Reader

IN VIGILIA NATIVITATIS DOMINI. Secundum Matthaeum.

« In illo tempore: Cum esset desponsata mater Jesu Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto.»

Cum nativitatem Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi qua aeternus ante saecula Dei Filius hominis ex tempore filius apparuit, Matthaeus evangelista, brevi quidem sermone, sed ab Abraham usque ad Joseph virum Mariae perduxisset, omnesque communi humanae conditionis ordine genitos simul et generantes ostendisset, mox de ipsa locuturus quantum ejus generatio a caeteris distaret aperuit, quia videlicet caeteri per conjunctionem maris et feminae solitam, ipse autem per virginem, utpote Dei Filius nasceretur in mundum. Et quidem decebat omnimodis, ut cum Deus homo propter homines fieri vellet, non ex alia quam de virgine nasceretur, et cum virginem generare contingeret, non alium quam qui Deus esset filium procuraret.

« Cum esset, inquit, desponsata mater Jesu Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto.» Quo ordine vel in qua civitate sit celebrata conceptio, Lucas evangelista sufficienter exponit. Sed quia vestrae sanctitati constat esse notissimum, dicendum paucis de his erit quae Matthaeus scribit. Notandum in primis quia in eo quod ait« antequam convenirent» verbo conveniendi non ipsum concubitum, sed nuptiarum quae praecedere solent tempus, insinuare voluit quando ea quae prius desponsata fuerat esse conjux incipit. Ergo antequam convenirent dicit antequam nuptiarum solemnia rite celebrarent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Siquidem memorato ordine, postea convenerunt quando Joseph ad praeceptum angeli accepit conjugem suam; sed non concubebant, quia sequitur:« Et non cognoscebat eam.»

« Inventa est autem in utero habens» a nullo alio quam a Joseph, qui licentia maritali futurae uxoris pene omnia noverat. Ideo tumentem ejus uterum mox curioso deprehendit intuitu. Sequitur:

Joseph autem vir ejus, cum esset justus et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam.» Videns Joseph sponsam concepisse suam, quam bene noverat a nullo viro fuisse attactam, cum esset justus, et juste omnia vellet agere, optimum duxit, ut neque hoc aliis proderet, neque ipse eam acciperet uxorem, sed mutato occulte nuptiarum preposito in conditione eam sponsam manere pateretur, ut erat. Nam et in Isaia legerat virginem de domo David esse concepturam et parituram Dominum, de qua etiam domo noverat genus duxisse Mariam, atque ideo non discredebat in ea prophetia hanc fuisse completam. Sed sic eam voluit occulte dimittere, ut neque acciperet conjugem, et illa sponsa pareret. Nimirum pauci essent qui eam virginem et non potius autumarent esse meretricem. Unde repente consilium Joseph consilio meliore mutatur, ut videlicet ad conservandam Mariae famam, ipse eam celebrato nuptiarum convivio conjugem acciperet, sed castam perpetuo custodiret. Maluit namque Dominus aliquos modum suae generationis ignorare quam castitatem infamare Genitricis. Nam sequitur:

« Haec autem eo cogitante, ecce angelum Domini apparuit ei dicens: Joseph, fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Quod enim in ea natum est de Spiritu sancto est. Pariet autem filium et vocabis nomen ejus Jesum; ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum.» Quibus profecto verbis modus conceptionis ejus, simul et dignitatis partus edocetur, quia videlicet de Spiritu sancto concepit, et paritura sit Christum. Quem et si aperta voce angelus Christum non appellet, in eo tamen quod etymologias nominis Jesu exponens, ipsum salutis ostendit auctorem, populorumque salvatorem ac populum ejus nuncupat manifesta ratione, quia sic Christum significat ut per haec et quae nescierat dicat Joseph, et a contactu Dei Genitricis funditus mentem amoveat. Quam tamen dispensatione justae necessitatis accipere jubetur solo de nomine conjugem, ne videlicet quasi adultera lapidaretur a Judaeis, et ut in Aegyptum fugiens haberet solatium masculi, qui familiari cura et tutor femineae fragilitatis, et testis ejus perpetuae virginitatis existeret. Produnt Catholici expositores et alias causas quare Dei Genitricem Joseph accipere debuerit conjugem. Quas in suis, qui vult, inveniet locis. Adhibet autem evangelista partui virginali etiam prophetici sermonis exemplum, ut tantae miraculum majestatis eo certius videretur, quod hoc non solum ipse fictum crederet, sed etiam a propheta praedictum recoleret. Nam et huic evangelistae, id est Matthaeo moris est omnia quae narrat propheticis affirmare testimoniis. Scripsit namque Evangelium suum ob eorum maxime causam, qui ex Judaeis credebant, nec tamen legis caeremoniis, quamvis renati in Christo, valebant evelli, et propterea satagebat eos a carnali legis et prophetarum sensu ad spiritualem qui de Christo erigere, quatenus sacramenta fidei Christianae tanto securius perciperent, quanto haec non aliud esse perciperent quam quae prophetae praedixerant.

