Reader

DE BALDEWINO.

§ 374. Eo defuncto, Tancredus et aliis proceres Baldewinum, fratrem ejus, futurum regem pronunciant, qui tum in Mesopotamia morabatur; nam Eustachius senior, qui cum Godefrido Ierosolymam venerat, jamdudum haereditarium solum repetierat. Baldewini actus integra et brevi veritate apponentur, fidei soliditate accommodata dictis Fulcherii Carnotensis; qui, capellanus ipsius, aliquanta de ipso scripsit, stylo non quidem agresti, sed, ut dici solet, sine nitore ac palaestra, et qui alios admonere potuit ut accuratius scriberent. Baldewinus igitur, iter sanctum cum caeteris adorsus, multos milites habuit indolis suae complices; quibus fretus, novos sibi exercitus ipse moliri, splendidas occasiones aucupari, quibus virtus enitescere posset. Denique, non contentus communi omnium laude, trium dierum ab Antiochia spatio a reliquis discedens, Tarsum, Ciliciae urbem nobilem, voluntate civium suscepit; Tarsum, Pauli quondam apostoli alumnam, in cujus honore ibi ecclesia episcopatus cernitur. Voluntarie Tarsenses se ejus clientelae subdidere, quod essent Christiani, et ipsius patrocinio se 577 sperarent a Turcis protegi. Certatim itaque Cilices in ejus jus transiere; maxime post Turbexel deditum, quod est oppidum natura munitum cujus nutum inferiora spectarent castella: quo, ut dixi, dedito, caetera ejus judicium secuta. Nec solum Cilicia, sed et Armenia et Mesopotamia familiaritatem ejus appetivere: erat enim hae terrae pene Turcorum dominio liberae, sed inequitationibus infestatae. Quare dux Edessae urbis, qui et civium odio et hostium gladio premeretur, literas necessitatis suae interpretes Baldewino misit: veniret ergo quantocius, adoptionis praemio laborem veniendi consolaturus, namque ipse sexus utriusque prole carebat. Ea est urbs in Mesopotamia Syriae ubere glebae redditu et negotiatorum mercimoniis nominatissima, distans ab Euphrate viginti milliariis, ab Antiochia centum: Edessam Graeci, Syri Rotasiam dicunt. Ita Baldewinus, exacto a legatis fidelitatis sacramento, cum octoginta solum militibus Euphratem transfretavit; spectaculo mirando, seu dicere velis fortitudinis, seu temeritatis, ut inter circumfusas barbarorum nationes, quas alter haberet vel pro gente vel pro incredulitate suspectas, cum tantillo exercitu non haesitaret procedere. Et ab Armeniis quidem et Syris grato excipiebatur gaudio, et indulgenti fovebatur hospitio, cum crucibus et candelabris per tramites occurrentibus. Turci autem, posterius agmen tentare aggressi, solertia Baldewini omnibus frustrati sunt insidiis; Samosathenis exemplum fugae facientibus. Samosatha est civitas ultra Euphraten, 578 de qua fuit Paulus Samosathenus, cujus haeresim confutatam in historia Eusebii leget qui volet: hanc etiam, si bene occurrit memoriae, dicit Josephus obsedisse Antonium quando ad eum Herodes venit. Hujus igitur urbis incolae Turci, qui primi fuissent in Francos audaciae incentivum, primi defectionis dedere auspicium. Itaque Baldewinus, tuto Edessam perveniens, nihil inferius quam sperabat invenit; nam et invitatoris profuso favore susceptus, et non post multum tempus, illo a perfidis civibus dilaniato, legitimum urbis ducatum adeptus, toto tempore quo Franci apud Antiochiam et Jerosolymam laboraverunt non immunis bellorum fuit, frequentibus assultibus hostes contristans suos. At vero Novembri mense admonitus a Boamundo principe Antiochiae ut iter Ierosolymae jam tandem experirentur, profectionem composuit; propulsatisque solo candidi vexilli visu( quod insigne in praelio habebat) Turcis, qui sperato ejus discessu pacem laeserant, a dextra relinquens Antiochiam, venit Laodiciam. Ibi