Reader

DOMINICA DECIMA NONA. Secundum Matthaeum.

« Ascendens Jesus in naviculam, transfretavit et venit in civitatem suam.» Christus Ecclesiae navem semper mitigaturus fluctum saeculi transcendit, ut credentes in se ad coelestem patriam tranquilla navigatione perducat. Marcus in Capharnaum, Matthaeus in civitate sua, Dominum curasse paralyticum narrant. Quae quaestio difficilius solveretur, si Matthaeus nominaret Nazareth. Nunc ergo quis dubitet Capharnaum fuisse civitatem Domini, quam non nascendo sed miraculis illustrando suam fecerat. Denique in comparatione exterarum regionum recte diceretur, quodcunque oppidum Galilaeae civitas Domini, ne dum Capharnaum, quae ita excellebat in Galilaea ut tanquam metropolis haberetur

« Et ecce quatuor viri portantes in lecto hominem qui erat paralyticus, et quaerebant eum inferre, et ponere ante Jesum. Et non invenientes qua parte cum inferrent prae turba, ascenderunt supra tectum et per tegulas submiserunt illum cum lecto in medium ante Jesum. Quorum fidem ut vidit, dixit: Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua.» Paralyticum quem sanavit non pro sua fide cum sensu careret, sed pro fide offerentium vocavit filium, ideo quia dimissa sunt ei peccata sua. Intuendum quantum valet fides propria, si tantum valuit aliena. Qui ergo peccato gravatur, adhibeat Ecclesiam quae pro eo precetur. Hic datur intelligi plerasque corporum debilitates evenire propter peccata. Et ideo forsitan prius dimittuntur peccata, ut causis debilitatis ablatis sanitas restituatur. Hinc est quod hic paralyticus in Luca vocatur homo quasi peccator, et alio paralytico ad piscinam dicitur:« Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat.» Quinque autem sunt differentiae causarum, pro quibus in hac vita molestiis corporalibus affligimur. Aut enim ad merita augenda per patientiam justi infirmitate corporis gravantur, ut Job et Tobias et martyres, aut ad custodiam virtutum, ne superbiant, ut Paulus, qui ait:« Ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae angelus Satanae ut me colaphizet.» Aut ad corrigenda peccata, sicut Maria soror Aaron in eremo ob verba temeritatis percussa est lepra, et paralyticus iste aut ad gloriam Dei salvantis, sive per ipsum sive per famulos suos, sicut caecus natus qui non peccavit, nec parentes ejus, sed ut manifestarentur opera Dei in illo. Lazarus quoque cujus infirmitas non fuit ad mortem, sed ut glorificetur Filius Dei per eum, aut ad inchoationem damnationis aeternae: quod reproborum est proprium, sicut Antiochus et Herodes, qui afflictionum miseria ostenderunt, quid passuri essent perpetuo in gehenna. Quibus congruit illud prophetae:« Duplici contritione contere nos.»

« Et coeperunt cogitare Scribae et Pharisaei dicentes: Quis est hic qui loquitur blasphemias? Quis potest dimittere peccata nisi solus Deus?» Verum dicunt Scribae quia ipse solus potest dimittere qui per eos quoque dimittit quibus potestatem dimittendi tribuit. Putabant Dominum blasphemare arrogando sibi quod Dei est, sed eorum cogitationes revelando et signo visibili quod constat aequum divinae potentiae esse sicut peccata dimittere Deum se esse judicat.

« Et cum cognovisset Jesus cogitationes eorum, respondens dixit ad illos: Quid cogitatis mala in cordibus vestris? quid est facilius dicere: Dimittuntur tibi peccata, an dicere. Surge et ambula? Ut autem sciatis quia Filius hominis potestatem habet in terra dimittere peccata, tunc ait paralytico: Tibi dico: Surge, tolle lectum tuum, et vade in domum tuam.» Utrum sint paralytico peccata dimissa solus noverat qui dimittebat. Surgere autem et ambulare manifestum erat omnibus qui videbant. Fit igitur visibile signum ut probetur invisibile. Lectum tolle ut quod fuit testimonium infirmitatis sit probatio sanitatis.