Ecce,» inquit,« Virgo in utero habebit, et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum nobiscum Deus.» Nomen salvatoris, quod nobiscum Deus a propheta vocatur, utramque naturam unius personae ipsius signat. Qui enim ante tempora natus ex Patre Deus est, ipse in plenitudine temporum Emmanuel, id est nobiscum Deus, in utero, matris factus est quia nostrae fragilitatem naturae, in unitatem suae personae suscipere dignatus est, quando« Verbum caro factum est et habitavit in nobis,» mirum videlicet in modum incipiens esse quod nos sumus, et non desinens esse quod erat: sic assumens naturam nostram, ut quod erat ipse non perderet.

« Exsurgens autem Joseph a somno fecit sicut praeceperat ei angelus Domini, et accepit conjugem suam, et non cognoscebat eam.» Accepit eam ad nomen conjugis ob causas quas praediximus, et non cognoscebat eam ad opus conjugale ob arcana quae didicerat. Quod si quis huic nostrae expositioni obsistere et contendere voluerit, beatam Dei Genitricem, nunquam a Joseph celebratis nuptiis, in nomen conjugis assumptam, exponat ipse melius hunc sancti Evangelii locum; pariterque ostendat licitum fuisse apud Judaeos, ut sponsae suae quisque carnali copula misceretur, sano ejus intellectu libenter cedimus, tantum ne erga Matrem Domini quidquam gestum quod publica opinione posset infamari credamus. Quod vero additur« donec peperit filium suum primogenitum» nemo ita intelligendum putet quasi post natum filium eam cognoverit, ut quidam perverse opinantur. Scire enim debet vestra fraternitas quia fuerunt haeretici qui, propter hoc quod dictum est« non cognoscebat eam donec peperit filium,» crederent Mariam post natum Dominum cognitam esse a Joseph, et inde ortos eos quos fratres Domini Scriptura appellat, assumentes et hoc in adjutorium sui erroris quod primogenitus nuncupatur. Dominus Deus avertat hanc blasphemiam a fide omnium nostrum, donetque nobis Catholica pietate intelligere parentes nostri Salvatoris intemerata fuisse semper virginitate praeclaros, et non filios, sed cognatos eorum fratres Domini Scripturarum more nuncupari. Sed ob id evangelistam an post natum Filium Dei eam cognoverit dicere non curasse, quia nulli de hoc ambigendum putaverint, quod conjuges, quibus in virginitatis castimonia permanentibus, Dei Filium nasci singulari gratia datum est, nullatenus ex eo castitatis jura temerare potuerint.