liberalitate Raimundi comitis, qui ei civitati principabatur, tenui pretio sufficientiam stipis mercatus, Gibello transito recentibus vestigiis Boamundum insecutus est, qui eum fixis tentoriis opperiebatur. Junxit se cum eis communione viae Daibertus Pisanus archiepiscopus, 579 qui navigio multis sibi sociatis civibus Laodiciam applicuerat; et praeterea duo alii episcopi. Ita junctis agminibus computabantur, aestimatione librata, esse viginti quinque millia: quorum multi, terras Saracenorum ingressi, pro charitate mercimonii fame conclusi; multi ex equitibus in pedites mutati, equis inedia interceptis. Accedebat miseriis imbrium affluentia, quod in illis terris quasi praecipiti torrente pluvia hybernis duntaxat mensibus inundet; itaque pauperes, carentes mutatoriis, algido rigore moriebantur, quampluribus diebus nulli tecto succedentes. Et hujus quidem calamitatis nullum erat remedium, quod et tentoria et ligna deficerent. At vero tamem nonnihil levabant, arundines mellitas continue dentibus terentes, quas cannamellas, nomine composito ex canna et melle, vocant. Sic bis omnino a Tripolitanis et Caesariensibus immenso aere necessaria nacti, Ierosolymam venere solstitii brumalis die. Occurrit illis ad portas rex Godefridus cum fratre Eustachio, quem ad hoc tempus detinuerat, nihil liberalitatis et gratiae in eorum omittens obsequio. Illi, peractis in Bethleem ex more Dominicae Nativitatis solennibus, Daibertum patriarcham constituere. In quo facto Urbani papae consensum obligatum non ambigo; quod esset is et reverendus senio, et potens eloquio, et pollens marsupio. 580 Igitur post Circumcisionem Domini sumptis in Jericho palmis, quod insigne peregrinantium antiquitas instituit, sedes quisque suas raptim repetere properarunt. Causa festinationis erat putor inconditorum cadaverum, quorum ita exhalabat coenum ut ipsum violaret coelum. Quocirca tabida pestis, in auras effluens, multos ex his qui noviter venerant letho dedit; caeteri per urbes maritimas, Tiberiadem dico et Caesaream Philippi, maturaverunt iter, quod eos tenuitas victus et hostilis metus urgebant. Sed fami, ut dixi, consuluere pedum celeritate: et trecentorum militum, qui eos de Baldac castello infestabant, furori prospexerunt militaris artis calliditate; namque simulata paulisper fuga, ut ipsi de augustiis locorum evadentes Turcos inducerent, consulto cessere, sed mox retroversi dispersos hostes pro libito fudere. Putaverant illi nostros inhabiles pugnae, quod essent clypei eorum et arcus pluviali abundantia lentati; nesciebantque quod non in armorum vel in tegminum fiducia, sed in excellenti vi animorum et crudo robore brachiorum victoria virorum consistat.

§ 375. Et tum quidem Baldewinus Edessam, Boamundus vero Antiochiam, incolumes remearunt. Initio autem Julii mensis licentia famae Baldewini auribus detulit splendidum ducum nostrorum margaritum offuscatum, Boamundum scilicet captum, et in catenas conjectum, a quodam Danisman gentili, et in illis terris potenti. Quapropter, Edissenorum et Antiochenorum manu coacta, insignem Christianorum contumeliam 581 ulcisci sperabat. Porro Turcus( qui magis fraude et eventu quam virtute et bellica militia ducem cepisset, quod cum paucis ad Mellentiniam urbem recipiendam venerat), sciens Francos pro rei pudore viribus extremis in se usuros, in sua se recepit, compositis sane ordinibus, non quasi fugam intenderet, sed quasi triumphum duceret. Tunc Baldewinus, ultra Mellentiniam duorum dierum viam progressus, cum videret hostem belli necessitatem declinare, redeundum putavit; et ante tamen urbem in suos usus, non invito praefecto Gabriele, transduxit.

