Reader

B. AELREDI EPISTOLA AD G. (19) LUNDONIENSEM EPISCOPUM.( Bibliotheca Patrum Cisterc., t. V, p. 229.)

Dilecto, et diligendo, et cum omnis devotionis dulcedine amplectendo sancto Patri, G. Londoniensi episcopo, frater AELREDUS, pauperum Christi qui sunt in Rievalle, debitum cum omni affectu obsequium.

Audiens te, Pater beatissime, inter innumeras occupationes, quas tibi vel regiae majestatis auctoritas, vel curae pastoralis imponit necessitas, ut cultorem sapientiae, quietis amicum, spiritualis scientiae studiosum, lectioni operam dare, et inter suaves orationum delicias, irruentium curarum molestiam sanctarum Scripturarum crebra meditatione solari; ita tui avidus effectus sum ut non solum ad tuae serenitatis notitiam, sed etiam, quod in insipientia dicam, ad ipsam audeo aspirare amicitiam. Tam enim tuae sublimitatis, quam meae humilitatis oblitus, legibus amoris innitor; cui nihil humile, nihil sublime est; qui coelum terrae adaequans, Dominum coeli terrenis membris inseruit, ut Verbum caro fieret, et habitaret in nobis; qui Dominum deposuit, et hominem sustulit; ut, quasi in quodam medio, miseria et misericordia obviarent sibi; ut ita se infirmitati virtus uniret, ut essent in carne una Verbum et anima, et in his tribus Deus et homo una persona. Quae non igitur alta amor deponat, aut quae ima non sustollat, ut in se unum faciat; qui salva nec confusa naturarum proprietate, tam mirifice, mediante anima, coelum terrae, Dominum carni, spiritum commiscuit pulveri? Video praeterea in omni creatura, vel irrationali, vel insensibili, quoddam amoris vestigium; per quod et diversa junguntur, et dissidentia concordantur, et uniuntur contraria. Amoris quippe in caeteris similitudo creaturis apparet; in mente vero rationali ejus veritas operatur. Diligere enim Deo, angelis, hominibusque commune est. Amor igitur, quidquid extra naturam est non attendens, copulat naturam naturae, ut sit illis cor unum et anima una, quibus est fides una, spes una, charitas una. Animus proinde meus amoris impetum sequens, omnia, quae tua sunt, non tu; omnia, quae circa te sunt, quae nec tua sunt, nec tu; spirituali quodam motu pertransiens, ipsam etiam corporis molem sui subtilitate trajiciens, in ipsum tuae mentis sinum se totum infundit, affectum affectui, sensus sensui, et spiritum miscet spiritui, ut ex spiritus tui participatione meus spiritus renovetur, ex tui sensus lumine lumen sibi scientiae meus sensus mutuetur, meus insuper affectus, tui affectus dulcedine foveatur. Ibi intueor, quam bonus es; ibi amplector et sentio quam sapiens es; ibi delector et gusto quam amabilis es. Hinc est, Pater amantissime, quod studium meum, si quod est in litteris sacris, ad tuae discretionis examen credidi referendum, ut ubi sanum sapio, tua me confirmet auctoritas; ubi haesito, te docente, mihi luceat veritas; ubi erro, corrigat me tua sancta severitas. Itaque de oneribus propheticis Isaiae, cum summatim singula quaeque tangendo, in conventu fratrum aliquando breviter disputassem, rogatus a pluribus ut prolixius ea ipsa prosequerer, eorum voluntati parui, quorum me oportebat servire profectui. Ab oneribus igitur Babylonis exordiens, et inde per onus Philisthiim ad Moabitici oneris secreta pertransiens, cum triginta homilias stylo tradidissem, ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem, suspendi calamum, donec de vultu tuo eorum quae scripsi prodiret judicium, viderentque oculi tui eorum omnium rationem, tuaeque discretionis arbitrio omnia, quae scripta sunt vel delerentur, vel corrigerentur, vel probarentur. Licet igitur tantae sapientiae horum lectio videatur indigna; audet eam tamen amoris exigere vehementia: qui ita amplectitur charitatem, ut fere irreverenter irruat in majestatem. Animat praeterea me tuae humilitatis simul et benignitatis memoria, qui quondam Lundoniis positum praevenisti in benedictionibus dulcedinis; et a quo mihi magnum esset vel respici; ab ipso, stupens ac tremens ad tantam dignationem, in quodam amplexu charitatis merui salutari. Hinc, beatissime Pater, orta est ista praesumptio, ut inchoatam tunc mihi tuae serenitatis notitiam consummari desiderem, et animum meum amicitiae tuae tunc fores pulsantem in ejus induci posse cubiculum non desperem. Licet igitur magnum sit sapienti, vel modicum tempus otio dare, non pigeat, rogo, Dominum meum, tantillum tempus perdere: quo ex his, quae scripsimus, vel resecare superflua, vel supplere hiantia, vel universa delere possitis. Eo igitur sermone praemisso, qui nobis occasionem praebuit caetera conscribendi, de onere Babylonis decem et novem, de onere Philisthiim tres, de onere Moab novem homilias subscripsimus, pro vestro arbitrio vel hic subsistere, vel ultra procedere parati.

SERMONES DE ONERIBUS.

Tempus est, fratres charissimi, etc. Exstat inter Opera S. Bernardi edictionis Mabillonianae vide Patrologiae tom. CLXXXIV, col. 817.

SERMO II. DE ONERE BABYLONIS. De eo quod scriptum est: « Onus Babylonis quod vidit Isaias filius Amos. »

Omnium, quae fuerunt, vel sunt, vel futura sunt primordialis et efficiens causa Deus est: ipse omnium finis. Nam cum ipse, ut ita dicam, proprie sit esse; omnia utique quae sunt, ab ipso habent, quod sunt; quia non nisi ab esse habent, quod sunt. Certum est hominem et angelum esse; sed aliud est, esse; aliud, hominem, vel angelum esse; cum possit aliquid esse, nec homo, nec angelus esse. Cogitet ergo, qui potest, non hominis vel angeli esse, sed sine angelo et homine ipsum esse, quod non solum hominis et angeli est, sed etiam omnium quae sunt. Ipsum igitur esse, quod non specialiter hujus vel illius rei, sed communiter omnium existentium; vel, ut expressius dicam, essentium est, sine dubio Deus est. Sicut autem ipse est omnium existentium esse, ita et omnium viventium vita, omnium sapientium sapientia. Ad hanc formam creata est rationalis creatura; ab ipso habens, non solum esse et vivere, sed etiam sapientem esse, et sapienter vivere. Ab hac itaque forma se disjungens et separans miser homo, comparatus est jumentis insipientibus, et coepit insipiens esse, et insipienter vivere; nec tamen desiit esse et vivere: qui posset ad pristinam formam, eo qui formaverat reformante, redire. Ipsa artem forma, sapientia est; via vero, per quam ad ipsam formam redeatur, eruditio. Omnis vero eruditio, qua de hac deformitate reducamur in formam, in tribus est, fide scilicet, spe et charitate, ut sciamus quid credendum, quid sperandum, quid sit amandum, et sic credamus, speremus, amemus. Sapientia igitur in animas sanctas se transferens, amicos Dei et prophetas constituit: per quos nobis sacram Scripturam, quasi totius eruditionis fontem, ministravit. Quam nimirum ipse, qui condidit, tanta prudentia Spiritus ordinavit ut innumerabilium capax esset sententiarum: quarum cum istas uni, illas alteri revelaret, ad exercitandum ingenium, depellendumque fastidium semper recens esset, semper quadam renovatione delectaret. Ut autem error humanus, vel daemonum suggestio, certo examine ac sancti Spiritus possit revelatione discerni, praefixa est fidei regula, praescripta spei promissa, promulgata charitatis praecepta, ut quaecunque sententia occurrens animo, his non convenire probetur, eam aut fallaciae daemonum, aut humano errori incunctanter ascribas, quaecunque vero a sacris paginis convenienter elicitur, vel ad fidem erudit, vel ad spem erigit, vel ad charitatem accendit, ipsam et a sancto Spiritu sacris litteris insertam, et ab eo tibi revelatam non dubites. Sed his, qui saecularium negotiorum impediuntur obscuro, vel necessariarum occupationum retibus occupantur, quibus vagos, et turpes refrenent excursus, satis sunt, imo plus quam satis ea, quae de Scripturis semel sunt dicta vel scripta: quae illis tam ignota sunt, ut semper possint eis videri quasi nova. At vobis, charissimi, qui mundi hujus renuntiastis operibus, qui ab omni cura sollicitudineque mundana soluti, cum immundis spiritibus ac propriis cogitationibus iniistis certamen: alia in Scripturarum meditatione ratio, alia necessitas est. Quod enim multis parit idem sermo, lectioque eadem saepius repetita fastidium, necesse est ut quae antiqua videntur et nota, vel quarumdam sententiarum adjectione, vel saltem verborum mutatione innoventur, et sic ad quaerendum studium excitetur; inutiles et inanes cordis excursus, in id quod utile est revocentur, et mens, quae a notis fastidiosa resilierat, renovata lectionis vel sermonis suavitate, ad id salubriter redeat, a quo fuerat quasi sensibiliter avocata. Hinc est quod librum Isaiae assumo in manibus, cum charitate vestra quamdam ejus portiunculam inspecturus; qui, licet expositione sanctorum possit esse notissimus, perutile tamen arbitror, ut si non alia, saltem aliter ea, quae ab ipsis dicta sunt, repetamus; vel certe, quae ab ipsis velut minima, vel manifesta praetermissa videntur, sumptis ex eorum verbis rationum seminibus, sicut Deus dederit, in medium proferamus; ut qui ad eorum perfectas sententias, quasi ad solidum panem aspirare non audet, ad micas, quas sub mensa eorum poterimus, vestris orationibus adjuti, colligere, etiamsi fuerit catellus, accedat. Sic, fratres charissimi, sic redimamus tempus, ut illudamus tempori, quoniam dies mali sunt; et salutaribus, verbis sanctisque meditationibus, os a sermonibus otiosis, cor a vanis cogitationibus vindicemus. Est autem iste sanctus propheta tam profundus in sententiis, in futuris praedicendis tam perspicuus, in disciplinis moralibus tam jucundus, ut nunc quasi in ipsum coelum subvectus, videatur divinorum consiliorum secreta rimari; nunc ad inferiora firmamenti celeri penna demissus, mysteria propalare coelestia; nunc levi volatu ad nos usque descendens, in campis moralibus spatiari; nunc quasi recipi in paradisum, et iterum redire ad nos, et referre ineffabilia verba, quae non licet homini loqui. Haec omnia Christi, et Ecclesiae sacramenta, tam manifesto revelat oraculo, ut non tam praenuntiasse futura, quam praeterita narrasse putetur. Quae omnia, licet ex sui qualitate grata sint satis, et sapida; eloquentiae tamen ejus mira suavitate gratiora et dulciora redduntur. Sed placuit nobis ut, caeteris intermissis, de undecim oneribus, de quibus propheta, sancto Spiritu dictante, disseruit, quidquid ipse suggesserit Spiritus, ad vestram aedificationem propalemus. Fateor me vestris profertibus per omnia debitorem, et propter officium quidem, sed maxime propter affectum. Sed et necessitas mihi incumbit. Vae enim mihi si non evangelizavero; praecipue, cum quidquid in doctrina spiritali, quidquid in Scripturarum intellectu proficio, non tam datum mihi, quam vobis per me transmissum non ambigam. Neque enim meritis id ascribendum meis, cum peccator sim; nec scholasticis quidem disciplinis, cum pene, ut scitis, illiteratus sim; sed nec studio, aut industriae meae, cum raro in otio, crebro in negotio sim. Totum igitur Dei est, mihi commissum, vobis transmissum, ut qui gloriatur in Domino glorietur. Adesto proinde tu, bone Jesu, et panibus quos protulimus gratiam tuae benedictionis infunde, edant pauperes, et saturentur, dicantque cum Propheta: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel ori meo. Ecce ego appono manum, tu praesta auxilium, quia sine te possum facere nihil. Qui sancto Isaiae inspirasti, ut scriberet, inspira, quaeso, mihi ut quod scripsit intelligam; quia jam inspirasti ut credam: nisi enim crediderimus, non intelligemus.

Quid ergo putamus onus istud significat? Est quidem onus premens, et onus opprimens. Premit infirmitas; iniquitas opprimit. Premit tentatio; damnatio opprimit. Proponitur ergo primum onus Babylonis, deinde onus Philisthiim, tunc onus Moab, et post onus Damasci: quod sequitur onus Aegypti, cui succedit onus deserti maris, ac deinde onus Duma, et onus in Arabia, et tunc vallis visionis, et onus Tyri, ad ultimum autem onus jumentorum austri. Ostenditur ergo a sancto Isaia quarumdam urbium vel gentium, imo magis eorum, qui in his urbibus vel gentibus figurantur, depressio; qui et ipsius depressionis modum, causas, materiasque non tacet: quibus etiam inserit de eorum felicitate sermonem, qui hac depressione ad salutem, non ad perniciem onerantur; patetque ubique, quia potestas Dei est, et tibi, Domine, misericordia; quia tu reddis unicuique juxta opera sua, dividens inter diem et noctem, inter lucem et tenebras, ut comparatione lucis ipsae tenebrae densiores appareant, ut collatione tenebrarum copiosius lux ipsa resplendeat. Et quis inter haec judicat atque discernit, nisi is qui ait: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio?. Et iterum: Ego in judicio veni in mundum, ut non videntes vidiant, et videntes caeci fiant. Quoniam igitur per adventum Domini Salvatoris facta est haec bonorum ac malorum discretio, quorumdamque depressio, quorumdam et liberatio: principalem prophetae, per totum libri corpus, ipsius Domini adventum, constat esse materiam. De quo sanctus Simeon: Ecce hic positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur. Quod Isaias onus, ipse ruinam appellat. Sic autem haec onera describit ut appareat Deum quosdam premere, sed non opprimere; quosdam opprimere, sed non premere; quosdam simul premere et opprimere. Premit quos affligit, opprimit quos deserit. Quosdam igitur affligit, sed non deserit, sicut scriptum est: Flagellat Deus omnem hominem quem recipit. Unde est istud Psalmistae: Visitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum; misericordiam autem meam non dispergam ab eo. Deserit, nec affligit: de quibus dicit Propheta: In labore hominum non sunt: et cum hominibus non flagellabuntur. Et iterum: Et dimisi eos secundum desideria cordis eorum. Et per alium prophetam: Non visitabo super filias vestras, cum fuerint fornicatae: neque super uxores vestras, cum adulteraverint. Quosdam praeterea affligit et deserit: de quibus ipse per prophetam ait: Attrivi eos, et noluerunt recipere disciplinam. Sane quomodo, quibusve modis fiat afflictio vel desertio, cum de ipsis oneribus tractare coeperimus, Deo volente, apparebit. Potest autem dici onus Babylonis vel Philisthiim, vel Moab, secundum onus quo premunt, vel secundum onus quo premuntur; et sic de caeteris. Sed jam, si placet, sequentis narrationis titulum inspiciamus

Onus Babylonis, quod vidit Isaias filius Amos. Babylonis nomine, fratres, quae confusio interpretatur, mundum significari satis notum est charitati vestrae: ubi nimirum confusa sunt omnia; ubi boni cum malis, cum electis reprobi vivunt; ubi frumentum cum palea, oleum cum amurca, ubi cum acinis vinum; ubi quantum ad temporalia sicut justus ita et impius; ubi nihil habet homo jumentis amplius. Plerumque etiam Babylonem, illam tantum reproborum cum suo rege civitatem intelligimus, ad quam nullus pertinet electorum, a qua nullus excluditur reproborum. Reprobos sane in tres partes dividimus, quarum una et societati communicat et operibus adhuc electorum; alia ab illis operibus vel communione separatur; alia jam exutis corporibus aeternis suppliciis mancipatur. Et omnes igitur simul et ista singula istarum partium, et singularum partium singuli homines, Babylonis nomine jure censentur. Electos etiam in tres dividi ordines, manifestum est. Nam alii necdum vocati sunt, ut Judaei, sive pagani; alii vocati, sed non justificati, ut peccatores Christiani; alii justificati, sed nondum glorificati, ut sancti hujus adhuc vitae miseriis subditi. Electi itaque qui necdum vocati sunt, licet eos a Babylone praedestinatio separaverit quandiu tamen Babylonicis erroribus excaecantur, a Babylonis nomine non recedunt. Sed et hi, quos licet electis vocatio simul ac praedestinatio junxerit, detestanda tamen opera separant, Babylonici nominis opprobrio percelluntur. Dicitur itaque Babylon illa hominum universitas, in qua eisdem erroribus ut vitiis electi et reprobi implicantur. Dicitur et Babylon cor pravum et inscrustabile: quod vitiis passionibusque confunditur. Babylon etiam nuncupatur illa reproborum societas, cui aeterna confusio praeparatur. Est autem onus Babylonis, quo ipsa confusa universitas multorum ab ea separatione destruitur; quo etiam malis temporalibus indesinenter affligitur; quo in cordibus singulorum vitiorum ac pessimarum passionum structura, quasi civitas eo fusionis diruitur; quo insuper aeternis poenis post hanc vitam in solis reprobis onerabitur. Et hoc est onus Babylonis, quod vidit Isaias filius Amos. Quomodo vidit? Eia, fratres, qui nunc prophetae appellantur olim videntes dici solebant propter excellentiorem quamdam, divinioremque, ut ita dixerim, visionem: de qua nunc disserere, et temporis angustia, et ea quae nunc intervenerunt, negotia non permittunt. Igitur haec consideratio alteri sermoni reservetur. Vos interim orate, ut sensum Spiritus sequentes, sic ista onera describamus, ut ea, quae prementia sunt, fortiter sustineamus; quae opprimentia, caveamus; damnantia autem ipsius auxilio evadamus, qui pro nobis nostris voluit oneribus onerari Jesus Christus Dominus noster, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO III. De multiplici visione, et illa quae prophetam facit.

