai was seinamma garda fauragaggan ni mag waiva aikklesjon guþs gakarai. nih niujan satidana ïbai aufto ufarhauhiþs ïn staua atdriusai unhulþins. skal auk ïs veitvodiþa goda haban fram þaim uta ei ni atdriusai ïn ïdveit jah hlamma unhulpins. jah sva diakaununs gariudans nih faihufrikans ni veina filu haftjandans nih aglaitgastaldans. habandans runa galaubeinais ïn hrainjai gahugdai. jah þai þan gakiusaindau frumist jas- sva andbahtjaina ungafairinodai visandans. qinons samaleiko gariudos ni diabulos gafaurjos triggvos ïn allamma. diakaunjus sijaina ainaizos qenais abans barnam vaila fauragaggandans jah seinaim gardim. þai auk vaila andbahtjandans grid goda fairvaurkjand jah managa balþein galaubeinai þizai ïn xristau ïesu. þata þus melja venjands qiman at þus sprauto. aþþan jabai sainjau ei vitais waiva skuld ïst ïn garda guþs usmitan saei ïst aikklesjo guþs libandins sauls jah tulgiþa sunjos. jah unsahtaba mikils ïst gagudeins runa saei gabairhtiþs varþ ïn leika garaihts gadomiþs varþ ïn ahmin ataugids varþ þaim aggilum merids varþ ïn þiudom galaubiþs varþ ïn fairwau andnumans varþ ïn vluþau. aþþan ahma svikunþaba qiþiþ þatei ïn spidistaim dagam afstandand sumai galaubeinai atsaiwandans ahmane airziþos jah laiseino unhulþono. ïn liutein liugnavaurde jah gatandida habandane svesa miþvissein. varjandane liugos gaþarban mate þanzei guþ gaskop du andniman miþ aviliudam galaubjandam jah ufkunnandam sunja. unte all gaskaftais guþs goþ jah ni vaiht du usvaurpai miþ aviliudam andnuman. gaveihada auk þairh vaurd guþs jah bida. þata ïnsakands broþrum goþs vairþis andbahts xristaus ïesuis alands vaurdam galaubeinais jah godaizos laiseinais þoei galaistides. ïþ þo usveihona sve usalþanaizo spilla bivandei ïþ þroþei þuk silban du gagudein. aþþan leikeina usþroþeins du favamma ïst bruks ïþ gagudei du allamma ïst bruks gahaita habandei libainais þizos nu jah þizos anavairþons. triggv þata vaurd jah allaizos andanumtais vairþ. duþþe allis arbaidjam jah ïdveitjanda unte venidedum du guþa libandin saei ïst nasjands allaize manne þishun galaubjandane. anabiud þata jah laisei. ni manna þeinai jundai frakunni ak frisahts sijais þaim galaubjandam ïn vaurda ïn usmeta ïn friaþvai ïn galaubeinai ïn svikniþai. unte qima gaumei saggva boko gaþlaihtai laiseinai. ni sijais unkarja þizos ïu þus anstais sei gibana varþ þns þairh praufetjans afar analageinai handive praizbytaireis. þo sido( þize) ïnuþ- þaim sijais ei þatei þeihais þu svikunþ sijai allaim. atsaiw du þus silbin jah du laiseinai usdaudo þairhvis ïn þaim. þatuh auk taujands jah þuk silban ganasjis jah hausjandans þus. seneigana ni andbeitais ak gaþlaih sve attin juggans sve broþruns seneigos sve aiþeins juggos sve svistruns ïn allai sviknein. viduvons sverai þozei bi sunjai sijaina viduvons. ïþ jabai wo viduvono barna aiþþau barne barna habai galaisjaina sik faurþis svesana gard barusnjan jah andalauni usgiban fadreinam þata auk ïst god jah andanem ïn andvairþja guþs. aþþan soei bi sunjai viduvo ïst jah ainakla venida du guþa jah þairhvisiþ ïn bidom nahtam jah dagam. ïþ so vizondei ïn azetjam jah libandei dauþa ïst. jah þata inabiud ei ungafairinodos sijaina. aþþan jabai was svesaim þishun ïngardjam ni gaþlaihiþ galaubein ïnvidiþ jah ïst ungalaubjandin vairsiza. viduvo gavaljaidau ni mins saihstigum jere sei vesi ainis abins qens ïn