Notandum quoque est quod primogeniti non, juxta haereticorum opinionem, soli sunt quos fratres sequuntur, sunt alii. Sed juxta auctoritatem Scripturarum omnes qui primi vulvam aperiunt sive fratres eos aliqui seu nulli sequantur, primogeniti vocantur. Attamen cum Dominus speciali ratione possit primogenitus dictus intelligi, juxta hoc quod in Apocalypsi dicit de eo Joannes:« Qui est testis fidelis primogenitus mortuorum, et princeps regum terrae.» Et apostolus Paulus:« Nam quos prescivit et praedestinavit conformes fieri imagines Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus.» Primogenitus est in multis fratribus, quia« quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri.» Quorum recte primogenitus appellatur, quod omnes adoptionis filios, etiam illos qui incarnationis ejus tempora nascendo praecesserunt dignitate progreditur. Siquidem possunt illi cum Joanne veracissime testari. Qui prius nos venit ante nos factus est, id est post nos quidem in mundo genitus. Sed merito virtutis primogenitus omnium jure est vocatus, quanquam et in ipsa divina nativitate non inconvenienter possit primogenitus dici, quia priusquam creaturam faciendo gigneret aliquem, coaeternum sibi Pater genuit Filium. Prius enim quam verbum veritatis adoptionis filios sibi redimendo gigneret aliquos, coaeternum sibi Pater genuit Verbum. Unde ipsum Verbum ipse Filius Dei, ejus videlicet virtus et sapientia loquitur: Ego ex ore Altissimi prodivi, primogenita in omnem creaturam. Deus de Deo natus erat, et in ea qua creatus est humanitate omnem creaturam praeibat.

« Et vocabis, inquit, nomen ejus Jesum.» Jesus Haebraice Latine salutaris sive salvator dicitur. Cujus vocationem nominis prophetis liquet esse certissimam. Unde sunt illa magno visionis ejus desiderio cantata:« Anima autem mea exsultabit in Domino, et delectabitur super salutari suo.» Et iterum:« Defecit in salutari tuo anima mea,» Et alibi:« Ego autem in Domino gloriabor, gaudebo in Deo Jesu meo.» Et maxime illud:« Deus, in nomine tuo salvum me fac.» Ac si diceret: Nominis tui gloriam, qui vocaris Salvator, in me salvando clarifica. Jesus ergo nomen est Filii qui ex Virgine natus est, angelo exponente, significans quod ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Qui autem salvat a peccatis, idem utique a corruptionibus mentis et corporis quae ob peccata contigerunt salvabit. Christus vero vocabulum est sacerdotis vel regiae dignitatis. Nam et sacerdotes ac reges in lege a chrismate, id est unctione olei sancti, appellabantur christi, significantes eum qui verus rex et pontifex in mundo apparens unctus est oleo laetitiae prae participibus suis. A qua unctione id est chrismate ipse Christus et ejusdem unctionis id est gratiae spiritualis participes sunt christiani vocati, qui per id quod Salvator est nos salvare a peccatis, per id quod pontifex est nos reconciliare Deo Patri, per id quod Rex est regnum nobis Patris sui dare dignetur in aeternum.

IN VIGILIA NATIVITATIS DOMINI. Secundum Matthaeum. ITEM EXPOSITIO DE EODEM.

« Christi generatio sic erat.» Quaeritur cur non ait Jesu Christi, sed solummodo Christi, quod angelo mox dicturo servavit. Generatio, id est ipse Christus in carne generatus. Ac si diceret: Generatio, quae est Christus, sic erat bifarie explananda, velut a decursae genealogiae loco, ubi ait:« Jacob genuit Joseph virum Mariae, de qua natus est Jesus qui vocatur Christus. Omnes ergo generationes ab Abraham usque ad David generationes XIV, et a David usque ad transmigrationem Babylonis generationes XIV, et a transmigratione Babylonis usque ad Christum generationes XIV. Generatio autem Christi sic erat.» Prima hominis conditio est, quod Adam de terra plasmatus est; secunda est quia femina de latere viri creata est; tertia vero quod natus est homo, ex viro et femina. Christi autem generatio sic erat, ut sine viro nasceretur de femina, conceptus per ipsum sanctum. Prima et secunda generatio ruerunt. Tertia de ruina generaverunt. In quarta salutem invenerunt.

