Reader

DE EPISCOPIS CANDIDAE CASAE.

Candida Casa vocatur locus in extremis Angliae juxta Scotiam finibus, ubi beatus confessor Nima requiescit, natione Britto, qui primus ibidem Christi praedicationem evangelizavit. Nomen loco ex opere inditum, quod ecclesiam ibi ex lapide polito Britonibus miraculum fecerit. Sanctum hunc Nimam praeclarum virtutibus experta est antiquitas. Scribit Alcuinus in epistola ad fratres ejusdem loci dicens:« Deprecor vestrae pietatis unanimitatem ut nostri nominis habeatis memoriam in ecclesia sanctissimi Patris vestri Nimae episcopi, qui multis claruit virtutibus, sicut mihi nuper delatum est per carmina metricae artis, quae nobis per fideles nostros discipulos Eboracensis ecclesiae scholasticos directa sunt, in quibus et facientis cognovi eruditionem, et facientis miracula sanctitatem.»

Ibi sub extremo Bedae tempore primus factus est episcopus Pethelmus, qui multo ante tempore Westsaxonia commoratus sanctissimi Aldelmi discipulatui interesse meruerat: eum subsecuti sunt. Frethewald, Pecwine, Ethelbrith, Bealdulf, nec praeterea plures alicubi reperio, quod cito defecerit episcopatus, qui extrema Anglorum in ora est, et Scottorum vel Pictorum depopulationi opportuna. His igitur, quae praetermittere consilium non erat, decursis, ad Eboracum regredietur oratio.

Anno ab Incarnatione Domini 1070, Thomas canonicus Bajocensis a Willielmo rege archiepiscopus Eboraco datus est, permansitque in honore XXX annis omni vita integer, et cui nihil vel in gestis, vel in dictis succenseri debeat, nisi quod primo archiepiscopatus tempore in causa primatus Cantuariensis magis errore quam pertinacia certavit; cujus rei exitum primus liber Gestorum pontificalium absolvit. Elegantia personatus spectabilis desiderio videntibus erat juvenis, vigore et aequalitate membrorum commodus; senex, vivido faciei rubore et capillis cygneus. Liberalitate sua successores suos contristavit, ut qui multam episcopalium terrarum partem in clericorum usum nimie, ut dicunt, prodigus distraxerit, clerum sufficientem opibus et litteris adunavit, ecclesiam a fundamentis inchoatam consummavit, coelibatum ejus nunquam sinister rumor aspersit; philosophus antiquis scientia comparandus, nec elatus sermone, et vultu comis, moribus dulcis. Nec cantu, nec voce minor, multa ecclesiastica composuit carmina. Si quis in auditu ejus arte joculatoria aliquid vocale sonaret, statim illud in divinas laudes effigiabat; illud apud clericos quam maxime agere, ut masculam in ecclesia musicam haberent, nec quidquam, effeminate diffungentes, tenero, ut Persius ait:..... Supplantarent verba palato. Aevo igitur et honore saeculi et gratia Dei abunde plenus obiit anno primo Henrici, in Novembri, cum eum antea in Augusto ad regem coronasset, propter absentiam Cantuariensis archiepiscopi.

Nec mora Girardus nepos Walchelmi episcopi Wintoniensis, qui erat episcopus Herefordensis, electus est, et introductus in archiepiscopum, qui dum cunctatur subjici primati Cantuariensi, has ei litteras misit Paschalis papa.

« PASCHALIS papa, servus servorum Dei; venerabili fratri Eboracensi archiepiscopo, GIRARDO salutem, et apostolicam benedictionem.

« Quanquam prave contra nos, imo contra matrem tuam sanctam Romanam Ecclesiam te non ignoremus egisse, praesentibus tamen tibi litteris mandamus, ut professionem venerabili fratri nostro Anselmo Cantuariensi archiepiscopo facere non negligas. Audivimus enim Thomam quondam praedecessorem tuum ex hac eadem re contentionem movisse et cum in praesentia domini Alexandri papae secundi ventilata esset, ex praecepto ejus definitione habita, post varias disquisitiones Lanfranco praedecessori suo et successoribus suis eamdem professionem fecisse. Unde et nos, quod tunc temporis definitum est, volumus, auctore Deo, firmum illibatumque servari.»

Hanc epistolam directam sibi Girardus non legit, quia necesse non fuit. Praevenerat ipse jussum apostolicum, et hortatu regis Anselmo in manum dederat servaturum se ipsi eamdem professionem in archiepiscopatu Eboracensi, quam fecerat in episcopatu Herefordensi. Nequitia, qua eum papa notat, haec fuit, quod a Roma cum pallio regressus, mendacio suo sedem apostolicam infecit dicens regi, quod si se in aliis ecclesiastice ageret, investituras ecclesiarum fieri aequanimiter papa toleraret. Litterarum non nescius, in eloquentia diffusus; decessit insperate, morbo quidem sed levi antea tactus. Nam cum aliquantulum aeger in quodam viridario domni suae vicino cubitaret, ut salubriore aura, quam suave halantes herbarum flores animarent, foris frueretur, jussit ut astantes domum secederent, corporis curae interim provisuri. Abierunt illi, et post epulas reversi, fleverunt dominum exanimem. Utinam haec rumor finxerit, nec homo pontificalis gratiae sic obierit: certe canonici Eboracenses, ne in ecclesia sepeliretur pertinacissime restitere, vix ignobilem cespitem cadaveri pro foribus injici passi.