vaurstvam godaim veitvodiþa habandei jah barna fodidedi jah gastins andnemi jah veihaim fotuns þvohi jah aglons vinnandam andbahtidedi jah allamma vaurstve godaize afarlaistidedi. ïþ juggos viduvons bivandei..... galaubein vana gatavidedun. aþþan samana jah unvaurstvons laisjand sik þairhgaggan gardins aþþan ni þatain unvaurstvons ak jah unfaurjos jah fairveitjandeins jah rodjandeins þoei ni skulda sind. viljau nu juggos liugan barna bairan garda valdan....... viduvons andbahtjai ïm- jah ni kaurjaidau aikklesjo ei þaim bi sunjai....... ïn vaurda jah laiseinai. qaþ auk gameleins auhsau þriskandin munþ ni faurvaipjais jah vairþs sa vaurstva mizdons ïs. bi praizbyterein vroh ni andnimais niba ïn andvairþja tvadje aiþþau þrije veitvode. ïþ þans fravaurhtans ïn andvairþja allaize gasak ei jah þai anþarai agis habaina. veitvodja ïn andvairþja guþs jah fraujins unsaris ïesuis xristaus jah þize gavalidane aggile ei þata fastais ïnu faurdomein ni vaiht taujands bi viljahalþein. handuns sprauto ni mannhun lagjais ni gamainja siais fravaurhtim framaþjaim þuk silban sviknana fastais. ju ni drigkais þanamais vato ak veinis leitil brukjais ïn qiþaus þeinis jah þizo ufta sauhte þeinaizo. sumaize manne fravaurhteis svikunþos sind faurbisnivandeins du stauai sumaize þan jah afargaggand. samaleiko þan jah vaurstva goda svikunþa sind jah þa aljaleikos sik habandona filhan ni mahta sind. sva managai sve sijaina uf jukuzjai skalkans seinans fraujans allaizos sveriþos vairþans rahnjaina ei namo fraujins jah laiseins ni vajamerjaidau. aþþan þaiei galaubjandans haband fraujans ni frakunneina unte broþrjus sind ak mais skalkinona unte galaubjandans sind jah liubai þaiei vailadedais gadailans sind. þata laisei jah gaþlaih. jabai was aljaleikos laisjai jah ni atgaggai du hailaim vaurdam þaim fraujins unsaris ïesuis xristaus jah þizai bi gagudein laiseinai. ïþ hauhþuhts ni vaiht vitands ak siukands bi soknins jah vaurdajiukos us þaimei vairþand neiþa maurþra haifsteis anaqisseis anamindeis ubilos ushalþeins fravardidaize manne ahin at þaimei gatarniþ ïst sunja hugjandane faihugavaurki visan gagudein. aþþan ïst gavaurki mikil gagudei miþ ganauhin. ni vaiht auk brahtedum ïn þamma fairwau. bi sunjai þatei ni usbairan wa magum. aþþan habandans usfodein jah gaskadvein þaimuh ganohidai sijaima. aþþan þaiei vileina gabigai vairþan atdriusand ïn fraistubnja jah hlamma unhulþins jah lustuns managans unnutjans jah skaþulans þaiei saggqjand mans ïn fravardein jah fralust. vaurts allaize ubilaize ïst faihugeiro þizozei sumai gairnjandans afairzidai vaurþun af galaubeinai jah sik silbans gaþivaidedun sairam managaim. ïþ þu jai manna guþs þata þliuhais ïþ laistjais garaihtein gagudein galaubein friaþva þulain qairrein. haifstei þo godon haifst galaubeinais undgreiþ libain aiveinon du þizaiei laþoþs ïs jah andhaihaist þamma godin andahaita ïn andvairþja managaize veitvode. anabiuda ïn andvairþja guþs þis gaqiujandins alla jah xristaus ïesuis þis veitvodjandins uf paunteau peilatau þata godo andahait. fastan þuk þo anabusn unvamma ungafairinoda und qum fraujins unsaris ïesuis xristaus. þanei ïn melam svesaim taikneiþ sa audaga jah ains mahteiga jah þiudans þiudanondane jah frauja fraujinondane. saei ains aih undivanein jah liuhaþ bauïþ unatgaht þanei saw manne ni ainshun nih sai...--
15
DU TEIMAUþAIU ANþARA.