§ 376. Interea perlato ad se nuncio de fratris obitu, provincialium ac ducum in ejus electionem consensu, commendata Edessa Baldewino cognato, arctissimae necessitudinis propinquitate conjuncto, et praeter haec neque imprudenti neque ignavo, ad Ierosolymitanum regnum mentem impulit. Congregatis ergo equitibus ducentis, et peditibus septingentis, iter plenum mortis et periculorum ingressus est; unde audaciae tantae contuitu multi, quos falso fideles arbitrabatur, fuga clandestina dilapsi. Ipse cum reliquis Antiochiam petiit, ingens momentum desolatis futurus, consilio sagacis mentis informans ut Tancredum peterent in ducatum. Inde per Gibellum et Laodiciam venit Tripolim: cujus urbis admiratus, natione quidem Turcus, sed genio naturali clementiae visceribus profusus, extra muros illi victui necessaria destinavit; adjecto quinetiam benignitatis mandato ut prudenter se ageret, quia Ducah rex Damascenorum tramitem angustum occupaverat per quem illum audierat venturum. Ille, quem puderet minis Saracenis moveri, constanti animo, quo proposuerat, contendit; sed, 582 ad locum veniens, fidem admirati probavit. Est enim citra civitatem Beritum, milliariis circiter quinque, locus omnino angustus juxta mare, quem et praerupta rupium et arcta collium adeo coercent, ut centum viri, faucibus illis potiti, quantumvis numerum itinerantium aditu prohibere queant. Locus est inevitabilis de Tripoli Ierosolymam euntibus. Huc ergo Baldewinus perveniens, speculatores misit qui situm loci et vires hostium renunciarent. Regressi legati difficultatem faucium, et adversariorum qui insederant fiduciam, vix pro timore intellecti, anhelarunt: at Baldewinus, qui parum ab optimo qui unquam fuerit milite distaret, nihil perterritus, aciem dispositam in eos constanter instituit. Tunc Ducah mittit aliquos qui praelia prima lacessant, eliciantque incautos; retentans ampliores vires in locis opportunis. Itaque illi primo magno impetu venire, mox subinde subterfugere, ut nostros in angustias deducerent. Non latuit Baldewiuum hujuscemodi calliditas; sed, antiquae militiae usu instructus, suis ut fugam simularent innuit; simul et, ut suspicionem metus urgeret, sarcinas et impedimenta quae posuerant resumit, et jumenta stimulis agitari, quin et ordines laxari, ut hostes incurrerent, edixit. Tum vero hoc viso Turci exultare, et dirum frendentes, ut Eumenides exululare crederes, nostros insequi. Quidam ascensis navibus littora praeoccupare; quidam equis praecurrere, et peregrinos incaute juxta mare ambulantes interimere. Nec Franci simulatam fugam omisere donec ad planitiem quam oculis destinaverant pervenirent: nullique tumultus excussere viris mentes, quinimmo necessitas 583 qua intercepti erant aluit, et ministravit audaciam; et pauci terraque marique innumeras sustinuere manus. Namque, ut visum est satis metum finxisse, confertis ordinibus et conversis signis inimicos jam jamque incursantes includere; ita versa rerum facie, qui vicerant victi, et victi fuere victores. Turci perniciosa clade prostrati; reliqui ad naves praecipiti studio fugientes, cum in altum plus jactu sagittae processissent, ita navigium remis et totis pectoribus innixi propellebant, quasi manibus adversariorum ad terram retrahi possent. Et ut miraculum non sicut opinabile dubites, sed sicut visibile quodammodo palpes, solummodo quatuor Christiani milites fusi victoriam caeteris sanguine peperere suo. Quapropter confirmo quod nunquam Christicolae a paganis vincerentur si ante bellum fortitudinem suam coelestibus fulcirent praesidiis, et in bello armis suis amicas superorum applicarent virtutes; sed quia in pace omnibus se ingurgitant flagitiis, et in pugna sola nituntur audacia, ideo, nec immerito, multotiens fortitudo eorum deviat a bona fortuna. Comes ergo pulchro triumpho exultans, cum reversus esset ad spolia caesorum detrahenda, non paucos Turcos offendit vivos; quos damni corporum immunes, sed pecuniis inanes, dimisit. Ipse cum suis, ne aliqua fraus lateret, retro secedens, nocte illa sub olivarum virgultis requievit: sed mox diluculo cum expeditis ad angustias accessit, fide oculata visurus loci naturam; intuitusque omnia tuta esse,( nam Turci qui pridie circa montem discursibus lascivierant, nocte intempesta, caede suorum visa, omnes diffugerant), significatione fumi facta, sicut convenerat, sociis discessum hostium intimavit. Illi, morarum vir culis absolutis, ducem continuo secuti. Tunc Beriti admiratus victum 584 praetereuntibus misit, pro virtute tam pauci exercitus stupefactus. Idem et Tyrii, et Sidonii, et Acharonitae qui et Ptholomaitae, fecere, tacito metu Francorum fortitudinem suscipientes. Nec minus homines Tancredi, qui in Chaipha erant, liberales fuere, quamvis ipse absens esset. Castri illius nomen antiquum reperire nequeo, quia omnes mediterraneae civitates, quae in Josepho leguntur quondam fuisse, modo vel non sunt, vel, in viculos mutatae, nomina perdiderunt: maritimae integrae manent. Ita per Caesaream Palestinae et Azotum in Joppem ventum, ubi prima illi gratulatio regni fuit, civibus ingenti gaudio portas aperientibus.