Quamvis post aliquot annos Thomas successor ejus indignitatem facti leniens, in ecclesia ipsum juxta praedecessores suos eminentissime tumulaverit. Is filius Samsonis Wigorniensis episcopi; dum in archiepiscopatum electus ad consecrationem suam suscipiendam pro more Cantuariam venire invitaretur ab Anselmo, primo benigne respondit, grates se quod vocaretur agere, sed inducias petere ad tam magnum apparatum immodico sumptu opus esse, secundo accitus, vi se et rationibus suorum clericorum teneri renuntiavit. Tertio etiam per episcopos Londoniensem et Roffensem conventus, omnino negavit. Quare Anselmus cum de consilio Thomae Paschalem papam certum fecisset, et defectus ipse corporis viribus coeleste iter acceleraret, scripsit Thomae epistolam, quam et episcopis omnibus Angliae singulam singulis cum suo sigillo misit, ut scirent qualiter erga Thomam agere deberent.

« ANSELMUS minister Ecclesiae Cantuariensis THOMAE electo archiepiscopo Eboracensi.

« Tibi Thoma in conspectu Dei omnipotentis ego Anselmus archiepiscopus Cantuariae et totius Britanniae primas loquor, loquens ex parte ipsius Dei; sacerdotale officium quod meo jussu in parochia mea per suffraganeum meum suscepisti, tibi interdico, atque praecipio ne te de aliqua cura pastorali ullo modo praesumas intromittere, donec a rebellione quam contra Ecclesiam Cantuariensem incepisti, discedas, et ei subjectionem, quam antecessores tui, Thomas videlicet, et Girardus archiepiscopi ex antiqua antecessorum consuetudine professi sunt, profitearis. Quod si in his quae coepisti, magis perseverare quam ab iis desistere delegeris, omnibus episcopis totius Britanniae sub perpetuo anathemate interdico, ne tibi ullus eorum manus ad promotionem pontificatus imponat, vel si ab externis ordinatus fueris, ne pro episcopo iidem in aliqua Christiana communione te suscipiant. Tibique Thoma, sub eodem anathemate, ex parte interdico Dei, ut nunquam benedictionem episcopatus Eboracensis suscipias, nisi prius professionem quam antecessores tui videlicet Thomas et Girardus Ecclesiae Cantuariensi fecerunt, facias. Si episcopatum Eboracensem ex toto dimiseris, concedo ut officio sacerdotali, quod jam suscepisti, utaris.»

Erat enim rex Northmanniae, qui cum in regnum rediisset, ventilare causam coepit. Lecta est ante eum epistola prohibitionis Anselmi, et ab episcopis omnibus suscepta et approbata; quamvis susceptionem ejus ad regalis potentiae contemptum retorquere comes de Mellento visus esset. Tantus autem episcoporum fuit consensus, non refragante et patre Thomae Wigorniensi antistite, ut mallent omni honore spoliari quam praecepta patris sui Anselmi transgredi, confirmavit religionem illorum principalis assensus, cum subjecit:« Quidquid aliorum sententia ferat, ego Patris Anselmi excommunicationi nec ad horam subjacere aliquatenus volo. Itaque quia praeter epistolam Anselmi sunt privilegia sedis apostolicae, sunt definitiones ante patrem meum et matrem cum consilio totius regni statutae, quibus auctoritas Cantuariensis Ecclesiae nititur: eligat Thomas aut subjectionem Ecclesiae Cantuariensi facere episcopatui vale facere.» Cessit ille non rationi, sed potentiae, factaque professione subjectionis suae Cantuariensi Ecclesiae, suscepit a ministro Richardo scilicet Londoniensi episcopo, quod detrectaverat suscipere a magistro. De facilitate ergo credulitatis in clericos sero doluit, exulceratam quantum vixit deferens conscientiam, quod benedictione Anselmi fuerat privatus. Erat tunc temporis in Anglia Odolricus quidam cardinalis, qui pallium Eboracensis ecclesiae attulerat per Anselmi consilium dandum. Sed cum eum jam obiisse inveniebat, haerebat animo incertus quid faceret. Sedata ergo omni per potestatem regis controversia, decretum est, ut Eboracum ab eodem cardinali deportaretur pallium. Factum est, et redimitus Thomas pallio in archiepiscopum enituit, expers( ut credebatur) ab adolescentia feminarum, sed et obscenitatum omnium, dapsilis exemplo sui ad omnes, praedicandae pietatis et favoris in clericos. Decessit juvenis vix XIV annis functus gradu.