« Ut autem sciatis,» etc. usque illuc:« ait paralytico;» verba sunt evangelistae, quasi dicat lectoribus Evangelii: Illi murmurabant de hoc quod dixerat:« Dimittuntur tibi peccata;» sed ego dico vobis eum dixisse paralytico:« Surge,» ut per sanationem ejus sciatis quia Filius hominis, et tunc habuit, et habet potestatem dimittendi peccata. Vel verba Christi possunt esse ita: Vos cogitatis quod non possim dimittere peccata, sed ut sciatis quia Filius hominis, id est ego, hoc potest, ait, hoc est dicit ipse Filius hominis paralytico:« Surge.»

« Et confestim surgens coram illis, tulit lectum in quo jacebat, et abiit in domum suam magnificans Deum. Et repleti sunt timore, dicentes quia vidimus mirabilia hodie. Et glorificaverunt Deum qui dedit potestatem talem hominibus.» Magna Dei virtus ostenditur, ubi sine mora salus in jussu ejus completur. Unde merito qui aderant relictis blasphemiis stupentes ad laudem convertuntur tantae majestatis, nec timerent si crederent sane et diligerent perfecte. Curatio paralytici indicat animae salvationem suspirantis ad Christum post illecebrae carnis inertiam. Qui primo indiget ministris, qui eam Christo afferant, id est doctoribus, qui spem intercessionis suggerant. Marco narrante quatuor portitores fuerunt, sive quia quatuor evangelistis praedicantium virtus firmatur, sive quatuor virtutibus fiducia mentis ad promerendam sospitatem erigitur. De quibus in aeternae sapientiae laude dicitur:« Sobrietatem, et sapientiam docet, et justitiam, et virtutem.» Has nonnulli prudentiam, fortitudinem, temperantiam, justitiam et virtutem appellant. Desiderantibus paralyticum offerre Christo; turba obsistit, quia saepe anima post corporis desidiam superna gratia renovari cupiens prisca consuetudine peccatorum retardatur, saepe inter orationes et suave colloquium cum turba Domino cogitationum aciem mentis ne Christus videatur intercludit. Tunc ergo tectum domus in qua docet Christus est ascendendum, id est sacrae Scripturae sublimitas appetenda, lexque Domini die noctuque meditanda. Patefacto tecto, aeger ante Jesum submittitur, quia reseratis Scripturae mysteriis ad notitiam Christi pervenitur. Domus Jesu tegulis contecta describitur, quia sub vili litterarum velamine, si sit qui reseret divina, spiritualis gratiae virtus invenitur. Quod autem cum lecto deponitur, significat ab homine adhuc in ista carne constituto Christum debere cognosci. De lecto surgere est animam se a carnalibus desideriis abstrahere. Dicit ergo: Surge de torpore negligentiae, et corpus in cujus desideriis jacuisti in exercitia bonorum operum attolle et sic domum habitationis aeternae ingredere. Vel ire in domum est redire ad internam sui custodiam, ne iterum peccet.

DOMINICA DECIMA NONA. Secundum Matthaeum. De eo quid sit fides, quid cognitio fidei, et de tribus gradibus utriusque.

Priusquam quae ad fidem pertinent discutere incipiamus, quid sit fides ipsa inspicere debemus. Apostolus sic diffinit fidem:« Fides est substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium.» Cum enim res quaelibet apud nos per actum, quando videlicet praesentes sensu comprehenduntur; vel per intellectum, quando absentes, vel etiam non existentes in similitudine sua et imaginatione capiuntur; vel per experientiam, quando ea quae in nobis sunt sentiuntur a nobis, ut gaudium, tristitia, amor et timor: quae subsistunt in nobis, et sentiuntur a nobis, nullo horum modorum invisibilia Dei capiuntur a nobis, quae solum creduntur a nobis. Neque enim per actum praesentia sunt, neque in similitudine aliqua comprehendi possunt, nec quemadmodum illa quae in nobis sunt, et sentiuntur a nobis. Ergo fide sola subsistunt in nobis, et subsistentia eorum est fides qua creduntur quia sunt, sed qualia sunt non comprehenduntur. Sic itaque per fidem solam subsistunt in nobis, et sola fide probantur a nobis, nec aliud argumentum habere possumus, nisi quia credimus illa fide qua ratione non comprehendimus. Nec descriptio fidei ostendit quid faciat fides, sed in ea non diffinitur quid sit fides. Est autem diffinitio fidei haec. Fides est voluntaria quaedam certitudo absentium supra opinionem et infra scientiam constituta. Et sciendum est quia aliud cognitio fidei, aliud fides. Cum enim fit sermo in auribus plurium, omnes aequaliter quod dicitur intelligunt, sed non omnes aequaliter credunt: et cognitionem dictorum omnes habent, sed fidem omnes non habent. Potest autem cognitio fidei esse sine omni fide; fides autem sine omni cognitione esse non potest. Multi, cum credunt, et non habent cognitionem eorum omnium quae credunt, quia credentibus et cognoscentibus credunt, et non norunt ipsi omne quod credunt, sed norunt illi quibus credunt. Ejusmodi est fides simplicium in Ecclesia, qui perfectioribus credendo et adhaerendo salvi fiunt, sicut scriptum est:« Boves arabant, et asinae pascebantur juxta eos.» Hi enim in fide perfectorum amplius credunt; quod credendo in se minus cognoscunt.