15
Pavlus apaustaulus ïesuis xristaus þairh viljan guþs bi gahaitam libainais þizos ïn xristau ïesu. teimauþaiau liubin barna ansts armaio gavairþi fram guþa attin jah xristau ïesu fraujin unsaramma. aviliudo guþa meinamma þammei skalkino fram fadreinam ïn hrainjai gahugdai waiva unsveibando haba bi þuk gaminþi ïn bidom meinaim naht jah daga. gairnjands puk gasaiwan gamunands tagre þeinaize ei fahedais usfullnau. gamaudein andnimands þizos sei ïst ïn þus unliutons galaubeinais sei bauaida faurþis ïn avon þeinai lauïdja jah aiþein þeinai aivneika. aþþan traua þatei jah ïn þus. ïn þizozei vaihtais gamaudja þuk anaqiujan anst guþs sei ïst ïn þus þairh analagein handive meinaizo. unte ni gaf unsis guþ ahman faurhteins ak mahtais jah friaþvos jah ïnaheins. ni nunu skamai þuk veitvodiþos fraujins unsaris ïesuis nih meina bandjins ïs ak miþarbaidei aivaggeljon bi mahtai guþs þis nasjandins uns jah laþondins laþonai veihai ni bi vaurstvam unsaraim ak bi seinai leikainai jah anstai sei gibana ïst unsis ïn xristau ïesu faur mela aiveina. ïp gasvikunþida nu þairh gabairhtein nasjandis unsaris ïesuis xristaus gatairandins raihtis dauþau ïþ galiuhtjandins libain jah unriurein þairh aivaggeljon. ïn þoei gasatiþs ïm ïk merjands jah apaustaulus jah laisareis þiudo. ïn þizozei fairinos jah þata vinna. akei nih skama mik unte vait wamma galaubida jah gatraua þammei mahteigs ïst þata anafilh mein fastan ïn jainana dag. frisaht habands hailaize vaurde þoei at mis hausides ïn galaubeinai jah friaþvai ïn xristau ïesu. þata godo anafilh fastai þairh ahman veihana saei bauïþ ïn uns. vaist þatei afvandidedun sik af mis allai þaiei sind ïn asiai. þizei ïst fygailus jah airmogaineis. gibai armaion frauja auneiseifauraus garda unte ufta mik anaþrafstida jah naudibandjo meinaizo ni skamaida sik. ak qimands ïn rumai usdaudo sokida mik jah bigat. gibai frauja ïmma bigitan armahairtein at fraujin ïn jainamma daga jah wan filu mais ïn aifaison andbahtida mis vaila þu kant. þu nu barn mein valiso ïnsvinþei þuk ïn anstai þizai ïn xristau ïesu jah þoei hausides at mis þairh managa veitvodja vaurda guþs þo anafilh triggvaim mannam þaiei vairþai sijaina jah anþarans laisjan. þu nu arbaidei sve gods gadrauhts xristaus ïesuis. ni ainshun drauhtinonds fraujin dugavindiþ sik gavaurkjam þizos aldais ei galeikai þammei drauhtinoþ. jah þan jabai haifsteiþ was ni veipada niba vitodeigo brikiþ. arbaidjands airþos vaurstvja skal frumist akrane andniman. fraþei þatei qiþa. gibiþ auk þus frauja fraþi us allaim. gamuneis xristu ïesu urrisanana us dauþaim us fraiva davidis bi aivaggeljon meinai. ïn þizaiei arbaidja und bandjos sve ubiltojis. akei vaurd guþs nist gabundan. ïnuh þis all gaþula bi þans gavalidans ei jah þai ganist gatilona sei ïst ïn xristau ïesu miþ vulþau aiveinamma. triggv þata vaurd jabai miþgadauþnodedum jah miþlibam. jabai gaþulam jah miþþiudanom. jabai afaikam jah ïs afaikiþ uns. jabai ni galaubjam jains triggvs visiþ afaikan sik silban ni mag. þizei gamaudei veitvodjands ïn andvairþja fraujins. vaurdam veihan du ni vaihtai daug niba usvalteinai þaim hausjondam. usdaudei puk silban gakusanana usgiban guþa vaurstvjan unaiviskana raihtaba raidjandan vaurd sunjos. ïþ þo dvalona usveihona lausavaurdja bivandei unte filu gaggand du afgudein. jah vaurd ïze sve gund vuliþ. þizeei vesun ymainaius jah filetus. þaiei bi sunja usvissai usmetun qiþandans usstass ju vaurþana jah galaubein sumaize usvaltidedun. aþþan tulgus grunduvaddjus guþs standiþ habands sigljo þata. kunþa frauja þans þaiei sind ïs jah afstandai af unselein wazuh saei namnjai namo fraujins. aþþan ïn mikilamma garda ni sind þatainei kasa gulþeina jah silubreina ak jah triveina