Scitis, fratres charissimi, de oneribus locuturus, quod grave onus ipse susceperim. Unde invocandus est a nobis ipse Spiritus, ut qui nobis primum onus imposuit charitatis, omne onus leve faciat, quod nostris possit servire profectibus; quatenus qui dedit affectum sui luminis infusione praestet effectum. Et onus quidem Babylonis, quantum spectabat ad titulum, hesterna die, sicut potuimus, explicavimus. Sed cum scriptum sit: Onus Babylonis, quod vidit Isaias, filius Amos, quaerendum putamus, quomodo visum sit ab Isaia onus istud: maxime cum plures sint visiones, et ob quamdam visionis excellentiam prophetae appellati sint videntes. Est quippe visio sensualis, visio imaginaria, visio phantastica, visio spiritualis, visio rationalis, visio intellectualis. Visio sensualis est, qua corporeis sensibus corporalia sentiuntur. Visio imaginaria, qua earum rerum, quae per corpus sentiuntur, intus imagines cernuntur, vel ex eis quae percepta sunt, alia quae non sunt sensa finguntur. Visio vero phantastica est, qua corporalium rerum phantasmata vel oculis vel animo objiciuntur. Porro spiritualis visio est, qua visibilium rerum imagines aliquid significantes in ipso spiritu hominis formantur. At visio rationalis est qua vera a falsis, vel virtutes a vitiis discernuntur. Intellectualis autem visio est qua, non dico vera a falsis discernuntur, sed qua in ipsis veris veritas ipsa conspicitur. Itaque visio sensualis in corpore est, corporeos omnes sensus, eorumque vim naturamque complectens. Dicimus enim, inspice, vide quam album sit; gusta et vide quam dulce sit; audi et vide quam sonorum sit; olfac et vide quam odoriferum sit; tange, vide quam lene sit. Omnis itaque per carnales sensus experientia visio dicitur sensualis. Quae quidem visio prophetica esse potest, prophetam vero facere non potest. Visio quippe serpentis aenei, quam Moyses exaltavit in eremo, qua filii Israel a serpentum morsibus curabantur, prophetica fuit; videntes tamen prophetas non fecit. Sensualis etiam illa visio fuit, qua sanctus Abraham tres viros vidit descendentes per viam: quam et propheticam esse ipse non dubitavit, qui tres vidit et unum adoravit. Ex illa autem sensuali visione, quamvis prophetica fuerit, ipse Abraham propheta non fuit; sed ex alia, qua illam sensualem propheticam esse conspexit. Magis igitur propheta fuit, qui exaratas in pariete aulae regiae Babylonis litteras exposuit, quam qui manum articulosque conspexit scribentis. Porro visionem illam, qua in animo corporalium rerum quas sensu percepimus, videmus imagines, idcirco imaginariam dicimus; quia non aliunde nobis ingeruntur harum rerum similitudines, sed a nobismetipsis per sensus inductae, sicut eas foris vidimus, ita eas intus imaginamur, vel ex eis ipsis alias fingimus. Nam similitudinem cervi quadrupedis, quem oculis vidi, interius imaginor, et ex ea cervi sex pedum quem nunquam vidi, imaginem fingo. Haec autem visio nec prophetica aliquando est, nec prophetam aliquando facit, nisi forte ideo prophetica dici possit, quod res sensibiles, quando propheticae sunt imaginari in animo possunt, Phantastica sane visio aliquando a corpore fit, aliquando ab anima, aliquando autem ab alterius naturae spiritu, a corpore, vel somno, vel morbo. Somno, quando dormientibus nobis corpore, anima, quae dormire non potest, vacantibus sensibus, quibus in veris corporibus intuendis occupabatur, interim in corporum phantasiis naturaliter versatur. Morbo, quando mala aliqua valetudine sensibus perturbatis, visa similia corporibus cernuntur, quod phreneticis saepe accidere manifestum est. Sane ab ipsa anima phantastica visio est, quando ea ipsa, quae anima in se frequenti versat cogitatione, dum vigilat, per phantasias quasdam contuetur, dum dormit. Porro ab alterius naturae spiritu formatur haec visio, quando vel oculis carnis per phantasmata vana deluditur, vel dormientibus, vel aegrotantibus, rerum phantasiae a malis spiritibus animae praesentantur, vel cum vigilante et sano corpore, anima ab ipsius sensibus abripitur. Nam pro certo scimus multorum oculis ita delusum esse, ut homo eis bestia videretur, ut aqua fluere, ubi nulla erat aqua, aestimaretur; ut ignis saevire, ubi ignis non erat, putaretur: et multa hujusmodi. Quod autem a daemonibus somnia multa formentur, nulli incredibile est. Phreneticis vero, vel quolibet morbo alio affectis, licet ipsa valetudine multa visa formentur, potest tamen fieri, ut a nequam spiritibus multa eorum animis objectentur. Verum quoties animam a sensibus, quasi in quemdam excessum malus abripit spiritus, delusum phantasmatibus hominem, aut daemoniacum facit, aut arreptitium, aut falsum prophetam. Hanc itaque visionem, quam phantasticam diximus, a prophetarum officio omnino separamus. Porro visio, quam ideo spiritualem dicimus, quia in spiritu hominis alterius spiritus operatione formatur, aut per somnium fit, aut per excessum. Per somnium, cum a bonis spiritibus corporalium rerum imagines in animo dormientis formantur. Quae profecto visio, licet prophetica sit, prophetam tamen non facit. Prophetica quippe visio illa fuit, qua Joseph patriarcha vidit solem, et lunam, et stellas undecim adorare se. Propheta tamen hac visione non fuit, si ipsius mysterium visionis non intellexit. Neque Pharaonem dicimus prophetam fuisse, quia futurae ubertatis, famisque sequentis in somnis dicitur praesagium conspexisse, sed Joseph, cui Deus, somnii illius occasione, propositi sui reseravit arcanum. Nec Nabuchodonosor prophetae nomine dignum aestimo, cui statua illa in somnis apparuit, sed potius Danielem, cui somnium ipsum, somniique datum est nosse virtutem. Praeterea cum sano corpore, nec somno sensibus consopitis, aliquo occulto opere spirituali in ea visa, quae similia sunt corporalibus, anima rapitur, exstasis dicitur, vel excessus: qua visione occulta revelantur et praemonstrantur futura.

Cui cum accesserit visio intellectualis, de qua postea tractabimus, fit talia videns propheta, vel mysteria loquens, vel occulta patefaciens, vel ventura praenuntians. In excessu mentis Petrus descendentem de coelo discum aspexit, in quo erant omnia genera reptilium et animantium, dictumque est ei: Macta et manduca. Quam certe visionem, vel praeceptum, non tunc quidem, sed accedente postmodum intellectuali visione, cognovit, quando ait: In veritate comperi, quia non est personarum acceptor Deus; sed in omni gente qui timet eum et operatur justitiam, acceptus est illi. In spiritu praeterea, non in carne sanctum Ezechielem prophetam, multa Christi et Ecclesia sacramenta sub specie civitatis in monte positae, legimus aspexisse, raptumque per excessum in Jerusalem, abominationes pessimas Judaeorum prophetico oculo deprehendisse. Utrum autem per bonos aliquando spiritus in sensibus hominum aliquid fiat, quo sensus ipsi fallantur, sicut eorum profecto fallebatur sensus, quorum oculi tenebantur ne Christum agnoscerent, nolo praecipitare sententiam. Nam utrum per bonos aut malos spiritus Syri percussi sint caecitate, ne Eliseum, vel Samariam agnoscerent, incertum habeo. Rationalis sane visio ea est, qua sine omni corporalium sensuum adminiculo verum, vel falsum certa ratione apprehendimus; qua inter vitia virtutesque discernimus; qua numerorum, et ponderum, et mensurarum rationes veras esse probamus; ita ut nihil certius carne videamus quam ternarium numerum, in duas aequales partes dividi non posse, mente conspicimus. Igitur visione sensuali corporalia cernimus, ex imaginaria corporalia imaginamur; phantastica per imagines corporales illudimur; spirituali per corporeas similitudines spiritus eruditur; rationali in invisibilibus mens exercetur; intellectuali in ipsam veritatem mens inducitur. Nam intellectualem illam dicimus visionem, qua mens omne corpus, omnesque corporeas imagines ac similitudines transcendens, in ipsa luce veritatis requiescit; in qua vera et vere sunt omnia praeterita, praesentia, et futura, nec aliter futura quam praeterita. Unde Dominus in Evangelio: Multa habeo vobis dicere. Habuit eis dicere multa, non in multis, neque per multa, sed in uno et per unum; ubi multa non sunt multa sed unum. Sed non potestis portare modo. Sensuali enim visione ob dulcedinem praesentiae ejus occupati, et corporalibus ejus verbis corporaliter intenti, ad intellectualem illam visionem, quae omnium corporalium excludit memoriam, ubi ipsa Veritas loquitur, assurgere non valebant. Ideo ait: Expedit vobis, ut ego vadam: ut scilicet corporalis haec visio, corporaleque colloquium subtrahatur. Scio in monasterio virginum, quae sub venerabili et cum summa reverentia nominando sancto Patre Gilberto uberes pudicitiae fructus quotidie transmittunt ad coelos, quamdam fuisse, vel adhuc forte superesse virginem sanctam, quae cum omnem mundi amorem, ac carnales omnes affectus, curamque corporis omnem, et exteriorum sollicitudinem a suo pectore exclusisset, coepit quodam mentis aestu et fastidire terrena, et desiderare coelestia. Accidit autem aliquando, ut, cum amore solito orationi incumberet, mira quaedam suavitas superveniens omnes animi motus, omnes cogitationum excursus, omnes insuper spirituales, quos circa amicos habebat, exstinxerit affectus: moxque anima ejus, quasi oneribus quae in mundo sunt valedicens, rapitur supra se, et ab ineffabili quadam et incomprehensibili luce excepta, nihil aliud videbat, nisi quod est, et quod omnium esse est. Neque lux illa corporea fuit, aut aliqua corporis similitudo nec distendebatur, nec diffundebatur, ita ut ubique videretur; nec ipsa tenebatur, et tenebat omnia; et hoc miro et ineffabili modo, sicut esse tenet quidquid est, veritas, quidquid verum est. Hac igitur luce perfusa, ipsum Christum, quem prius noverat secundum carnem, coepit jam secundum carnem non nosse; quia spiritus ante faciem ejus Christus Jesus in ipsam eam induxerat veritatem. In hoc igitur excessu cum ei hora non parva praeteriisset, pulsata a sororibus, vix potuit ad corporales, quos reliquerat, sensus redire. Itaque cum hoc ei saepius contigisset, et multum rogata tandem ipsius modum excessus caeteris exposuisset, coeperunt plurimae visionis hujus excellentiam aemulari. Unde se ab omnibus curis, sollicitudinibusque mundanis abstrahentes, lacrymis, orationibusque continuis plures eamdem gratiam sortitae sunt, et ita ut inter sororum conventicula saepius hac luce perfunderentur, etiam invitae. Erat ibi virgo quaedam magnae discretionis femina, quae omni spiritui sciens non esse credendum, totum hoc aut morbo, aut phantasticis illusionibus credidit assignandum: et sororibus, quantum potuit, talis visionis frequentiam dissuasit. Inquirenti autem ab illa quae in his superior habebatur, cur sibi nihil tale accidisset, respondit illa:« Quia fidem nobis non adhibes, nec in aliis diligis virtutem, quam ipsa non habes. Roga, inquit, Deum, ut si ex ipso est, mihi hoc ipsum eveniat.» Cumque aliquot diebus orassent, et nihil profecissent, requisita iterum quae supra et unde supra, respondit:« Oportet te omnibus mundi hujus, cunctorumque mortalium renuntiare affectibus, et circa solius Dei memoriam occupari. Quid, inquit illa, pro amicis meis, vel benefactoribus non orabo?» Cui illa.« Eo tempore, quo volueris ad superiora mentis contemplatione conscendere, necesse est ut omnes quos diligis, Deo commendes atque committas, et quasi profectura de mundo, omnique omnino creaturae valedicens, ad ejus, quem diligis, suspires aspectum. Adhuc illa non credens rogat, ut orationibus ejus, si ex Deo essent ista, voti sui mereretur effectum. Nolo tamen, inquit, ut anima mea ita sustollatur, rapiaturque a corpore, ut a mente mea omnium rerum, maxime amicorum deleatur memoria. Sufficit autem mihi scire utrum ex Deo sint ista.» Itaque die Parasceves, cum anxiis cogitationibus fluctuaret, subito ipsa, quam diximus, luce perfusa, coepit in eam modo ineffabili subvehi, et ad altiora sustolli. At illa radiantem in se lucem illam inaccessibilem oculo infirmiori non ferens, ad Dominicae passionis intuitum revocari se, ut potuit, postulavit. Cum ergo vidisset quasi raptim id esse, quod est a superioribus ad inferiora delata, in illam spiritualem visionem transfertur, videtque in spiritu Jesum in cruce pendentem, confixum clavis, lancea perforatum, sanguinemque per quinque foramina profluentem, ipsamque mitissimo oculo respicientem. Tum illa resoluta in lacrymas, et in se tandem reversa, fidem sororibus adhibuit, et se huic luci minus idoneam aestimavit. His forte non inutiliter insertis intelligamus hanc solam visionem, quam intellectualem dicimus, prophetam facere, sicut de sapientia scriptum est: Ipsa in animas sanctas se transferens; amicos Dei et prophetas constituit. Quidquid enim aliis visionibus cernitur, aut ambiguum est, aut fide magis quam scientia roboratur. Quod autem in ipsa cernitur veritate, in qua facta sunt, quaecunque futura sunt, et luminosum constat esse, et certum. Igitur in visione sensuali vel phantastica, quando haec, quae intellectualis est, operatur, prophetiae donum esse, non ambiguum est. Qua igitur visione viderit Isaias filius Amos onus Babylonis, sola videlicet intellectuali, aut sensuali etiam, vel spirituali, quis facile dixerit? Nam quod utraque visione hac futura praeviderit multa, intellectuali eum illuminantes, ex ipsius libri serie, scire possumus. Ex sensuali quippe visione oraculum texuit, quando Ezechiam regem, pro eo quod nuntiis Babylonicis domus suae thesauros ostendit, prophetica auctoritate corripuit. Quid, inquiens, viderunt isti in domo tua? Et Rex. Non est verbum, ait, quod non ostenderim eis. Tunc propheta. Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et auferentur omnia quaecunque congregaverunt patres tui in Babylonem. Ex spirituali vero, quando ait: Vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum, et caetera quae sequuntur. Quacunque autem harum visione viderit onus Babylonis, certum est quod mente vidit, non carne, ipso revelante, qui ait: In manibus prophetarum assimilatus sum. Sed quia jamdiu nos tenuit visionum istarum distinctio, propheticae hujus visionis exordium usque in crastinum differamus.

SERMO IV. De eo, quod scriptum est: « Super montem caliginosum levate signum, » etc.

Quando venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege. Quae est ista temporis plenitudo? Illa nimirum, de qua Dominus in Evangelio: Levate, inquit, oculos vestros, et videte regiones, quoniam albae jam sunt ad messem. Tempus quippe vacuum dicitur, et inane, quando solis inclementia arefactis in terra seminibus, vel nimia pluviarum inundatione putrefactis, fames cuncta consumens vacuum reddit messoribus agrum, quando decem jugera vinearum faciunt lagunculam unam, et triginta modii sementis faciunt modios tres. Tempus vero plenum, quando abundant omnia, quando multiplici fruge suis respondet terra cultoribus, nudusque per agrum cursitat messor; quando ubique in vineis celeuma cantatur; quando horrea replentur frumento, et torcularia vino redundant. Veniat nunc in mentem Salvatoris de frumento zizaniisque parabola, et quid triticum, quid zizania esse dixerit, advertamus. Semen, inquit, bonum, hi filii sunt regni; zizania, filii nequam. Filios utique regni eos vocans, quos misericordia praedestinavit ad vitam; filios nequam, quos justitia providit ad poenam. Igitur ante adventum Domini nostri filiis nequam omnem pene superficiem terrae occupantibus, et paucis inter eos regni Dei filiis latitantibus, fames verbi Dei cuncta pervaserat, tempusque vacuum et inane spiritualibus operariis nihil, in quo laborarent, reliquerat. Venit autem plenitudo temporis, quando ubique terrarum abundabant hi, qui a Babylonicis erroribus fuerant separandi, separati justificandi, justificati glorificandi. De quibus Salvator: Messis quidem multa; operarii autem pauci. Per adventum proinde Domini nostri invadenda fuit Babylon civitas confusionis, in qua vitiis et erroribus cum reprobis captivi tenebantur electi, et eorum separatione destruenda. Et hoc onus primum Babylonis, quod vidit Isaias, filius Amos. Modum autem hujus destructionis prophetico sermone describens, ita exorsus est: Super montem caliginosum levate signum, exaltate vocem, levate manum; ingrediantur portas duces. Quis loquitur? Quibus loquitur? Notandum, arbitror, quod sancti prophetae aliquando narrando, aliquando orando, nonnunquam etiam benedicendo, vel quasi maledicendo, aliquando aliquid agendo, plerumque vero quasi praecipiendo, futura praedicunt. Narrando, sicut est illud: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium. Orando, ut illud: Ostende nobis misericordiam tuam: et salutare tuum da nobis. Vel certe illud: Utinam disrumperes coelos, et descenderes. Sanctus quoque Moyses: Obsecro, Domine, mitte, quem missurus es. Quasi maledicendo vero, sicut ait Propheta: Disperge illos in virtute tua; protector meus, Domine. Et: Sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei. Et alibi Propheta: Da eis, inquit, Domine. Quid dabis eis? Vulvam absque liberis, et ubera arentia. Benedicendo, ut Isaac ad filium suum: Det tibi Deus de rore coeli, et de pinguedine terrae abundantiam frumenti, vini, et olei Agendo etiam aliquid, sicut Jacob lapidem erexit, et unxit: sicut Moyses serpentem aeneum in eremo exaltavit: sicut etiam idem iste Isaias nudus et discalceatus incessit. Quasi praecipiendo, ut in sequentibus libri hujus scriptum est: Ite, angeli veloces, ad gentem divulsam et dilaceratam. Cernens igitur propheta, adveniente in carne Domino Salvatore, per ministerium apostolorum, et doctrinam praedicatorum, confusionis civitatem eversum iri, ex sua vel ipsius persona jubet, vel monet eos facere quod vidit eos esse facturos. Super montem caliginosum levate signum. Per montem caliginosum ipsam Babylonem, id est mundum, secundum statum, in quo Christus illum invenit, non inconvenienter accipimus: qui et mons dici potuit pro superbia, et caliginosus propter errorem. Quasi mons tunc Romanum erat imperium, quod universo supereminens orbi, quantum elatione tumebat, tantum errore multiplici, maxime autem Dei ignorantia caligabat. Annon tetra quadam caligine mundum obduxerat idolorum cultura, vanitas philosophorum, templorum superstitio, licentiosa libido? Super montem caliginosum levare signum. Quod signum? Evangelium audi: Ecce positus est hic in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur. Hoc est signum crucis, cui contradixit humana superbia, pugnantibus adversus eam Judaeis et gentibus, cum regibus et principibus, cum sapientibus saeculi et prudentibus, levantibus eam super montem caliginosum parvulis. Abscondisti enim crucis tuae sacramenta, Domine Jesu, a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Isti sunt parvuli, id est humiles; apostoli et apostolici viri, qui jubentur levare signum super montem caliginosum, ut universum mundum Dominicae cruci doceant esse subjectum.