Duobus modis crescit fides: devotione sive constantia, et cognitione. Incrementa fidei per devotionem per tres gradus procedunt. Primus gradus est acquiescere, secundus ex timore, tertius gradus est certum esse. Secundum hos tres gradus tria sunt genera hominum, qui fidem sequuntur: est enim quoddam genus hominum in sancta Ecclesia, quibus credere est solum, non contradicere fidei. Qui ita vivunt ut nati sunt, non amando, sed approbando, in quo nati sunt, qui etsi in alio nati essent, fideles non essent: consuetudine enim vivendi fidem tenent, non amore. Est autem aliud genus hominum attentius considerantium statum vitae humanae esse dubium, et ex eo quodammodo fluctuare incipientium in fide, quoniam multos conspiciunt aversos et alienos a fide, et tamen ducti pietate fidei e duobus dubiis hoc eligunt quod doctrina Catholica docente didicerunt. Istis pax necessaria est, tribulatio periculosa, ne forte de periclitantibus negantes efficiantur. Est aliud genus adhuc hominum, qui certi sunt et confirmati in fide sua: quos Deus vel per exteriora miracula confirmavit, vel per interiorem inspirationem edocuit. Isti tribulatione non subvertuntur, sed exercentur.

Sciendum etiam quod sicut tres sunt gradus per quos fides crescit, ita tres gradus sunt per quos crescit cognitio fidei. Primus gradus est cognitionis fidei, quo nihil minus unquam fides habere potuit, credere videlicet Deum esse, et eum salvatorem et remuneratorem exspectare. Haec cognitio fidei simplicibus ante incarnationem Domini ad salutem sufficere potuit, ut et Deum crederent et Salvatorem exspectarent, quamvis ejusdem salvationis suae modum et tempus non cognoscerent. Duo enim in homine tantum sunt: natura et culpa. Et Creator ad naturam refertur, Salvator ad culpam. Sub lege autem scripta crevit cognitio quando jam de persona Redemptoris manifeste agi coepit, et Salvator per legem promitti, et post promissionem exspectari. Sub gratia autem adhuc amplius excrevit cognitio, cum jam ipse Salvator, non ut prius a multis putabatur solum homo, sed et Deus verus manifestatus est, et ipse redemptionis modus non in terrenae culmine potestatis, sed in morte probatus est constare Salvatoris.

DOMINICA DECIMA NONA. Secundum Matthaeum. De remissione peccatorum, et si sacerdotes peccata dimittere possint.