jah digana jah suma du sverain sumuþ- þan du unsverain. aþþan jabai was gahrainjai sik þizei vairþiþ kas du sveriþai gaveihaiþ bruk fraujin du allamma vaurstve godaize gamanviþ. aþþan juggans lustuns þliuh ïþ laistei garaihtein galaubein friaþva gavairþi miþ þaim bidai anahaitandam fraujan us hrainjamma hairtin. ïþ þos dvalons jah untalons soknins bivandei vitands þatei gabairand sakjons. ïþ skalks fraujins ni skal sakan ak qairrus visan viþra allans laiseigs usþulands ïn qairrein talzjands þans andstandandans niu wan gibai ïm guþ ïdreiga du ufkunþja sunjos. jah usskavjaindau us unhulþins vruggon fram þammei gafahanai tiuhanda afar ïs viljin. aþþan þata kunneis ei ïn sþedistaim dagam atgaggand jera sleidja. jah vairþand mannans sik friondans faihugairnai bihaitjans hauhhairtai vajamerjandans fadreinam ungawairbai launavargos unairknai unhunslagai unmildjai fairinondans ungahabandans sik unmanariggvai unseljai fralevjandans untilamalskai ufbaulidai frijondans viljan seinana mais þau guþ habandans hivi gagudeins ïþ math ïzos ïnvidandans. jah þans afvandei. unte us þaim sind þaiei sliuþand ïn gardins jah frahunþana tiuhand qineina afhlaþana fravaurhtim þoei tiuhanda du lustum missaleikaim. sinteino laisjandona sik ni aiv wanhun ïn ufkunþja sunjos qiman mahteiga. aþþan þamma haidau ei jannis jah mambres andstoþun moseza sva jah þai andstandand sunjai mannans fravaurþanai ahin uskusanai bi galaubein. akei ni þeihand du filusnai unte unviti ïze svikunþ vairþiþ allaim svasve jah jainaize vas. ïþ þu galaista ïs laiseinai meinai usmeta muna sidau galaubeinai usbeisnai friaþvai þulainai. vrakjom vunnim wileika mis vaurþun ïn antiaukiai ïn eikaunion ïn lystros wileikos vrakos usþulida jah us allaim mik galausida frauja. jah þan allai þaiei vileina gagudaba liban ïn xristau ïesu vrakos vinnand. ïþ ubilai mannans jah liutai þeihand du vairsizin airzjai jah airzjandans. ïþ þu framvairþis visais ïn þaimei galaisides þuk jah gatrauaida sind þus vitands at wamma ganamt. jah þatei us barniskja veihos bokos kunþes þos mahteigons þuk usfratvjan du ganistai þairh galaubein þo ïn xristau ïesu. all boko gudiskaizos ahmateinais jah þaurftos du laiseinai du gasahtai du garaihteinai du talzeinai ïn garaihtein. ei ustauhans sijai manna guþs du allamma vaurstve godaize gamanviþs. veitvodja ïn andvairþja guþs jah fraujins xristaus ïesuis saei skal stojan qivans jah dauþans bi qum ïs þiudinassu ïs. merei vaurd stand uhteigo unuhteigo gasak gaþlaih gawotei ïn allai usbeisnai jah laiseinai. vairþiþ mel þan haila laisein ni usþuland ak du seinaim lustum dragand sis laisarjans suþjondans hausein. aþþau af sunjai hausein afvandjand ïþ du sþillam gavandjand sik. ïþ þu andaþahts sijais ïn allaim arbaidei vaurstv vaurkei aivaggelistins andbahti þein usfullei. aþþan ïk ju hunsljada jah mel meinaizos disvissais atïst. haifst þo godon haifstida run ustauh galaubein gafastaida. þaþro þan galagiþs ïst mis vaiþs garaihteins þanei usgibiþ mis frauja ïn jainamma daga sa raihta staua. aþþan ni þatainei mis ak jah allaim þaiei frijond qum ïss. sniumei qiman at mis sprauto. unte demas mis bilaiþ frijonds þo nu ald jah galaiþ du þaissalauneikai krisþus du galatiai teitus du dalmatiai. lukas ïst miþ mis ains marku andnimands brigg miþ þus silbin unte ïst mis bruks du andbahtja. aþþan tykeiku ïnsandida ïn aifaison. hakul þanei bilaïþ ïn trauadai at karpau qimands atbair jah bokos þishun maimbranans. alaiksandrus aizasmiþa managa mis unþiuþa ustaiknida. usgildiþ ïmma frauja bi vaurstvam ïs. þammei jah þu vitai filu auk andstoþ unsaraim vaurdam. ïn frumiston meinai sunjonai ni manna mis mipvas ak allai mis biliþun. ni rahnjai...----
16
DU TEITAU ANASTODEIþ.