§ 377. Igitur a Joppitis Jerosolymam deductus, et ibi favorabiliter exceptus, dierum sex spatio quieti satisfecit. Inde, ne Turci dubitarent indolem regni ejus magno eorum malo adolescere, versus Ascalonem expeditionem movit. Cumque non longe ab urbe vires suas ostentaret, impetentes Ascalonitas facili opera depulit; opportunum tempus ad id quod mente intendebat opperiens. Denique repulsionem illorum gloriae suae tunc sufficere arbitratus in montana receptui cecinit, ut hostes persequeretur; nec non et inimicorum damno necessaria suis conquisiturus, qui pro penuria terrae fame singultiebant, quia illo anno messis aegra victum negaverat, spem provinciae sterili proventu decipiens. Itaque montana conscendit, quo habitatores terrae Turci relictis villis concesserant, Syros secum in penitus abditos specus immergentes: sed invenere 585 Franci quo commenta fugitivorum fallerent, fumo in ora cavernarum immisso; quo latrones fugati pertinaciam amisere, uni et uni egredientes. Ita Turci ad unum omnes interfecti. Syri reservati. Inde digressus exercitus, Arabiamque petiturus, busta praeteriit patriarcharum Abrahae, Isaac, et Jacob, et trium matronarum Sarae, Rebeccae, Liae; locus est in Hebron, distans ab Ierosolymis tredecim millibus: nam corpus Joseph jacet in Neapoli, quae olim Sichem dicta est, marmore candido tectum, omnibusque transeuntibus perspicuum; ubi quoque fratrum visuntur mausolea, sed inferiori gloria. Venit ergo exercitus in vallem ubi quondam Deus Sodomam et Gomorram subvertit, coelestem flammam in scelestos jaculatus. Ibi lacus per octodecim millia diffunditur, nullius viventis capax; praeterea tractatu adeo horribilis, ut potantium ora torqueat, et gustu amaro rictus distendat. Valli mons prominet, per loca scrobes salsas eructans, et quasi congelato vitro totus perlucidus; ubi colligitur quod quidam nitrum, quidam salis gemmam, vocant. Evadentes ergo lacum venerunt ad villam sane locupletissimam, et mellitis pomis quae dactylos dicunt foecundam; quorum esu se infarcientes vix lacunas ventrium implere, vix ingluviem faucium prae dulcedine temperare valebant. Caetera timore incolarum abrasa, praeter aliquantos Aethiopes, ferrugineam capillorum lanugine fuliginem praetendentes; quorum caedem nostri aestimantes infra virtutem suam, non eos ira, sed risu dignati sunt. Huic villae subjacet vallis in qua hodieque silex cernitur quo percusso 586 Moyses mussitanti populo aquas infudit: latex adhuc tam uberi et praecipiti rivo influit, ut molendinorum vertigines impetu suo rotet. Tum in declivi montis extat ecclesia, in honore legiferi Aaron aedificata; ubi ipse, mediante et cooperante fratre, serebat cum Deo alloquia. Ibi a praeviis, viarum guaris, qui ex Saracenis Christiani essent, addiscentes inde usque ad Babylonem nihil esse nisi jejunum solum et omnium bonorum indigum, Ierosolymam reversi sunt, primitias regni tot hostilium regionum subjectione Deo consecraturi.

§ 378. Paratis igitur regiis insignibus, magna gloria in Bethleem die Dominicae Nativitatis a Daiberto patriarcha coronatus est Baldewinus, fausta omnibus acclamantibus; nam ex tunc et deinceps nihil non venerationis regiae et ipse labore suo est meritus, et aliorum favore adeptus, quamvis minimi et pene dico pudendi regni dominus. Quare decet Christi Domini clementiam suspicere, et in potentiae illius contuitu spatiari, cujus suffragio timeri Christiani possent qui officere nequirent; vix enim in tota militia quadringenti milites erant, et tot pedites, qui Ierosolymam, et Ramulam, et Caipham, et Joppe custodirent. Nam qui veniebant navigio, intuto tamen inter tot hostium portus animo, sanctis adoratis, statim repatriandum censebant, pedestri via penitus interclusa. Cumulabat quinimmo difficultatem quod Martio mense Tancredus discesserat Antiochiae principaturus, et nec ipse regi, nec rex ipsi, auxilium pro viae longitudine ferre valebat; adde quod, si necessitas exposceret, 587 sine irreparabilis discriminis metu gentem suam de uno in aliud castrum ne transduceret. Evidens ergo miraculum pronuncio, quod Dei solius tutum suffragio tanta barbarorum horrebat natio.

