Reader

DE EPISCOPIS ELIENSIBUS.

Restat Heliensis episcopatus a nobis percensendus, qui cum fuerit explicitus ferias tantarum circuitionum hic labor noster accipiet. Deu stagnantium insularum maxima ab anguillarum copia ita dicta, sicut Beda communi notitiae consentiens auctor est. Denique illorum et omnis pene amnicorum piscium generis tanta est copia, ut sit advenis miraculo, indigenis pro illorum admiratione ludibrio. Nec minor aquaticarum volucrum vilitas, ut pro uno asse de utroque cibo quinque homines et eo amplius non solum famem pellant, sed et satietatem expleant. Ibi felicissima domina Edeldrida[ al. Etheldritha] prima monasterium statuit ancillarum Dei: post eam Sexburga soror ejus uxor Erkomberti regis Cantuariorum et mater sanctissimae virginis Ercongettae: in eodem loco sub religione et nomine abbatissae consenuit. Ibi successit in regimine altera ejus filia Ermenilda, quae fuerat uxor Wlferii regis Merciorum, et mater Wereburgae virginis, de qua superior sermo veritatem perstrinxit. Hae tres continuatis successionibus abbatissae fuerunt: habueruntque successivis temporibus multas, et regiminis et religionis imitatrices usque ad tempora Danorum, qui etiam in ipsas paludes irruentes, habitatricibus effugatis habitacula subruunt.« Quorum unus, cui cordis immanitas rabiem aspirabat» pretiosum pallium, quo tumba virginis Etheldridae operiebatur, subripuit, et marmor mausolei bipenni percussit: quo ictu cum crusta dissiluisset marmoris, fragmentum illud repercusso a terra impetu in oculum percussoris volavit, sed et ipse in terram sine mente ruit. Caeteri certatim illo ejecto[ al. erecto] aliarum sanctarum sepulcra, quae temerare meditabantur, inviolata relinquentes in fugam proruunt.» Sed non diu solitudo sacratissimi loci duravit, adnitentibus et rege Angliae et provincialibus.« Positi ergo ad tempus clerici, qui sacra divina frequentarent. Eorum aliquis procacior caeteris aut puto sincera mente ad virginis incorruptionem certius explorandam socios exacuere tentavit. Illis periculum rei prae se ferentibus ipse accessit, primoque per foramen, quod Dani effecerant, appositam virgae candelam immittens, curiositate oculorum quantum poterat secutus, omnia rimari: mox summitate virgae fissa pannos, quibus sacrum corpus involvebatur, ad se trahere conari. Jamque partem attraxerat, cum virgo indignata nudum corpus a nebulone videri, pannum introrsum violenter retraxit, adeo ut illum contranitentem terra supinum elideret: quo casu perpetuo debilis, et posterius amentia non caruit.» Id foramen postea Ethelwoldus episcopus sanctus caemento et lapide damnavit, extrusisque clericis monachos induxit, contulitque ibi magna et quanta quis miretur praedia, omnia ex suo mercatus. Quantitatem possessionum antiquarum ex hoc conjice: quod licet plura dempta, plura usurpata, is qui modo rem regit, mille et quadragintas libras marsupio suo quotannis annumerat: monachis vix trecentas contulerit, praeterea, quae in suos et servientium et hospitum usus absumit. Brithnodus ibi ab Ethelwoldo abbas constitutus transtulit ad coenobium corpus Withburgae sororis sanctae Etheldredae.« Jacebat ad hoc tempus illa in rure ignobili in quo ipsa pluribus annis caelebs et ciborum continens transegerat: ministrabat ei quotidianum ex uberibus potum cerva domestica et manui assueta, quam cum quidam seu telo seu jaculo appetisset et exanimasset, regio non multo post morbo captus extabuit. Hujus ergo illibatum corpus impositum navi Brithnodus transferebat, civibusque ad arma re cognita prosilientibus, nisi puppim in fluctus praecipitare properasset, profecto poenas luisset. Non enim insula tunc nisi navigio adiri poterat; sed nostra aetas solertior vicit naturam, aggeribusque in paludem jactis tramitem terrestrem praebuit, et insulam pedibus accessibilem fecit. Nautis ergo inter undarum volumina periclitantibus, quia illi timore periculi se inexplorato stagno commiserant, columna ignea e coelo ad navem pertendens, navem cito cursu ad littus perduxit.» At vero de Withburgae incorruptione cum quibusdam venisset in dubium, tempore Richardi abbatis cum transferrentur corpora sanctarum, dubietas eventilata est: et beatam quidem Etheldritham nemo penitus pro veteri fide praesumpsit attingere, ipsam vero ultra mammas detexere, visaque est toto corpore integra, dormienti similior quam mortuae, pulvillo serico ad caput apposito, velo et totis vestibus integra novitate repitentibus, serena facie, roseo rubore suavis, dentibus candidis, labiis paululum reductis, papillis admodum parvulis. Habuit ergo hoc coenobium abbates usque ad nonum annum Henrici regis. Tunc enim, quia Lincolniensis episcopatus dioecesis nimium protendebatur, consilium habitum est, ut apud Dely constitueretur episcopus, haberetque pagum Grantebrigensem, et ne Lincolniensis sumptus suos imminutos quereretur, dedit regia liberalitas ex alieno villam Heliensem Spallinges vocatam, quae episcopi damnum sarciret, querelam compesceret.