16
Pavlus skalks guþs ïþ apaustaulus ïesuis xristaus bi galaubeinai gavalidaize guþs jah ufkunþja sunjos sei bi gagudein ïst. du venaï libainais aiveinons þoei gahaihait unliugands guþ faur mela aiveina. ïþ atbairhtida mela svesamma vaurd sein ïn mereinai sei gatrauaida ïst mis bi anabusnai nasjandis unsaris guþs. teitau valisin barna bi gamainjai galaubeinai ansts jah gavairþi fram guþa attin jah xristau ïesu nasjand unsaramma. ïn þizozei vaihtais bilaiþ þus ïn kretai ïn þize ei vanata atgaraihtjais jah gasatjais and baurgs praizbytairein svasve ïk þus garaidida. jabai was ïst ungafairinonds ainaizos qenais aba barna habands galaubeina ni ïn usqissai usstiureins aiþþau ungawairba. skaluþþan aipiskaupus ungafairinoþs visan sve guþs fauragaggja ni hauhhairts ni bihaitja ni þvairhs ni veinnas ni slahals ni aglaitgastalds. ak gastigods bleiþs andaþahts garaihts veihs gaþaurbs. andanemeigs bi laiseinai vaurdis triggvis ei mahteigs sijai jah gaþlaihan ïn laiseinai hailai jaþ- þans andstandandans gasakan. sind auk managai ungawairbai lausavaurdai lutondans þishun þai us bimaita. þanzei skal gasakan þaiei gardins allans usvaltjand laisjandans þatei ni skuld ïst ïn faihugairneins. qaþ auk sums ïze sves ïze praufetus kretes sinteino liugnjans ubila biarja vambos latos. so ïst veitvodei sunjeina ïn þizozei fairinos gasak ïns wassaba ei hailai sijaina ïn galaubeinai. ni atsaiwandans judaiviskaize spilli jah anabusne manne afvandjandane sis sunja. aþþan all hrain hrainjaim ïþ bisaulidaim jah ungalaubjandam ni vaiht hrain ak bisaulida sind ïze jah aha jah miþvissei. guþ andhaitand kunnan ïþ vaurstvam ïnvidand andasetjai visandans jah ungalaubjandans jah du allamma vaurstve godaize uskusanai. ïþ þu rodei þatei gadof ïst þizai hailon laiseinai----
17
DU FILEMAUNA.
17
-- iþ nu þus jah mis bruks. þanuh ïnsandida. ïþ þu ïna þat- ïst meinos brusts andnim. þanei ïk vilda at mis gahaban ei faur þuk mis andbahtidedi ïn bandjom aivaggeljons. iþ ïnu þein ragin ni vaiht vilda taujan ei ni svasve bi nauþai þiuþ þein sijai ak us lustum. aufto auk duþe afgaf sik du weilai ei aiveinana ïna andnimais. ju ni svasve skalk ak ufar skalk broþar liubana ussindo mis ïþ wan filu maïs þus jah ïn leïka jah in fraujin. jabai nu mik habais du gamana andnim þana sve mik. ïþ jabai wa gaskoþ þus aiþþau skula ïst þata mis rahnei. ik pavlus gamelida meinai handau ïk usgiba ei ni qiþau þus þatei jaþ- þuk silban mis skula ïs. jai broþar ïk þeina niutau ïn fraujin anaþrafstei meinos brusts ïn xristau. gatrauands ufhauseinai þeinai gamelida þus vitands þatei jah ufar patei qiþa taujis. bijandzuþ- þan manvei mis saliþvos venja auk ei þairh bidos ïzvaros fragibaidau ïzvis. goleiþ þuk aipafras sa miþfrahunþana mis ïn xristau ïesu----
18
FRAGMENTA VETERIS TESTAMENTI.
18
... saei fraþjai aiþþau sokjai guþ. allai usvandidedun, samana unbrukjai vaurþun.
