Reader

IN DEDICATIONE ECCLESIAE. Secundum Lucam. SERMO IN DEDICATIONE ALTARIS PROPRIE DICENDUS.

Antiquae religionis sacrosancta et venerabilis hoc habuit traditio, ut altaria aedificarentur et consecrarentur Domino. Hoc enim et Abraham, et ipse legis Moyses, et alii sancti viri exemplo et auctoritate sua hoc in cunctis generationibus nostris observandum reliquerunt. Haec siquidem altaris dedicatio praefigurata fuit et Jacob temporibus filii Isaac. Nam cum relicto parente fugiens fratrem suum Esau, iretque ad Laban petiturus uxorem, in itinere tulit de lapidibus, qui terrae jacebant, et supposuit capiti suo, dormivitque in eodem loco, et vidit in somnis scalam usque ad coelum erectam, et angelos ascendentes et descendentes. Surgensque tulit lapidem et erexit in titulum, fundens oleum desuper: fecitque altare Domino dicens:« Non est hic aliud nisi domus Dei et porta coeli.» Ecce iste antiquus sine lege, sine scripturis sanctificavit Deo altare; et domum Domini vocavit, quia per Spiritum sanctum tabernaculum Dei ibi futurum praesciebat. Haec omnia figura futurorum erant: Jacob namque, qui relicto parente ierat ad Laban petiturus uxorem, Jesum Christum designat, qui quasi relicto Patre coelum deseruit, carnemque nostrae corruptionis assumpsit. Deinde relictis illis parentibus, de quibus carnem assumpserat, scilicet Judaeis, relicta quoque patria de Judaea perrexit ad gentes, ducturus sponsam, id est Ecclesiam. Hoc in itinere Jacob obdormivit, quia Christus in itinere praesentis vitae mortem in ara crucis pertulit. Lapis, quem Jacob in itinere capiti supposuit, humanitatem Christi designavit, quae subjecta divinitati Deus vere creditur esse caput Christi. Scala erecta ad coelum est via et ascensio graduum et virtutum. Ascenditur enim, id est ad coelestem vitam diversis gradibus. Sunt enim aliqui legali conjugio superna scandentes: alii in viduitate, alii in virginitate, alii in tumultu mundi contra mundum et contra diabolum pugnando. Alii quoque, strepitum mundi rugientes et spiritalem hostem debellantes, in actuali vita tot gradibus ascenderunt ad coelestia. Sunt et gradus in contemplatione, quos monachi ad superna transcendunt vel eremitae: hi mundum exuerunt; hi vilibus indumentis sese spreverunt; hi obedientiam sectantes dilectionem ostenderunt. Tres itaque virtutes in eis specialiter regnant, tribus gradibus virtutum, charitate scilicet, humilitate et obedientia, coelestia transcendunt. Charitas fraternitatis in cohabitatione ostenditur, humilitas in vilitate vestimenti praemonstratur, obedientia in libenti servitute, dum parent voluntati fratrum declaratur. His diversis gradibus virtutum in actuali et in contemplativa penetratur coelum. Angeli quoque, quos Jacob viderat ascendere et descendere, sunt praedicatores sancti, nuntiantes nobis verbum Dei. Qui dicuntur ascendere, dum aliquando altiora; descendere vero, cum praedicaverint humiliora: Altiora ut:« In principio erat Verbum;» humiliora: ut nos praedicamus crucifixum. Lapidem quoque quem Jacob supposuit capiti vocavit domum Dei et portam coeli. Iste lapis, id est Christus domus Dei est vocatus, quia ipse fuit inhabitatio Spiritus sancti, et in eo plenitudo divinitatis habitavit. Hunc lapidem sive hoc altare, id est Christum reprobaverunt aedificantes, id est Judaei traditiones Patrum sequentes. Homines murum contra Deum peccatis aedificare coeperunt. Cujus fundamenta primi parentes per inobedientiam posuerunt, sed super hoc fundamentum posteri eorum multa crimina exstruxerunt, seque hoc muro a Deo et ab angelis diviserunt. Ab hoc muro Judaei aedificantes Christum pretiosum lapidem reprobaverunt, quia nullas originalis peccati sordes cum caemento hujus muri involverunt. Unde« factus est eis lapis offensionis et petra scandali.» Super lapidem istum bene fundata et firmata constat Ecclesia. Christus est et altare, quia in eo et per eum spiritales et corporales oblationes Deo Patri offeruntur. Eo mediante et propitio intercessore, Deus Pater praesentia nobis et futura largitur. Hoc altare, id est Christus legalibus unguentis quibus antiquitus altaria ungebantur, necnon et unguentis quibus ecclesiastica altaria perunguntur spiritaliter est delibutus. Ex quinque nempe speciebus aromatum, videlicet smyrna, cynnamomo, calamo, casia, oleum de olivis erat unguentum, quo altare antiquitus est consecratum et confectum. Nunc videamus naturas singularum specierum. Smyrnam alii calami, alii myrrhae dicunt esse resinam et aptam inter pigmenta. Cinnamomum autem dictum est quod cortex ejus in modum cannae sit rotundus et gracilis. Signitur in India et Ethiopia frutice brevi, duorum tamen cubitorum, colore subnigro vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod in crassitudinem extenditur despectui habetur cum frangitur, visibile vero spiramentum emittit instar nebulae seu pulveris. Calamus quoque aromaticus a similitudine calami usualis vocatur. Gignitur in India, multis modis geniculatus, fulvus, flagrans suavitate spiritus cum frangitur, in multas partes fit scissilis; similans gustu casiam, cum levi acrimonia remordenti. Casia etiam nascitur in Arabia, virga robusti corticis, et purpureis foliis, ut piperis. Est autem virtutis cinnamomi et similis, sed potentior imperio. Oleum itaque ab olea nominatur; nam olea est arbor unde derivatur oleum. Sed quod ex albis olivis fuerit expressum, vocatur spanum; quod autem ex fulvis olivis et nondum maturis fuerit expressum, viride appellatur; quod vero ex nimium maturis commune dicitur. Ex his ad usum vitae primum est spanum, secundum viride, tertium commune. Illud autem oleum, quod nullae rei fuerit admistum, purum dicitur. Hoc quippe unguento harum quinque specierum quo inungebatur, aut sacerdos vel rex, sive propheta efficiebatur. Ad consecrationem quoque ecclesiastici altaris duo adhibentur, thus et oleum. Thus est arbor Arabiae immensa atque ramosa, lenissimi corticis, succum aromaticum fundens. Haec denique confectio septem specierum qua altaria inunguebantur, designabat inunctionem sancti Spiritus, qua perunctus est ipse rex. Et quae est nimirum unctio Spiritus sancti? Septem scilicet dona ipsius. Quae sunt itaque dona Spiritus sancti? Donum seu unctio Spiritus sancti est timor, pietas, scientia, fortitudo, consilium, intellectus, sapientia. Qua profecto unctione hoc altare, ideo Christus est perunctus, unde sacerdos rex et propheta est effectus: Propheta, juxta illud Mosaicum:« Prophetam suscitabit Deus vobis; illum tanquam me audictis.» Sacerdos quoque secundum illud: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Et sicut sacerdotum est thus offerre, sic Christus, qui est omni thure pretiosior, seipsum Deo Patri pro nobis obtulit acceptabile sacrificium in odorem suavitatis. Rex quoque Christus est, quia oleo spiritali delibutus Rex erat regum et Dominus dominantium. Regit namque et conservat naviculam Petri, id est Ecclesiam suam, ne inter hujus saeculi procellas deficiat. De hac ipsa unctione hujus regis et sacerdotis David testatus est, dicens:« Propterea unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae.» Hunc quippe lapidem, id est Christum, cum Jacob inunxisset, domumque Dei hoc modo praenuntiasset, addidit:« Et vocabitur porta coeli.» Christus vocatur porta coeli, quia ipse est ostium paradisi, ut ibi:« Ego sum ostium.» Porta coeli fides est et baptismus in porta coeli, post baptismum lapsis poenitentia, confessio, et satisfactio. Per has portas coeli fidei et baptismatis, poenitentiae et confessionis, credentibus ac poenitentibus ingressus panditur regni coelestis. His allegorice de lapide et porta, id est Christo digestis, quomodo et duo altaria constent in nobis, diligenter considerandum est vobis. DIVISIO.

