Reader

DE EPISCOPIS LINDISFARNENSIBUS ET DUNELMENSIBUS.

Ex omnibus, qui quondam in Northanhimbria episcopatibus positi, principatum Eboracensem suspiciebant, solus ille, qui apud Lindisfarne fuit, remansit. Lindisfarne est insula exigua, quae nunc a provincialibus Halieland vocatur, quam sanctissimus Aidanus appetitor silentii et sanctae paupertatatis in sedem episcopatus, spreta illa Eboracensis frequentiae pompa, elegit. Viri tenuitatem et modestiam secuti sunt successores ejus, Finanus, Colmannus, Tuda, Eata.

Celeberrimus et illibato corpore adhuc pausans eximius Cuthbertus, qui solus hanc gratiam meruit, quod nunquam ejus incorruptio vel in quaestionem venerit

Edberthus qui pro maximae sanctitatis praerogativa meruit in tumulo sepeliri, quem antecessor suus felicissimae memoriae, XI annis integro consecraverat cadaveri. Eventum cito secuturae mortis et sepulturae praedixit ipse allatis ad se sacratissimis induviis, quae tot annis infossae labem putredinis evaserant. Haec Beda in vita Cuthberti latissime exsequitur.

Edfridus, cujus jussu et rogatu idem historiographus, felicem Cuthbertum tam oratione rhetorica, quam dulcedine metrica extulit; Ethelwoldus, Cinewlfus, Higebaldus. Hujus tempore depopulati sunt Dani insulam, ut nec sacrosanctis parcerent altaribus, sicut manifestum facit epistola Alcuini ad eumdem in hunc modum:

« Beatissimi Patris Cuthberti episcopi in Christo filiis HINGBALDO episcopo et omni congregationi Lindisfarnensis ecclesiae ALCUINUS diaconus salutem.

« Vestrae charitatis familiaritas me multum laetificare solebat, sed versa vice vestrae tribulationis calamitas licet absentem multum me contristavit quod pagani contaminaverunt sanctuaria Dei et fuderunt sanguinem sanctorum in circuitu altaris, calcaverunt corpora sanctorum in templo quasi sterquilinium in platea. Quae est fiducia Ecclesiis Britanniae, si sanctus Cuthbertus cum tanto sanctorum numero suam non defendit ecclesiam? etc.»