§ 379. Illo anno, qui fuit Dominicae incarnationis millesimus centesimus primus, ignis sacratus, qui solebat vigiliam Paschae illustrare, tardavit plus solito. Sabbato enim lectis alternatim lectionibus Graece et Latine, repetitoque ter Kyrie eleison, et clara Syrorum melodia perstrepente, cum necdum appareret ignis, et jam occiduus sol vesperam urgeret, noctem inveheret, ab omnibus cum moerore in domos discessum. Placuerat enim perpenso consilio ut illa nocte omni homine vacaret sancti Sepulchri ecclesia, ne aliquis, cui ulcerosa squalebat conscientia, Deum magis irritaret ingerendi impudentia. Jamque diluculo sensim in lucem serpente, processio Latinorum ad templum Salomonis edicitur, ut ibi oraturi Dei misericordiam invitarent: idem circa sepulchrum Domini faciebant Syri, vi doloris barbas et capillos vellicantes. Nec diu potuere pati divina viscera, confestim igne in unam lampadem sepulchri immisso. Quem cum animadvertisset Syrus per fenestras scintillantem, plausu manuum laetitiam prodens, cursum patriarchae acceleravit. Ille, clavibus quas gestabat adytum aediculae sepulchralis aperiens, coeleste munus cereo accenso extulit, omnibus ad hoc concurrentibus communicans. Mox per omnem ecclesiam caeterae divinitus accensae sunt lampades; mirum in modum illa, quae proxime illuminanda esset, fumo praemisso vicinam accensionem 588 docente. Sic nimirum Christi vetus artificium novit quos amat terrere ut mulceat, et in materiam transeat laudis comminatio potestatis. Quia enim dona Dei, usitata, assiduitate ipsa vilescunt hominibus; plerunque assensum indulgentiae suae caritate commendat, ut ametur gratius quod desideratum fuerat ardentius.

§ 380. Tunc stolus navium Januensium et Pisanorum Laodiciam applicuerat, et inde Joppen prospero cursu navigaverat; nautaeque, tractis ad terram ratibus, Ierosolymae cum rege Pascha exegerant. Quorum ipse virtutem pretio vadatus, tertiam partem pecuniae pepigit de omnibus urbibus quas adquirere pariter possent et vicum unum civitatis quem eligerent: ita praecipites, aurique cupidine caecos magis quam pro Dei amore, impulit, ut, sanguinem suum nundinantes statim Azotum obsiderent, et ad deditionem post tres dies flecterent. Nec vero difficulter oppidani se dedidere, iram regis, si vi caperentur, reveriti; quia praeterito anno Godefridum idem aggressum acriter repulerant, maleficio fortunae adjuti: siquidem cum ille suos ascensu scalarum in murum erigeret, jam victores, jam fastigia moenium tenentes, repentinus ligneae turris casus, quae forinsecus muro adjecta erat, viros victoria privavit, et plures extinxit; plures capti, et saevitia Saracenorum dilaniati. Inde Caesaream Palestinae Baldewinus totis viribus et obfirmato robore obsidens, cum videret civium pertinaciam et expugnandi difficultatem, machinas compaginari praecepit: factae ergo petrariae; facta turris 589 ingens, viginti cubitis muri altitudinem vincens. At vero nostri, morae impatientes, et tam diutinae impotes expectationis, scalis erectis murum superare aggressi, obstinatione virium ad superiora evasere; conscientia virtutis frementes, quod, jam quindecim diebus Saracenicis bellis intenti, tanti temporis spatium perdidissent. Quamvis igitur extrema vi a Caesariensibus certaretur, multos molares in ascendentes volventibus, illi, dissimulato periculo, cuneos obstantes perrumpere, brachiis exertis et strictis gladiis rem agentes. Turci ulterius non ferentes, fugamque adorsi, vel ipsi se praecipitaverunt, vel hostili manu occubuerunt; plures servituti, pauci redemptioni servati, inter quos admiratus urbis, et episcopus quem Archadium vocant. Eratque spectaculum quod videnti cachinnum excuteret, cum Turcus, in collo Christiani pugno percussus, byzantinos evomeret; nam miseri, extremae inopiae metu, mares intra gingivas, foeminae intra non dicenda, nummos absconderant. Vides quod aperte loqui erubescit oratio: sed intelligit profecto lector quod volo, immo quod nolo, dicere.