Potestatem remittendi peccata quidam soli Deo ita ascribere conabantur, ut in ea hominem participem fieri posse nullo modo concedant. Et ad confirmationem hujus assertionis adducunt mundationem illius leprosi, quem Dominus prius per semetipsum sanitati restituit, ac si deinde ad sacerdotes misit, non ut ejus mundatio virtute illorum perficeretur, sed ut tantummodo testimonio illorum confirmaretur. Simili modo in praesenti Ecclesia dant ministeria sacerdotum nihil amplius virtutis habere nisi quaedam tantummodo signa esse ut ille videlicet, qui prius per contritionem cordis intus a Domino absolvitur, postmodum in confessione ab eis absolutus esse ostendatur. Quod autem in sola cordis contritione etiam ante confessionem oris peccata dimittantur, prophetico illo testimonio approbare volunt quod dicitur:« Quacunque hora ingemuerit peccator, salvus erit;» et alibi:« Quia adhuc te loquente, dicam. Ecce adsum.» Et Psalmista:« Dixi, inquit, confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei.» Idcirco tamen post contritionem cordis, confessio quoque oris est necessaria, quia si quis etiam post impetratam veniam peccatorum confiteri eadem peccata sua neglexerit, quasi institutionis divinae contemptor, quamvis non pro peccatis, quae jam dimissa sunt, reus teneatur, tamen pro contemptu reus erit. Vel fortassis, quia peccata ipsa jam ad contumacem redeunt, quae prius per compunctionem humiliato dimissa fuerunt.

Hac ergo ratione probant homines nullo modo potestatem habere dimittendi peccata, sed hanc solius Dei esse, sicut et in Evangelio Judaei contra Dominum murmurantes, quia dixit paralytico:« Dimissa sunt peccata tua,» aierunt solum Deum posse peccata dimittere. Sed fortassis qui hoc de absolutione peccatorum dicunt, quomodo quisquam peccato ligetur non satis diligenter attendunt. Duobus enim modis peccator ligatus est. Ligatus est obduratione mentis, ligatus est debito futurae damnationis: quandiu namque gratia Dei cum homine est, solutus est homo, et ad bene operandum expeditus. Sed cum per peccatum gratia Dei subtrahitur, statim ipsa sua obduratione mens intrinsecus obligatur. Ista obduratio sive excaecatio mentis interiores tenebrae sunt, in quibus homo pro peccato suo in praesenti obligatus tenetur, et nisi ab his in hac vita solutus fuerit, postmodum ligatis manibus et pedibus in exteriores tenebras projicitur. Sed quia nemo sua virtute post ruinam peccati surgere valeret, nisi divina misericordia gratuito praeveniens eum suscitaret, ideo necesse est ut Deus gratiam suam quam peccantibus nobis juste subtraxerat, quando ad poenitentiam vivificandi sumus, sola misericordia nullis nostris meritis praecedentibus reddat quatenus ipsa gratia adveniens cor nostrum a torpore infidelitatis et a peccati morte exsuscitet, ut scilicet qui primum ipsa sola operante ad poenitentiam compuncti, a vinculis torporis absolvimur, etiam, ipsa deinde cooperante, poenitentes a debito damnationis absolvi mereamur. Hoc bene in resuscitatione Lazari significatum est, quem ipse Dominus per se prius intrinsecus a vinculo mortis absolvit, vivificat autem de foris ministerio ipsorum apostolorum cum solvi praecepit. Sic namque in sancta Ecclesia nunc mortuos peccatis per solam gratiam suam interius vivificans ad compunctionem accendit, atque vivificatos per confessionem foras venire praecipit, ac sic deinde confitentes per ministerium sacerdotum ab exteriori vinculo, hoc est a debito damnationis absolvi. Bene autem debitum damnationis exterius vinculum dicitur, quia protinus ad tenebras exteriores quas evadere dignatus non est, quisquis prius in hac vita a tenebris interioribus solvi non meretur.