« Cum esset desponsata mater Jesu Maria Joseph,» et reliqua. Sic autem erat Christi generatio, id est sic ad Christum pertinet haec genealogia« Cum esset desponsata.» His causis non de simplici virgine, sed de desponsata natus est Christus ne per feminam, sed per virum, juxta morem Scripturae genealogia taxaretur, ne lapideretur a Judaeis ut adultera, ut in Aegyptum fugiens haberet viri solatium, ut partus celaretur diabolo, dum putat non de virgine, sed de uxore genitum, ne intemeratae Virginis adverteretur infamia. Maluit enim Dominus aliquos de suo potius ortu, quam dubitare de matris pudore, ne virginibus velamen excusationis fieret, quo infamata sit mater Domini, ne dicenti Domino:« Non veni solvere legem, sed adimplere,» ullus objecerit: Quod cum legis injuria natus sit, ut testis pudoris maritus adhiberetur, qui possit dolere et vindicare opprobrium, si non agnosceret sacramentum, ne videretur Maria culpam obumbrare mendacio. Causam enim mentiendi desponsata non habuit, cum conjugii praemium partus sit feminarum, ne Herodi et Judaeis excusandi praeberetur occasio, quod natum ex adulterio persequerentur, ut fidelibus conjugatis ex pari consensu continentia insinuaretur, ut nisi praevaricationi esset obnoxia, qualiter humana progenies multiplicari sine virginitatis detrimento potuisset demonstraretur.« Desponsata,» id est nondum nupta.« Mater ejus.» Mater ejus, inquit, non uxor Joseph.« Maria Joseph.» In ipsa janua amborum ponuntur nomina, quae facti congruunt.« Antequam convenirent.» Proximum nuptiarum tempus ostendit, non quod sequeretur ut postea convenirent, sicut dicit Elvidius.« Inventa est» a nullo alio, nisi a Joseph, qui maritali licentia futurae uxoris omnia noverat. Sic Matthaeus praetermisit multa, quae Lucas narravit, dicens:« In mense, inquit, sexto missus est angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae cui nomen Nazareth, ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo David. Et nomen virginis Maria. Et ingressus angelus ad eam dixit: Ave, gratia plena, Dominus tecum,» etc. Nimirum enim usque ad id genealogiam deduxit ut diceret Joseph virum Mariae, de qua natus est Jesus, qui vocatur Christus. Et ideo conceptum ejus quem transcenderat Lucae narrandum reliquit.« In utero.» Non in uterum accipiens, id est non aliunde acceptum, sed interius veniente Spiritu sancto habitum, ut illud:« Femina circumdabit virum.»--« De Spiritu sancto.» Quaeritur si inventa a Joseph habens de spiritu sancto, cur dimittere eam voluit. Ideo, quia nec totum scivit, nec totum ignoravit. Noverat in utero habentem, non de carnali concubitu, sed de spirituali virtute. De quo vero conceperit ignorabat: quod ei aperitur quasi nescienti, dum inducitur de sancto. Et reliqua.

Item quaeritur cur Matthaeus anticipavit, quod mox angelus erat dicturus. Hoc nimirum fecit pro spirituali fervore, et ne lectoris animus paucissimis licet lineis dubitaret, et ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum.« Joseph vir ejus.» In Scriptura sponsae uxores, et sponsi viri vel mariti dicuntur.« Cum esset justus.» Cum conscii criminum obnoxii sint peccato, cur Joseph, cum crimine zelet, justus vocatur? Ideo, ut idoneum ejus testimonium commendet. Inde plerisque exemplariis additur:« Cum homo esset justus,» ut ostendat secundum humanam justitiam Joseph justum fuisse, quia comparatione justitiae Dei pro nihilo ducitur. Et ideo recte sequitur:« Nollet eam.» Non solum celat, sed nec audet contingere templum Dominici corporis. Recte justus, justitiae templum non corrumpit.« Traducere.» Ac si diceret: Nollet ducere sponsam, quam suspicatus est esse adulteram, ut alii, sive traducere ad poenam quam sciebat non ab homine concepisse. Traductionis enim verbum saepius in mala quam in bona parte invenitur. Quod etiam Graecus non absurde sermo significat, vapardeir, mathysai, id est propalare, quod est palam facere et omnibus notum facere conceptum.« Occulte.» Ne aut publice dimissa uxore sua, alieni coitus reatum super eam induceret, aut detenta seipsum quasi adulterii conscium reum constitueret.« Dimittere,» id est uxorem non ducere, sive a poena adulterii innocentem liberare. Ecce Adam coelestis nova opponit veteribus. Priori vice ex solo viro femina facta est sine matre. Secunda vero vir ex sola muliere natus est sine carnali patre. Ex feminis decuit nova redemptio, a quibus praecessit antiqua praevaricatio. Terrenus Adam de incorrupta terra formatus est. Secundus Adam de incorrupta et immaculata carne virginis Mariae.