Successit Thurstanus praedicandae constantiae clericus. Qui cum post aliquot annos acceptae electionis professionem Radulfo archiepiscopo Cantuariae facere nollet, volente rege ultro archiepiscopatu cessit. Sed clericorum suorum monitu postea Romam profectus hanc epistolam meruerat.

« PASCHALIS episcopus servus servorum Dei HENRICO illustri regi Anglorum, salutem et apostolicam benedictionem.

« Nos, auctore Deo, de probitate tua non tantum bona, sed meliora confidimus. Idcirco monemus excellentiam tuam, ut divinae gratiae memor semper existas, qui tibi et regni pacem et justitiae notitiam tribuit. Honorem igitur Dei et Ecclesiarum ejus in regno tuo diligenter observa, et justitiam efficaciter exsequere; quia per honorem Dei tuus profecto augebitur. Audivimus electum Eboracensem virum sapientem et strenuum sine judicio ab Eboracensi ecclesia sequestratum, quod nimirum divinae justitiae et sanctorum Patrum tinstitutionibus adversatur. Nos quidem neque Cantuariensem Ecclesiam minui, neque Eboracensem volumus praejudicium pati, sed eam constitutionem, quae a beato Gregorio Anglicae gentis apostolo inter easdem ecclesias constituta est, firmam censemus illibatamque servari. Idem ergo electus, ut justitia exigit, ad suam ecclesiam omnimodis revocetur. Si quid autem quaestionis inter easdem ecclesias nascitur, praesentibus utrisque partibus in nostra praesentia pertractetur.»

Hac epistola fretus Turstanus, sedem suam repetiit libens. Augebatur in dies dissidium inter eum et Radulphum archiepiscopum, quia Radulphus nullis delinimentis, nullis minis adduci potuerat ut ei manus imponeret, nisi professionem faceret, nec Turstanus id se facturum pro capitis periculo pollicebatur. Successori ergo Paschalis papae Gelasio citra montes venienti ambo statuerunt occurrere, causarum suarum patrocinio adfuturi. Sed mors apostolica non diu prolongata tardavit eorum impetum, donec Calixtus, qui ei successerat, Rhemis ad celebrandum venit concilium. Eo Turstanus impiger contendit, pollicitus regi nihil se contra decus Ecclesiae Cantuariensis moliturum. Quod mox ut opportunum vidit, oblitus effregit; ab apostolico contra omnes consuetudines majorum benedictionem episcopalem suscepit. Praecesserat sane Turstanum ad papam legatus regis, idemque frater Radulfi Sefredus, postea Cicestrensis episcopus, denuntiaturus papae, ne ullo modo Turstanum, aut ipse sacraret, aut ab aliquo, nisi a pontifice Cantuariorum secundum antiquum morem sacrari permitteret. Et si contra hoc ipse apostolatus sui jure niti vellet, certus existeret quia nec pro amissione coronae suae propositum suum in hac causa mutaret. His respondit apostolicus:« Ne putet rex me de quo agit negotio aliter acturum, quam ipse velit. Neque enim voluntas mea unquam me tulit, ut Cantuariensis Ecclesiae dignitatem, cui tot praeclari Patres( ut pene toti mundo notissimum est,) praesederunt, quoquo modo humiliem.» His blanditiis persuasus legatus reditum maturavit. Post cujus discessum apostolicus Romanorum jussis obnoxius, qui in amicitiam Turstani transierant, eum sacravit palam illud interdicente Joanne archidiacono Cantuariensi, responditque ei apostolicus: Nullam injustitiam Ecclesiae Cantuariensi volumus facere, sed salva justitia et dignitate illius, quod proposuimus, exsequamur. Frivolum id audientes judicaverunt, cum dissideret factum a dicto. Hoc audito, rex Turstano interdixit omnem dominationis suae terram. Quam severitatem nec tunc voluit diminuere, cum eum apud Gisortium praesens appellasset apostolicus, asserens se de fide, qua se rex obligatum esse dicebat, eum auctoritate beati Petri soluturum. Quod cum frustra fuisset, tunc quidem rex impacatus remansit. Sed sequenti anno, cum jam praefatus papa in sede apostolatus corroboratus liberius, quae vellet, disponeret, misit epistolam qua videbatur, ut aut Turstanus episcopatu suo potiretur, aut rex anathemate, et pontifex Cantuariensis suspensione sacerdotalis officii plecteretur. Hic metus coegit regem coeptis desistere: receptus est Turstanus in sede. Ita ille quamvis Radulphus et successor ejus Willielmus multa conarentur, multa effunderent, omnes eorum allegationes instantia sua dissolvit, et irritas fecit. Obiit sanctissime post exactum quadriennium mortis Henrici regis abrenuntians prius episcopatui, et monachus factus apud Pontem Fractum cellam Cluniaci.