Intronizatus est ergo ibi Herveus quidam, qui fuerat Bancorensis episcopus, dimiseratque spe majorum divitiarum sedem, causatus quod sibi et Wallensibus non conveniret. Est enim Bancor, in ipsis Wallis, monasterium quondam nobile et tot habitatoribus plenum, ut( sicut Beda refert) si in septem partes divideretur, non minus quaeque portio quam trecentos homines haberet; sunt certe adhuc ibi tot semiruti parietes ecclesiarum, tantae turbae ruinarum quantae vix alibi. In ejus( Heliensis dico) episcopi parochia est Thorneiae coenobium. Thorneia ulterior scripto et contractior spatio, sed prior laudum titulo, paradisi simulacrum, quod amoenitate jam coelos ipsos imaginetur, in ipsis paludibus arborum ferax, quae enodi proceritate luctantur ad sidera, aequorea planities herbarum viridantibus comis oculos advocat, currentibus per campum nullus offensioni datur locus. Nulla ibi vel exigua terrae portio vacat, hic in pomiferas arbores terra se subigit; hic praetexitur ager vineis, quae vel per terram repunt, vel per bajulos palos in celsum surgunt. Mutuum certamen naturae et cultus, ut quod obliviscitur illa, producat iste. Quid dicetur de aedificiorum decore, quae solum mirabile quantum inter illas paludes solidum inconcussis fundamentis sustinet? Solitudo ingens ad quietem data monachis, ut eo tenacius haereant superis, quo castigatius mortales conspicantur. Femina ibi si visitur monstro habetur, maribus advenientibus quasi angelis plauditur. Caeterum ibi nullus nisi momentanee conversatur, famuli monachorum et ipsi feriatis diebus absunt. Vere dixerim insulam illam esse castitatis diversorium, honestatis contubernium, divinorum philosophorum gymnasium. Thorneia propter condensitatem dumorum vocata.

At vero Ethelwoldus vepres exstirpari, spinas sarciri[ al. sarriri] jussit, jam a principio episcopatus meditatus omnibus mundi omissis eremiticam exercere ibi vitam. Libabatque ut poterat, futurae quietis primitias diebus quadraginta in remotissima, quam ipse construxerat, ecclesia, solus Deo vacans, idcircoque non tantum terrarum illuc, quantum alibi, congessit; sed quantum sibi et XII monachis satis esset; omne vero, quidquid loco contulit, ab omnibus in perpetuum publicis functionibus liberum fecit regis edicto cunctorum episcoporum et optimatum assensu firmato. Corpora sanctorum, qui olim in illa eremo diversati fuissent, necnon et aliorum per Angliam tot advexit, ut omnes pene anguli ecclesiae pleni sunt, quorum nomina scribere ultro refugio, quia barbarum quiddam stridunt. non quod eos sanctos vel discredam, vel diffitear, cujus enim auctoritatis ego sum, qui in disceptationem vocem, quae facta consecravit antiquitas? sed quia, ut dixi, vocabula eorum inconditum sonant, horridum olent, fatuis duntaxat hominibus quales multos nostra parit aetas, nolo sanctos exponere ludibrio: praesertim cum eorum vitas nec habitatores legant, frivolumque videatur, si eorum praedices merita, quorum nulla invenias miracula, igitur omni reverentia custodita pace solum Benedictum ausim propalare, qui Bedae nutritius et abba fuit. Hic Wirae amnis utrasque ripas( qui apud Northumbros non incelebris famae habetur) monasteriis praetexuit sub apostolorum Petri et Pauli nomine, charitatis et regulae unione non discrepantibus, hujus industriam mirabitur, qui leget librum, quem idem Beda composuit de vita ejus et caeterorum abbatum suorum: industriam, quod copiam librorum advexerit, quod artifices aedium lapidearum et vitrearum fenestrarum primus omnium Angliam asciverit: totum aevum pene, transigendo talia, peregrinatus. Quippe studio advehendi cognatis aliquid insolitum amor patriae et voluptas elegantiae asperos fallebant labores, nec enim lapidei tabulatus in Anglia ante Benedictum nisi perraro videbantur, nec perspicuitate vitri penetrata lucem solaris jaciebat radius: patientiam, quod in possessione coenobii Sancti Augustini apud Cantuariam libenter venienti Adriano cesserit, non reveritus Theodori archiepiscopi supercilium, sed veneratus magisterium; fuerat enim illius coenobii abbas ab Egberto rege constitutus, sed ut dixi, reverentiae Theodori cessit, cui praeceperat Vitalianus papa, ut Adrianum juxta se locaret speculaturum ne quid in ecclesia more Graecorum novaret: quod dum per alienas terras cursitat, diu absens subintroductum a monachis suis Wirensibus se inconsulto abbatem aequanimiter imo magnanimiter tulerit, domumque reversus parilem illi honorem in consessu, in omni porro potestate communicaverit; quin et ictus paralysi tam valide, ut nihil artuum ei esset flexibile, tertium constituerit, quod alter, de quo diximus, eadem decoqueretur valetudine non mitius quam ipse. Cumque morbus jam crescens quateret vitalia, socio ad se accito solo nutu valedixit; sed nec ille praestantius valuit redhibere officium, utpote qui propinquiorem tendebat ad exitum. Nam ante Benedictum defunctus est. Hujus ergo corpus magno coemptum pretio Adelwoldus Thorneiam advexit, et obscurioribus sanctis lucifluum jubar invexit.