Id, quod alicui rei superponitur, aut premit, aut claudit, aut supereminet. Superposita sunt duo cherubim arcae testamenti, ut altius eminerent; superpositus est lapis puteo, ut clauderet; superponitur torculari prelum ut premat. Super montem igitur caliginosum vexillum crucis extollitur, ut sua virtute mundi hujus potentiam premat; superbis redemptionis nostrae mysteria claudat; apud mites vero et humiles omni mundanae gloriae superemineat. Nam quod premat, audi beatissimum Paulum: Christus factus est obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur coelestium, terrestrium, et infernorum.. Ecce quomodo coelum, terra, infernus, crucis subjicitur sacramento et Babylonici regis ubique virtus premitur, evacuaturque potentia. Cum fortis, inquit, armatus custodit atrium suum, in pace sunt ea quae possidet. Sed si fortior illo supervenerit, tunc vasa ejus diripit, et aufert arma, et spolia distribuit. Fortis armatus diabolus, atrium mundus, vasa ejus mundi sapientes, arma reges et principes, spolia plebes. Ecce Babylon, et rex ejus, et divitiae illius. Ante fortioris adventum rex iste in pace, id est, nullo contradicente, regnabat. Sed fortiore superveniente, imponitur ei onus premens, onus vincens, onus exspolians. Onus istud Babylonis, crux est Christi, quae diabolum vicit, et Babylonem invasit quae spoliavit Aegyptios, ditavit Hebraeos. Isti sunt Hebraei, de quibus dicitur: Super montem caliginosum levate signum. Ut crucis virtute omnibus gentibus praedicata, diripiantur spolia Babylonis vel Aegypti ab eo videlicet, qui nos eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum filii claritatis suae. Elegit quippe parvulos, id est humiles; Hebraeos, id est transilientes; mundi hujus comtemptibiles, sed mundo superiores; infirmos mundi, sed mundi fortibus fortiores: stultos mundi, sed mundi sapientibus sapientiores. Quae enim stulta sunt mundi elegit Deus ut confundat sapientes, et quae sunt infirma mundi elegit Deus ut confundat fortia, et ignobilia et contemptibilia mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret. Isti sunt qui humilitate semetipsos despiciunt sicut parvuli: qui omnia, quae sunt mundi, transiliunt, sicut Hebraei. Hi crucem levant, divitias et voluptates, quae cruci sunt contraria, calcant, majores divitias arbitrantes thesauris Aegyptiorum improperium Christi. Audi etiam quomodo profunditatem divinae virtutis et sapientiae levata super mundum crucis praedicatio claudit. Nos, inquit Paulus, praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam. Igitur crucis Dei abscondebatur sapientia; virtus vero Dei crucis scandalo claudebatur. Sed quibus illud? Judaeis quippe et gentibus. Non omnibus tamen, sed de quibus alias scripsit: Verbum crucis pereuntibus quidem stultitia est: his autem qui salvi fiunt, id est nobis, virtus Dei est Praedicamus Christum crucifixum. Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam; his autem, qui vocati sunt, Judaeis et gentibus, Dei virtutem, et Dei sapientiam. Quomodo sane apud tales, omnibus mundi divitiis et honoribus superemineat crux Paulus ipse docet qui ait: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini Jesu Christi. Si quis vero montem caliginosum in bonam significationem accipiendum aestimet, veniat ei in mentem, quod ait idem Isaias: Super montem excelsum ascende tu, qui evangelizas Sion: cogitetque ut cujus doctrina sublimis est, sic et vita sublimis; nec manibus repat in terris, cujus lingua versatur in coelis; nec in inferioribus jaceat infra se, qui sermone ascendit supra se. Nam ipsa doctrina evangelica nomine montis caliginosi non inconvenienter accipitur, quae instar excelsissimi montis, omni mundanae supereminet sapientiae, et sacramentorum velamine ea, quae sublimiora sunt, ab infidelium vel etiam infirmorum oculis, velut quadam abscondit caligine. Potest et scriptura Veteris Testamenti mons caliginosus appellari, quae alias mons umbrosus dicitur, et condensus: quae et sublimis est propter spiritum, caliginosa propter litteram. Sub caligine quippe litterae, coelestium mysteriorum secreta velantur, quae ab ipso per Evangelium revelantur, de quo scriptum est: Vox Domini praeparantis cervos, et revelabit condensa. Unde ait Propheta: Tenebrosa aqua in nubibus aeris. Hinc Salomon: Dominus dixit quod habitaret in nebula.. Unde et Moyses non poterat accedere ad caliginem in qua erat Deus. Jubentur praedicatores, a quibus onus nuntiatur Babylonis, ut non in infimis jaceant, sed disponant ascensiones in corde suo; et qui ea, quae desursum sunt, praedicant, quae sursum sunt sapiant; et ita super montem positi, non ad vallium ima dejecti, faciant quod sequitur. Levate signum, exaltate vocem. Vel quoniam primi veritatis praecones ex reliquiis- filiorum Israel electi, legalibus fuerant instituti decretis, et litteralibus sacramentis assueti, jubet Spiritus sanctus ut a lege ad Evangelium, de littera transeant ad spiritum, et de valle carnalium observationum, ad montem ascendant spiritualium praeceptorum. Aut certe praecipiuntur, ut quod praedicant in Evangelio impletum, antiquis litteris probent praenuntiatum, sicut ait Salvator: Scrutamini Scripturas, ipsae enim sunt quae testimonium perhibent de me. Et apostolis: Oportet impleri, quae scripta sunt in lege Moysis et prophetis, et psalmis de me. Bifarie potest legi hic sermo propheticus: Super montem caliginosum levate signum, ut vel signum super montem levent caliginosum, vel ipsi super montem positi caliginosum signum levent. Exaltate vocem, levate manum. Habes et alias: Exalta in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem. Haec est illa evangelicae vocis exaltatio, quam sanctus David legitur expressisse. In omnem, inquiens, terram exivit sonus eorum, et in fines terrae verba eorum. Quod igitur sanctus David vidit futurum, et verbo praeteriti temporis utens jam factum praedicat, hoc ipsum Isaias, imo ipse in Isaia Dominus jubet, ut fiat. Exaltate, inquit, vocem. Quoniam enim per universum mundum vasa irae, quae Babylonica libido polluerat, in vasa fuerant mutanda misericordiae; vox evangelizantium tanta virtute personuit, ut de non audito fidei verbo nullus causari potuerit. Unde Apostolus: Et quidem in omnem terram exivit sonus eorum et in fines orbis terrae verba eorum. Sicut igitur in signi elevatione praesignatum dicimus Dominicae crucis mysterium, ita in vocis exaltatione apostolicae praedicationis excellentia et efficacia prophetatur, sicut ait discipulis suis Jesus. Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Occurrunt adhuc aliae de vocis exaltatione sententiae; sed quia nos ob alia quaedam negotia instans hora compellit, ab hac consideratione, Deo volente, crastini sermonis sumemus initium. Vos autem de sermone ad lectionem, de lectione transeuntes ad orationem, pias ad aures Jesu devotis pulsate precibus ut revelet oculos nostros, et consideremus mirabilia de lege sua, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et gloriatur. Amen.

SERMO V. De eodem capitulo.

Non excidit vobis, fratres charissimi, ex quo initio, secundum hesternam promissionem nostram, hodiernus debeat sermo procedere. Praedicatoribus veritatis, ut diximus, vocis indicitur exaltatio ut ubique terrarum salus, quam operatus est Dominus in medio terrae, apostolis praedicantibus audiatur, et sic reminiscantur, et convertantur ad Dominum universi fines terrae; et in insulis, quae procul sunt, dicant, Salvator noster adveniet. Volens praeterea sanctus propheta inter Veteris Novique Testamenti praecones subtili examinatione distinguere, istos, ut vocem exaltent, hortatur. Nostis populo huic Judaico, ut carnali et nihil nisi terram sapienti, terrenam felicitatem fuisse promissam, panis vinique copiam, lactis ac mellis abundantiam secundum illud: Si volueritis, et audieritis me, bona terrae comedetis. Et illud: Si ambulaveritis in mandatis Domini, adhaerentes ei, disperdet Dominus omnes gentes has ante faciem vestram. Omnis locus, quem calcaverit pes vester, vester erit. Et in Amos propheta: Comprehendet arator messorem; et calcator uvae mittentem semen. Et multa his similia. Non igitur exaltabant vocem, qui terrena promittebant; qui jacenti in imis populo, quae ima sunt praedicabant; qui temporalia, amantibus temporalia, praemia proponebant. Exaltatur autem vox eorum, quos Christus Novi Testamenti evangelistas constituit; qui coelestia desideranda, terrena vero docent esse spernenda; qui nihil mercedis suis promittunt auditoribus in praesenti; imo hic labores et agones, in futuro coronas et praemia pollicentur. Exaltabat plane vocem Paulus, cum diceret: Quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens: quae sursum sunt sapite, non quae super terram. Et iterum: Id quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum pondus gloriae operatur in nobis. Sanctissimus quoque evangelista Joannes vocem exaltans, et quasi filius tonitrui super Babylonem terribiliter intonans: Nolite inquit, diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt. Et: Mundus transit, et concupiscentia ejus. Primus etiam evangelicae gratiae praedicator Joannes Baptista, non a regno terreno, sed a coelesti suae praedicationis sumpsit exordium, exaltans vocem et dicens. Poenitentiam, inquit, agite, appropinquabit enim regnum coelorum. Exaltat itaque vocem, qui praedicat spiritualia, qui loquitur divina, qui promittit coelestia. Exaltate vocem, levate manum. Levantur manus in oratione, levantur in bona operatione, levantur in miraculorum exhibitione. Incumbit quippe praedicatoribus, ut pro ipsis, quibus praedicant, orent primum ut audiant, deinde ut credant, postremo ut in ipsa fide ac bonis operibus perseverent. Incumbit illis nihilominus, ut his, quae docent, non contraria faciant, ut mens, vox, manusque concordent intentione, sermone, actione. Possunt et in manuum levatione ea quae per manus apostolorum fiebant signa, et prodigia in plebe, non inconvenienter accipi: hisque praenuntiatum verbis, quod in Evangelio legimus, Domino praecipiente, completum. Ite, inquit ad discipulos, praedicate, dicentes: Appropinquabit regnum coelorum. Hoc est, quod dixit Isaias. Exaltate vocem. Et addidit: Infirmos curate, leprosos mundate, daemones ejicite. Et inde propheta: Levate manum. Sed nec inconveniens erit, ut credo, si elevatione manuum, vel vocis exaltatione recta praefiguretur intentio: quae si sola perversa fuerit, et in inferiora declinans; et verba, et opera, quantumcunque videantur sublimia, a Deo judicabuntur jacentia. Nam hi qui non sincere, neque ex veritate Dei Evangelium praedicabant, sed ex occasione de quibus ait Paulus: Omnes, quae sua sunt, quaerunt, non quae Jesu Christi. Et: Hujusmodi Domino Jesu Christo non serviunt, sed suo ventri; nec vocem exaltabant, nec manus levabant; quia, quidquid sublime sonabat in verbis, quidquid in miraculis eminebat altum, profecto totum vilis et perversa intentio in infima dejiciebat. Unde propheta: Et victimas suas declinabant in profundum. Salutaris quippe hostia est veritatis praedicatio, carnis afflictio, pauperum recreatio, assidua et intenta oratio. Sed has certe victimas declinant in profundum qui, relicta intentione coelestium praemiorum, eas ad haec infima praesentium contorquent commodorum. Unde Dominus in Evangelio: Videte, ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab illis, etc. Itaque qui praedicationis officium, vel prophetiae donum, vel gratiam miraculorum, vel opera justitiae, vel lumen scientiae, in vanitatem humanae laudis, vel in avaritiam turpis quaestus expendunt, nec vocem exaltant, nec manus levant, nec praemia coelestia, sed aeterna supplicia exspectant. Nam quod etiam donis illis sublimioribus, prophetia scilicet, et miraculis, plurimi abutantur, et prophetia Balaam, et miraculis Judae facile comprobatur. Maxime tamen argumento nobis est illa terribilis in Evangelio Salvatoris sententia, qua dicit: Multi venient in die illa, dicentes: Nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo multa signa fecimus? Et tunc confitebor illis, quia non novi vos. Eia, fratres charissimi, aemulamini charismata meliora, humilitatem, patientiam, charitatem. Haec certe meliora, quia utiliora. Non enim humilibus, non obedientibus, non invicem in charitate diligentibus dicet Dominus in illa die: Non novi vos: quod scimus eum multis prophetantibus et miracula facientibus esse dicturum. Nullus itaque vestrum, fratres, ideo se putet Deo minus acceptum, quia se non videt miraculis gloriosum; sed secundum tria illa, quae diximus, quam divinis sit gratus aspectibus, nihil haesitans metiatur: nam. Superbis Deus resistit, humilibus autem dat gratiam; et: In patientia vestra possidebitis animas vestras; et: In hoc cognoscent omnes, quod discipuli estis Christi, si dilectionem habueritis adinvicem. Sancti igitur apostoli, virique apostolici, quos, ad debellandum atrium fortis, Christus misit in mundum, vocem suam quadrifarie dicimus exaltasse regni Dei praedicatione, bonorum coelestium promissione, contemptu praesentium, intentione futurorum. O quam pulchri super montes virtutum pedes, id est affectiones, evangelizantium pacem, bonae voluntatis hominibus, propter bona coelestia, terrena spernentibus! Pulchri sane pedes, quibus nec saltem pulvis adhaeret, sed velut posita in pelvim aqua, ab ipso Christo abluitur, aut in ipsos, propter quos contrahitur, ipso Domino jubente, excutitur. Quidquid enim praedicatores, vel praelati ex occasione officii sui, terrenarum affectionum pulveris contrahunt, vel ab ipsa charitate, pro qua contrahitur, Christo operante, diluitur, secundum illud: Charitas operit multitudinem peccatorum; vel certe in ipsos, pro quibus laborant, si fuerint ingrati vel inobedientes, excutitur, ut totum non praedicatori, sed ipsis potius imputetur. His omnibus diligenter consideratis, brevi epilogo sensum litterae explicemus. Vox prophetae, vel certe vox Domini per prophetam ad apostolos: Super montem caliginosum levate signum. Ac si diceret: Contra Babylonem, id est mundum, qui mons est propter elationem, caliginosus propter errorem, signum fidei et Dominicae passionis levate, ut humilitate crucis mundi superbia debelletur, lumine fidei errorum tenebrae depellantur. Nec id uno in loco, aut in una fiat regione, sed exaltate vocem ut in omnem terram exeat sonus vester, et in fines orbis terrae verba vestra. Ut autem doctrina veritatis libentius audiatur, facilius credatur, devotius recipiatur, levate manum ut quod verbis docetis, miraculis confirmetis. Quae omnia impleta sunt, quando discipuli profecti praedicaverunt ubique, Deo cooperante, et sermonem confirmante, sequentibus signis. Potest legi et ita. Vos praedicatores verbi Dei, ascendite de valle ad montem, de littera ad spiritum, de carnalibus caeremoniis legis ad coelestia sacramenta Evangelii; et ita in monte illo caliginoso, in quo est Deus, id est Scripturarum scientia positi, levate signum, et vocem. Vel ita: Vos, quos sublimia praedicare praecipio, ad sublimia mente conscendite, ut in monte contemplationis discatis, quod in mundi hujus valle doceatis; et in sublimi, actione scilicet et contemplatione, locati, levate signum crucis mysteria praedicando; exaltate vocem, non terrena, sed coelestia promittendo; in omni loco levantes puras manus, pro eis, quibus praedicatis, orando, vel bona opera recta intentione exercendo; et ita muri Babylonis crucis aculeo penetrentur, et spolia ejus diripiantur; fiatque quod in hoc ipso propheta scriptum est: Laetabuntur coram te, sicut qui laetantur in messe, sicut exsultant victores capta praeda, quando dividunt spolia. Et ingrediantur portas duces. In his quippe omnibus, quae dicta sunt, aperiuntur portae civitatis, duces ingrediuntur: quorum unus de ipsarum portarum apertione gloriatur, et dicit: Ostium mihi apertum est magnum, et evidens, et adversarii multi. Ibi quippe portae Babylonis clausae reperiuntur a ducibus, ubi omnibus infidelitate et malitia obseratis, verbo Dei ad eorum corda nullus patet accessus; ubi vox praedicatoris auditur quasi pulsantis ad ostium; sed doctrina veritatis non recipitur. Tales utique erant Judaei, quibus Paulus dicebat: Vobis oportebat primum annuntiare regnum Dei, sed quoniam repellatis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes. Sed et illi ostium clauserant ducibus istis, qui audientes a Stephano Domini Jesu gloriam praedicari, continuerunt aures suas. Dicuntur sane ipsi praedicatores duces verbi, quia Dei verbum auditorum cordibus introducunt, qui tunc portas civitatis ingressi sunt, quando suscepti a gentibus, constructae de ipsis Ecclesiae, rectoris ac ducis nomine praesidebant. Possunt etiam per portas ipsa fidei sacramenta intelligi. Necesse quippe est ut fides praecedat, deinde introitus pateat intellectui. Tunc autem dici possunt duces ingressi, quando per fidem auditorum quasi in eorum cordibus suscepti, altioris ac secretioris doctrinae eis lumen infundunt. Sed et primitias credentium portarum nomine dignas existimo, per quas, ad caeteros convertendos apostoli faciliorem habuerunt accessum, et in ipsam armis muniti coelestibus ingressi sunt civitatem. Hinc credo dixisse Apostolum: Ostium mihi apertum est magnum et evidens, et adversarii multi. Multitudo quippe credentium quasi ostium erant, per quos in civitatem confusionis Paulus intromissus, contra adversarios, quorum non parvus erat numerus, copiam habuit cominus decertandi. Et in his omnibus onus intelligitur Babylonis, secundum quod superius eam diximus, per Christi adventum, separatione multorum esse subversam. Sed jam sermoni huic finem facimus, ne in hac parte vestris profectibus servire cupientes, alia exercitia aeque vobis necessaria impedire videamur. Praecedat autem sermonem crastinum oratio, quod ea quae allegorice dicta sunt, expositione tropologica repetere possimus, ut jacto fundamento bonorum operum superponatur structura, ad laudem et gloriam Domini nostri Jesu Christi, qui vivit et regnat in saecula saeculorum.

SERMO VI. De eodem capitulo moraliter.