Sed male, inquiunt, de sacerdote Domini facitis qui ei potestatem dimittendi peccata, quae Deo soli competit, tribuitis. Non ego sacerdotes deos facio. Sermo divinus, qui mentiri non potest, sacerdotes deos dicit:« Diis, inquit, non detrahes, et principi populi tui non maledices.» Isti vero contra legis praeceptum diis detrahunt, quia potestatem divinitus collatam sacerdotibus auferre volunt. Neque vere ego sacerdotibus potestatem dimittendi peccata tribui, ille hominibus potestatem divinam tribuit qui de hominibus deos facit. Sed tamen ipse sicut ex semetipso Deus est, ita etiam per semetipsum quando vult sine humana cooperatione peccata dimittere potest. Hi vero qui ex semetipsis dii non sunt, illi etiam nisi eo a quo sunt hoc quod sunt, in eis et per eos operante, et eis cooperante, peccata dimittere non possunt. Quod ergo solus Deus est bonus, nec tamen inde sequitur bonos non esse etiam eos quia Domino serviunt, et quod solus Deus mirabilia facit, et tamen de justo homine dicitur:« Fecit enim mirabilia in vita sua,» ita etiam solus Deus peccata dimittit, tunc quoque quando sacerdotes ab eo et per eum dimittunt. Ipse enim hoc in homine facit quod homo per eum facit. Nec ideo dicendum est hominem ibi nihil facere, quia per eum Deus facit, imo vero ideo multo melius, et multo verius facere, quia per eum Deus facit. Hinc est quod Petro principi apostolorum dicit:« Tibi dabo claves regni coelorum. Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis et quodcunque solveris super terram erit solutum et in coelis.» Non dixit quodcunque solveritis, hoc est, ut illi aiunt, solutum ostenderitis, fuerit solutum, sed erit solutum, quia sententiam Petri non praecedit, sed sequitur sententia coeli. Ne autem hoc soli Petro concessum putes esse, audi quid omnibus apostolis ac per hoc omnibus apostolorum successoribus et apostolorum vice fungentibus dicat:« Accipite, inquit, Spiritum sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis retenta sunt.» Ubi dixit, si ostenderitis, fuit? Nusquam hoc dixit, sed dixit: Si feceritis, erit. Audiant ergo et intelligant:« Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis.» Quibus hoc dicebatur prius dictum fuerat:« Accipite Spiritum sanctum,» ne, vel quod dabatur crederetur contemptibile, vel quod accipientes operantur existimetur ex humana virtute procedere. Non ergo mirum est, si homines peccata dimittere possunt, quia ut hoc possint, non ex sua, sed ex divina virtute accipiunt, et hoc hominibus Deum dare, nihil est aliud quam Deum hoc per homines facere. Quod autem de mundatione leprosi opponunt, minime oppositioni eorum suffragatur, quia si ideo peccator ante confessionem absolvi credendus est, quia leprosus mundatus est ante demonstrationem eadem ratione peccator post compunctionem ad sacerdotem ire non debet peccatum suum plangere, sed justitiam demonstrare, quia et ille ad sacerdotes missus est, non ut sanitatem reciperet, sed ut sanitatem demonstraret: quod omnino fides Christiana abhorret. Propterea si miraculum, quod Dominus operatus est, sacerdotibus non ob reverentiam officii, sed ad improperium ostenditur, quid aliud quoque quam novi sacerdotii in spiritali curatione contemptus generatur? DIVISIO.

Notandum quoque est et illud quod dicitur:« Quacunque hora ingemuerit peccator, salvus erit.» Ego de his praecipue dictum aestimo, qui totam vitam suam in peccatis agentes, in fine poenitent, et tunc peccata sua deserunt, quando jam in hac vita tempus satisfactionis habere non possunt. Quibus dicitur, ne tamen ullo modo de venia desperent, quia et tunc quoque si vere poenituerint, misericordiam consequi valent. Hoc est, quacunque hora, scilicet etiam in extremis, etiam in articulo necessitatis, si peccator ingemuerit, hoc est, ex tota cordis contritione conversus fuerit, salvus erit, ab aeterna scilicet damnatione. Quasi aliis verbis diceretur: Quacunque hora in praesenti vita peccator vere poenituerit, in futura vita non peribit. Quod si quis contendat illud quod dictum est,« salvus erit,» non esse dictum de salvatione quae in futuro tribuitur, sed de illa potius quae in praesenti absolutione peccatorum condonatur. Non necesse est tamen nos dicere quod peccator ab omni debito suo absolvatur, statim ex quo gemere coepit, donec totum consecutus fuerit remedium, quod Deus ad obtinendam veniam instituit. Hoc est autem remedium, ut corde poeniteat, et ore confiteatur delictum: quod cum fecerit, jam amplius debitor damnationis non erit, etiam si satisfactio restat, quam pro peccato persolvit. Quod si forte peccator vere poeniteat, sed intercurrente articulo necessitatis ad confessionem venire non possit, confidenter pronuntio quod in eo summus sacerdos complet, quod mortalis non potuit, et apud Deum jam factum constat quod homo quidem vere voluit, sed non valuit adimplere, quia confessionem non contemptus exclusit, sed impedivit necessitas. Proinde id, quod dictum est:« Quacunque hora ingemuerit peccator salvus erit,» si de praesenti salute accipitur, sic intelligendum est, ac si diceretur. Tunc peccatoris salus incipit, quando veraciter pro delictis suis ingemiscit; quae tamen salus tunc plene perficitur, quando id unde ingemuerit etiam ore confitetur. Item illud quod dicitur quia adhuc te loquente dicam:« Ecce adsum.» Sic convenienter potest accipi quia Deus pius adest per gratiam, ut cor ad poenitentiam compungat, deinde adest, ut peccatorum indulgentiam confitenti tribuat