Quibus hortatur ne a moribus antecessorum degeneres vestium luxui et gulae intemperiei professionis suae reverentiam decolorent, per transgressionem divinae legis accidisse talia, accessuraque deteriora, si perseverandum in vetitis putaverint. Adjicit etiam in epistolae calce:« Cum Dominus noster rex Carolus hostibus per misericordiam Dei subditis domum reverteretur nos, Deo juvante, ad eum venire disponimus, et is quid tunc vel de pueris, qui in captivitatem ducti sunt a paganis, vel de aliis necessitatibus nostris proficere poterimus, diligenter ad affectum producere curabimus.» Item ad Ethelredum regem:« Ecce ecclesia Sancti Cuthberti sacerdotis Dei sanguine aspersa, omnibus spoliata ornamentis, locus cunctis in Britannia venerabilior, paganis gentibus datur ad debellandum. Et ubi primum post discessum sancti Paulini ab Eboraco Christiana religio in Northambrorum[ al. Northanimbrorum] gente sumpsit exordium, ibi miseriae et calamitatis coepit initium.» Quapropter, pensato consilio, decretum est ut ab insula illa, quae esset maritimorum praedonum hiatibus exposita, corpora sanctorum in continentem transferrentur. Tunc beatum magni Cuthberti corpus, cum quidam religioso, ut putabant, furto Hiberniam transvehere ambirent, perdiderunt fructum operae, dum aut multis diebus ventum operirentur in littore, aut flatu aliquantum concitatiore in altum provecti, statim repellerentur. Quocirca cum honore debito sacrum corpus apud Bulbeford,[ al. Bubedford], incertum an episcopatus sedem deposuere juxta amnem Twyda. Jacuit ibi multis annis usque ad adventum Ethelredi regis. Nec tamen interim in adjutorio provincialium feriabatur, sed per totam Angliam vagabatur miraculis; quorum unum si retulero, non abs re, ut aestimo, fecero, eo insignius quo illud in clarissima persona ostensum totius Angliae libertatem reduxit, servitutem exuit. Erat rex Elfredus barbarorum infestatione ad hoc redactus inopiae, ut in insula quadam parvissima, quae vocatur Adeligei, lateret inglorius. Dixi superius de hac insula in Gestis pontificum Wellensium. Ibi ergo quadam die cum domi soporatus jaceret, dolor enim animi somnum impetraverat, sociis per oram fluminis dispersis, ecce beatus Cuthbertus dormientem alloquitur:« Ego sum Cuthbertus, Lindisfarnensis quondam antistes. Misit me Deus, ut prospera tibi annuntiem. Quia enim Anglia jamdudum peccatorum poenas enormiter luit, modo tandem indigenarum sanctorum meritis super eam misericordiae suae oculo respexit. Tu quoque tam miserabiliter regno extorris, gloriose post paucum tempus in solio reponeris. Atque adeo signum eximium tibi dabo: venient hodie piscatores tui magnam vim grandium piscium corbibus evehentes. Quod eo erit mirabilius, quia his diebus, gelante aqua, stagnum asperatum nihil tale sperari permittet. Super haec gelido rore stillans aer omnium piscantium artem eludit. Verum tu fortunae secundae vere compos regaliter feceris, si adjutorem tuum Deum et me ejus nuntium competenti devotione demerueris.» Haec dicens sanctus regem soporatum sollicitudinibus exuit, matremque prope cubantem ejusdem nuntii laetitia confortavit. Experrecti ambo, unum et idem se somniasse frequenti recursu verborum iterabant, cum piscatores ingressi copia innumerabili piscium fidem somnio fecere. Nec multo post ille regnum et regni gloriam suscepit, ut latius in Gestis diximus. Hingebaldo hi successere: Egberth, Erdulf, Cutheard, Milred, Witred, Sexhelm, Aldredus, Alsius, Aldum, Eadmund, qui quantumvis mirabili casu in episcopum creatus est. Electio enim olim praesulum et abbatum tempore Anglorum penes clericos et monachos erat. Monachi ad corpus sancti Cuthberti non serviebant, quamvis episcopi consuetudinaliter monachi essent, ad exemplum sanctissimi Patris, qui monachus clericis praefuerat. Defuncto ergo Aldulmo antistite, clerici consederant de rectoris futuri electione consultantes, nec, ut fit in talibus, quidquam certi pro schismate partium definientes. Tum Eadmundus, quem nullus accersendum putaverat, cunctantibus superveniens, consuetaque usus facetia:« Me, inquit, accipite, et episcopum facite.» Illi omnes quasi divinitus accensis spiritibus rapuerunt ex ore ejus verbum, quasi divinum miraculum, stupentemque et dicti poenitentem, utpote qui mallet lusum pilae quam usum cuculli, monachum fecerunt, et regi Egelredo[ al. Ethelredo], qui tunc regnabat, in episcopum sibi postulaverunt. Omine felici fuit haec facta prolusio, ut commemorant indigenae loci: regis enim serenitas, quod petebatur, annuit, et propria divinitas, quod sperabatur, implevit. Sub eo enim praesule multum in modum Ecclesiae promovit prosperitas. Corpus sanctum delatum Dunelmum, basilica ibidem a fundamentis consummata, multa praeterea, quae nullo unquam apud cives aevo fallax consumet oblivio. Dunelmum est collis, ab una vallis planitie paulatim et molli clivo turgescens in tumulum, et licet situ edito et praerupto rupium omnem aditum excludat hostium, tamen ibi moderni collibus imposuerunt castellum. Ad radices pedis castelli defluit amnis piscosus, et ut pleraque et omnia pene Northambriae flumina. Ita enim Isicius in partibus Occidentalibus et aquilonalibus Angliae superfluit, ut rustici projectis piscibus sues pascant.

Post Eadmundum fuerunt: Edred, Egelwinus, Egelricus, quorum ultimus sub rege Willielmo rebellionis accusatus, quod turbasset pacem regiam piraticam adorsus, perpetuo exsilio Westmonasterium deportatus est. Ibi quantum vixit voluntaria inedia et lacrymarum affluentia praeteritos reatus attenuans et diluens, sanctitatis opinionem apud homines concepit. Denique ab iis qui eum viderunt, posteris memoriam tradentibus, hodieque tumulus ejus nec votis nec frequentia petitorum caret.