Meminisse debetis, fratres charissimi, dixisse nos charitati vestrae, animam pessimis passionibus vitiisque confusam, Babylonis nomine convenienter intelligi. Babylon enim, ut scitis, confusio interpretatur. Et quid tam confusum, quam anima illa, quam nunc superbia elevat, nunc ira devastat, nunc tristitia contrahit, nunc luxuria inquinat, nunc gula dehonestat? Talis quippe anima mons caliginosus dici potest; quicunque enim tales sunt, oculi eorum caeca quadam caligine obducuntur, ut inter lumen virtutum, et tenebras vitiorum discernere non valentes, illud fugiant, in istis delectabiliter volutentur. Hujus Babylonis onus crux est, quae jam levata per orbem, pereuntibus quidem onus est, his autem qui salvi fiunt utile, gratumque levamen. Quid enim, fratres mei, tam onerosum amantibus mundum, quam crux? In cruce commendatur gloriae contemptus, quam illi appetunt; commendatur carnis afflictio, quam vehementer refugiunt; commendatur propriae carnis mortificatio, quam detestantur; commendatur nuditas, et rerum temporalium exspoliatio, quam exsecrantur. Sed et nos, fratres, quantum reliquiae Babylonis occupant, onerat crux, sicut quotidianis experimentis edocemur! Inquantum enim carnis delectat suavitas, intantum ejus torquet afflictio; et quantum honor gratus est, tantum vilitas est onerosa; et quantum elevat adulatio, tantum dejicit detractio. Si vero divitiae affectantur, paupertas affligit; et si dulcis videtur libido, difficilis castitas aestimatur. Hinc est quod multi discipulorum Christi audientes crucis mysterium, abierunt retro, et jam cum illo non ambulabant. Demus proinde operam, fratres mei, ut quidquid de reliquiis mundi in nobis est, a nostris cordibus extrudatur, et omnia, si fieri potest, Babylonis deleantur vestigia, ut experiamur quantum sit in cruce dulcedinis, quantum securitatis et gloriae. Amorem enim parit, quo nihil dulcius; martyrium, quo nihil securius; contemptum mundi, quo nihil gloriosius. Super montem caliginosum levate signum. Ad angelos, credo, vox ista dirigitur, quos Dominus animarum nostrarum jussit esse custodes, ut cordibus eorum, quos adhuc mundus delectat, vel tentat, recordationem crucis imponant; et singulis vitiis, quae animam vel vastant, vel impugnant, singulas crucis virtutes opponant. Hi sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter nos: qui intersunt psallentibus, assistunt orantibus, legentibus et meditantibus adsunt. Isti se spiritibus immundis opponunt, illecebras mundi suadentibus exemplum Dominicae passionis objiciunt; mentem ira inflammare volentibus Dominicae patientiae bonitatem proponunt; elationem illis vel superbiam immittentibus, humilitatem nobis humilis Jesu suggerunt imitandam. Ideo, fratres charissimi, state in Ecclesia cum reverentia et timore, et date honorem Deo, et habete gratiam his beatis et amicis vobis spiritibus, ne forte aut levitate vestra, aut aliqua contra invicem indignatione offensi discedant, et sic ad corda vestra nequam angelis liber praebeatur accessus. Felix anima, quae inter psallendum, in ipsius de quo psallit, accenditur desiderium; excitatoque affectu, obortisque lacrymis, ipsos, quos in spiritu sentit esse praesentes, alloquitur: Filiae Jerusalem, nuntiate dilecto quia amore langueo. Quam laeto putas vultu, quam hilari voce beati illi spiritus respondere videntur: Ecce ipse venit saliens in montibus, transiliens colles; conversique ad ipsum jamjamque animae propinquantem: Ipsa est, inquiunt, speciosa inter filias Jerusalem. Infelices et miseri, qui, ad instar spinarum et veprium, talem animam indisciplinatis signis vel vocibus pungunt; nec solum ipsi tantae dulcedinis expertes, traduntur daemonibus illudendi, sed etiam ministri Satanae effecti, quantum in ipsis est, ejus jaculis et persecutionibus alios exponunt. O quam delectabile spectaculum immundis exhibent spiritibus, qui hujusmodi sunt! qui vocem suam, linguam suam, os suum, postremo ipsum cor suum, totiusque noctis laborem, a sanctissimis angelorum manibus, qui omnia jam susceperant templo coelesti inferenda, et in conspectu Dei divinis imponenda altaribus, infeliciter avellunt: et sic omnia daemonibus immolant, et non Deo, ut mereantur audire: Neomenias vestras, Sabbata vestra, sacrificia vestra odivit anima mea, facta sunt mihi molesta. O tu, sancta anima, amica Dei, sponsa Christi, habitaculum Spiritus sancti, patienter tales sustine, ut si impugnant, non expugnent; si trahunt, non pertrahant, nec sic avertant a te ut convertant ad se, ut te faciant sui similem; et illis, qui tibi assistunt, dissimilem sanctis, sed potius glorietur de te sponsus tuus, et dicat: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias! Itaque, fratres charissimi, quicunque spirituales estis, cum talem aliquem videritis, nolite indignari illi, sed potius orate pro illo aliquando familiares amicos vestros, beatos, qui vobiscum sunt, spiritus; ut super montem hunc caliginosum levent signum: quatenus Dominicae passionis et crucis recordatione repressi confundantur et erubescant; et sic ad cordis et vocis redeant unitatem. Et additur: Exaltate vocem, levate manum. Itaque quia in sermonem de sacris vigiliis incidimus, congruit psalmodiae vocis exaltatio, orationi manus elevatio. Et ne litteram in hac parte penitus contemnamus, potest in vocis exaltatione fervor ille exprimi, qui in turba fratrum valde necessarius est, ut per oris sonum interior ille ignis erumpat undique, et sic se erigant invicem et accendant, quatenus una flamma effecta ex multis, holocausta illa medullata divinis angelorum ministerio illata altaribus in odorem suavitatis incendant. Commendatur etiam in manus elevatione puritas orationis, sicut dicit Apostolus: In omni loco levantes puras manus sine ira et disceptatione. Ille puras manus levat in oratione, cujus conscientia tempore orationis exsultans, bonorum operum recordatione in quamdam confidentiam sese attollit, et divinis praesentat obtutibus. Quae quidem confidentia ex innocentia aut ex poenitentia necesse est oriatur, si videlicet aut non flenda commiserit, aut commissa digne defleverit. Sed quando me, inquis, digne sufficienter poenituisse praesumam? Nunquam omnino. Unde igitur ista confidentia? Eia, fratres charissimi, spiritualia spiritualibus comparamus. Omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est. In cujus, quaeso, potestate est sic orare ut velit? Itane, quando volumus, aut in lacrymas resolvimur, aut devotione fervescimus, aut erigimur confidentia, aut flamma charitatis succendimur, aut contemplatione sustollimur? Experti estis, quam nihil horum in vestra sit potestate; sed mittit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem: Abba, Pater. Iste igitur Spiritus has in oratione affectiones dispertit, dividens singulis prout vult. Ipse adeo in cordibus orantium gemitum salutarem infundit, ut ipse etiam gemitibus inenarrabilibus dicatur interpellare pro nobis. Inenarrabilibus, inquam: quis enim sufficiat enarrare, quot modis mens in oratione afficiatur, in qua nunc pudor gemitum excitat pro peccatis, nunc amor pro poenis, nunc devotio pro affectu, nunc amor pro desiderio? Sed ex consideratione praesentis infirmitatis, vel infelicitatis, plerumque compungimur, et vitae hujus fastidio ingemiscimus: et poenas quas timemus, et regnum quod speramus, ante oculos ponimus, et Dei circa nos immensa beneficia recordamur: nullo tamen doloris sensu afficimur, nullo timoris affectu compungimur, ad nullum coelestis beatitudinis desiderium sublevamur. Plerumque nihil horum prae oculis habentes, subito in haec omnia rapimur, et de affectu in affectum modo quodam ineffabili transeuntes, lacrymarum imbre perfundimur. Quid est hoc? Certe quia, Ubi Spiritus vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, aut quo vadat. Scis quando venit, quia non se sinit ignorari cum spirat; scis quando vadit, quia tepor fervori recedenti succedens, non te sinit ignorare cum spirare jam cessat. Sed nescis unde veniat, aut quo vadat. Unde venit, aut quo vadit Spiritus, qui replet orbem terrarum? Neque enim ab ipso vox ista aliena est: Coelum et terram ego impleo. Et tamen venit, et nescis unde veniat; et vadit, et nescis quo vadat. Nescis certe unde veniat, an a secreto misericordiae, an a tribunali justitiae, an ex abysso judiciorum, an ex thesauris scientiae. Cum enim venit ut excitet torpentem, vel compungat peccantem, vel consoletur afflictum; quasi ex cubiculo misericordiae dicitur processisse. Quando vero ut bene operantem spiritualis compunctionis suavitate remuneret, ex justitiae eum sede ad nos dicimus descendisse. At ubi illorum mentibus salutarem nunc inspirat affectum, quibus omnia cooperantur in malum; qui ingrati beneficiis, servantur suppliciis; quibus et bonum, et malum simul sunt ad tormentum; eum ex abysso judiciorum advenisse non dubites. Si vero ea causa venire dignatur, ut mens hujusmodi visitatione purgata, ad rimanda divinae secreta scientiae, luminosior aptiorque habeatur, quasi ex scientiarum thesauris eum exisse confidas. Sed nescis unde veniat, cum nescias utrum amore, an odio dignus sis: et utrum misericordiam praeroget, an mercedem restituat, an exerceat judicium, scire non possis. Nescis et quo vadat, utrum videlicet e vicino subsistat, post modicum rediturus; an longius eat, post multum temporis reversurus; an offensus recedat, nunquam denuo reversurus. Itaque quando vult spirat, et ubi vult spirat, et sicut vult spirat, dividens singulis quod vult, et sicut vult. Quoties tamen orantis mentem in quamdam confidentiam erigit, et oblitteratis omnibus, quae conscientiam obscurabant, timorem pro delictis et sollicitudinem a corde prorsus expellit, facitque eum miro et ineffabili modo de salute sua eo puncto temporis certum, manus ejus in excelsum elatas non dubites. Quod quia fit sanctorum auxilio angelorum, ad illos dictum intelligi potest: Levate manus. Praeterea contra tria peccatorum genera quibus peccamus, cogitatione scilicet, sermone, et opere tria haec a nobis ipsis auctoritate prophetica exiguntur: Super montem caliginosum levate signum, exaltate vocem, levate manum. Cor quippe nostrum cum per naturam sublime sit, et per profunditatem inscrutabile, mons caliginosus dici potest; quod necesse est crucis semper memoria muniamus, ne peccemus cogitatione; jubemurque exaltare vocem, ne peccemus sermone. Necessarium sane praeceptum, praesertim hoc tempore, quo fere omnium lingua tota die circa infima, vel noxia quaeque versatur, et rarus sit qui vocem in sublime sustollat. Eia, fratres charissimi, pudet dicere, quomodo convenientibus multis in unum, detractiones undique sonent, et ferveant judicia. Nam ut taceam mundi amatores, quorum totus sermo de lucro, aut turpitudine est; de illis, qui videntur saecularibus abrenuntiasse operibus, quid dicam? quorum omnes fere disputationes et collationes de ventre sunt, pro ejus non dicam delectatione, sed onere. Nunc enim ira turbidi, nunc dejecti tristitia, nunc odiis inflammati, nunc pressi murmure, nunc lite sunt effrenati, quorum mens intestinis semper conformatur et ventri, inde sibi aut gaudium mutuant, aut dolorem. Isti utique non vocem exaltant, sed turpiter dejiciunt. Quod similiter faciunt, qui tota die de alienis tractant negotiis, qui de suis se jactant operibus aliorum detrahendo discutiunt qui, seriis utilibusque praetermissis, vana et ludicra in medium proferunt. Contra haec omnia jubet nos sermo propheticus exaltare vocem, ut sermo noster de coelestibus sit, qui vel Dei timorem incutiat, vel amorem infundat, vel augeat scientiam, vel mores componat. Jubemur et manus levare, ut thesaurizemus in coelum, ubi nec aerugo, nec tinea demolitur, ut videlicet omnia opera nostra transmittamus ad coelum, non facientes justitiam nostram coram hominibus, ut videamur ab eis. Et ingrediantur portas duces. Haec omnia, fratres, quae de signi levatione, vel vocis exaltatione, vel manus elevatione diximus, quaedam, ut ita dixerim, portae sunt, per quas virtutes introducuntur ad animam, quasi quidam coelestis exercitus, quo vitia, quibus fuerat Babylon, id est civitas confusionis affecta, penitus expellantur: et sic vocetur civitas sancta, urbs fidelis. Hujus exercitus duces, principales virtutes intelligamus, prudentiam, temperantiam, fortitudinem, justitiam. Hi duces, si cogitationes nostrae sanctae fuerint, si sermones boni, si munda opera, quasi portas quasdam intrantes, totam animam suae subjiciunt ditioni, replentes eam virtutibus, et sancto Spiritui domicilium praeparantes. Diutius quam putabamus nos sermo iste detinuit; utinam tam utilis fuerit quam prolixus! Ad illa itaque quae sequuntur inspicienda, vel tractanda, tempus aliud exspectemus, obsecrantes eam: Qui habet clavem David; qui aperit, et nemo claudit, claudit et nemo aperit, quatenus quod clausum est in Scripturis suis, aperire dignetur, Jesus Christus Dominus noster, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO VII. De eo quod scriptum est: « Ego mandavi, » usque: « Exsultantes in gloria mea. »

De onere Babylonis, sicut meminit charitas vestra, quinque jam sermones absolvimus, in quibus de monte caliginoso, et de levatione signi, et de exaltatione vocis, et manuum elevatione, sicut potuimus, disputavimus. Jam nunc, ne cui videatur ambiguum, ad Novi Testamenti praecones vocem istam, sicut diximus, prophetice fuisse directam, manifeste id ipsum loquentis in propheta verbis Domini declaratur. Dicit enim: Ego mandavi sanctificatis meis, et vocavi fortes meos in ira mea, exsultantes in gloria mea. Dederat quippe mandatum ut omnia quae praecepta sunt fierent, sed a quibus fierent non expresserat. Ideo quasi quaerenti et dicenti, Domine, cui ista committis tam magna sublimiaque negotia? Respondet: Ego mandavi sanctificatis meis, et. Quibus verbis, ut mihi videtur, tres praedicatorum ordines exprimuntur, quorum primum sanctificatos appellat, secundum fortes in ira sua, tertium exsultantes in gloria sua. Notatur et hic triplex Ecclesiae status, primus electionis, secundus persecutionis, tertius pacis. Potest enim sanctificatio referri ad electionem, ira ad persecutionem, gloria ad pacem. Primum itaque electi sunt apostoli et discipuli Christi, quos profecto sanctificatos appellat: pro quibus specialiter illa ejus effusa est oratio, quam post ultimum in coena sermonem mirabili et ineffabili affectu ad Patrem profudit. Pater, inquit, non rogo, ut tollas eos de mundo; sed ut serves eos a malo. Pater, sanctifica eos in veritate. Et iterum. Pro ipsis ego sanctifico meipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Isti igitur vere sanctificati sunt in veritate, qui praesentia corporis ejus, qui doctrina dulcissimi oris ejus, qui commendatione efficacissimae orationis ejus, qui postremo recenti effusione sacrosancti sanguinis ejus, tanto uberius quanto vicinius sanctificari meruerunt. Optime autem dicit: Ego mandavi, id est praecepi, sanctificatis meis, ut eos hic intelligas designari, qui ab ipso ejus ore mellifluo praedicandi ministerium, et officium apostolatus susceperunt. Sed quia fundata per apostolos Ecclesia persecutionibus erat exercenda, et probanda tentationibus: vocavi, inquit, fortes meos in ira mea. Ira Dei multis modis intelligitur in Scripturis. Dicitur enim iratus Deus, aliquando cum affligit, aliquando cum parcit, aliquando cum hominum resistit desideriis, aliquando cum favet. Nam commotus adversus Job dictus est, quem permisit affligi, sicut ipse loquitur ad Satan. Et tu commovisti me adversus eum frustra. Illis autem pepercit iratus, de quibus dicit: Recedet zelus meus ab eis, et ultra non irascar eis. Sed et iratus dimisit quosdam secundum desideria cordis eorum: et iterum quasi iratus sepit vias multorum spinis, ut non inveniant amatores suos, quos quaerunt. Dicitur itaque afflictio ipsa, qua suos permittit affligi, ira ejus. Licet proinde Ecclesiam non ad virtutis detrimentum, sed ad mercedis cumulum a persecutoribus permiserit fatigari; ipsa tamen ira Dei non incongrue appellatur, non secundum providentiam permittentis, sed secundum dolorem sentientis, et aestimationem quid inde futurum fuerat nescientis. Quamvis haec ira vere ad ipsos possit referri, qui occasione persecutionis recesserunt a fide, nec ad eam per poenitentiam redierunt. Istos vero iratus permisit affligi, quibus temporalis poena aeternae damnationis fuit occasio; quia melius erat viam veritatis non agnoscere, quam post agnitam retrorsum rediisse. Potest et haec ira Dei in persecutores sanctorum videri saevisse; qui, sicut dictum est de Pharaone, in hoc ipsum excitati sunt, ut ostenderet in eos Deus virtutem suam, et notam faceret potentiam suam: quos permisit indurari, ne crederent; excaecari, ne viderent; commoveri, ut credentes occiderent. Unde scriptum est in hoc ipso Isaia: Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos claude, ne forte videant oculis suis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertantur, et sanem eos. In hac ira Dei, sive qua electi puniti sunt, ut coronarentur; sive reprobi, ut agnoscerentur; sive qua permissi sunt saevire tyranni, ut arctius vel infelicius damnarentur; in hac, inquam ira Dei, martyres sancti fortes inventi sunt, qui ignem, ferrum bestiasque perpessi, fiducialiter proclamabant: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames, an gladius? Horum itaque patientia muri Babylonis arietati corruerunt, latum ducibus relinquentes ingressum. Sic mirum in modum principes, qui orbem sibi subjecerant pugnando, martyres Christo subjiciunt patiendo. Tunc vere levatum est signum, quando in corona regis crux locatur pro gloria, quae fuerat terrori pro poena, pro contumelia pudori. Tunc coepit apparere etiam mundo gloria Christi, quando ubique per orbem templa subvertebantur, idola conculcabantur, martyres coronabantur, exsultantibus in hac gloria sanctis praedicatoribus Christi, de quibus ait: Vocavi fortes meos in ira mea: exsultantes in gloria mea. Itaque mandavit sanctificatis; fortes vel exsultantes vocavit. Praecepit nimirum sanctificatis, quos sua laetificavit praesentia, quos proprii oris erudivit doctrina, quibus ascendens in coelum praedicationis officium et dispensationem injunxit sacramentorum. Euntes, inquit, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Caeteros sane, sive martyres, sive doctores, absens corpore, sed praesens divinitate vocavit, vocatos justificavit, justificatos ad alios vocandos erudiendosque transmisit. Quamvis quocunque tempore fuerint omnes praecones veritatis, sanctificatos potuerit appellare propter castitatem, fortes propter charitatem, exsultantes propter spem. Nam castitate perfecta nihil sanctius, charitate nihil fortius, spe coelestium nihil jucundius. Et haec quidem fide quaesita sunt, persecutionibus probata, Christi gloria coruscante firmata. Fides itaque contulit sanctimoniam, ira probavit dilectionem, spem inspectio gloriae confirmavit. Sed et nos, fratres charissimi, sanctificemur in gratia ejus; fortes simus in ore ipsius; exsultantes in gloria ejus. Quod nomine sanctificationis castitas appelletur. Scripturarum consuetudo commendat. Nam cum aliquando filiis dicatur Israel: Sanctificamini in crastinum; aliquando, in diem tertium, a carnali commistione certis temporibus prohibentur. Hinc est quod panes quaerens a sacerdote David, cum audisset non esse ibi panes laicos, sed tantum panes propositionis, sacerdoti interroganti utrum mundi essent pueri, maxime a mulieribus, respondit: Siquidem de mulieribus agitur, continuimus nos ab heri et nudiustertius, et sunt vasa puerorum sancta. Unde Apostolus: Sciat unusquisque vas suum possidere in sanctificatione et honore, et non in passione desiderii. Sciendum autem est quia est castitas carnalis, castitas sensualis, castitas spiritualis. Castitas carnalis est, si homo voluntatem suam ab omni illicita coinquinatione cohibeat. Castitas sensualis, si membrorum omnium sensus ab omni illicita delectatione contineat. Castitas spiritualis, si omnes affectiones immundas, cogitationesque impuras a cordis sui oculis abigens, eas priusquam carnem perstringant, ejiciat. Eia charissimi, carnali illi populo, cui carnalia sola sapiebant, temporalis quaedam sanctificatio indicebatur, illam, quae solius carnis est a membris tantum inferioribus libidinem arcens: nobis non modo illa praecipitur, sed omnium insuper sensum castigatio sacratiori lege imponitur, ut mundemur ab omni inquinamento carnis et spiritus, et sic in nobis perficiatur sanctificatio, non unum corporis nostri membrum castitatis legibus subdens, sed omnes interioris exteriorisque hominis sensus perpetuo sibi jure submittens. Itaque, fratres, non sinamus tempus sub negligentia praeterire; sed inspiciamus diligenter si quid impuritatis adhuc in oculis sit; si aures vanis noxiisve sermonibus polluantur; si manus mundae, si defaecatae nares, si sermo sanctus, si temperatior gustus, si vultus levitate vacuus, incessus vanitate; et sic omnia quae sunt sanctificationi contraria resecemus, ut odor quidam suavissimus de singulis membris nostris sensibusque procedat; et sic holocaustum nostrum pingue fiat. Inde ad spiritualem illam, quae caeteris excellentior est, conscendentes, omnes affectus motusque cordis, non solum ab omni immunditia; sed quantum fieri potest, ab omni pervagatione lasciviae vindicemus; et sic exteriori interiorem pudicitiam sociantes, unum Deo sacrificium ex utriusque conjunctione libemus. Felix, felix, qui sive manducet, sive bibat, sive aliud quid faciat, omnia in gloriam Dei facit; sanctificans semetipsum Christo, ut sanctificatus in veritate coelestium mandatorum, secretis communicet, unus effectus ex illis, de quibus dicit: Ego mandavi sanctificatis meis.