Postremo id quod de psalmo opponunt:« Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei,» sanctus Gregorius de culpa cogitationis tantummodo decem esse asseruit in haec verba: Saepe misericors Deus eo citius peccata cordis abluit, quo haec exire ad opera non permittit. Unde recte per Psalmistam dicitur:« Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei.» Et paulo post, quam facilis super haec venia sit ostendit, qui dum se adhuc permittit petere, hoc quod se petere permittebat obtinuit, quatenus quia cum usque ad opus non venerat culpa usque ad cruciatum non perveniret poenitentia, sed cogitata afflictio mentem tergeret, quam nimirum tantummodo cogitata iniquitas inquinasse. Quod si quis hoc de quolibet delicto velit accipere, sciat tamen aliud peccatum esse, aliud impietatem peccati. Impietas namque peccati ipsa rectissime obduratio cordis accipitur, quae primum in compunctione solvitur, ut postmodum in confessione peccatum ipsum, id est debitum damnationis absolvatur. Sed sive hoc sive alio quocunque modo praedictae auctoritates exponantur, nos verissime confitemur sacerdotes Dei in Ecclesia potestatem habere ligandi atque solvendi, non perfunctorie inusitato quodam genere loquendi significatam, sed veraciter a Deo concessam, quibus dictum est:« Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta erunt.» Sed forte quis opponet quia sacerdotes multos ligant in Ecclesia, qui apud Deum non ligantur: itemque multos solvunt, qui apud Deum ligati permanent. Sed saepe et innocentes ligant, et in reatu permanentes absolvunt, et sic verum non erit:« Quorum remiseritis peccata remittentur eis, et quorum retinueritis retenta erunt.»

Sed sciendum est quod saepe sacra Scriptura sic de re aliqua loquitur ut quid inde venturum sit pronuntiare videatur, et tamen virtutem ejus magis quam eventum exprimat, quia non quid evenire debeat, sed quid evenire possit ostendat. Verbi gratia, dicit quodam loco Scriptura:« Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit;» et tamen scimus quia multi credentes baptismum accipiunt, qui postea culpis suis exigentibus reprobati ad salutem aeternam non pertingunt. Item in alio loco:« Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum habet vitam aeternam, et in judicium non veniet, sed transiet de morte ad vitam.» Et tamen Paulus dicit:« Quia quisquis corpus Domini indigne manducare et calicem bibere praesumpserit, judicium sibi manducat et bibit.» Ubique ergo magis virtus sacramentorum exprimitur, ne quod per ea quilibet participantes salvandi sint, sed quod salvari possint significatur. Quasi diceretur: Tanta virtus est baptismi, ut quisquis illud fideliter et devote acceperit, per illud ad aeternam salutem pertingere possit. Item tanta virtus est in sumptione corporis et sanguinis mei, ut per illud quicunque digne sumpserit aeternam vitam consequi possit. Simili modo hoc dictum aestimo:« Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta erunt.» Ac si apertius diceretur: Tantam vobis potestatem in ligandis et solvendis peccatis tribuo, ut quisquis a vobis ligari meruerit, apud me solutus esse non possit, et quisquis a vobis solvi meruerit, jam apud me ligatus non sit. Audiant homines, et intelligant peccatores quod praesidium eis a Deo conceditur, quod rursum judicium praeparatur. Fortassis Deum necdum interpellare praesumunt. Habent homines sacerdotes vice Dei fungentes, cum quibus interim causam suam sine periculo agere possunt. Ament intercessores, et timeant judices. DIVISIO.