Duo altaria dudum exstructa leguntur: unum in tabernaculo Mosaico, quod altare holocausti dicebatur; aliud in templo Salomonis, quod altare thymiamatis vocabatur. Altare holocausti erat constructum ex imputribilibus lignis setim, et habebat quinque cubitos in latitudine, et quinque in longitudine, tres quoque in altitudine, et coopertum erat aere. Hoc altare quatuor angulos habebat, et ex ipsis quatuor cornua procedebant. Erat inane et concavum, ut ad suscipienda tam ligna quam sacrificia locus spatiosus haberetur. Habebat hoc altare craticulam in modum retis aeneam, ut per crebras aperturas ignis suppositus ad sumendas hostias libere penetraret. Altare igitur holocausti, ex incorruptibilibus lignis exstructum, corda sunt electorum, in quibus tanquam consecrata sacrificia Domino offeruntur bonorum operum studia. Quae corda electorum ita incorrupta condecet esse ut digni sint Spiritum sanctum habitatorem suscipere. Hoc siquidem altare, V cubitos in longitudine et latitudine describitur habere; quid ergo longitudo vel latitudo altaris, nisi V sensus nostri corporis? Vel quid est altaris longitudo, nisi patientiae perfectio? aut quid latitudo illius, nisi perfectio charitatis qua illi Domino consecrantur qui se in omnibus patientes exhibent? Hoc altare tres cubitos altitudinis habuit, quia mens electorum per haec tria, fidem, spem, charitatem, ad amorem Dei ascendit.