« Haec autem eo cogitante, ecce angelus Domini.» Bono viro et justo, bona et justa cogitanti, bonus et justus apparuit nuntius. Ideoque additur« Domini» ad distinctionem apostatarum angelorum. Hunc angelum Gabrielem multi putant, juxta Lucae fidelem narrationem, non quia ipse sit nuntius nativitatis omnium, quia interpretatur fortitudo Dei; et victoria bellorum est ei commissa. Et ideo in nativitate Joannis et Christi ad vincendum inimicum venientium recte mittitur. Recte de Domino quoque cogitanti opportuna adhibetur consolatio, sicut et duobus in via ambulantibus ostensus est Christus.« In somnis apparuit.» Sermo apparendi insolitam rem significat. Duobus modis locutio divina distinguitur, aut per angelos aut per semetipsum. Sed cum per semetipsum sola inspiratione interna sine verbis et syllabis cor docetur, quia auditum aperit, et habere sonitum nescit. Sicut Spiritus Philippo dixit:« Junge te ad currum istum.» Cum vero per angelum his modis, aliquando verbis sine ulla imagine, sicut Christo dicenti:« Pater, clarifica Filium tuum,» protinus respondetur:« Clarificavi, et iterum clarificabo.» Et reliqua. Aliquando rebus sine verbis. Sicut Ezechiel Electri speciem vidit in medio ignis, per hanc Christi incarnationem designans; aliquando verbis et rebus, sicut Adam deambulantem Dominum in paradiso post meridiem vidit, significans lucem veritatis a se recessuram. Aliquando imaginibus cordis oculis ostensis, sicut Jacob demissam e coelo scalam, et Petrus vas plenum animantibus in exstasi viderat. Aliquando imaginibus ante corporeos oculos ex aere assumptis, sicut Abraham non solum vidit, sed et in domum accepit, et insuper etiam pavit aliquando coelestibus substantiis; sicut baptizato Domino vox sonuit dicens:« Hic est Filius meus.» Aliquando terrenis et coelestibus sicut coram Moyse in monte ignem rubumque sociavit, significans se doctorem populi fore, qui legis flammam acciperet, et tamen peccati spinam non relinqueret, sive quod ex illo populo exiret, qui ignem divinitatis in humanae naturae spinas imponeret. Aliquando humanis cordibus secreta poenitentia inspirat, ut Zacharias ait:« Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me.» Cum vero hic beato Joseph apparuisse dicitur imagine cordi ostensa apparuit.« Joseph, fili David.» Blandientis affectu loquitur notum eum significans et familiarem, cujus nomen et genus designatur. Hinc apparet quod ex eadem tribu erant Joseph et Maria. Juxta illud:« Nemo copuletur: nisi de tribu sua.» In quo notandum quod non tam carne quam spiritu filium David eum dixit, ut justum virum ex genere justi propagatum hoc meruisse declararet.« Noli timere,» apparet quod causa timoris apparuerit dimittere eam, quia timebat profiteri speciale conjugium. Vide quod metu ille non sit coercitus, quo accipere uxorem prohibitus est, sed jubetur ne ad suam poenitentiam illam accipere pavescat. Prius timor expellitur, ut libentius dicenda postea audiantur.« Conjugem tuam.» Solet Scriptura sponsas conjuges vel uxores vocare. Sive ideo Maria conjux dicitur, quia sub eodem jugo educandi salvatorem erat.« Quod, inquit, natum,» non extrinsecus est seminatum, sed de Spiritu sancto. Hic solvitur quod Joseph scierit, quid ignoraverit. Sed non ob hoc Spiritus pater Christi existimandus est, ut Deus Pater Verbum genuerit; Spiritus vero hominem. Sed quia ejus ministerio civitas Christi adimpleta sit.« Pariet autem filium.» Parere tamen faciet sine dolore pariendi, sicut sine peccati voluntate fuit conceptus. Sic monstrantur quatuor incerta uniuscujusque nascentis:« Qui pariet filium, qui vocabitur Jesus, qui salvum faciet populum suum, et vocabis, etc.» O Joseph, vocibus prophetarum non contradicas. Notandum quod juxta Matthaeum ad Joseph, juxta Lucam ad Mariam vocare nomen pueri praedictum sit, quia Jesus ad salutem utriusque sexus venit. Jesum sequitur etymologia nominis cum ait:« Ipse enim salvum faciet populum suum.» Vere suus quis aliis esse possit a peccatis. Contra Judaeos qui putant populum eorum de captivitatibus, non de peccatis per Christum liberandum. Nota quod ejus est salus, nostra vero sunt peccata.