19
II. FRAGMENTUM LIBRI ESDRAE.
19
..... hunda· m; e·· sunjus zaxxaiaus· w· j· sunive banauïs· x· m· b· sunive babavis· x· k· g· sunive asgadis þusundi· w· u· q· sunive adauneikamis· x· j· q· sunive baggeisis tva þusundja· j· q· sunive addin· v· n· d· sunjus ateiris sunaus aizaikeiïns niuntehund jah· h· sunive bassaus· t· l· g· sunive ïorins· r· i· b· sunive assaumis· s· k· g· sunive gabairis· 9· e· sunive baiþlaem· r· k· g· sunive naitofaþeis· r· m· q· sunive anaþoþis· r· k· h· sunive asmoþis· r· n· h· vairos kareiaþiareim jah kafairi jah beroþ· w· m· g· vairos rama jah gabaa· x· i· b· vairos makmas· r· k· b· vairos baiþilis jah aai· s· k· g· vairos nabavis· n· b· sunjus makeibis· r· n· q· sunjus aillamis anþaris þusundi· s· n· d· sunjus eiramis· t· k· sunjus lyddomaeis jah anos· w· k· e· sunjus eiaireikons· t· m· e· sunjus sainnaïns· g· þusundjos· x· l· jah gudjans sunjus aidduïns us garda ïesuis niunhunda· u· g· sunjus aimmeirins þusundi· n· b· sunjus fallasuris þusundi· s· m· z· sunjus ïareimis þusundi· i· z· jah laivveiteis sunjus ïesuis jah kaidmeielis us sunum odueiïns· u· d· sunjus asabis liuþarjos· r· n· h· sunjus dauravarde sunjus saillaumis jah sunjus ater....
20
III. FRAGMENTUM LIBRI NEHEMIAE.
20
.... jah qaþ alla gamainþs amen jah hazidedun fraujan jah gatavidedun þata vaurd alla so managei. jah fram þamma daga ei anabauþ mis ei veisjau fauramaþleis ïze ïn ïudaia fram jera· k· und jer· l· jah anþar artarksairksaus þiudanis· i· b· jera ïk jah broþrjus meinai hlaif fauramaþleis meinis ni matidedum. ïþ fauramaþljos þaiei veisun faura mis kauridedun þo managein jah nemun at ïm hlaibans jah vein jah nauhþanuh silubris sikle· m· jah skalkos ïze fraujinodedun þizai managein; ïþ ïk ni tavida sva faura andvairþja agisis guþs. jah vaurstv þizos baurgsvaddjaus ni svinþida jah þaurp ni gastaistald jah þivos meinai jah allai þai galisanans du þamma vaurstva. jah ïudaieis jah þai fauramaþljos· r· jah· n· gumane jah þai qimandans at unsis us þiudom þaim bisunjane unsis ana biuda meinamma andnumanai veisun. jah vas fraquman dagis wizuh stiur· a· lamba gavalida· q· jah gaitsa gamanvida vas mis. jah bi· i· dagans gaf vein allai þizai filusnai[ jah allai þizai managein] jah allamma þo alla hlaif fauramaþleis meinis ni sokida ïn þize ei ni kauridedjau þo managein ïn þaim vaurstvam------... te þaiei þrafstidedun mik. jah ustauhana varþ so baurgsvaddjus. e. jah· k· daga men oþs ailulis· n· dage jah· b· jah varþ sve hausidedun fiands unsarai allai jah ohtedun allos þiudos þos bisunjane unsis jah atdraus agis ïn ausona ïze abraba jah ufkunþidun þatei fram guþa unsaramma varþ usfulliþs þata vaurstv. jah ïn dagam jainaim managai veisun þize reikjane ïüdaie þaiei sandidedun aipistulans du tobeiïn jah tobeias du ïm. managai auk ïn ïudaia ufaiþjai veisun ïmma, unte megs vas saikaineiïns sunaus aieirins jah ïoanan sunus ïs nam dauhtar maisaullamis sunaus barakeiïns du qenai. jah rodidedun du ïmma---- ïn andvairþja meinamma, jah vaurda meina spillodedun ïmma jah aipistulans ïnsandida tobeias ogjan mik. jah varþ sve gatimrida varþ so baurgsvaddjus jah gasatida haurdins jah gaveisodai vaurþun dauravardos jah liuþarjos jah laivveiteis. jah anabauþ ananiïn broþr meinamma jah ananeiïn fauramaþlja baurgs ïairusalems. unte sa vas vair sunjeins jah ogands fraujan ufar managans. jah qaþ ïm ni uslukaindau daurons ïairusalems und þatei urrinnai sunno----
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).