§ 381. Nec adhuc quievit imperator Babylonis, quin ducem et exercitum ad expugnandos Francos missitaret. Illi, navigio Ascalonem appulsi, mox juxta Ramulam cursitarunt, curis regis abutentes, 590 qui tunc Caesariensi bello tenebatur. Agrorum igitur depopulatione ad congrediendum crebrius illum irritarunt. At ille non impari calliditate, ut calor indomitus defervesceret, vetito instantes passus languescere bello: hac effecit cunctatione, ut plerique dilaberentur; reliquos, qui essent undecim millia equitum, viginti unum millia peditum, cum suis, ducentis quinquaginta equitibus, peditibus paulo minus septingentis, invasit. Paucaque militibus locutus, quibus, si perstarent, victoriam; si morerentur, gloriam promitteret; si fugerent, longe Franciam esse commoneret; primus in hostes irruit: productoque aliquantum certamine, cum acies suas labare cerneret, desperatis rebus occurrit. Itaque nota sui specie Turcos proturbans, conto ducem prostravit; quo interemto, tota diffugere agmina. Nostri, qui principio pugnae ita circumsepti fuerant ut nullus alterum videret, tunc, Dominicae crucis vexillo praevio, adeo virtutem exercuerunt ut quinque millia trucidarent; ex Francis octoginta equites, pedites paulo plus desiderati. Porro sequens successus solatio fuit, quod quingentos equites Arabas interemerunt. Illi ante Joppen biduo cucurrerant, sed, parum explicantes, Ascalonem redibant; visoque eminus exercitu nostro, suos esse sperantes, tanquam triumphantibus congratulari obviam ibant: sed tandem aliquando in se aculis emissis intelligentes Francos esse, perinde palluerunt, sicut nudis pressit qui calcibus anguem, ut poetae verbo utar; itaque, ipso hebetes stupore, terga caedentibus exhibuere. Ita rex Joppen perveniens errorem 591 epistolae, quae, Tancredo a Joppitis missa, falso regem cum exercitu extinctum nunciaverat, veraciori scripto correxit: jamque Tancredus iter ad Ierosolymam paraverat, cum nuncius veniens, ostenso sigillo regio, moestitiam depulit, laetitiam reformavit.

§ 382. Longum est si velim explicare omnia ejus certamina: quomodo Tiberiadem, Sidonem, Accaronem, id est Ptholomaidem, quomodo postremo cunctas maritimas urbes, subegerit; quomodo pene omnem diem Turcorum mortibus insignierit, aut assultu clandestino aut bello publico. Ingentes operas ejusmodi desiderat oratio hominis qui ampullato eloquio et curioso abundet otio; nobis utrumque deest, et, quod maxime obest, rerum expedita scientia; omnia vero indulgenti famae credere, et facilitatem auditorum fallere, veracis historici non debet esse. Quocirca illa solummodo quae scripto comperi apponam, quibus ad unguem comprobetur gloriosa viri devotio, et gratia victura in seculo: illudque constanter asseruerim, parva manu magna illum praelia persaepe lusisse, nec unquam campum fugisse, praeter apud Ramulam et apud Accaronem. Enimvero ambas fugas praedicabiles exceperunt victoriae, quod magis inconsiderata virtute quam timore provenerint, sicut paucis insertis lector agnoscet.

§ 383. Eo Septembri cujus septimo idus, praelium fuit, Willelmus comes Pictavensis Ierosolymam perrexit, multa secum ducens agmina, ut 592 aestimaretur sexaginta millia militum et multo plura peditum. Ivit cum eo Stephanus comes Burgundiae, et Hugo Lizianensis, frater Raimundi comitis, et Hugo magnus, et Stephanus Blesensis, antiquae discessionis improperium nova et excogitata virtute sarcire cupientes. Ita per Constantinopolim profectus, cum insolenti responso( ut superius dixi) Alexium offendisset, illo non curante, vel potius procurante, Solimanni incurrit insidias, qui sciens exercitum fame et siti laborare, quod aliquantis diebus errabundi per palustria et invita loca iverant, cum trecentis millibus sagittariorum occurrit. Nulla unquam luctuosior Francis pugna visa, quia nec timidum fuga, nec audacem virtus, poterat eripere discrimini; quod in arcto loco pugnaretur, et in consertos sagittarum nubes non frustraretur. Interfecta igitur plusquam centum millia, praeda omnis abducta; ita Solimannus, ex manubiis Francorum claras manibus suorum nactus inferias, dispendium Niceae ultus est. Sed quia multis tramitibus itum erat, nec omnes caesi, nec omnia direpta; nam praeter Pictavensem, qui pene ad pudenda nudatus erat, caeteri comites prompte sua defensitaverant. Omnes ergo, recollectis ex fuga militibus, praeter Hugonem magnum, quem mortuum Tarsensis civitatis urna excepit, Antiochiam convolarunt; in quibus Tancredus, egregiae pietatis miles, ingentem munificentiae suae gratiam ostendit, cunctos quatenus poterat pecuniis sustentans; Willelmum praecipue, quem fortunae vicissitudo eo afflictaverat invidiosius quo ante provexerat serenius, qui praeter gazas, quarum damno non adeo afficiebatur, quod caducae sunt et reparabiles, ex tot 593 eximiis militibus solus pene remanserat superstes. Ita recreatis animis iter moliti, undecunque belli occasiones quaerebant. Sensit sitim furentium prima Tortuosa civitas; qua pervasa et direpta, non modicum praeteritas aerumnas relevarunt. Inde ad angustias de quibus superius dixi venerunt, ubi eos rex jampridem opperiebatur, contra Turcos, si prohibere vellent, opem laturus. Ejus virtute defensi, et benigno apud Joppem hospitio suscepti, Ierosolymam proximo Pascha contenderunt; ubi sacrosanctum ignem laetis hauserunt oculis, devotis adorarunt animis. Post haec reversi Joppem, ascensis navibus, patriam quisque suam redire meditabatur: quorum Pictavensis, continua venti prosperitate provectus, patriam tenuit; caeteri retro violenter acti.

