Reader

DE MONASTERIIS.

Est ergo in ipsa civitate Gloucestriae Sancti Petri monasterium, quod ibi Aldredum archiepiscopum incoepisse non semel dixi. Paucos ibi et non plus quam tres monachos invenit abbas Serlo a rege Willielmo seniore donum exile adeptus. Sed quantum Dei gratia cum illius conspirans industria locum extulerit, illum quis congrua explicet facundia? Nota est Gloucestrensis religionis discretio, quam infirmus possit suscipere[ al. suspicere], nec validus possit contemnere. Hoc illis signifer intulit Serlo, ut:« Ne quid nimis,» quamvis ut erat bonis humilis, ita minax superbis et terribilis. Contra fremunt de sancto Oswaldo canonici, quod terras quae suae deberent famulari ecclesiae Thomas archiepiscopus monachis dederit. In eadem enim urbe tempore regis Elfredi filia ejus Elfleda cum conjuge suo Ethelredo monasterium aedificaverant, nulla parcimonia sumptuum, nulla inopia victualium, illucque ex Bardanio reliquias Oswaldi regis transtulerant, quod omnis Mercia pareret imperio. Floruit id coenobium ad tempus Danorum, fuitque affinitate arctissima nostro, id est Malmesberiensi conjunctum, sicut in archivis utriusque reperitur ecclesiae. Sed monachis vi hostilitatis dilapsis, dum archiepiscopus Eboracensis occasione Wigorniensis episcopatus monasterium illud habuisset, canonicos recepit, praecipuamque ibi Turstanus archiepiscopus exhibuit diligentiam, et in scrinio sancti renovando, et in ecclesia dilatanda, ubi cum veteribus fundamentis deturbatis nova jacerentur, inventa sunt amborum conjugum in porticu australi sepulcra, et corpora antiquam reverentiam praetendentia. De beatissimo sane Oswaldo in libro Gestorum regalium plura dixi; dubium mihi esse pronuntians, utrum brachia apud Bebenburch servarentur, sicut Bedam dixisse memineram. Verumtamen, quid de his postea cognitioni meae accesserit, cum ad locum venero, non tacebo. In eodem pago est Wincelcumbense monasterium, quod Kenulfus rex Merciorum construxit, ingenti, et temporibus nostris incredibili munificentia, fecitque dedicari ecclesiam a XIII episcopis, quorum princeps Wilfridus Cantuariae archiepiscopus. Ibi in illa dedicationis pompa in decem ducum conventu manumisit ad altare regem Cantuaritarum, quem nuper belli jure ceperat captivum. Ibi praeter illa xenia, quae magnates susceperant, inaestimabilis scilicet numeri et pretii, erogavit omnibus, qui agros non habebant, libram argenti, presbyteris marcam auri, monachis solidum unum, praeterea toti populo plura. Hoc monasterium, ut semper mortalia labuntur in decursum, cum tempore regis Edgari solo fere nomine staret, per beatum Oswaldum archiepiscopum nonnihil resuscitatum est. Factus ibi Germanus abbas, quem de Floriaco secum adduxerat, magno adjumento fuit et religioni et restaurationi Ecclesiae. Ibi requiescit pater Kenulfus cum filio Kenelmo, quem genitor septennem Quendridae sorori reliquerat alendum. Sed illa falso cupiditati suae regnum pollicita, fraterculum tollendum e medio satelliti, qui alumnus erat, commendavit. Is insontem quasi venatum ducens, inter fruticeta obtruncatum occuluit.« Et mirum dictu, quod fraus tam celate in Anglia commissa Romae divinitus innotuit: siquidem membrana super altare Sancti Petri columba superne ferente delapsa, necis et sepulturae loci per ordinem index fuit. Quae quod elementis Anglicis erat conscripta, a Romanis et aliarum gentium hominibus, qui aderant, frustra legi tentata. Sed salubriter et in tempore astitit Anglus, et latialiter linguae involucrum evolvens, effecit ut apostolici epistola regibus Anglis compatriotam martyrem indicaret. Quocirca frequenti coetu pueruli corpus lavatum, vehebatur Wincelcumbam. Ita clericorum vocali cantu, et laicorum alacri plausu parricida femina commota, e fenestra coenaculi, in quo stabat, caput extulit, et forte psalmum cantabat: Deus laudem meam. Quem a fine nescio quo praestigio retrogradum ducens, nitebatur laetitiam cantantium infirmare. Tum vero vi divina lumina veneficae cavis orbibus evulsa cruore versum polluerunt: Hoc opus eorum, qui detrahunt mihi apud Dominum, et qui loquuntur mala adversus animam meam. Cruoris signa exstant hodie immanitatem mulierculae, et Dei ultionem spirantia.»