IN VIGILIA NATIVITATIS DOMINI. Secundum Matthaeum. SERMO DE DESPONSATIONE SANCTAE MARIAE.

« In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo.» Iste sponsus cum Verbum caro factum est, in utero virginali thalamum invenit atque inde, humanae conjunctus naturae, tanquam de castissimo processit cubili, humilis misericordia infra omnes, fortis majestate supra omnes. Hujus conjunctionis Christi et Ecclesiae sacramentum est conjugium humanum. Quod conjugium diffinitur esse solus consensus, de quorum conjunctione agitur. Alibi etiam dicitur.« Coitus non facit matrimonium sed voluntas.» Item:« Non defloratio virginitatis facit conjugium, sed pactio conjugalis.» Ex his manifestum est, quia commistio sexuum non est conjugium, sed opus conjugii, quamvis Leo papa dicat:« Cum societas nuptiarum ita ab initio constituta sit, ut non sit praeter sexuum conjunctionem, quae habet in se Christi et Ecclesiae sacramentum, dubium non est eam mulierem non pertinere ad matrimonium, in qua docetur nuptiale mysterium non fuisse.» Sed nisi convenienter istud intelligatur, contrarium videtur Augustino qui asserit etiam perfectius ac sanctius conjugium inter eos esse qui ex communi consensu abstinere semper ab hujusmodi opere decreverunt. Et quia quidam consensus esse conjugium affirmant, quaeritur cujus rei consensus sit conjugium. Quidam respondent consensum commistionis sexuum esse conjugium. Sed objicitur quod conjugium perfectum est etiam inter eos qui hoc proposuerunt, quod in perpetuum abstineant ab hoc opere. Et Maria conjux Joseph vocatur quae tamen ipsa respondet angelo:« Quomodo fiet istud quoniam virum non cognosco» Quomodo fieri potest ut concipiam, pariamque filium, quae in castimonia virginitatis vitam consummare disposui? Ad quod iterum opponitur. Sed non habuit voluntatem carnalis hujus contubernii beata Virgo. Quare consensit desponsari? Cui opponenti sic respondetur a quibusdam, Aliud est desponsari, aliud est commisceri, sicut aliud est conjugium, aliud est opus ipsius, sicut aliud est presbyterium, aliud officium ejus. Nam presbyter est ex ordinatione sola, etiam si nunquam missam celebret. Presbyter ergo est ex potestate, non ex actu. Similiter conjugium consistit in potestate, quae attrahitur per desponsationem et pactionem conjugalem, non in coitu. Et sicut aliquis consentit ad hoc, ut presbyter ordinetur, licet habeat in voluntate quod nunquam celebret missam, sicut legitur de quibusdam: sic beata virgo Maria plena voluntate consensit illis omnibus quae in desponsatione solemniter fieri debeant circa se, licet quam Deo voverat virginitatem, nunquam violare vellet. Nam sicut Abraham paratus erat Deo jubenti immolare filium suum, ex quo tamen sperabat semen in quo benedicerentur omnes gentes, ita prudentissima Virgo obedivit Deo jubenti per parentes suos ut desponsaretur, et tamen certissime credidit, quia per providentiam Dei custodiretur intacta ab omni virili commistione, sicut et in ipsa re completa constat. Attamen vere conjux fuit propter consensum conjugalis pactionis, non propter consensum carnalis conjunctionis. Conjugium quippe est consensus legitimus de conjunctione duarum idonearum personarum, sed non de conjunctione quae fit per coitum, sed de conjunctione quae fit in desponsatione. Ex prima quippe desponsationis fide conjuges appellantur.( AUGUSTINUS). Quibus placuerit ex consensu, ab usu carnalis concupiscentiae, id est perpetuum continere, absit ut vinculum inter illos conjugale rumpatur! imo firmum erit, quo magis ea pacta sacra inierunt quae carius concordiusque servanda, non voluntariis corporum nexibus, sed voluntariis nexibus animorum. Neque enim fallaciter ab angelo dictum est.« Joseph, noli accipere Mariam conjugem tuam.» Conjux vocatur ex prima desponsationis fide, quam nec concubitu cognoverat, nec fuerat cogniturus. Nec perierat nec mendax manserat conjugalis appellatio, ubi nec fuerat, nec futura erat ulla carnis commistio. Erat quippe illa virgo ideo sanctius et mirabilius juncta suo viro, quia etiam fecunda sine viro prole dispar, fide compar, propter quod fidele conjugium parentes Christi ambo vocari meruerunt, et non solum illa mater, verum etiam ille pater ejus, sicut conjux matris ejus, utrumque mente, non carne. Et omne nuptiarum bonum impletum est in illis parentibus Christi, proles, fides, sacramentum. Prolem cognoscimus ipsum Deum Jesum; fidem, quod nullum adulterium; sacramentum, quia nullum divortium. Sed sciendum quod bonum conjugii, non ipsum conjugium tripartitum est in fides, proles, sacramentum. Quorum primum est munditia conjugii, secundum fructus ejus, tertium stabilitas illius. Nam in fide attenditur, ne propter vinculum conjugale cum altero vel altera concumbatur, in prole, ut animatum suscipiatur, et religiose educetur, in sacramento, ut conjugium non separetur, et dimissus et dimissa ne causa prolis alteri conjungatur. Quod ipsum bonum conjugii, id est sacramentum, est sacramentum, id est sacrae rei signum, scilicet inseparabilis conjunctionis, quae est inter Christum et Ecclesiam. Inter quod unusquisque habeat suam uxorem, non suas, et unaquaeque suum virum, non suos. Et quod eorum corpus est unum, et animus unus, sacramenta sunt Christi et Ecclesiae, cui nos hoc et in futuro consociet ipse Dominus noster Jesus Christus, qui vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