§ 384. Jam vero mense Maio inchoante, Turci et Arabes Ramulam obsederunt, superioris anni damnum, novi exercitus supplemento, eodem reficientes numero. Episcopus urbis, prudenter opportunitate spectata, cavit sibi loco, Joppem latenter profectus. Jamque rex exierat, credens falso asserentibus non esse hostes plusquam quingentos: itaque nec aciem dirigere, nec pedites convocare curavit, tantum milites regem sequi cornicines monuerunt; multum amicis suadentibus ut Turcorum fraudes caveret. Stephani duo, Blesensis et Burgundus, regem equis insecuti, ne desides et inglorii, sed triumphalis pompae conscii, terras repeterent suas; sed aliam quam opinabantur gloriam, aliam victoriam, parabant fata viris Namque rex, visa hostium multitudine, dum se frustratum opinione cognosceret, ira mentem saucius, et magnanimitatis conscientia 594 fremens, quid faceret haesitabat: si cederet, praeteritae gloriae ignominiam; si pugnaret, suorum mortes animo volutabat. Verumtamen vicit calor ingenitus, et terga jam dabat metus, cum, commilitonum hortatibus animatus ut fugam in castellum per medios hostes intenderet, acquievit. Caeteri, cum clamore secuti, densissimas perruperunt acies, animas suas Deo consecrantes, et mortes impigre ulti; comites quoque, feriendo defatigati adeo ut manus gladiis obrigescerent, neci succubuerunt. Rex, in arcem lapsus, ex ducentis quos duxerat aliquantos socios habuit; quibus orantibus ut vitam dignaretur fugiendo producere, sua pericula mundo parvi ponderis esse, illius vitam ad multorum profectum valere, utpote qui omni seculo sit virtutis spectaculum, quamvis in fractis rebus ingenti animi constantia, dignum se credidit vita. Itaque quinque militibus comitatus, in montana rependo, insidiantes elusit. Militum fuit unus Robertus Anglus, ut superius dixi; caeteros notitiae nostrae fama tam longinqua occuluit. Ille cum tribus comprehensus est; unus evasi cum rege. Turci extremam vim furoris in illos qui evaserant in arcem effuderunt, in quibus fuit Hugo Lizianensis et Gaufredus Vindocinensis; tres tantum superstites Ierosolymitanis nuncii miseriarum fuere. Rex interdiu latens, cornipedem cursu exhaustum stimulans, Azotum pervenit: pulchro et ad miraculum Dei prono salutis eventu, quod paulo ante Turci discesserant, qui jam biduo circa urbem praedas egerant. Inde Joppen navigio veniens, Ierosolymitanis epistolam de vitae suae certitudine legavit. 595 Portitor chartae fuit homuncio Syrus, qui, etsi inveniretur, habitus vilitate et sermonis noti commercio insidiantes falleret. Hic, notis sibi per devia compendiis perfidorum pericula declinans, tertio die Ierosolymam pervenit. Tum equites qui urbem tutabantur, junctis sibi auxiliarium peditum turmis, ad Joppen profecturi, iter mari proximum direxerunt, mediterrancis devitatis: extremi tamen agminis Turcis urgentibus interfecti, quod vel equis vel peditibus destituebantur. Ita congregatis ex Ierosolymis nonaginta equitibus, ex Tyberiade octoginta, quos Hugo dux strenuissimus adduxerat in subsidium, armigeri quoque pro penuria in locum militum allecti. Postera ergo die moram pugnae absolvit, Turcis jam adeo ferocibus ut paratis machinis murum Joppis aggredi meditarentur. Praeventum hoc Baldewini diligentia, et Dominica cruce praevia, qua superius bellum caruerat. Totis viribus in hostes alacriter itum, acriter certatum; at illi, more solito nostros circumgyrantes, actum de Christianis putarunt, hilari ululatu vociferantes: sed affuit, et de coelo tandem respexit Dominus Jesus, Francisque animositatem ingerens, inimicos campo privatos conjecit in fugam. Hoc et in anteriori praelio factum est, ut, non semel ejecti tentoriis, postea multitudine superarint: tum autem cum pedites eminus sagittis, et equites lanceis cominus ferirent, omni spe pedibus commissa, fugere perseveravere.