Sequitur fortitudo, quae in tentationibus necessaria est: neque enim perfectio illa sanctificationis ita indirupte in hac poterit vita retentari, ut nullis unquam tentationibus interpoletur ejus serenitas. Verum, sicut Dominus Deus noster tempore, quo pacata sunt omnia et tranquilla, dulcis et amabilis cernitur et jucundus; ita, cum nos vel tentationibus carnis, vel daemonum exponit suggestionibus, vel mundi hujus affligit molestiis, vel atterit persecutionibus, durus quodammodo videtur et iratus. Et felix, qui in hac ira ejus fortis fuerit, nunc resistendo, nunc pugnando, nunc fugiendo, ut non infirmus inveniatur aut debilis, vel consentiendo, vel desperando. Itaque, fratres, qui non fortis inventus fuerit in hac ira ejus, non poterit exsultare in gloria ejus. Si igitur transierimus per ignem et aquam, ita ut nec ignis incenderit, nec aqua submerserit, cujus haec gloria est? Nunquid nostra, ut in ea nobis exsultandum sit, quasi in nostra? Absit! Quam multi exsultant, fratres; exsultant cum laudantur ab hominibus, de Dei donis gloriam propriam captantes, et in Dei gloria non exsultantes! Quidam quaerunt quae sua sunt, non quae Jesu Christi; et quae sua sunt amittunt, et quae sunt Jesu Christi non recipiunt. Exsultat itaque in gloria Christi qui non quaerit gloriam suam, sed Christi, intelligens in nullo esse nobis gloriandum. quando nostrum nihil est. Sic ergo in singulis hominibus civitas confusionis obruitur, si castitas expellat luxuriam, fortitudo tentationes evincat, humilitas vanitatem excludat. Habemus praeterea sanctificationem ex fide et sacramentis Christi, fortitudinem ex charitate Christi, exsultationem in spe promissorum Christi. Agamus itaque quantum possumus, ut nos fides sanctificet, charitas corroboret, spes laetificet, in Christo Jesu Domino nostro, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

SERMO VIII. De eo quod scriptum est: « Vox multitudinis, » usque, « venientibus de terra procul. »

In verbis propheticis, quae hesterna die tractavimus, sequuntur ista, quae hodie cum charitate vestra suscepimus explananda: Vox multitudinis in montibus, quasi populorum frequentium, vox sonitus regum et gentium congregatarum. Primum quaerendum cujus vox ista sit, prophetae, an Domini. Deinde, utrum praecedentibus sententiae continuatione cohaereat, an alterius prophetiae sit vox ista principium, quam a superiori diversitas sententiarum disjungat. Mihi videntur verba ista prophetae exsultantis, et in quemdam se mentis jubilum pro his, quae in spiritu viderat, attollentis, quae superioribus sic convenire manifestum est. Cernens quippe post persecutionis diuturna, ac dura discrimina, ad Christum regibus et principibus mundi conversis, ubique per orbem Christi Ecclesiam coruscantem, et in ejus gloria exsultantem, magnamque sanctorum multitudinem, qui persecutionis tempore in antris, specubusque latuerant, cum mira alacritate ubique discurrere, et verbum Dei libera jam voce et fronte praedicare, potentesque saeculi, reliquias Babylonis suae auctoritatis terrore comprimere, ex abundantia cordis in vocem prorupit exsultationis. Vox multitudinis in montibus. Quod cum quodam hiatu quasi admirando, et exsultando legendum est. Videbatur itaque sibi propheta ipsam vocem praedicantium et exsultantium, erudientium et corripientium audire in spiritu, et ait: Vox multitudinis in montibus. Mons significat eminentiam, quia non potest civitas abscondi supra montem posita, nec vox ejus non audiri, qui loquitur in monte. Itaque regnante per imperatores Ecclesia, jam non erat latere in tenebris, jam non erat in angulis susurrare, data nimirum facultate sanctis aperte praedicandi, et quoscunque vellent doctrina evangelica erudiendi. Ait ergo: Vox multitudinis in montibus, quasi populorum frequentium. Tantus quippe tunc erat praedicatorum ordo, ut multitudini videretur comparandus. Quod si per multitudinem populorum frequentium velis intelligere multitudinem credentium, non erit absurdum, ut videlicet data pace Ecclesiis, et praedicandi licentia sanctis, in voce exsultationis et confessionis ad montes conscenderint, apostolorum scilicet et prophetarum doctrinam, de quibus Psalmista. Suscipiant montes pacem populo. Et alias: Fundamenta ejus in montibus sanctis, ejus scilicet Ecclesiae. Hi sunt montes, ad quos levamus oculos nostros, ut inde veniat auxilium nobis, ut eorum videlicet illuminemur sapientia, et erudiamur exemplo. Vox sonitus regum et gentium congregatarum. In sonitu terror ostenditur, quo credentes in Christum reges, imperiali edicto templa subrui, confringi idola, sacrificia sacrilega aboleri jusserunt. Vocem itaque sonitus, id est terroris eorum super Babylonem, propheta spirituali auditu percipiens. Vox, inquit, sonitus regum. Quoniam autem exemplo superiorum inferiores, exemplo divitum pauperes, exemplo fortium debiles, exemplo imperatorum gentes ad fidem sunt conversae, adjecit: Et gentium congregatarum. Non erat certe unus locus ubi congregarentur gentes, ut esset vox una omnium, una omnium in eadem sententia desiderioque voluntas. Et tamen congregatae sunt: vocatae nimirum ab Oriente, ab Occidente, ab Aquilone et Meridie, ut in una catholica et apostolica Ecclesia convenientes reges et gentes, a finibus terrae clamarent ad Dominum, unanimes uno ore laudantes et honorificantes Deum et Patrem Domini nostri Jesu Christi. Quae sententia videtur verbis sequentibus repetita, cum ait: Dominus praecepit militiae belli: venientibus de terra procul. Militiam belli reges vocat et gentes: illius utique belli, quo ad bellandum adversus confusionis civitatem, ejusque principes, aerias scilicet potestates, potentias regum, divitum gloriam, industriam sapientium, tandem autem fidem gentium excitavit. Haec est illa militia quae venit a terra procul, ad ejus differentiam, quae quasi de proximo venerat. In proximo enim esse videbantur, quorum erat testamentum et legislatio, et obsequium, et promissa; quorum Patres, et ex quibus Christus secundum carnem. An non gentes longe erant, sine lege, sine fide, sine Deo in hoc mundo? Longe erant, quibus dominabantur vitia, a quibus exsultabant virtutes, quibus spes nulla coelestium, nulla exspectatio futurorum. Unde convenienter ait: Venientibus de terra procul. De terra sane, terrenis scilicet, luteisque operibus, de terrenis affectibus et cupiditatibus, de mundi hujus desideriis et inquinationibus. Sane quod ait, praecepit Dominus militiae belli, vim divinae virtutis et gratiae praecepti nomine commendat; quia ineffabili motu interius gentes excitavit ut audirent, illuminavit ut crederent, monuit ut venirent, recumberentque cum Abraham, Isaac et Jacob in regno Dei. Potest quippe per regnum Dei Ecclesia intelligi, in qua ad patriarcharum gratiam gentiles assumpti sunt: et abscissi ab infidelitatis oleastro, in bonam sunt inserti olivam: et participes radicis et pinguedinis facti, promissam Abraham, Isaac et Jacob beatitudinem, unius ejusdemque cum eis fidei meritis sortiuntur. Sed et hodie, fratres charissimi, ad spiritualem militiam quosdam de prope, quosdam de longe Christus adducit, et facit habitare unius moris in domo: quos et induit armatura Dei, ut possint stare adversus insidias diaboli. Unde Psalmista ait: Dicant nunc, qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici; de regionibus congregavit eos. Sunt quippe regiones vicinae, sunt et longinquae: de quibus congregati sunt sancti et electi ejus, qui ordinaverunt testamentum ejus super sacrificia. Deinde in regionem longinquam profectus fuerat filius adolescentior, et ibi dissipaverat omnia sua, vivendo luxuriose. Sed cum pater Deus intelligatur, quomodo ab ipso recedere, vel ad ipsum redire potuit, qui ubique est? Quae regio longinqua illi est, extra quem nihil est? Sed regio longinqua dissimilitudo est, sicut similitudo vicina. Itaque cui cum Patre omnimoda similitudo est, ita Pater vicinus est, ut licet non sit Pater, hoc ipsum tamen sit, quod Pater. De qua similitudine dicitur. Qualis Pater, talis Filius. Iste nec ad Patrem accedere, nec recedere potest a Patre. Non enim ad imaginem et similitudinem Patris est factus, sed ipse est imago et similitudo Patris; de ejus substantia, non alterius substantiae genitus. At ille Filius, qui non est natus, sed factus; et factus ad imaginem et similitudinem ejus, id est non ut ipse esset imago et similitudo ejus, sed ut impressam et expressam in se haberet imaginem et similitudinem Dei; et recedere potest, quia potest esse dissimilis; et redire, quia potest esse similis. Consideranda proinde sunt duo quaedam, quae quidem in Creatore unum sunt, duo in creatura, id est natura et virtus. Ad naturam pertinet immortalitas et incorruptio; ad virtutem sapientia et dilectio. Haec in Deo unum sunt, quia non sunt aliud in Deo ista quam Deus. At homo immortalitatem habuit et incorruptionem, secundum naturam, in qua creatus est. Habuit sapientiam et dilectionem, quae ei superaddita est. Sed quia ipse nec immortalitas, nec incorruptio, nec sapientia fuit, ab istis recedere potuit, et esse Deo dissimilis, et iterum redire per gratiam, et iterum esse similis. Virtus itaque et virtutis praemium beatitudo, regio similitudinis est; vitium et miseria, dissimilitudinis. Quia vero primo factus est dissimilis per vitium, ut merito factus sit dissimilis per miseriam, necesse est ut primum similis efficiatur virtute, ut quandoque similis efficiatur beatitudine. Quanto autem quisque vitiosior est, tanto utique est Deo dissimilior, ac per hoc tanto longinquior, quanto autem virtuosior, tanto profecto similior, ac per hoc tanto vicinior est. Quotquot vero virtutes sunt, tot sunt et regiones, ad illam, quae omnes continet, pertinentes regionem similitudinis; quotquot autem et vitia, tot et regiones, quae ad eam, in qua omnia vitia sunt, pertinent regionem dissimilitudinis. Habent quippe singula vitia, vel virtutes singulas, in quibus subsistant, regiones, extra quas aut vix, aut nunquam inveniri possunt, vel haberi. Itaque castitas virtus est, cujus regio abstinentia dici potest; labor quoque et vigiliae, maxime autem interior solitudo. In hac sane regione habitat castitas, extra quam utrum possit inveniri, singulorum conscientia exploret. At fornicatio vitium est, cujus regio est edacitas, somnolentia, otium, maxime cohabitatio indisciplinatorum. Sic et charitas, quae virtus est, regionem habet voluntariam paupertatem; et avaritia, quae vitium est, regionem habet temporalium dilectionem. Haec de caeteris vitiis vel virtutibus facile advertere est. Sane vicinus est castitati, qui conjugii limites non excedit; longe autem remotus, qui fornicationibus, vel adulteriis, vel stupris polluitur. Sic vicinus est charitati, qui suis licenter utitur, non diripiens aliena, sicut ille longe remotus, qui nec sua misericorditer distribuit, nec ab alienis abstinet capiendis. His quoque de caeteris vitiis diligenter inspectis et virtutibus, considerate quam multi de longe, quam multi de prope ad militiam, quam jurastis, advenerunt. Igitur de longinquo venerunt, qui de sterquilinio vitiorum, ad montes conscendere virtutum, in quibus una omnium vox auditur psallentium in unum, unum insuper desiderantium. Quam vocem audiens in spiritu propheta. Vox, inquit, multitudinis in montibus quasi populorum frequentium, vox sonitus regum et gentium congregatarum. In hac quippe spirituali militia quidam reges sunt, quidam plebes, Reges, qui praesunt; plebes, qui obediunt; vel reges, perfecti; plebes imperfecti. Et reges populo terrori sunt, sicut imperfectis perfecti, subditis praelati, unde ait: Vox sonitus regum. Sonet itaque, fratres, in ore vestro, et in cordibus vestris gratiarum actio et vox laudis: qui non solum a vitiis, sed quod paucis donatum est, ab ipsis vitiorum regionibus egressi, in montibus virtutum subiistis, et per hanc Dei similitudinem, quam in virtutibus habetis, ad illam, quae adhuc deest, beatitudinem festinatis. Nos vero, his omissis, ad ea quae sequuntur indaganda itaque tractanda, nosmetipsos tam oratione quam silentio reparemus. Ipse autem Christus revelet oculos nostros ut consideremus mirabilia de lege sua, qui cum Patre, et Spiritu sancto vivit et regnat per omnia saecula saeculorum.

SERMO IX. De eo quod scriptum est: « A summitate coeli, usque Tabescet et conteretur. »

Hactenus propheta onus Babylonis secundum hoc, quod per adventum Domini nostri, sanctis praedicantibus, multorum est separatione destructa, paucis quidem verbis, sed profundis sententiis comprehendit. Nunc vero ad eos, qui vel Evangelii veritatem non susceperunt, ut salvi fierent; vel qui susceptam fidei veritatem iniquis operibus corruperunt, prophetantis sermo convertitur. A summitate coeli Dominus, et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. Non hanc terram, quam calcamus praenuntiat disperdendam, sed terrae nomine eos vult intelligi, qui nonnisi terram sapiunt, qui terrenis desideriis divina promissa postponunt, qui aeternis temporalia praeferunt, qui, spreta Evangelii veritate, mundi vanitatibus et erroribus implicantur. Hos nimirum disperdendos praemissa sententia prophetae declarat. Sciendum sane quod duobus modis disperduntur peccatores: cum videlicet conversi ad Dominum per poenitentiam, desinunt esse quod erant, et incipiunt esse quod non erant, secundum illud: Verte impios, et non erunt; vel certe cum de malis in deteriora ruentes, postremo aeternis suppliciis mancipantur. Et primum illud ab ipso Domino in suis fieri, qui miseretur cui voluerit, nullus ambigit Christianus: sequens illud ejus quidem judicio, sed spirituum malignorum ministerio, Scripturarum auctoritate probatur. Nam et diabolus misit in cor Judae, primum ut traderet Dominum, deinde ut suspenderet semetipsum: et in Aegyptios misit Dominus iram et indignationem et tribulationem, immissionem per angelos malos. Verum cur unus assumatur, alius relinquatur: cur iste convertatur sanandus, iste tradatur daemonibus indurandus vel puniendus, ad occulta Dei judicia ac profunda consilia pertinere sciamus. Ideo ait: A summitate coeli Dominus: et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. Summitas coeli, ut mihi videtur, ipsa summa ac beata Trinitas est, a qua profecto immobilis dictatur sententia, ut Dominus noster Jesus filius hominis, cui potestatem dedit Deus Pater judicium facere, istos disperdat per poenitentiam, illos per poenam. Sequitur: Ululate, quia prope est dies Domini. Ululatum itaque peccatoribus propheta indicit: quos vel in poena vel in poenitentia ululaturos praevidit. Ululatus quippe vehementem luctum, qui cum clamore fit, convenienter significat: quem nimirum illata miseris extorquent supplicia, vel a cordibus peccatorum elicit poenitentia. Quid enim putamus, fratres mei? Ululate, inquit, quia prope est dies Domini. Diem Domini diem appellat judicii, in quo Dominus in potentia et majestate apparens reddet unicuique juxta opera sua. Hic sane dies unicuique tunc incipit, quando egressus de corpore, vel futurae beatitudinis primitias recipit in requie, vel initia damnationis in anima quam est recepturus et in corpore. Haec utique dies tanquam vastitas a Domino veniet. A Domino sane. Vere enim, Domine, numerus mensium nostrorum apud te est, et constituisti terminos nostros, qui praeteriri non poterunt. Tanquam vastitas a Domino veniet. Quid enim non dies illa devastat? Nudus egressus sum de utero matris meae; nudus revertar illuc( Job, I), ait quidam sanctus. Ubi ergo divitiae, ubi deliciae, ubi auri argentive aggeres, ubi auri promptuaria plena eructantia ex hoc in illud? Ubi sericae vestes, et equi pugnantes? Omnia certe morienti vastantur: Cum enim interierit, non sumet omnia, neque descendet cum eo gloria ejus. Quidquid insuper virium in corpore, quidquid voluptuosum in carne, quidquid delectabile in sensibus, quidquid jucundum in moribus, totum profecto dies illa obruit et consumit. Felix mens, a qua diei hujus recordatio non recedit. Quam enim utilis sit mortis meditatio, testatur Salomon, qui ait: Fili, semper memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis. Quem enim peccare delectet, ante cujus semper oculos hora illa versatur? Ulula ergo, o peccator, in poenitentia, ne ululare cogaris in poena; contra voluptates saeculi amarescat tibi dies Domini in memoria, ne nimis amarescat in experientia, sentiasque quod sequitur: Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur. In manibus intelligitur operatio. Eia, fratres, ut ait Dominus, oportet nos operari, donec dies est. Veniet nox, in qua nemo potest operari. Beati mortui, qui in Domino moriuntur. Amodo jam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis. Mors igitur nox est, in qua nemo potest operari. Aut enim in bonis operibus requiescet; aut malis punietur. Die itaque illa Domini omnes manus dissolventur, quando alii, ligatis manibus et pedibus, mittuntur in tenebras exteriores; alii post opera sex dierum excipiuntur a Sabbato, id est requie, admissi ad delicias interiores. Amodo enim dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis. Itaque Quodcunque potest manus tua, instanter operare; quia nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia erunt apud inferos, quo tu properas. Omnes enim manus dissolventur. Quid dicis et tu, qui confidis in virtute tua, et in multitudine divitiarum tuarum gloriaris? Videat charitas vestra. Alii quasi nihil operantur; alii mala operantur; alii bona male operantur; alii bona bene operantur. Quasi nihil operatur malus ille servus et piger, qui acceptam pecuniam fodit in terram, nec de accepto aliquid fraudans, nec acceptum lucro cumulans. Cui similes sunt pigri et tepidi, quibus magnum videtur a solis abstinere criminibus, cum nihil laboris, nihil industriae impendant in acquirendis virtutibus. Isti ergo quasi sine manibus sunt. Quid isti faciant, quando nemo potest operari? Certe opera eorum non sequuntur illos. Non requiescent ergo. Non sunt opera, in quibus requiescant: omnes manus dissolventur, ut operari non valeant. Quid igitur restat, nisi ut etiam servus inutilis projiciatur in tenebras exteriores? Verum sicut bene operantes bona opera sua praemittunt ad Deum ut, morte interveniente, manibus dissolutis in ipsis repausent et glorientur, sic nimirum male operantes, mala sua opera praemittunt ad inferos, in quibus perpetuo crucientur. Qui enim hic fuerint in malo potentes, potenter tormenta patientur; et qui crudeles, crudeliter torquebuntur; et qui fetentes libidine, sulphureis fetoribus vexabuntur; et quos inflammat avaritia, flammis tartareis exurentur; et quos gula et ebrietas polluit, perpetuis vermibus depascentur. Cave tibi, homo. Quoties enim peccas, materias poenarum quibus torquearis, praemittis ad inferos. Tu tibi ignem accendis, quo torquearis; tu fetorem suscitas, quo crucieris; tu vermes vivificas qui te consumant; tu tenebras paras, quae te excaecent. Tunc manus tuae dissolventur, ut nec aptae sint ad operandum, nec validae ad resistendum, sed dissolutae ad patiendum. Omnes manus dissolventur. Non est amodo tempus operandi. Amodo quidem jam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis. Qui? Certe, de quibus subdit: Opera enim illorum sequuntur illos. Itane tua te sequentur, quae vel vendidisti, vel ventilasti in omnem ventum? Quidquid bonorum operum collegisti, aut in ipso tuo animo vanitatis et superbiae flatibus exsufflasti, et tu secutura te tua opera arbitraris? Cum igitur non habueris ubi consoleris, quid restat, nisi ut et tu cruciaris? Tu quoque, charissime, qui etiam bona bene operaris, nolo confidas in virtute tua, neque in multitudine divitiarum tuarum, licet spiritualium, glorieris; quia tunc omnes manus dissolventur. Quomodo, inquis? Quia omnes justitiae nostrae quasi pannus menstruatae in conspectu ejus. Non enim justificabitur in conspectu ejus omnis vivens. Necesse est proinde, ut omnes ululent: malus, ne in malo perseverans damnetur; piger et tepidus, nequando neque frigidus neque calidus, a Dei ore evomatur. Sic et qui bona male operatur, ne duabus viis viam ingrediatur; qui autem bona bene, ne occulto Dei judicio reprobetur. Dicit itaque propheta: Ululate, quia prope est dies Domini; quasi vastitas a Domino veniet, ut vicinae mortis intuitu et boni timeant, et mali lugeant, discantque ululare in poenitentia qui noluerint ululare in poena. Haec vox licet videatur spectare ad omnes, secundum ordinem tamen propheticae praenuntiationis, ad eos qui vel in persecutionibus lapsi sunt, vel tempore pacis diversis foedati sceleribus, speciali comminatione dirigitur. Quibus nimirum et poenitentiam suadet, et poenam intentat; quibus et convertendi, et bene operandi, dum vivunt, facultas tribuitur: quae profecto omnibus, morte superveniente, subtrahitur. Tunc enim omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur. Eia, fratres, tabes ex putrescentibus carnibus nascitur; et donec penitus fuerint putrefactae, profluere non cessat. Habet autem in se tabes et horrorem et fetorem. Videat nunc unusquisque cor suum; videat qualibus cibis illud paverit. Et certe cibus animae verbum Dei; cibus utique qui non corrumpitur, nec tabem generat, nec edenti corruptionem importat. Est cibus animae opus bonum, sicut ait in Evangelio Dominus: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus, qui misit me. Cibus quoque salutaris animae, compunctio, sicut dicit Propheta: Cibabis nos pane lacrymarum. Et item: Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte. Est et cibus animae dulcis in Deum devotio, quasi adeps frumenti, qua satiatur Jerusalem, dicente ad eum Psalmista: Et adipe frumenti satiat te( Psal. CXLIX). Hi cibi vitalem alimoniam animae praestant esurienti, transformantes eam in se, et aeternitatis suae donantes esse participem. Sunt alii cibi perniciosi qui tabem nutriunt et materiam putredini subministrant, porcorum scilicet siliquae, quibus plerumque tam avide inhiatur; quibus tam delectabiliter anima pascitur, ut coelestis edulii fastidium ingerant, et super manna cibo certe angelico nauseam provocent. Haec sunt carnes, quae putruerunt in dentibus populi peccatoris: qui in sepulcris concupiscentiae miserabiliter sepulti, in ipsa quam creaverant tabe consumpti sunt. Itaque fornicationes, adulteria, furta, et caetera hujusmodi, porcorum siliquae sunt, id est cibi daemoniorum: qui profecto in cordibus hominum licet delectabiliter sapiant, tabis tamen et putredinis materia sunt. Cujus profecto fetorem aut homo salubriter sentiet in poenitentia, aut, imminente morte, poenaliter sentiet in conscientia. Tunc enim omne cor hominis tabescet, profluente undique ex conscientiae latebris sanie immunditiarum, et sordibus vitiorum: ex quibus et vermis ille procreatur qui non moritur, et accenditur ignis qui non exstinguitur. Isti sunt vermes, a quibus cor illud conteritur in poena, quod hic non fuerit contritum in poenitentia. Omne, inquit, cor hominis tabescet, et conteretur. Omne plane cor hominis, id est secundum hominem viventis, qualibus ait Apostolus: Cum sit inter vos zelus et contentio, nonne homines estis? Et in priori quidem sententia, cum diceret, omnes manus dissolventur, non addidit, hominis, quoniam bonorum et malorum opera morte superveniente cessabunt; eorum autem tantum, qui secundum hominem vivunt, cor et conscientia conteretur. Haec igitur hora, fratres, non recedat a memoria, ut si nobis nunc fuerit causa timoris, tunc fiat porta salutis, per Jesum Christum Dominum nostrum. Amen.