Cooperiebatur et aere hoc altare, quia sicut aes diu incorruptibile perseverat, sic virtutes fidelium in eis usque in finem firmiter perdurant. Habuit quoque quatuor cornua ex quatuor angulis procedentia. Quatuor altaris cornua sunt sanctae crucis latera, altitudo scilicet, profunditas, longitudo et latitudo. His quatuor lateribus crucis, scilicet altitudine, id est spe; profunditate, hoc est fide; longitudine, id est perseverantia patientiae; latitudine quoque, hoc est charitate, munitur undique altare sanctae Ecclesiae, id est corda fidelium per mundum universum. Sunt enim cornua virtutum munimenta. Erat itaque hoc altare vacuum et inane, ut ad suscipienda tam ligna quam sacrificia locus spatiosus haberetur. Quisque altare Domini esse desiderat, hic se ab omni contagione mundanorum exinanivit, ut in eo ligna coelestium verborum et hostia virtutum spatiosum locum habeant, et Spiritus sancti flammam, quo ecclesiasticae hostiae, id est corpus et sanguis Domini consecrantur, suscipiat. Nisi enim exinanierit quod infra se est, non merebitur suscipere quod supra se est. Habebat hoc altare craticulam in modum retis aeneam, ut per crebras aperturas ignis suppositus ad sumendas hostias libere penetret. Necesse est enim, ut electi Dei corda sua aperiant divinae gratiae et quasi plurimis patefactis januis sedulo deprecentur, ut per singula bona quae inchoant, quasi per singula victimarum frusta, sua eos gratia illustrare et ad amorem suum dignetur accendere. Haec de altari holocausti, id est de corpore nostro, in quo offerantur bona opera Domino.

Nunc de altari incensi, quod in templo Salomonis positum erat consideremus. Altare hoc aureum erat, et in adolendum thymiama factum. Sicut enim in altari holocausti significantur electi, qui se crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis, nec secundum desideria carnis ambulabant; sed quasi Domino immolantes, omnes corporis sensus dedicaverunt, per ignem sancti Spiritus voluntati ejus: ita profecto et illi altari incensi non immerito comparantur qui majori perfectione mentis exstinctis prorsus illecebris carnis sola orationum vota Domino offerunt, carnem suam subjicientes, omnes carnis illecebras evicerunt, et in carne non carnaliter viventes coelestem in terris vitam ducunt. Hoc altare incensi quanto fulgore metalli eminebat, tanto quantitate minus erat.

Quanto enim sanctiores, tanto pauciores. Recte ergo in longitudine et latitudine altaris, quod quadrangulum erat, patientia et charitas designatur, quia perfectorum animae foederatis ad invicem virtutibus quantum diligere fratres student, tamen et ferre sufficiunt, et quantum ferre tantum diligere. Duos cubitus habet in altitudine, quia duplex praemium in supernis sperant se recipere animarum et corporum. Cornua ex ipso procedentia eminentiam fidei et virtutum significant. Ex ipso vero procedunt, quia electi opera sua non ad faciem hominum specie tenus ostendunt, sed in ima radice cordis immobili exercent affectu. Auro vestitur, quia quique perfecti luce internae sapientiae refulgent. Hujus altaris deauratur craticula, quae parata erat in medio ejus ad suscipienda thymiamata cum interiori homine nostro resplendet per fidem Christi gratia. Parietes deaurantur, cum eadem gratia divinae dilectionis per bona opera exterius dilatatur. Cornua deaurantur, cum fiducia fortitudinis justorum splendore internae lucis coruscat. His igitur in mente nostra rite dispositis, jam procul dubio Deo placitas et super omnem aromatum pulverem orationum hostias redolentes offerimus Domino nostro Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per infinita saecula saeculorum. Amen.

Explicit liber Deflorationum Patrum, Basileae impressus, anno Domini M. CCCC. XCIV.