Est et monasterium Theokesberiae, quod noviter Robertus filius Hamonis favore suo provexit, nec facile memoratu, quantum exaltavit, ubi et aedificiorum decor, et monachorum charitas adventantium rapit oculos et allicit animos. Fuerat illud primitus apud Craneburnam; sed abbatis Giraldi provisione, provicini fluminis opportunitate, et Dominicarum terrarum contiguo, Theokesberiam aptius locari visum. Simul et videbatur voluntati religiosae nomen applaudere, quod Theokesberia dicatur quasi Theotocosbiria, id est Dei genitricis curia, vocabulo ex Graeco et Anglico composito. Increvit etiam nostris temporibus in eadem provincia Malvernense monasterium, quod mihi per antiphrasin videtur sortitum esse vocabulum. Non enim ibi male, sed bene et pulcherrime religio vernat, ubi ad immortalem spem commemoro, dum mortalium rerum penuria monachos trahit et animat. Habet etiam Wigorniensis provincia abbatiam Eveshamensem, Perscorensem. Eveshamum fundavit beatus Egwinus episcopus, de quo quid miraculi sit, quod Beda tacuerit, nondum per me potui advertere vel per alios addiscere, praesertim quod cum Kenredo rege Merciorum et Offa rege Orientalium Anglorum Romam iverit, quorum profectionem historicus non siluit. Verumtamen quaecunque res hanc taciturnitatem imperaverit, constat eum tertium Wigorniensium praesulem fuisse, locum illum, quo nunc coenobium visitur, peculiariter amasse, incultum antea et spinetis horridum, sed ecclesiolam ab antiquo habentem, ex opere forsitan Britannorum. Eo loci vir sanctissimus, dum solitudine invitante frequentaret excubias, Dei genitricis visione et allocutione mulceri meruit, plane et absque scrupulo praecipientis, ut ibidem sibi fundaret coenobium futurum sibi gratiosum, illi negotiosum. Institit ille jussis, et complens opus, apostolicis et regiis privilegiis corroboravit.« Quid illud? credendumne putatur, quod tradit antiquitas? peccatorum juvenilium quondam conscium, pedes compedibus irretiisse, clavibus compedum in amnem jactatis palam dixisse, tunc se demum de peccatis securum futurum, cum compedes vel divinitus, vel ipsis reserarentur clavibus, ita Romam profectum prospereque reversum. Jam vero in illo mari, quo a Gallico continenti Angliam navigio transmittitur, cum navigaret, immanem piscem saltu puppim, qua pontifex vehebatur, ingressum certatimque adnitentibus nautis retentum. In ejus exenterati jecore clavem repertam, seraeque compedum appositam, sancto soluto securitatis plurimum donasse.» Nominatissimus profecto Pater est, et petentibus exorabilis, si credulitas rogantium non titubaverit.« Implebis et tu laude tua hujus paginulae partem, qui coenobium idem illustras, Felix puer Wolstane filii Wimundi, filii Wictlafii, regis Merciorum, et Ethelfledae filiae Celwlfi, qui fuit patruus Kenelmi. Te, inquam, non tacebo, quem Berferthus cognatus nefarie interemit. Norintque posteri, si qui has cognitione dignas litteras putaverint, nihil in saeculo indole tua gloriosius, qua irritatus lanio te morti dederit, nihil in Deo puritate tua innocentius, qua invitatus internus arbiter te glorificaverit. Nam coelo dimissa columna lucifera, densaeque noctis dirumpens pallia, profundae caveae scelus detexit, carnificis nequitiam arguit.» Quapropter venerandae reliquiae levatae parentum obsequio, Rapendune locatae sunt, tunc temporis famoso monasterio: nunc est villa comitis Cestrensis, cujus gloria pro situ vetustatis exoleta. Nunc Evestamum, ut dixi, inhabitas, dignus qui faventum votis serenus indulgeas. Perscore fundavit et perfecit coenobium tempore regis Edgari Egelwardus dux Dorsatensis minime parcus animo, sed effuso in largitatem studio. Verum et illud, ut caetera, quanto succubuerit detrimento miserabile, plus sui medietate diminutum. Partem divitum occupavit ambitio, partem sepelivit oblivio, majusculam proportionem reges Edwardus et Willielmus contulere Westmonasterio. Habentur hic aliquanta felicis Edburgae ossa, celebranturque instanti reverentia, quod ibi frequentiori quam alias miraculorum meruit gloria.