Superpositus est adhuc viventi Walkerus, qui esset dux pariter provinciae et episcopus, frenaretque rebellionem gentis gladio, et reformaret mores eloquio. Qui dum id exsequeretur sedulo, indigne peremptus occasionem dedit regi ut provinciae illius provincias[ al. reliquias], quae aliquantulum respiraverant, funditus exterminaret. Causa caedis haec fuit: praefecerat episcopus, rebus forensibus Gilebertum cognatum, interioribus Leobinum clericum, ambo in rebus commissis strenuos, sed effrenes. Tolerabat episcopus eorum immodestiam gratia strenuitatis inductus, et quia eos elevarat, cumulum benignitatis augebat.« Indulget enim natura sibi, placidoque favore assentatur suis ipsa muneribus.» Is Leobinus Liulfum beatissimi Cuthberti ministrum adeo dilectum, ut ipse sanctus coram vigilanti assistens placita imperaret, hunc, inquam, Leobinus per Gilebertum obtruncari fecit, livore ictus quod amplioris amicitiae locum apud pontificem pro scientia et aequitate judiciorum haberet. Perculsus nuntio Walkerus parentelae furenti defuncti legalis placiti judicium obtulit, protestatus Leobinum suae suorumque necis auctorem, ubi ventum ad placitum, nullis effera gens rationibus emolliri potuit, quin in episcopum referret culpam, quod ambo homicidas post necem Liulfi in curia ejus familiariter diversatos vidissent. Surrectum ergo in clamores et iras, et Gilebertus de ecclesia, in qua cum episcopo assederat, ultro egrediens, ut suo periculo vitam domini mercaretur, impie occisus est. Praesul etiam pro januis praetentum ramum praeferens neci datus, fomesque mali Leobinus semiustulatus; quod nisi cremata ecclesia exire nolebat exsiliens mille lanceis exceptus est. Praedictum id ab Edgitha regina relicta regis Edwardi. Quae cum vidisset Walkerium Wintoniae ad consecrandum duci, cesarie lacteolum, vultu roseum, statura praegrandem, pulchrum, ait:« Hic martyrem habemus,» conjectura videlicet immoderatae gentis ad praesagiendum inducta. Hunc exitum vitae tulit Walkerius, vir neque immodestus neque illitteratus. qui canonicos monachili servitio assuetos, quod semper monachum habuissent episcopum, ad usum clericorum redegit.

Successit ei Willielmus ex abbate Sancti Karilefi, qui monachos Dunelmo posuit; potens in saeculo et oris volubilitate promptus, maximus[ al. maxime vel maximo] sub Willielmo rege juniore: quapropter et amicorum cohorti additus, et Angliae praelatus, non permansit in gratia. Quippe nullis principis dictis vel factis contra eum existentibus, ab amicitia descivit, in perfidia Odonis Bajocencis et caeterorum se immiscens. Quapropter, victis partibus, ab Anglia fugatus post duos annos indulgentia principis rediit. Episcopatu ergo resumpto sedulo agebat, ut in antitiquum resumeretur amorem, spectatoque regis ingenio quocunque ille vergendum putasset, et ipse vergere, unde factum est ut in turbine, qui inter Anselmum et Willielmum surrexit maximas contra archiepiscopum turbas iste signifer exitaret, sperans, ut aiunt, vel alliciendam regis gratiam vel se pro Anselmo fore archiepiscopum; sed enim ubique excidit. Nam non multo post orto inter ipsum et regem dissidio aegritudinem apud Glocestriam incurrit, ibi tunc erat curia, et jussus est episcopus exhiberi, ut causam suam defensaret. Cui cum responsum esset infirmitate detineri, quo minus veniret, per vultum de Luca fingit se, inquit. Enimvero ille vera valetudine correptus morti appropinquabat. Cumque considentes episcopi indicassent ut in ecclesia Dunelmi, quam ipse magnifice inchoaverat, sepeliretur, resumptis viribus haec verba spiravit:« Non placeat Deo, ut pro mutetur vel minuatur domini mei sancti Cuthberti reverentia, pro cujus honore nullus unquam antecessorum meorum in ecclesia humatus est; sed in capitulo me ponite.» Defunctus ergo Dunelmumque delatus pulchrum suae industriae monumentum apud monachos habet, quod et eos congregaverit, et tam libris quam caeteris ornamentis ecclesiam decoraverit, quin et priorem loci hoc insigni extulerit, ut in toto episcopatu decanus et vicedominus esset.