Quorumdam inquisitio est quid opus sit Deo ad solvenda peccata hominum homines cooperatores quaerere, quasi per se quod voluerit non valeat adimplere. Sed certissime scire debemus quod in absolvendis peccatis nequaquam Deo humana cooperatio suffragetur. Ideo tamen hominem cooperatorem fieri, quia salus peccatoris eo modo competentius perficitur. Quid enim peccata, nisi plagae quaedam sunt? et quid est poenitentia, nisi medicina? Et scimus quidem in sanandis vulneribus carnis, nisi congruum adhibeatur remedium dolori, nequaquam sequitur effectus curationis. Quia ergo per superbiam omnem peccatum geritur, necesse est ut per humilitatem omnis poenitentia condiatur, quatenus inobedientiam obedientia frangat, et elationis tumorem humilitatis devotio premat. Conveniens ergo valde est, ut nos qui peccando Deo contumaces fuimus poenitendo etiam servis Dei supplices simus, et homo qui ad Dei gratiam conservandam mediatore non eguit, jam eam recuperare non nisi per hominem mediatorem possit. Nam et hoc saluberrimum est peccatori, ut discat quam longe peccando a Deo recesserit. Cum autem difficulter poenitendo ad Deum redit, quia et cautior de reliquo efficitur, cum non sine gravi labore poenitenti aditus indulgentiae aperitur. Gemat ergo peccator, et suspiret, et anxius pro peccato suo timeat, et expavescat, sollicitus discurrat, auxiliatores et intercessores quaerat, prosternat se humiliter homini qui noluit humiliter astare Creatori, ut in hoc etiam facto quodammodo ad Deum clamet, et dicat: Vide, Domine, et considera, et attende quod facio. Scio quidem, Domine, et fateor quia tibi subjici nolle damnabilis fuit elatio, sed jam propter te coram homine prosterni non sit, quaeso, tibi despicabilis devotio. Magnum est quod abstuli, nec parum est quod reddo. O quam suavis et jucunda Dei nostri miseratio totum bonum ipse nostrum in nobis operatur, et velut pater alludens in filiis sic totum facit, ut quasi nihil facere videatur! Ecce peccator compunctus, gemit, suspirat, lacrymatur, confitetur reatum suum, postulat veniam, flagitat misericordiam, et hoc totum quasi ex homine esse creditur. Sed quis, quaeso, hoc facit, nisi ille qui intus praesidet, et cor hominis ad hoc faciendum movet? Obsecro ut non sit onerosum, si breve hujus rei quoddam exemplum proposuero:

Pater quidam quemdam contumacem filium cum magno furore expulit, ut ita afflictus humiliari disceret. Sed illo in contumacia sua persistente quadam discreta dispensatione consilii a patre mater mittitur, ut non quasi a patre missa, sed quasi materna per se pietate ducta veniens muliebri levitate obstinatum demulceat, contumacem ad humilitatem flectat, vehementer patrem iratum nuntiet, se tamen interventuram spondeat, veniam promittat, consilium salutis suggerat, intercessores quaerere suadeat, non nisi magnis precibus patrem placari posse dicat, causam tamen rei se suscepturam asserat, et ad bonum finem rem omnem se perducturam promittat. Videte, quaeso, si non ita causa nostra agitur. Peccantem filium Deus Pater quasi expulit iratus; cui tamen in proposito bonae voluntatis suae fortassis nunquam iratus fuit. Sed quia infirmitas humana per se de lapsu surgere non valet, ad cor peccatoris mira gratia mittitur, sacerdos intercessor quaeritur, ut Deus cui iratus non fuerat complacetur. Quid dicam? Quis sapiens et intelliget haec, et custodiet misericordias Domini? Nunquid enim superfluo ideo factum est quod factum est, quia Deus ab irato in propitium mutatus non est, qui suis nunquam propitius non est? Absit! Sed necesse est sic fieri, quia aliter reatus meriti sceleris non potest expiari. Necesse est ergo sic fieri, quia Deus hoc etiam quod dare desiderat, a se praecipit postulari. Necesse est ergo sic fieri, quia etsi in Deo secundum propositum erga nos rei non fuerat, in nobis tamen secundum reatum ira manebat. Quae cum debita satisfactione solvitur, ut ita dicam, non Deus homini, sed Deo homo reconciliatur.