IN VIGILIA NATIVITATIS DOMINI. Secundum Matthaeum. Quomodo intelligendum sit quod scriptum est « conceptus est de Spiritu sancto. »

Dum incarnationem Filii cum ipso Filio, Pater simul et Spiritus sanctus operatus sit, merito queritur quare in Scriptura sacra singulariter de Spiritu sancto conceptus memoratur. Haec quidem sicut et caetera quae de ipso dicuntur, humana intelligentia timide contingit, sed devotio fidei amplius praesumens secundum puram conscientiam fideliter inquirit. Quaerendum itaque inprimis est quomodo intelligi oporteat quod dictum est beatam Mariam de Spiritu sancto concepisse. Scimus namque et omnes jam frequentissimo usu naturae didicimus, quod cum mulier a viro concepisse dicitur, non aliud nisi substantiam carnis ad generandam carnem per carnis coitum suscepisse memoratur. Et haec quidem carnis substantia, de carne viri per ipsum carnis coitum transfusa, cum carne mulieris una caro efficitur et id quod nasciturum est ex utriusque substantia veraciter originem sumens ab illo, per istam etiam ab ista generetur. Ergo mulier a viro concipit cum a carne viri per coitum carnis semen suscipit ad generandam carnem, nec aliud concipit, quam ille est a quo concipit: aut ipsa quae concipit, et quod concipit hoc parit. Quid ergo dicemus? Nunquid Spiritus sanctus de sua substantia semen partus infudit alvo Virginis? Quomodo ergo semen carnis ministrare potuit substantia spiritalis? An forte semen carnis non fuit quod conceptum est et caro fuit quod natum est. Quid dicemus? Quomodo Maria de Spiritu sancto concepit? Et si de Spiritu sancto concepit, quomodo Spiritus sanctus Pater Christi non fuit? Haec omnia magna consideratione indigent, ne forte in re difficili, et valde timenda et obscura sensus humanus aliquid amplius sua possibilitate praesumat. Nec ideo dubitandum est de his, quia obscura sunt; nec ideo aliquid temere diffiniendum quia credenda sunt. Quaeramus ergo, quid concepit Maria? Aut carnem non concepit, et carnem non genuit, aut si carnem genuit, carnem concepit. Quod enim concepit, hoc genuit. Sed quomodo carnem ministrare potuit non caro; aut non carnem gignere caro. Ista perplexa inquisitio, sive quaerendi ratio, quemadmodum sane et cmopetenter intelligi valeat consideremus. Et primum quidem in ea qua secundum solitam ac usitatam naturae operationem peragitur conceptione, ejusdem naturae opus quomodo compleatur intueamur. In parentibus carnaliter generantibus, et per carnis coitum nascituram carnem ex carne fabricantibus, utrobique natura substantiam ministrat partui creando, ut ex utriusque carne procedat et quod solum in unius carne formanda est caro. Tamen hoc vectigal quod natura quasi debitum quoddam ex instituto Creatoris ad fabricam humani corporis exsolvendam impendit, ita prorsus sine ulla necessitate, aut coactione ab ea requiritur, ut nisi sola dilectione, et ut sic dixerim spontanea voluntate ad tribuendum id non inclinetur. Nihil enim est praeter solam voluntatem, quod hoc