Quod cum Turgotus ab eo prior constitutus severius exsequeretur, ita Ranulphum sucessorem Willielmi exacerbavit, ut eo ad episcopatum Sancti Andreae in Scottia translato nullum alium priorem ponendum putaret. Is est Ranulphus quondam regis Willielmi capellanus, ex quo ambiguum genere, lingua et calliditate provectus ad summum, et totius regni procurator effectus. Iste si quando edictum regium processisset, ut nominatum tributum Anglia penderet, duplum adjiciebat, subinde ridente rege ac dicente, solum esse hominem, qui sciret sic agitare ingenium, nec aliorum curaret odium, dummodo complaceret dominum. Quibus artibus fretus episcopatum Dunelmensem meruit. Venit ergo Dunelmum et primum quidem tumidius se agebat sanctum verens offendere, qui fertur peccantium severus in primis correptor esse. Sed uno et altero delicto commisso nec vindicato, eo processit, ut reunsi quando ad ecclesiam sancti confugeret abstrahere non dubitaret, ausus scelus omnibus retro annis inauditum. In aedificiis autem monachorum novis et translatione beatissimi Cuthberthi nonnullam gloriam nomini suo commeritus est. Extulit ergo ejus famam sacri corporis elatio, quod e mausoleo levatum, cunctis volentibus, fecit conspicuum. Tractavit illud ausu felici Radulphus tunc Sagiensis abbas, postea archiepiscopus Cantuariensis, et propalam illibatum protulit, quod quibusdam venisset in dubium, utrum olim vulgatum adhuc de integritate compaginis miraculum duraret, vestes quoque omnes recenti splendore nitentes, calix super pectus ejus, cujus superior pars aurea, inferior, onychina esset, facies tam stricte obvoluta sudario, ut nullo abbatis nisu dissociari posset, caput Oswaldi regis, et martyris inter brachia ejus inventum, ossa sanctorum Bedae et Celwulfi, qui apud Lindisfarnum monachus et sanctus, in singulis saccis lineis reperta. Erat spectaculum ingens in coemeterio sereno aere, nulla pendente nubium crassitudine, monachis omnibus solemnibus indutis vestibus, longa pompa euntium et redeuntium magnaque constipatio se ingerentium, dum semel visum juvat iterumque iterumque,[ al. iterum] videre. Visum ergo ut sancto putatur indignum, quod ita esset expositus ad spectaculum, pluviaque ingens inopinate oborta omnes intra ecclesiam coegit. Nec caruit miraculo, quod monachorum vestes tanta inundante procella non solum illaesae, sed nec etiam madefactae. Macte virtute, praesul sanctissime, praeclarum omnino miraculum et tuae sanctitati congruum; qui etiam non multis ante diebus aliud exhibueras. Ad translationem corporis parata erant omnia in nova ecclesia: chorus monachorum, altare, sepulcrum, exspectabatur tantum ut materia lignorum, quae recentem presbyterii testudinem sustinebat, leviter deponeretur. Sed non passus es beatissime, sanctum tuorum desiderium prolongari, et omnia nocte intempesta subruisti. Quis enim alius tanti facti auctor? Accurrit prior sono excitus, altari et pavimento timens, de lignis cura minor; sed non solum illa de quibus metuebatur, sed et ligna ita servaveras integra, ut fuerant apposita. Merito a monachis tuis timeris, ut nullus rebellionis contra priorem vel in se gravis criminis conscius, pernoctare audeat delicti sine confessione reus. Quapropter te supplex ero, ut mei in bono meminisse digneris, qui ubi se occasio dedit laudem tui quanquam exilem praetermittere nolui, Domine sancte et merito dilecte Pater.