Reader

I. Charta Walterii Cabilonensis episcopi de acquisitione partis comitatus Cabilonensis a Saverico comite Cabilonensi. (Circa annum 1096.)

In nomine summae et individuae Trinitatis, Patris, et Filii, et Spiritus sancti, amen. Quoniam humanae mentes erroris sui caligine nonnunquam veri notas amittunt, sed et hominum dicta vel facta vetustas ab humana memoria abolere solet, nihilque illiteratum in diuturna cognitione habetur; idcirco ego Walterius Cabilonensis Ecclesiae episcopus conventionem, quam ego et canonici nostri cum Saverico Cabilonensi comite habuimus, litteris et memoriae mandare[ mandari] curavi. Notum sit igitur omnibus tam posteris quam praesentibus, quia, quo tempore Gaufridus de Dunziaco Hierosolymam tendere vellet, qui partem mediam comitatus Cabilonensis possidebat, quem cum Widone de Tyhaera[ al. de Thies] partitus fuerat, partem suam comitatus supradicti[ al. supradicto] domno Saverico avunculo suo vendere disposuit. Venit igitur ad nos Savericus cum uxore sua, rogans ut partem ipsius medietatis, quam emebat, ab se in vadio reciperemus, et ipsum de pecunia quam solvebat, juvaremus. Nos autem ea inducti spe, ducentas uncias auri purissimi, quarum singulae pretii quadraginta solidorum fuerant, de moneta, cujus media pars argentea erat, quam nos de tabula sancti Vincentii corrasimus, domno Saverico accommodavimus, et vadium, quod nobis offerebat, ab ipso recepimus, ea videlicet ratione, ut ecclesia sancti Vincentii reddituum tam justorum quam injustorum ad partem Gaufridi sive Saverici successoris sui pertinentium medietatem in pace possideat infra istas terminationes, a crucibus trans S. Marcelli villam constitutis usque ad portum Luci, sicut Falieta[ Talieta] defluit a ponte Diroti[ Doreti] usque ad pontem Campiferreoli, et sicut tota terra illa protenditur usque ad Forestam, quam canonicalem[ al. canonicam] Vabriam vocant, usque ad praedictas cruces, praeter casamenta militum et castelletum atque ipsos quos habet in dominio servientes, et praeter capturas illas, quas in rebus monachorum ecclesiae Sancti Marcelli juste vel injuste fecerit. Ipse etiam Savericus exactiones omnes ac consuetudines justas vel injustas quas se dicebat habere in villa sancti Isidori et in Gemula et ipsarum villarum appenditiis ex toto Werpivit et condonavit. In curia vero[ al. tamen] Sancti Isidori reditum suum retinuit, eo pacto ut canonicos vel rusticos eorum non gravaret, et quod inde solidam pacem et firmam Cabilonensi Ecclesiae teneret, praesente domno Goceranno[ al. Joceranno] Lingonensium episcopo et Falcone de Reione[ al. Fulcone de Reone] et Hugone Bajacensi[ Baracensi], Savericus se tenere pacem perpetuam juravit et uxor sua quemdam militem Arbertum nomine pro se jurare praecepit; et ut pax ista firmior haberetur viginti obsides Savericus misit, eo modo ut si ipse Savericus aut quilibet suorum aliquid inde abstulerit, nisi infra quadraginta dies in quibus cum eo ratio posita fuerit[ al. ratio composita fuerit], capitale reddiderit, ambitu murorum urbis Cabilonensis non exibit, nisi illa prolongatione, quam Cabilonensis episcopus vel ejusdem ecclesiae decanus cum aliis duabus personis fecerit. Hanc vero pactionem si praedictus Savericus exsecutus non fuerit, postquam obsides a canonicis vel ab episcopo conventi fuerint, aut capitale infra dies quadraginta reddent aut capti tamdiu in praedicta urbe manebunt, donec ablata restaurentur. Hanc etiam conventionem Savericus Simonem filium suum cum uxore sua, sed et Arvaeum filium alterum laudare fecit; de obsidibus vero haec lex data est ut ubi unus mortuus fuerit, alter in loco ejus mox subrogetur. Signum Gauceranni[ al. Jocerandi] Lingonensis episcopi S. Falconis de Reione S. Hugonis Bajacensis[ Baracensis] S. Humberti de Villiaco S. Raimundi Gumbadi S. Hugonis Rodulfi S. Vidonis de Monte Falconis.