debitum a natura extorquere possit; sed cum spontanea voluntate fuit persuasa, tunc nimirum sibi ad invicem ad opus consummandum ex utraque parte libenter atque graviter occurrit. Sane quidquid violenter volenti abripitur, ad ejusmodi causae effectum incongruum prorsus atque inefficax demonstratur. Sola ergo dilectio est quae naturam persuadere, et volentem quodammodo cogere potest ad seminandum partum. Equidem in muliere amor viri, in viro autem amor mulieris id agere solet, ut quae in altero solum sibi natura sufficiens non est, alterutrum sibi per dilectionem subveniat, ut quod in neutra per se potuit in utraque per se cum altera possit. Igitur semen humani partus a sola muliere formandum concipit, quod simul a viro et muliere seminatur. Quod quidem, sicut jam dictum est, in muliere per amorem viri, et in viro per amorem mulieris natura operatur. Propter quod etiam mulier non nisi a viro concipere dicitur, licet tam de se quam de viro accipiatur unde fecundatur. Et recte de solo viro concipit, quae id quod concipit, in altero quidem de carne viri sumitur, in altero vero per amorem viri ministratur. Non itaque hoc solum de viro concipit, quod de viro accipit, sed hoc etiam de viro concipit quod ex se de amore viri accipit. Hoc praetermittere nolumus propter hoc quod dictum est Mariam de Spiritu sancto concepisse. Concepit ergo Maria de Spiritu sancto, non quod de substantia Spiritus sancti semen partus acceperit, sed quae per amorem et operationem Spiritus sancti, ex carne virginis divino partui natura substantiam ministravit. Nam quia in corde ejus amor Spiritus sancti singulariter ardebat, ideo in carne ejus virtus Spiritus sancti mirabilia faciebat. Cujus dilectio quia in corde illius non suscepit socium ejus operatio in carne illius non habebat exemplum. Hoc igitur solum Virgo concepit quod de sua carne per amorem et operationem Spiritus sancti accepit: de quo etiam solo sine viriliter seminis commistione filium genuit. Hoc ergo libido carnis conceptionem operata est in Virgine, quae nec de carne viri semen accepit, nec de sua per amorem viri concepit, sed per amorem et operationem Spiritus sancti. Haec ipse Spiritus sanctus idcirco Pater dicendus est, quia ejus amor conceptione Virginis operatus est, quia nec de sua essentia Virgini semen partus tribuit, sed ipsi de carne propria Virgini per amorem suum atque virtutem substantiam ministravit. Christus ergo et de Virgine natus est quia de carne Virginis carnis substantiam accepit, et de Spiritu sancto conceptus est, quia ipsa cum virgo ex sola carne sua sine admistione virilis seminis per Spiritus sancti operationem amoremque concepit. Hinc est quod eidem Virgini pariturae per angelum dicitur:« Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi.» Spiritus sanctus namque Virgini supervenit, ut per ejus operationem caro Christi de carne Virginis formaretur, et virtus Altissimi obumbravit ei ne substantiam carnis ministrans, carnali concupiscentia ureretur.