SERMO X De eo quod scriptum est; « Torsiones et dolores tenebunt (Isa. XIII) , » etc.

Infelicia haec tempora, in quae nostra aetas devenit, in persona Ecclesiae Ezechias deplorans: Ecce, inquit, in pace amaritudo mea amarissima. Vere, fratres, ita est. Amara videbatur persecutio, sed in ipsa persecutione non parva bonis erat consolatio, quando non erat fictioni locus, nullum otio vel dissolutioni tempus; quando felix quaedam necessitas cunctis in gradibus suis, tam subditis quam praelatis. Sublato autem timore, nata est dissolutio, crevit ambitio, honores et divitiae virtutibus praeponuntur, vitia deliciis nutriuntur. Itaque propheta Isaias, cum apostolicam praedicationem et martyrum fortitudinem descripsisset, cernens multos, persecutione cessante, pacis tempore deterius corruisse, saluberrimum eis futurae calamitatis infudit timorem: Ululate, inquiens, quia prope est dies Domini: quasi vastitas a Domino veniet. Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet, et conteretur. De his, ut novit charitas vestra, hesterna die tractavimus: et quomodo, vel ad poenitentes, vel ad morientes pertineant, sicut Dominus dedit, explicavimus. Sequitur autem: Torsiones et dolores tenebunt; eos videlicet, quorum manus fuerint dissolutae, et quorum cor fuerit tabidum et contritum. Eia, fratres, omnia flagitia ex ventre sumunt originem; per caetera vero membra facinora perpetrantur. Ex gula quippe, quae ventris saturitate perficitur, libidinum incentiva generantur, ex quibus fornicationes et omnia immunditiae genera procreantur. Porro per linguam blasphemiae, per manus furta vel homicidia et caetera hujusmodi committuntur, servientibus in hoc ipsum oculis ad explorandum, auribus ad audiendum, pedibus ad incedendum. Igitur anxietatem mentis, quae imminente morte ex flagitiorum recordatione procedit, per torsiones expressam intellige, illam vero, quam facinora rememorata parturient, per dolores. Quae enim tunc, fratres mei, flagitiosis erit tristitia, cum viderint se vilissimae ac brevissimae voluptatis putredine aeterna supplicia meruisse? Quae etiam tunc facinorosis anxietas, quorum crudelitati crudelissima tormenta reddentur? Quid putatis, charissimi? Nihilne saporis tunc insipidis his quibus utimini, cibis hora illa profundet? Felices, quibus ventris deliciae has torsiones non parant, quorum membra hic circumciduntur, ut hos tunc dolores non sentiant. Torsiones, inquit, et dolores tenebunt. Quoties memoria voluptatis expertae mentem tuam afficit, et excitat desiderium, fastidiumque vilis hujus ingerit edulii, et importat horrorem, torsiones sustines spirituales, per quas torsiones illas, quas in morte multi sentiunt, evadens, sententiam inter divitem purpuratum, et pauperem Lazarum a sancto patriarcha prolatam, tibi dirigi exsultabis. Recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala; nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Sequitur: Quasi parturiens dolebunt. Eia, fratres, non est dolor, sicut dolor parturientis. Est autem partus carnalis, partus spiritualis, partus poenalis. Et certe mulier cum parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus. Dolor in membris, mors in oculis, timor versatur in conscientia; quis vero sit fructus, ignorat. Spiritualis partus est, quando sancti doctrina ac sollicitudine filios pariunt spirituales: quorum unus ait: Filioli mei, quos iterum parturio. Et hic partus non sine dolore: oportet enim talem gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus. Est etiam partus spiritualis, quando anima sterilis et infecunda a timore Domini concipit: et conversa ad Dominum, bonorum operum initia parit. Et in hoc partu quis dolor, quando caro resistit spiritui, consuetudo voluntati, quando ipsa mens modo vult, modo timet, modo impellitur delectatione boni, modo retrahitur desiderio mali! Est et partus perniciosus, quando homo concipit dolorem, et parit iniquitatem, quando concipit acquirendi affectu, et parit effectu. Unde Dominus in Evangelio: Vae praegnantibus et nutrientibus. Vae profecto sic concipientibus, et sic parientibus; quia, etsi modo exsultent, cum male fecerint, et laetentur in rebus pessimis; imminente jam morte, sicut parturiens dolebunt. Sicut enim mulier quae cum delectatione concepit, magnis afficitur doloribus cum parit, ita profecto anima voluptatibus vitiisque corrupta, cum ipsius corruptionis coeperit morienti apparere stipendium, tristitia doloribusque conteritur, et sera poenitentia reversa in se incipit sentire quod scriptum est: Ambulate in lumine ignis vestri: et in flamma, quam succendistis vobis. Potest sane partus iste dici poenalis, quando moriens in poena quasi parturit; et mortuus poenam, quam peccans concepit, quasi infelicissimam sobolem pariens excipit. Quanto felicius a timore Domini concipit homo pro peccatis poenitudinem, et morum parit conversionem! Qui quidem partus, quamvis non sit sine dolore, gaudium tamen creat in tranquillitate conscientiae; quia, cum pepererit puerum, jam non meminit pressurae propter gaudium: et qui seminant in lacrymis, in gaudio metent. Omnes igitur, qui vel fidem deseruerunt inviti[ victi] suppliciis in persecutione, vel qui corrupti vitiis pacis abscissi sunt tempore; quasi parturiens dolebunt vel salubriter poenitendo, vel infeliciter moriendo. Unusquisque ad proximum suum stupebit. Videat charitas vestra, fratres charissimi. Proximus multis modis dicitur, id est loco, tempore, natura, cognatione, similitudine, dilectione, miseratione. Loco, sicut ille illius proximus dicitur, qui ei de proximo vicinatur. Tempore, sicut ille qui descendenti nullo alio interveniente succedit. Natura, sicut omnis homo omnis hominis proximus est. Unde dicitur: Diliges proximum tuum, sicut teipsum. Quod de omni homine dictum, nullus ambigit Christianus. Cognatione, sicut patri filius, frater fratri, cognatus cognato. Similitudine, sicut bonus bono, malus malo; etiamsi loco temporeque disjuncti sunt, similitudine tamen proximus aestimatur. Porro dilectione ita sibi possunt homines proximi esse vel conjuncti, ut multitudinis credentium fuerit cor unum et anima una in Domino. Miseratione, sicut Samaritanus proximus fuisse illi, qui incidit in latrones, quia fecit misericordiam cum illo, Evangelio teste probatur. Viro itaque juste, sobrie, pieque viventi, proximus est quilibet similiter vivens; proximus et angelus sic viventi gratissime favens; proximus insuper et ipse Deus, sic viventi bene operandi gratiam subministrans. Sic et pessimo cuilibet pessimus quilibet proximus est, sive homo, sive spiritus. Nam fornicationis spiritus fornicariis, spiritus superbiae superbis proximus perhibetur: et cujus unusquisque in vitiis et virtutibus induit similitudinem, ejus et vicinitatem meretur.

Credendum est igitur, morientibus et bonos et malos esse praesentes, ut boni a bonis suscipiantur, mali a malis torqueantur. Unusquisque igitur ad proximum suum stupebit. Apparente enim daemone fornicationis immundo cuilibet morienti, non poterit non stupere, qui viderit. Quod enim blandum cernitur et jucundum, cum suadetur, amarum sentitur, dum improperatur; stupetque miser durum invenire et immitem, quem saepe fuerat expertus suavem. Nostra ergo interest, fratres, tales nobis facere proximos, qui in illa hora tremenda consolationi nobis sint, non horrori. Felix, qui vitae munditia et morum honestate angelicos spiritus ita sibi meruerit habere propinquos, ut quasi amici et proximi egredienti assistentes, velut bene cognito adgaudeant. In historiis fide dignis legimus angelos saepe morientibus astitisse, sanctosque, quos speciali devotione colebant, dum viverent, in extrema necessitate habuisse praesentes. Econtra novimus nequam spiritus illis terribili vultu, oculisque flammantibus infernalibus armatos instrumentis apparuisse: qui illorum suggestu viventes, vitiisque sese criminibusque polluerant. Et sancti ergo ad tantam claritatem admiratione et stupore egredientes corpore percelluntur, et reprobi ad tantum horrorem mentis alienatione stupidi efficiuntur. Unusquisque itaque ad proximum suum stupebit. Et additur: Facies combustae vultus eorum. Hoc ad reprobos tantum arbitror referendum. Per faciem maxime et vultum homo ab homine discernitur, et singulari expressione a singulis singuli cognoscuntur. Solent autem quorumdam criminum rei in facie cauterio denotari, ut, quia vultus latere non potest, crimen quoque quod vultus deformatione publicatur, latere non possit. Vultus animae, ut mihi videtur, conscientia est: quae omnium actionum, sermonum et cogitationum testis est. Qualiscunque enim homo sit, conscientiam suam latere non potest. Conscientia quippe quasi speculum animae est: in qua profecto defectus noster, vel profectus deprehenditur, et omnis status hominis interioris agnoscitur. Eia, fratres charissimi, nemo securus sit: facile peccamus, facile transgredimur, facile ad otiosa quaeque ac vana dilabimur, et quasi non sentientes ad illicita pertrahimur, sicut scriptum est: Factus est Ephraim quasi panis subcinericius, qui non reversatur. Comederunt alieni robur ejus, et ipse ignoravit. Sed et cani effusi sunt in eo, et ipse nescivit. Verumtamen non transeunt in ventum peccata nostra, non traduntur oblivioni; sed in ipsa conscientia, velimus, nolimus, scribuntur. Dicit Apostolus, quosdam cauteriatam habere conscientiam, id est iniquitatis flamma combustam; quae quidem combustio plerumque a nobis absconditur, dum vivimus; sed nec nos, nec ipsos qui aderunt, spiritus, poterit latere, quando moriemur. Merito igitur ait: Facies combustae vultus eorum. Dissolutis quippe manibus, et corde contrito, inter torsiones et dolores, quos morte imminente sustinent peccatores, quaecunque non fuerint poenitentiae medicamento, aut unguento contritionis sanata, erumpet in medium, et multa quae nunc videntur sanissima, tunc profecto apparebunt adusta. Sunt certe opera splendida, labor, vigiliae, jejunia: quae omnia si fuerint perversa intentione corrupta, nihil decoris afferunt conscientiae, quam nimirum cogitationum suarum reddit accusatrix flamma combustam. Si quis sane contenderit hanc etiam sententiam poenitentibus esse aptandam, potest non inconvenienter intelligi, inter dolores, quos poenitens quisque in recordatione sustinet, et omnia quae commisit, subtili indignatione revolvit; multa apparere tunc illi concupiscentiae igne combusta, quae prius lucida putabantur et sana. Cum igitur nomine Babylonis censendi sint, qui in Ecclesia perdite vivunt, vel ab Ecclesia, vel fide corruerunt, descriptum est onus, quo conversi poenitendo premendi, vel quo perseverantes in malo, morientes fuerant opprimendi. Procedit propheta, tempus illud miserabile mystico sermone describens, in quo adeo superabundabit iniquitas et refrigescet charitas, ut digni sint, quibus mittatur ille operator erroris, homo scilicet peccati, filius perditionis, de quo scriptum est: Faciem ejus praecedet egestas. Quam quidem egestatem in sequentibus propheta non tacet. Et primum de die judicii sermo contexitur, ut ejus terrore vitia quae tunc maxime abundabunt, facilius caveantur, vel tormenta, quae inferet ille blasphemus, magnificentius tolerentur. Sequitur ergo et dicit:

Ecce dies Domini venit, crudelis, et indignationis plenus, et irae furorisque. Et apte satis de die ultimo singulorum sermone praemisso, ad illum, qui unus omnium, quantum ad praesentem vitam, ultimus est, propheticum convertit eloquium, ut qui illum non timent, expavescant vel istum. Commemorantur autem hic quatuor quaedam manifesta sane illius futurae calamitatis indicia, crudelitas, indignatio, ira et furor. Crudelitas est, quando ira modum excedit; indignatio, quando personae alicujus, qui fecit injuriam, certa aliqua nota vilitas innotescit; ira in voce solet apparere vel vultu; furor in actu. Dies itaque illa crudelis erit, quia in ea maximae crudelitatis species apparebit: quando elementa ignis calore solventur, et in conspectu Domini ignis ardebit, et in circuitu ejus tempestas valida. Plenus erit indignationis, quando divina majestas, et hominis innotescit infirmitas: manifestumque erit omnibus, quomodo adversus tantam potestatem tanta saevierit infirmitas, ut nullum lateat, quantum debeat indignari rex gloriae, quod tantam sit passus injuriam a vilissimo pulvere. Erit et plenus irae, quando vox illa terribilis audietur: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum; qui praeparatus est diabolo, et angelis ejus. Quam profecto sententiam Judicis furor sequitur tribulantis, quando euntibus illis in combustionem aeternam nulla erit effugiendi facultas, nulla spes evadendi. Ad ponendam, inquit, terram in solitudinem: et peccatores ejus conterendos ex ea. Et hoc certe manifestum est quod terra ponetur tunc in solitudinem, sive terrae nomine mundum, sive terrenam illam civitatem, id est Babylonem, velis intelligere. Aliis quippe translatis ad coelum, aliis poenis infernalibus deputatis, remanebit terra absque habitatore, id est mundus sine homine, et sola damnata erit illa civitas sine boni alicujus societate. Tunc et peccatores terrae conterentur de ea. Peccatores coeli daemones sunt, qui mox, ut inventa est in eis iniquitas, contriti sunt de coelo, et non est inventus eis amplius locus in eo. Peccatores vero terrae, homines sunt, qui quotidie peccant, et terram inhabitant, donec, ultimo die data sententia, a terra penitus conterantur, et ad inferos detrudantur. Sequitur:

Quoniam stellae coeli non expandent lumen suum, Obtenebratus est sol in ortu suo; et luna non splendebit in lumine suo. In die quippe judicii apparente Christo in gloria, sicut lucerna permodica in radio solis nihil luminis proferre videtur; ita omnia sidera ab illo splendore absorpta intuentibus cernentur obscura. Sed haec, quae breviter super diem judicii exposuimus, ad tempus Antichristi arbitror posse referri, ut intelligatur propheta doctus in Spiritu, primum de apostolorum praedicatione; postea de Ecclesiae persecutione; deinde de gentium conversione, et pacis tranquillitate, et sic de lapsorum poenitentia et mortis terrore; postremo de tempore Antichristi, et retributione justorum, et malorum condemnatione, oraculum texuisse. Sed quia jam hora praeteriit, ad haec indaganda tempus aliud occupemus: quo liberius convenientes in unum, aperiamus os nostrum in laudem et gloriam Domini nostri Jesu Christi, qui cum Patre et Spiritu sancto, vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XI. De eo, quod ait: Ecce dies Domini venit, » usque: « Visitabo super urbes mala (Isa. XIII) . »