II. Notitia fundationis Cistercii. (Anno 1098.)

Notum sit omnibus Christicolis praesentibus atque futuris, quod Rainaldus Belnensis vicecomes et uxor ejus Hodierna nomine, et eorum filii Hugo, Humbertus, Rainardus, Hagano, eorumque soror Raimundis, pro suorum peccatorum remissione suorumque antecessorum, domino Roberto et fratribus, qui cum eo regulam sancti Benedicti arctius atque fidelius, quam illuc usque tenuerant, observare cupiebant, contulerunt de praedio suo, quod antiquitus Cistercium vocabatur, quantumcumque ipsis et eorum successoribus Dei famulis, ad monasterium et monasterii officinas construendas, ad arandum quoque, imo ad omnem usum necessarium fuerit. Unde ipse Rainaudus et ejus uxor de cujus patrimonii jure idem alodium ipsi provenerat, ac filii eorum praenominati, donum fecerunt legitimum ad opus ipsorum, Deo imprimis, ac specialiter beatissimae Dei genitrici semperque Virgini Mariae, in cujus honore locus qui nunc Novum Monasterium dicitur, consecratus est, situs in territorio praefati Cisterciensis alodii. Et quia ejusdem loci ecclesiam, quam illuc usque tenuerat, quae divini tantum juris est, abbas et reliqui fratres de manu ipsius, quia laicus erat, suscipere minime duxerunt dignum, dimisit eam, atque ab omnimoda ejus ulterius possessione renuntians, praedictis fratribus ad Dei servitium dereliquit. De residuo quoque ipsius terrae, quod dicto Rainaldo placuit retinere, fecit Odo dux Burgundiae ad illius concessionem et libitum talem cum eo commutationem et pactum ad opus eorumdem monachorum, ut scilicet pro terra illa singulis annis in castro Belnensi solidos XX susciperet tam ipse quam et ipsius post eum haeredes. Propterea in eadem cambitione concessit ei ac filiis suis ipse dux quantumcumque vinearum in pago Belnensi possent plantare et colere in propria dominicatura. Retinuit autem idem Rainaldus duos servos ejusdem alodii, Theodoricum atque Martinum, et ancillam quamdam Osannam nomine, de terra quoque ipsa quantum eis in proprios usus ad colendum sufficiat. Illam autem terram tantummodo excolent quam ipse dux ac saepefatus Rainaldus, ejusque uxor, si adesse voluerit, domnus quoque abbas ipsis divident et assignabunt, in parte scilicet remota a monachorum cultura. Postea cum dedicaretur ecclesia. Novi Monasterii dux ipse et Rainaldus cum uxore sua, inde iterum donum fecerunt in conspectu multae plebis quae aderat, in manu domini Walteri Cabilonensis episcopi ad usum supradictorum fratrum, quatenus ipsi sub tutamine sui pontificis a potentia laicali et omni strepitu saeculari liberi, servitio sui Creatoris quietius vacarent. Ipse vero dux tam in nemore praefato coenobio conjuncto, quam in omni circumquaque dominicatura sua usuarium plenissimum eisdem fratribus attribuit. Huic commutationi suprascriptae et dono interfuit Hugo filius ducis qui et idem concessit, sed et frater ejus Henricus hoc idem postea concessit. Adfuerunt etiam testes infra subscripti, Hugo de Monte S. Johannis, Gualo de Salvia, Seguinus de Belna et filius ejus Hugo, Hugo de Granceio, etc.

III. Litterae Gualteri episcopi Cabilonensis ad Robertum Lingonensem episcopum, de recipiendo Roberto abbate quondam Cisterc. ad suum prius coenobium Molismense revertente. (Anno 1099.)

Dilectissimo fratri et coepiscopo ROBERTO Lingon. episcopo, GUALTERUS Ecclesiae Cabilonensis servus, salutem. Notum sit vobis fratrem Robertum, cui abbatiam illam in nostro episcopatu sitam, quae Novum Monasterium dicitur, commiseramus, a professione quam Cabilonensi Ecclesiae fecit, et ab obedientia quam nobis promisit, secundum domini archiepiscopi Hugonis definitionem, a nobis esse absolutum. Ipse autem monachos illos, qui in praefato Novo Monasterio remanere decreverunt, ab obedientia, quam sibi promiserant, et professione, absolvit, et liberos dimisit. Illum igitur amodo suscipere, et honorifice tractare ne vereamini. Valete.

IV. Litterae ejusdem Gualteri ad Paschalem papam pro monasterio Cistercii. (Anno 1100.)

Venerabili Patri papae PASCHALI, GUALTERUS Ecclesiae Cabilon. servus, salutem et debitam subjectionem. Sicut sanctitas vestra, etc. Vide in Paschali II.

V. Walterius episc. Cabilon. et Jarento Divionensis abbas ineunt societatem inter se et congregationes sibi commissas. (Anno 1111.)