§ 385. Altera illi pugna posterioribus annis fuit[ A. D. 1113], in qua milites nostri, Turcorum copia pressi et in fugam acti, etiam salutare vexillum amisere: 596 sed cum longiuscule fugissent, reversi sunt; pudor famae trepidos animavit ut ignominiam propulsarent. Ingens ibi pugna virorum fuit, collato pede et adverso pectore rem agentium. Nostri crucem reportarunt, fusis adversariis campum vindicantes. Ceciderunt ibi plures quos ego quoque noram; inter quos Godefridus, abnepos ejus nothus, jam inde a pueritia umbram virtutis vultu colorans, veritatem animo spirans. Ambae ergo fugae fuere in principio quasi fomentum ignominiae, sed in fine verax alimentum gloriae: illa nominatior, sed ista fructuosior. Denique ad supplementum rerum quas amiserat, simul et ad legitimum connubium, non multo post comitissa Siciliae Ierosolymam venit; tantas gazas cubiculo regis inferens, ut mirum cuivis videatur unde mulier tam infinitos pretiosae supellectilis cumulos coacervarit; et tunc quidem illam thoro recepit, sed non multo post dimisit. Aiunt incommodo tactam, quo ejus genitalia cancer, morbus incurabilis, exederit. Illud constat, regem prolis inopem fuisse; nec mirum si homo, cujus otium erat aegrescere, uxorios amplexus horruerit, omnem aetatem in bellis deterens. 597 Quibus laboribus effecit, ut admirabilis et pene divina virtus ejus fuerit praesentibus stimulo, futura posteris miraculo. Obiit in expeditione Arabica mense Aprili, et publico funere Ierosolymis juxta fratrem tumulatus, cum decimo septimo anno regni quartus accresceret mensis. Vir multis laboribus emeritus, et cujus gloriae nullus praetendit nubila livor, nisi quod fuerit pecuniae justo tenacior; sed hujus culpae facilis et vera erit excusatio, si consideretur quod necessaria in remanentes effusio munerum inhibuerit quod minus mercaretur favorem abeuntium.

§ 386. Successit ei Baldewinus cognatus, dux Edessae, quem moriens regem denunciaverat, antiquis jam stipendiis laudatum. Ille multis annis regnum impigre tutatus, etiam auxit Antiocheno principatu; quem, occiso Rogerio filio Ricardi, obtinuit. Utrasque ergo regiones egregio moderamine rexit, minori quidem praesumptionis roncho, sed majori et consultiori providentia; quamvis sint qui opinionem ejus lacerent, tenacitatis eum nimiae arguentes. Quare, cum praeterito anno non longe ab Ierosolyma equitantem Turci cepissent, paucis aut nullis gemitibus sui eum desiderarunt; latuitque pene anno et incolas et rumigerulos, quo terrarum abductus, si superis auris vesceretur, necne. Refutarunt porro Ierosolymitae vel regem facere, vel ordinem et ducatum militum interrumpere, quoad rei certitudo sciretur, propter ejus absentiam in nullo infractiores. Postmodum vero, cognito loco quo vinculatus fuerat, milites audacissimi 598 speciem negotiatorum mentientes, armis sub vestibus occultatis, oppidum ingressi, regem eripuere discrimini; protestati non conferre se id ejus avaritiae, sed Gozelini de Turbexel gratiae, qui nihil unquam pensi fecerat quin omnia quae posset militibus erogaret. Vixit diu frugi homo, et nulli praeter hanc culpam infamiae obnoxius. Principatus Antiochenus ad Boamundi spectat filium, de quo nunc dicam.