Ecce dies Domini venit, crudelis, et indignationis plenus, et irae, furorisque. Sicut meminit charitas vestra, haec verba prophetae, licet diei ultimo convenienter aptentur, ad tempora tamen Antichristi diximus posse referri sic, ut sanctus Isaias diversos Ecclesiae status non solum praenuntiasse, sed etiam ordinem, quo sibi fuerant successuri, servasse intelligatur. Primum igitur apostolorum praedicationem insinuans: Super montem, inquit, caliginosum levate signum, etc. Deinde persecutionem, qua martyres fuerant coronandi, praenuntians, ait: Ego mandavi sanctificatis meis, et reliqua, quae sequuntur. Ab eo autem loco, quo ait: Vox multitudinis in montibus, pacem Ecclesiae redditam, regum et gentium conversione, declarat. Porro eorum, qui persecutionibus cedentes lapsi sunt, aut pacis tempore vittis foedati, vel perditionem vel conversionem describens: A summitate, inquit, coeli Dominus, et vasa furoris ejus, etc. Quibus demum metum mortis incutiens, adjecit: Ululate, quia prope est dies Domini, etc. Postremo, quoniam, crescente iniquitate, totum fere hominum genus abrenuntiaturum veritati, charitatem deserturum, vitiis vidit et erroribus implicandum, de illo tempore propheticum texuit oraculum, quod talibus mittendus erit operator erroris, ut credant mendacio, et judicentur qui non credunt Dei Evangelio. Et ideo, ut mihi videtur, tempus illud diem Domini non inconvenienter appellat, quo impius ille, quasi gladius irae Dei, de abysso judiciorum ejus, velut de vagina, procedet ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Quae quidem dies crudelis dicitur, in qua nimirum talis erit tribulatio, qualis non fuit ex quo gentes esse coeperunt usque ad tempus illud. Dicitur et plenus indignationis; quia ubique terrarum adversus sanctos tumor illius superbi indignabitur, cum scilicet pauperes se divitem, humiles sublimem, infirmos fortem habere contemptui, suisque viderit nolle parere imperiis; imo et decretis resistere, et contraire mandatis. Tunc erit tempus illud etiam plenum irae furorisque, ut ira intelligatur in minis, furor in tormentis. Quae omnia justo Dei judicio fieri permittentur, ad ponendam terram in solitudinem, et peccatores ejus conterendos de ea. Terra hoc loco Ecclesia Christi intelligitur, de qua dictum est: Domini est terra et plenitudo ejus; de qua etiam dicitur ad Moysen: Locus, in quo stas, terra sancta est. In qua profecto boni cum malis, humiles cum superbis, ficti cum veris Christianis communiter vivunt. Et, sicut quondam a Scribis et Pharisaeis, qui clavem scientiae habebant, qui plebi legis decreta tradebant, omnis perversitas apud Judaeos quasi futurae desolationis causa sumpsit exordium; ita nunc, quod dolens dico, a nobis, clericis videlicet et monachis, qui videmur esse mundi luminaria, futurorum malorum origines praeseminantur et causae. De quibus dicitur: Quoniam stellae coeli non dabunt lumen suum, Obtenebratus est sol in ortu suo, et luna non splendebit lumine suo. Haec sunt, ut mihi videtur, futurae calamitatis indicia; de quibus Dominus in Evangelio: Erunt, inquit, signa in sole, et luna et stellis. Si quaeris, quae signa, audi Joel prophetam: Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem, priusquam veniat dies Domini magnus et manifestus. Eia, fratres, fecit Deus duo magna luminaria: luminare majus, ut praeesset diei; et luminare minus, ut praeesset nocti,. Sunt et in sanctae Ecclesiae firmamento a Domino creata duo magna luminaria: sacerdotium et regnum, rex et episcopus, princeps et clericus. Dies spiritualia, nox significat saecularia. Itaque luminare majus sacerdotium, ut praesit diei, id est spiritualibus; luminare minus, regnum, ut praesit nocti, id est, saecularibus. Contra naturam proinde est, si sol nocti, si praesit luna diei, si princeps ad spiritualia sacramenta conficienda se ingerat, si sacerdos saecularium negotiorum tenebris conscientiae suae serenum obnubilet. Nemo enim militans Deo, implicat se negotiis saecularibus. Rex Osias praesumptione spiritus in Sancta sanctorum more sacerdotis ingressus, lepra percutitur; et propheta Balaam contra Dei voluntatem impii regis desiderio favens, prophetico lumine oculos avaritia excaecatur. O quam bene conveniebant haec duo luminaria, quam splendide ex hoc spirituali firmamento lucebant! quam optime inter dies et menses, et tempora et annos distinguebant, rex scilicet et sacerdos in suis se gradibus continentes, quando illius potestas nonnisi subditorum paci et aequitati serviebat, istius sapientia et doctrina ad depellendas mentium tenebras, lucemque veritatis infundendam invigilabat! Vae nobis, qui in ista incidimus tempora infelicia, in quibus sol videtur conversus in tenebras. In quas, inquis, tenebras? Nolo dicere, fratres, nolo dicere, ne videar ponere in coelum os meum. Ipsi viderint. Reducant ad memoriam eos, quorum vices gerunt, quorum obtinuerunt cathedras, quorum infulis gloriantur. Considerent quos scientiae radios, quae virtutum lumina, quas charitatis scintillas, quae spiritualium correptionum fulgura suis emittebant temporibus, Gregorius, Augustinus, Ambrosius, Hilarius. Et ut ad viciniora veniamus, recogitent nostri, quomodo suis eluxerint temporibus Cuthbertus, Dunstanus. Nonne omnes hi sacerdotium, quasi unum maximum solem, per universum mundum luce incorporabili radiare fecerunt? Videant modo isti quomodo ex eorum fide resplendeant, et utrum ipsi tantum vel plus, vel paulo minus luceant; et sic conferant temporibus tempora, meritis merita, personis personas; et utrum sol conversus sit in tenebras, secundum conscientiae suae testimonium judicent. Felicia tempora, in quibus tam raro malus, quam nunc bonus inveniebatur. Jam vero de regia potestate quid dicemus? quam lunae comparandam aestimavimus, quae praeest nocti? Quae quidem tunc suo lumine resplendebat, quando ad noctis hujus, iniquitatis scilicet et injustitiae, tenebras depellendas, reges et principes et bonis erant consolationi, et malis terrori; patres orphanorum, et judices viduarum; defensores Ecclesiarum, et propulsores injuriarum; superiores potestate, sed humilitate inferiores, prodesse magis quam praeesse cupientes. Talis fuit Constantinus, talis ille optimus Theodosius, et alii multi. Tunc autem luna convertetur in sanguinem, cum manus principum plenae sanguine fuerint, exactionibus et vectigalibus effundentes viscera miserorum, justificantes impium pro muneribus, et justitiam justi auferentes ab eo; sic populo quasi praeda abutentes tyranni, non reges; destructores pauperum, non consultores se praeferentes; justa et injusta, licita et illicita confundentes et commiscentes; non jus et aequum, sed suamlibidinem sequentes et stomachum. Et stellae, inquit, cadent de coelo. Per stellas quae non dicuntur praeesse nocti, cum eam tamen et ipsae illuminent, eos qui saeculo abrenuntiantes, cogitatione et aviditate in ipsis supernis mansionibus conversantur, intelligendos esse existimo. Qui tunc vere mundi erant luminaria, quando vita, moribus, dilectione, contemplatione, mundo universo superiores effecti, omnia terrena et temporalia contemnebant, divitias et honores reputantes ut stercora; corpore casti, mente purissimi, in illatis contumeliis immoti, in humilitate et obedientia superioribus subditi, parvissimo cibo contenti, ad iram tardi, ad praestandum prompti, ad accipiendum verecundi, nunquam quae sua sunt quaerentes, sed quae Jesu Christi. Quid dicam, fratres charissimi? Quid dicam? Quid sumus? Ubi sumus? Nunquid in coelo? Nunquid ibi, ubi quondam Antonius, Macarius, Hilarion? Nunquid non potius de coelo in terram cecidimus, qui nihil fere praeter terram sapimus; terram amantes, terram cogitantes, de terra loquentes; contentiosi, querulosi, invicem mordentes et comedentes, invicem invidentes et detrahentes alterutrum. Quae nundinae sine monachis? Quod forum? Quae concilia? Taceo multos ita absorptos a terra, ut eorum gulae nec terra, nec mare sufficiat; ut nihil perhorrescant quod libeat; ut miseros, quibus dominantur, quasi exactores Pharaonis, vexent et crucient; crudelius, quam quilibet saeculares pecuniam extorqueant, ut sanguine pauperum incrassati, impinguati, dilatati, usque ad sacrorum quoque venditionem emptionemque prorumpant. Sanctus quoque propheta, cum de tempore Antichristi praemisisset: Ecce dies Domini veniet, crudelis, et caetera: mox causam, cur ab eo vel decipi, vel opprimi merebuntur, subjungit, dicens: Quoniam stellae coeli non dabunt lumen suum. Quod, quaeso, lumen expandent homines tenebrosi, de stellis mutati in carbones, de coelo in sterquilinium proruentes? Obtenebratus est sol in ortu suo. Eia, fratres, multi in initio sacerdotii sui lucent; quorum scilicet et vita integra est, et intentio recta, et electio sana: qui tamen postea morum mutatione obtenebrescunt. At instante tempore Antichristi ita mortalium mentibus dominabitur avaritia et ambitio, ut etiam ipsa promotionis initia quasi ortus solis tenebris plena sint: quae nimirum et vita pessima praecedet, et perversa intentio, et turpis ingressio succedet. Itaque obtenebrabitur sol in ortu suo, et luna non splendebit lumine suo; quoniam, sicut praediximus, sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem, ut sequatur dies Domini magnus et manifestus. Sequitur:

Et visitabo super urbes mala. Per urbes conventicula, quae diversis locis sub diversa regula, diversis moribus, in una tamen fide catholica vivunt, accipienda existimo. Sicut enim multi cives in eadem urbe sub una lege conveniunt; ita hi qui sub uno ordine in unam coeunt societatem, quasi unam civitatem efficiunt. Circa illud tempus in hujusmodi conventibus tanta erit corruptio, ut non ad colendum Deum, sed ad sua tantum desideria, concupiscentiasque explendas, videantur uniti. De quibus beatus Apostolus: Instabunt in novissimis diebus tempora periculosa: et erunt homines seipsos amantes, cupidi, elati, voluptatum amatores, magis quam Dei; habentes quidem speciem pietatis; virtutem autem ejus abnegantes. Et multi tales hodie sunt, qui in habitu, in psalmis canendis, in tonsura, spiritum pietatis praeferunt; ipsius autem virtutem, quae est in charitate, et castitate et humilitate, in contemptu voluptatum, non habent. Super hujusmodi itaque urbes visitabit Dominus mala, a peccatoribus exigens ultionem, et eorum denuntians turpitudinem; ut vel persecutionibus attriti corrigantur, vel de flagitiis ad infidelitatem prorumpentes, cum Babylone aeternis suppliciis manifesto Dei judicio conterantur. Video vos ad plura audienda avidos, sed parcite jam proximo sermone fatigato, orantes ut ad ea quae sequuntur indaganda inveniamur idonei, per Jesum Christum, cui honor et gloria. Amen.

SERMO XII. De eo, quod scriptum est: « Visitabo super urbes mala (Isa, XIII), » etc.

Fateor, fratres charissimi, quia secus quam putaveram, accidit mihi. Videbatur enim mihi, paucis sermonibus onerum istorum, de quibus nobis sermo est, mysteria et sacramenta posse absolvi, cum maximam nobis sacramentorum abyssum quasi de novo jam incipiat aperire, dicente Domino per prophetam: Et visitabo super urbes mala et contra iniquos iniquitates eorum. Et requiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo. Sed quoniam haec, si ea quae jam in aliis sermonibus diximus, revolvamus, satis manifesta sunt, brevi ea epilogo transeamus. Tempore igitur Antichristi visitabit Dominus super urbes mala; eorum scilicet, qui speciem pietatis in hypocrisi detinent, conventicula dissipando. Visitabit contra impios iniquitatem eorum, illos, qui manifeste fuerint inventi, vel tormentis vel erroribus puniendo; quiescere etiam faciet superbiam infidelium, potentes saeculi, quos fides Christiana vulnerat, deprimendo; humiliabit et arrogantiam fortium, eos, qui in virtutibus gloriantur, tentationibus et persecutionibus supprimendo. Sunt enim quidam, qui propter religionis habitum, et communis vitae societatem, in manifesto quasi boni sunt, pessimi in occulto, quos urbium nomine significatos accipimus. Sunt alii, qui in facie hominum videri pessimi non erubescunt; quos iniquos et impios a propheta vocatos arbitramur. Sunt et multi, a fide Christiana alieni, ipsam fidem superbe irridentes; quos infideles nominandos esse censemus. Sunt et alii, non solum fideles, sed etiam virtutibus studentes; qui tamen confidunt in virtute sua, et in se, non in Domino gloriantur, eos arrogantes non immerito appellamus: quos omnes vel in die judicii penitus conterendos, vel tempore Antichristi perdendos coeleste oraculum declaravit. Sequitur:

Pretiosior erit vir auro, et homo mundo obrizo. Vir a virtute nomen accepit: itaque raritatem virtutum propheta commendans: pretiosior erit, inquit, vir auro. Omnia rara pretiosa sunt, merces autem ultroneae putent. Quoniam autem erit rarus illo tempore, qui virtutibus studeat, qui virilia, id est fortia agat; rarus, qui acerbam mortem vitae hujus illecebris praeferat; rarus, qui malit pro Christo a mundo contemni, et a carnificibus torqueri, quam mundi hujus jucunditate perfrui: profecto pretiosior erit vir auro, id est rarior; et homo, scilicet qui secundum rationem, non secundum sensum more bestiae vivat, mundo obrizo. Possunt et per aurum, vel mundum obrizum perfecti, qui in Ecclesia fuerunt primitiva, non inconvenienter signari, quos tanquam aurum in fornace probatos et examinatos, in vestitu illo deaurato, in quo astitit regina a dextris Christi, decentissime novimus collocatos. Qui vero in illa ultima persecutione inventus fuerit vir, nec tormentis cedens, nec promissis consentiens, nec signis et prodigiis credens; sicut aurum inter caetera metalla pretio ac decore praecellit, sic profecto ille, inter caeteros sanctos, speciali quadam praerogativa splendescet. Sane quod ait: Homo mundo obrizo, repetitio est; quem prius virum, postea hominem; et quod prius aurum, hoc post mundum obrizum appellans. Et addidit: Propter hoc coelum turbabo, et movebitur terra de loco suo. Coelum illius temporis Ecclesia, vel in ipsa Ecclesia perfecti quique dicuntur, quos nimirum eo tempore dicit esse turbandos; cernentes impios et iniquos adversus sanctos triplici telo certantes: promissis, ut illiciant; miraculis, ut fallant; tormentis, ut frangant. Quis, rogo, tam poterit esse perfectus ut possit non in tanta tentatione turbari, quando surgent pseudoapostoli, et pseudoprophetae, et dabunt signa et prodigia, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi? Et movebitur terra de loco suo. Quae terra? illa fortassis Ecclesiae portio: quae quoniam affectu terrae inhaeret, terra nuncupatur. Cujus profecto locus nunc vel fides, vel ipsa Ecclesia est; a quo vel tormenta declinans, vel admirans prodigia, vel blanditiis acquiescens movebitur, aut fidem ipsam deserendo, aut ab Ecclesia recedendo, aut alicubi interim donec transeat iniquitas, delitescendo. Multi enim decepti signis mendacibus fidem deferent; victi multi suppliciis ab Ecclesia recedent, et in abdita quaeque loca sese recipient. Qui omnes, in eorum comparatione qui omnibus periculis viriliter obviantes coeli dicti sunt, terra non inconvenienter appellantur. Verum quia tanta erit paucitas doctorum, tanta etiam ipsorum, qui tunc erunt, adversitas, ut nec dispersos colligere, nec lapsos erigere, nec corrigere delinquentes, nec pusillanimes consolari sufficiant protinus subditur: Et erit quasi damula fugiens, et quasi ovis, et non erit, qui congreget. De terra loquitur, quae erit quasi damula fugiens, et quasi ovis. Damula pavidum animal est; ovis simplex. Movebitur itaque terra de loco suo, fugiet a perfectorum consortio, vel propter persecutionis pavorem perterrita, vel propter miracula propria simplicitate decepta. Ait ergo: Et erit sicut damula fugiens, et sicut ovis. Sicut enim damula canes latrantes, venatores insequentes trepida fugit et pavida; sic profecto multi, qui tunc corde pavido bella Domini praeliari non poterunt, instantia pericula declinabunt, aut cedendo loco, aut persecutoribus consentiendo. Sicut etiam oves irruentibus in gregem bestiis, fugatis percussisque pastoribus, huc illucque dispersae fugiunt; ita simplices quique in Ecclesia, expulsis doctoribus vel occisis, per devia eorum vagabundi ferentur, non existente qui manum opponat, qui dispersos congreget, vel reducat errantes. Sequitur:

Unusquisque ad populum suum convertetur, et singuli ad terram suam fugient. Eia, fratres, duo populi sunt, et duae gentes, et duo regna; bonorum scilicet et malorum, sapientium et insipientium, electorum et reproborum. Hoc autem tempore, quo omnia commista sunt et confusa, quis cujus gentis et populi sit, deprehendi non potest: cum multi specie tenus boni sint, in latebris conscientiae pessimi, multi qui fidem, quia aliud non audent, verbo tenus laudent, quam perditis moribus impugnant. At cum tempus ventilationis advenerit, unusquisque ad populum suum convertetur, palea ad paleam, granum ad granum, bonus ad bonum, pessimus ad pessimum. Tunc unusquisque ad populum suum convertetur. Est quippe quasi unus populus eorum qui sessuri sunt, et judicaturi cum Domino, alius angelorum obsequentium Domino; alius ovium remunerandus a Domino; alius haedorum auditurus a Domino: Discedite a me, maledicti. Et singuli ad terram suam fugient. Si aliquis subtiliter haec indaganda contenderit, geramus morem, dicamusque esse terram viventium, terram morientium, terram sanctorum et terram impiorum. Terra viventium, paradisus; terra morientium, mundus; terra sanctorum, Ecclesia; terra impiorum, Babylonia, Credo, inquit propheta videre bona Domini in terra viventium.. In paradiso enim nemo moritur, ubi vita in aeternitate. Mundus autem iste, in quo nihil stabile, nihil aeternum est: ubi ipsa vita hominum umbra mortis est, terra morientium convenientissime appellatur At Ecclesia Christi terra sanctorum est, de qua dicit Scriptura: Misereamur impio, et non discet facere justitiam; in terra sanctorum iniqua gessit. Merito terra sanctorum Ecclesia, extra quam in hac vita nullus sanctus, nulla justitia, nulla sanctificatio. Potest etiam caro sanctorum dici terra sanctorum, de qua dicitur: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram. Similiter civitas illa confusionis, terra potest dici impiorum; nihilominus tamen caro eorum terra est eorum. Quo enim fugient, qui de terra sanctorum fugient, nisi ad terram impiorum, quae est civitas Babylon, civitas confusionis, ubi diversa sunt dogmata, diversique errores, aliis carnis voluptatem, aliis mundi honores, aliis divitias et delicias pro summo bono sectantibus? Itaque luxuriosorum terra, est carnis voluptas; ambitiosorum, bonorum cupiditas; eorum qui vagi sunt et instabiles, propria voluntas. Ecclesiam proinde deserentes, et tribulationes quas tunc passura est abhorrentes, ad civitatem se conferent perditionis, singulis ad terram suam fugientibus, id est pro libitu suo carne sua utentibus. Sequitur:

Omnis qui inventus fuerit, occidetur; et omnis qui supervenerit, cadet in gladio. Eia, fratres mei, non solum imperitum vulgus illius erroribus implicabitur; sed etiam plures, quibus Ecclesiarum regendarum cura commissa est, illi impiissimo manus dabunt. Et quasi quaereres a quibus fient ista, subjecit Dominus in Isaia: Ecce ego suscitabo super eos Medos, qui argentum non quaerant, nec aurum velint; sed sagittis parvulos interficient, et lactantibus uteris non miserebuntur, et super filios non parcet oculus eorum. Per Medos contrarios spiritus, vel Antichristi praecones arbitror designatos. Manifestum quippe est quod deceptoriae potestates non mundi hujus divitias quaerant: non pretiosorum metallorum aggeres appetant; utpote qui ad animas tantum decipiendas interficiendasque invigilant. Potest et per auri argentive contemptum antichristianorum discipulorum hypocrisis figurari, qui ad omnia simulanda ac dissimulanda callidi, reputabunt aurum lutum, vilissimam autem festucam argentum; ad hoc solum animum dantes, ut sagittis parvulos interficiant. Habent enim verborum dialecticorum sagittas, argumentorum versutias, quibus parvulos quosque, simplices scilicet, quibus desunt sagittae potentis acutae cum carbonibus desolatoriis, a recta fide avertant. Et lactantibus, inquit, uteris non miserebuntur. Lactentes uteri sunt fideles in matris Ecclesiae utero procreati; quibus adhuc opus lacte est, non solido cibo; quorum teneritudinis nec falsi doctores miserentur, nec daemones; quos potius a maternae charitatis lacte abstractos errorum veneno et potant, et necant. Sane quod a Domino suscitandi perhibentur, justa Dei permissio ex districtissimo ejus judicio comprobatur, sicut scriptum est: Dabo eis reges in furore meo( Osce XIII). Unde et Medi convenienter a quodam Medai nomen accipiunt, quod interpretatur a potente, vel forti, vel mensura; quoniam a potente vel forti Deo, justo judicio contra fortitudines, vel pessimi quique homines deputantur; ut sicut bonis per bonos angelos, secundum bona opera retribuit, ita et per malos malis reddat secundum opera sua. Unde certa impiis mensura praefigitur, quam vel ad tentandos bonos, vel puniendos malos, excedere non sinuntur. Vel ideo Medi interpretantur mensura, quia secundum mensuram culpae mensura poenae extenditur. Sane omnium horum, quae de Medis suscitandis dicta sunt, in bonam partem potest expositio deduci. Qua quia mihi fas non est vestram defraudare aviditatem, breviter ipsa verba prophetica explanando repetenda sunt. Sed hoc alterius sermonis exordio commodius reservabitur, ut interim ea quae dicta sunt sedula meditatione animis vestris arctius imprimantur, et ad pertimescenda divina judicia silentii interpolatione praeparentur, per Dominum nostrum Jesum Christum. Amen.

SERMO XIII. De eodem capitulo moraliter exposito.