In nomine Christi cum omnia bona fidelium per unitatem fidei, vinculum charitatis, communia generaliter habeantur, inter religiosos tamen mos antiquus obtinuit, ut speciali societate sibi invicem foederentur, quatenus tanto sibi alterutrum devotius et in suis prosperis congaudeant, et in adversis condoleant, quanto se strictius colligatos charitatis foedere non ignorant. Quapropter notificamus praesentibus et futuris, quam speciali familiaritate Cabilonensis et Divionensis Ecclesia sese mutuo colligarint, ut hujus dilectionis foedus, quod Cabilonensis Ecclesia cum Divionensi cum magna devotione iniit, et quod Divionensis a Cabilonensi cum magna gratiarum actione acceperit, nulla oblivionis vetustate apud posteros deleatur, nulla unquam discordiae scissione rumpatur. Anno itaque Dom. Incarnationis 1111 dominus Walterius Cabilonensis episcopus, et domnus Jarento Divionensis abbas, talem inter se et congregationes sibi commissas societatem inierunt, ut cum brevis de canonico Cabilonensi venerit Divionem, vel de monacho Divionensi venerit Cabilonem, statim pro eo fiat plenarium officium mortuorum; hoc est vigilia et missa, et eo die habeat praebendam. Praeter haec etiam statutum est, ut in hebdomada post Dominicam mediae Quadragesimae fiat apud utrosque pro utrisque generale officium et missa. Concessit praeterea praefatus domnus Wal. episcopus domno abbati Jar. et omnibus successoribus ejus, unam canonicalem praebendam integram et quotidianam in ecclesia sancti Vincentii quam idem domnus abbas concessit monacho Divionensi apud sanctam Mariam commanenti, et ut monachus idem apud sanctum Vincentium septimanam faciat, et Divionensis ecclesia eleemosynae hujus causa, Cabilonensi ecclesiae et corporaliter et spiritualiter pro posse servitium impendat.

VI. Charta Valterii Cabilon. episc., qua S. Marcello dat ecclesiam de Boens.

Omnibus in unitate fidei viventibus, Christique misericordiam praestolantibus, et verbi Dei pabulo mentis suae arcana alentibus, sermo intonat divinus, quod ita dispensatio Redemptoris quibuscumque consulit ditibus, ut ex propriis rebus, quas transitorie possident, centuplicatum valeant adquirere foenus, si modo eisdem bene utendo rebus, et quae habent studeant erogare pauperibus, et quoniam, ut ait Apostolus, non habemus hic manentem civitatem, diesque nostri tamquam umbra praeteriens quotidie evanescunt, et voce Veritatis luce clarius constat omnem arborem, quae non facit fructum bonum, excidi et in ignem mitti oportere, maxime nos qui prae caeteris praelati videmur, ut dum in hoc corpore sumus aliquid ex his quae ad Dei cultum pertinent, eo adjuvante operemur, quatenus in futuro aeternae retributionis participes existere mereamur. Quapropter ego Dei gratia Walterius Cabilonensium episcopus, peccatorum meorum veniam et divinae gratiae pietatis misericordiam consequi desiderans, dono et concedo Deo et sanctis apostolis ejus Petro et Paulo ad locum S. Marcelli martyris Cabilonensis, cui praeest domnus Hugo cognomento Beraldi monachus S. Petri Cluniacensis, ad cujus ordinationem idem locus spectare videtur, et fratribus in eodem loco Deo servientibus, ecclesiam de Boens cum omnibus ad eam pertinentibus, videlicet terris, pratis, silvis, aquis, ea conditione ut ipsi in perpetuum habeant, teneant et possideant, ac pro nobis Christi exorent clementiam: et quia eadem ecclesia pertinens est et subjecta ecclesiae Sancti Vincentii Cabilonensis, ut videbatur, in capitulo generali ipso die inventionis sancti Vincentii cum consilio et voluntate canonicorum ejusdem ecclesiae, domini videlicet Jotsaldi decani, Hugonis cantoris, Ansidei archidiaconi, Hugonis de Miliaco, Rotberti de Mirmanda, Raimondi de Bussiaco, Rodulphi Siguini, Stephani Bruni archipresbyteri, et caeterorum qui adfuerunt, majorum sive minorum, hoc donum factum est atque confirmatum dono mei annuli in manu praedicti prioris. Quoniam igitur a memoria cito labitur, quod non cito scripturae traditur, ad munimentum possidentium, contraque quaerelas invidentium, hanc chartam fieri voluimus atque mandavimus, nostraque auctoritate corroboravimus. Factum est igitur hoc donum in Cabilonensi civitate in capitulo canonicorum mense Septembri IX Kal. Oct. anno ab Incarn. Dom. 1114 epacta XXIII, Ludovico rege Francorum regnante.

VII. Donum Galteri episcopi Cabilon. sub Petro Firmitatis abbate.

Notum sit omnibus quod domnus Galterius Cabilonensis episcopus, successor domni Jotsaldi praefatae civitatis episcopi, post decessum domni Jotsaldi, factus episcopus in capitulo coram canonicis Cabilonis ecclesiae, in inventione scilicet S. Vincentii martyris, concessit ecclesiae S. Mariae de Firmitate in manu domni Petri abbatis ejusdem ecclesiae, qui postea factus est archiepiscopus de Tarentasia, medietatem paratae quam habebat pro ecclesia S. Ambrosii in perpetuum. Hujus rei testes sunt Raimundus archidiaconus, etc.