Dominus ac Salvator noster in coelum ascendens, et corporali suae praesentiae modum faciens, spiritualem nobis, non temporalem, sed aeternam promisit, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi. Nemo igitur existimet, tempore Antichristi, Dominum suam suis subtracturum praesentiam, quibus tantam tunc temporis est largiturus virtutem, ut non solum omnia ejus calliditatis argumenta contemnant, irrideantque tormenta; imo etiam obviam bestiae, fide armati audacter procedant; et multos, quos ipse terroribus blandimentisque seduxerit, ab omni pravitate retractos, catholicae veritati restituant Ait ergo: Ecce ego suscitabo super eos Medos, et caetera. Medi possunt perfecti illius temporis doctores appellari: qui a potente Christo potentes, a forti fortes effecti, mensuram tritici, id est doctrinae spiritualis, conservis suis inexperta hactenus tentatione laborantibus, erogare non desistent. Qui super Babylonios, id est pseudochristianos et pseudoprophetas a Domino suscitati, oblatam sibi omnem rerum temporalium copiam, quae per auri argentive pretium figuratur, contemnent; quorum summa cura erit et studium, animarum curare vulnera, et parare Domino plebem perfectam. Eia, fratres, ut ad nos ipsos redeamus, in omni bono opere tria observanda sunt: virtus discretionis, puritas intentionis, fundamentum humilitatis. Discretio spectat ad modum actionis, intentio ad causam, humilitas ad fructum. Si recte offeras, ait Dominus, recte autem non dividas, peccasti. Recte offert, qui bonum agit; sed non recte dividit, si modum in agendo excedit. Sed si jam bona operaris, et bene, inspice, cujus rei causa, qua intentione, quo fine. Quod si opus rectum ac discretum recta praecedat intentio, cave ne serpens ille tortuosus caput erigat: superbiam dico, quae cum ubique et in omnibus, tum maxime in bonis operibus cavenda est. Quid enim prodest, si terra optime culta fuerit, si semen sparsum sapienter, si competentibus pluviis irrigatum, si se dilataverit culmus, si spica ferax praecesserit, si congrua solis temperie maturescens jam in se avidum coeperit provocare messorem: et mox quasi de manibus omnia subita tempestas demergat? Sic profecto, si laboras, si jejunas, si vigilas, si bonis operibus misericordiae insistis, horum omnium fructus sola evacuat superbia, sola consumit elatio. Unde nihil magis timendum est, quam ne propter superbiam a Domino deseramur, et veniat nobis dies Domini crudelis, et indignationis plenus, et irae, furorisque. Sentiat quisque, ut volet; ego nihil crudelius cuiquam arbitror posse contingere, quam ut derelictus a Domino dimittatur secundum desideria cordis sui, et eat in adinventionibus suis. Quae profecto crudelitas ex Dei indignatione procedit, quae contra eos maxime, qui de bonis operibus in se gloriantur, evigilat, ingratitudinem prae caeteris vitiis odiens et detestans. O detestanda superbia, ingratitudinis mater, virtutum tinea, parens vitiorum! Tu adversus miseros mortales crudelitatem provocas Judicis, indignationem excitas, iram acuis, accendis furorem. Ideo dies illa, qua ob superbiae meritum homo a Deo deseritur, dies profecto crudelis est, plena indignationis atque furoris. Ad ponendam, inquit, terram in solitudinem. Deserente quippe Deo cor superbum, quasi terram reprobam et maledicto proximam, quod prius videbatur terra bona et fertilis, redigetur profecto in solitudinem, spinas et tribulos germinans peccatorum, et solis vitiorum bestiis patens. Et peccatores conterendos ex ea. Videat charitas vestra, fratres charissimi. Regnante in pectore nostro vera humilitate, semper ad peccatorum nostrorum recordationem excitamur, semper ac subtiliter examinanda, etiam bona quae facimus, provocamur. At superbia omnia quae humilitatis sunt depascente, cogitationes, quibus ex commissorum memoria solebamus compungi, a cordis nostri extruduntur arcano: et hoc est de terra peccatores conteri, debitorum recordationem elatione subintroeunte deleri. Porro per lunam fidem, per solem charitatem, per stellas caeteras virtutes intellige: quae omnia, si superbiae fuerint tenebris obvolutae, nihil luminis, nihil gratiae, nihil quod Deo placeat, nihil quod expediat proferent, sed totam animae substantiam impietatis et infidelitatis horrore suffundent. Unde necesse est ut super hujusmodi corda, quasi super urbes contrarias sibi muro obstinationis clausas, turribus elationis munitas, visitet Dominus mala, quae faciunt, ulciscens in omnes adinventiones eorum, et visitans in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum. Superbi quippe et infideles dicuntur et impii, non tam in hominem quam in ipsum Deum saevientes. Videte quam pestiferum malum, quod a divinitatis coepit injuria, quod de angelo diabolum fecit, quod hominem de paradiso expulit, dum ille divinae potentiae, iste scientiae aequalitatem affectat. Itaque quicunque putat se aliquid esse, cum nihil sit, ipse se seducit. Et quicunque putat scire se aliquid, nondum intelligit, quomodo oporteat eum scire. Utinam quicunque tales sunt, visitet eos Dominus in virga correptionis suae, quiescere faciens superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humilians. Expedit itaque superbis, ut ait quidam sanctus, ut in aliquod manifestum peccatum incidant, ut humilientur, fiatque illud, quod scriptum est: Auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum revertentur. Spiritus nempe hominis proprie spiritus est superbiae. Quo ablato, ad pulverem suum, id est, ad propriae fragilitatis cognitionem revertitur, ut emittatur ei Spiritus Dei, qui non requiescit, nisi super humilem et quietum, et trementem sermones ejus: ut ita recreetur et renovetur, proficiatque in virum perfectum, et in hominem rationi per omnia consentientem: et sic sit, quod hic scriptum est: Pretiosior erit vir auro, et homo mundo obrizo. Quod ut fiat, oportet, ut coelum, id est spiritus ex Dei timore turbetur; et terra, id est corpus, de loco suo moveatur; pessimae scilicet consuetudini suae, desideriisque renuntians. Eia fratres mei, sicut pluries experti estis, etiam turbato spiritu, difficile a malae consuetudinis loco receditur; difficile usus dediscitur; difficile cutis ossibus carnique inhaerens deponitur. Sed tamen insit ei ex timore humilitas, pavor ex humilitate: et erit sicut damula fugiens, et sicut ovis. Omni animae, fratres mei a pessimae consuetudinis suae loco recedere cupienti duo quaedam necessaria sunt, ut videlicet sicut damula ante insequentes, ita illa timens ac tremens materias fugiat peccatorum; et sicut ovis simplicitatis exemplar nec tondenti irascitur, nec resistit mactanti, ita illa se simpliciter subdat corripienti, simpliciter sustineat objurgantem. Et ita destructa urbe superbiae, lapidibusque vitiorum, de quibus fuerat aedificata, dispersis, cum fuerit anima vera humilitate fundata, non erit qui eos ulterius congreget, et suscitet ruinas urbis. Tunc unusquisque ad populum suum revertetur, et singuli ad terram suam fugient. Cum omnes nequam spiritus omnium sint amores incentoresque vitiorum, alius tamen proprie, propter turpiorem circa libidinum sordes affectum, dicitur spiritus fornicationis; alius, pro eo quod se plus in humanae mentis elatione delectet, spiritus superbiae; alius, quod frequentius suggerat avaritiam, spiritus avaritiae. Haec cum fuerint per Dei gratiam a corde poenitentis expulsa, convertetur unusquisque ad populum suum; spiritus fornicationis ad immundos, et sic de caeteris; et singuli ad terram suam fugient, in illis qui eorum faventes suggestioni, quae terrena sunt sapiunt, qualemcunque requiem sibi quaeritantes. Infelix anima, quae expulso ab alio, cuilibet daemoni in se locum parat, propriumque sucipit hostem, ab eo nimirum gladio iniquitatis ferienda. Quis tam pravus est, in quo aliqua non inveniatur aut virtus, aut similitudo virtutis? Sed susceptus hostis antiquus in corde ipsam etiam speciem sanctitatis tollit, ut sint novissima hominis illius pejora prioribus. Cui etsi aliqua utilis supervenerit cogitatio, facile ab eo qui totum occupat exstinguitur, ne ad fructum possit pervenire salutis. Ideo infantes eorum alliduntur in oculis eorum; cogitationes scilicet bonae, sed adhuc tenerae, superveniente quadam cordis duritia, conteruntur. Diripiuntur domus eorum; quoniam quidquid boni est in conscientia, a malignis spiritibus depraedatur. Quorum etiam uxores, id est affectiones, quibus ad filios bonorum operum procreandos, quasi legitimo usi fuerant matrimonio, foedis amoribus et cogitationibus sordidis maculantur. Jesu bone, quando respicies, ut restituas animam meam a malignitate ista, et ab his leonibus unicam meam? Utinam, Domine, suscites super nos Medos, bonos scilicet angelos, ut apprehendant arma et scutum, utpote fortes a forti, potentes a potente, ut omnia haec tentamenta nobis in mensura disponant, non patientes nos tentari supra quam possumus ferre; sed faciant cum tentatione proventum, ut sustinere possimus. Hoc autem sciendum, fratres, quia Medi isti eos qui saeculari sapientia tument, contemnunt; et eos qui in vana eloquentia gloriantur, despiciunt: argentum enim non quaerunt, nec aurum volunt; sed ipsos libenter visitant, ipsis gratanter assistunt, contra eos pugnantibus se libenter opponunt; qui sagittis parvulos interficiunt, qui lactantibus uteris non miserentur, nec super filios parcit oculus eorum: sed hoc in diem crastinum reservemus. Dominus autem Jesus nobiscum sit, ut scrutantes Scripturas, in eis ipsum inveniamus, qui in manibus prophetarum assimilatus est, et apostolorum vocibus prolatus; qui cum Patre et Spiritu Sancto vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XIV. De eo quod scriptum est: « Et ait Babylon (Isa. XIII) , » etc.

Diximus, cum in principio de oneribus tractaremus, duobus modis onus Babylonis vel Philisthiim posse intelligi, id est et secundum quod premuntur, et secundum quod premunt. Descripto igitur onere Babylonis, secundum quod tempore Antichristi, civitas diaboli civitatem Dei, id est Ecclesiam premet; ad ipsius oppressionem convertit propheta sermonem. Et erit, inquiens, Babylon illa gloriosa in regnis, inclyta in superbia Chaldaeorum, sicut subvertit Dominus Sodomam et Gomorrham; Babylone mundum significari saepe jam diximus, sed hoc loco ipsum signat mundum, quem semper constat esse immundum; mundum scilicet, qui in maligno positus est: mundum, pro quo non orat qui vincit mundum: mundum, de quo eliguntur qui vincunt mundum. Non pro mundo, inquit, rogo, sed pro his quos dedisti mihi de mundo. O munde immunde, quid superbis? Nunc quidem gloriosus es in regnis, nunc inclytus es in superbia daemoniorum, vel principum pessimorum. Chaldaei quippe quasi daemones interpretantur. Eia, fratres, quam gloriosa sibi videbitur Babylon, civitas illa confusionis, civitas reproborum, quando ei, tempore Antichristi, in omnibus regnis terrae saeviendi potestas tribuetur! quamque inclyta in superbia, et sublimitate principum terrenorum faventium sibi! qui quasi daemones non tam corporum stragem, quam animarum quaerent perniciem. Sed quid gloriaris, o Babylon! Audi, quaeso, prophetam: Erit Babylon illa gloriosa in regnis, inclyta in superbia Chaldaeorum, sicut subvertit Dominus Sodomam et Gomorrham. De regione illa Sodomorum et Gomorrhae dictum est, quia erat quasi paradisus Domini, antequam subverteretur a Domino. Quae ita subversae sunt, ut nullum sit in eis pristinae venustatis vestigium, sed adhuc tetra quaedam mortis effigies sulphure ac bitumine intolerabili fetore infernalium poenarum imaginem praeferat, et poma fumo plena, lacusque nihil vivum in se recipiens, Sodomitani sceleris detestando horrori testimonium praebeant. Ibi omnia contra naturam ubi primum lex naturae legitur corruisse. Merito foedum illud contra naturam detestabileque peccatum, foeda et horrenda reliquit vestigia, ut advertant homines, quibus suppliciis subdantur in inferis, quos fumus excaecat, quos fetor corrumpit, quos immunditiae viscus instar bituminis aeternis vinculis ligat, quos flamma vorax depascit, nec consumit. Hic est finis deliciarum tuarum, o Babylon, quae miseris mortalibus ibi veneni tui dulcedinem spargis, unde oculus avertitur prae horrore, animus prae pudore, sermo prae turpitudine! Omnis creatura naturalem ordinem suae conservat naturae, diversorum sexuum conjunctione, suo singulis generi posteritatem procreantibus; solus homo in contemptum Dei, in contumeliam sui, in omnium rerum injuriam, tantae perversitati propriam exponit naturam, ut totum quod Deus instituit, quod ratio probavit, quod confirmavit usus, pervertere non formidet. Vae tibi, civitas confusionis, quae tot hodie hujus flagitii tabe corrumpis, ut merito Sodomitana et Gomorrhaea subversio a justo retributore paretur, ut eis similis videaris in poena, quibus te similem exhibuisti in culpa. Et tu ergo sicut Sodoma et Gomorrha subverteris, ut gloriae tuae, divitiarum tuarum, potentiae tuae, immundarumque voluptatum tuarum, nulla tibi saltem sit, nisi ad poenam, recordatio; sed sit tibi pro suavi odore fetor, vermes pro cultu, pro libidine incendium, pro brevi voluptate aeternum supplicium. Non habitabitur, inquit, usque in finem: et non fundabitur usque ad generationem et generationem. Sileant haeretici, qui Babylonem apud inferos visitandam, post multa licet tempora, mentiuntur, cum aeternus sit ei prophetatus interitus, quae nec ulterius habitari, nec deinceps posse fundari, prophetica auctoritate convincitur. Nec ponet ibi tentoria Arabs, nec pastores requiescent ibi. Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. Nunc certe tempus miserendi, cui succedet tempus judicandi. Nunc tempus convertendi ad Dominum, cui succedet tempus remunerandi. Ponit in Babylone tentoria sua Arabs, qui interpretatur occidentalis, vel vespertinus; Christum utique significans, qui nos mane conducit, ad vesperum remunerat Non enim primum, id est mane, bonum vinum ponit; et ad vesperam, cum fuerint inebriati, tunc id quod deterius est; sed semper mane quod durum est praerogans, quod dulce ac jucundum reservat in vesperam. In hoc, inquit, mundo pressuram habebitis. Et: Mundus gaudebit, vos autem contristabimini. Hoc mane, id est primum. Quid postea? Tristitia vestra convertetur in gaudium. Quando? Utique ad vesperam. Ideo vae tibi terrae, cujus principes mane comedunt; quoniam ob delicias temporales quibus nunc abutuntur, eas, quae ad vesperam retribuentur, in fine videlicet temporalis hujus diei, amittunt. Dicitur occidentalis, non tam ad ortum hominis quam ad occasum respiciens; non initium operis, sed finem semper attendens. Habet hic tentoria sua Arabs; sanctos videlicet, qui peregrinantur in hoc mundo, et instar tentorii huc atque illuc a Dei Spiritu transferuntur, non habentes in hac Babylone, ubi ponuntur nunc ut tentoria, manentem civitatem; sed futuram, quae in coelo est, inquirentes Ponuntur autem, ut Babylonem expugnent, clamentque cum propheta: Fugite de medio Babylonis, et salvate unusquisque animas vestras. Ibi etiam modo requiescunt pastores, in fide et bonis operibus conversorum gloriantes. Igitur nunc tempus est fugiendi de medio Babylonis; nunc tempus ad coelestia tentoria transmigrandi; nunc etiam tempus pastorum se doctrinae ac legibus submittendi. Subversa autem urbe furoris subversione finali, sanctisque ad coelestia regna translatis: non ponet ibi tentoria Arabs, nec pastores requiescent ibi; quia frustra apponitur medicamentum, ubi nullum potest sperari remedium. Sed requiescent ibi bestiae, et replebuntur domus eorum draconibus, etc. Haec si ad ultimam Babylonis eversionem, qua detrudetur in stagnum sulphuris cum pseudo prophetis, sicut scribitur in Apocalypsi, referre voluerimus: vis litterae videtur inferenda, ut ostendi possit quomodo in Babylone jam damnata bestiae, sive vitia, sive maligni spiritus intelligantur, valeant requiescere: nisi forte ideo daemones in damnatis dicantur requiescere; quia, cum a bonis malisve tentandis cessaverint, in eorum cessabunt[ requiescent] suppliciis, quos ad suae nunc voluntatis consensum illexerint.

Si autem domus uniuscujusque conscientia propria est, tunc replebuntur domus ejus draconibus, quando vitia quae nunc jucunda videntur, et dulcia in hominis conscientia, draconis speciem praeferent; cujus et faciem horreat, et flammam non ferat. Dicuntur enim hae bestiae terribilis esse vultus, naturae tam igneae, ut flammas ex se emittere videantur. Ita profecto vitia et peccata quae nunc delectant, damnatis apparebunt horrenda, et materiam aeterni incendii administrantia. Sed et singula quaeque crimina, quibus hic homines delectabiliter implicantur, speciali recordatione miserorum conscientiam contorquebunt: unde et habitare ibi struthiones, et saltare ibi pilosi, et respondere sibi ululae, sed et Sirenes in delubris voluptatis, perhibentur. Per struthiones igitur simulatio hypocritarum, per pilosos incentiva libidinum, per ululas susurratio detrahentium vel murmurantium, per Sirenas fallacias intellige adulantium. Struthio quippe pennas habet, quibus tamen a terra non elevatur; quia hinc pondus corporis, hinc raritas pennarum similitudinem quidem volandi praestant, sed usum negant. Exprimit ergo natura avis vitium simulatoris, qui in facie quidem praefert signa virtutum, cum in occultis prematur pondere vitiorum; qui magna loquens et parva operans, coelestia sonans sed terrena cogitans; scientia splendens, intentione scatens, in altum alas erigit, quasi jam volaturus ad sidera, sed mens suis cupiditatibus vincta totum corpus deprimit in ima. Sed pilosus qui incubo dicitur, animal petulcum et hispidum, et semper ad coitum aestuans, libidinum significat incentiva, quibus Esau pilis obsitus vitiorum post illecebras gulae, quibus primogenita sua vendidit incitatus, alienigenarum se illicita conjunctione foedavit; et simul patris et matris offendens oculos, benedictionem primogenitis debitam amisit. Videat charitas vestra. Primo venationi deditus, exteriora interioribus, vana seriis, inquietudinem quieti praetulit: deinde gulam non frenans, primogenita perdidit; postmodum in utriusque parentis offensam pudicitiam perdidit; postremo a paterna benedictione excludi promeruit. Haec cum plurimis hodieque actitari utinam nesciremus, qui spiritualem dulcedinem, quae ab intus tantum sentitur, fastidientes, et exteriores consolationes vagasque discursiones curiose sectantes, primum se ventris subjiciunt servituti, ob ejus delicias primogenitorum suorum gloria, abrenuntiationis scilicet se meritis defraudantes, et sic libidinis adusti incendio, ad benedictionem patris, quae in fructu virtutum exspectatur, non attingunt. Ululae corvinae dicuntur magnitudinis, protenso collo, respersae maculis: quae, rostro in palude defixo, dirae vocis vel stridoris sonum emittunt. Rogo quid detractoribus maculosius? Habent quippe detractores hoc proprium, ut semper vituperationibus, quibus alios infamare nituntur, parvas aliquas laudes admisceant, et ita omnem derogationis suae sermonem maculosum contrariis sententiis reddant. Porro adulatores Sirenis congrue comparantur, qui blando quidem, sed mortifero sono audientis aurem demulcent, et nisi prudentius aure obturata transierit, in scopulos superbiae, vel in praesumptionis Charybdim inducent. Laudatur enim peccator a talibus in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur. Infelix, qui se talibus credit, relictoque propriae conscientiae testimonio, alieno se judicio deludendum exponit. Miseri, quibus Dominus per prophetam exprobrat, dicens: Prophetae prophetabant mendacium, et sacerdotes applaudebant manu, et populus meus dilexit talia. Sequitur: Prope est ut veniat tempus ejus et dies ejus non elongabuntur. Omne quod nobis videtur longum, Deo brevissimum est, quoniam mille anni ante oculos ejus tanquam dies hesterna quae praeteriit. Et certe breve est omne quod transit, breve totum quod aliquando finis concludit. Vult proinde Spiritus sanctus, ut in aeternitatem oculos figamus, nec tempus fugax ullius longitudinis aestimemus. Prope est, inquit, ut veniat tempus ejus. Cujus ejus? Illius certe, de quo praemiserat: Ecce dies Domini venit crudelis, etc. Dies igitur Domini tempus Domini est, in quo boni probabuntur, ficti prodentur, perfecti coronabuntur, reprobi punientur. Quando istud erit? Quae dilationis hujus causa? Differtur sane, donec plenitudo gentium introeat, et sic omnis Israel salvus fiat. Itaque antequam ista coeperint actitari, miserebitur Dominus, et eliget adhuc de Israel. Eia fratres, stat adhuc sententia illa gravis super Jacob, quam idem iste propheta, in priori hujus parte, ab ipso Domino dicit esse prolatam. Excaeca, inquit, cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos claude, ne forte videant oculis suis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertantur et sanem eos. Veniet dies, cum auferetur ab eis velamen, ut et ipsi revelata facie gloriam Domini mei Jesu Christi speculentur; cum nuntiatum fuerit Jacob: Joseph filius tuus vivit, et dominatur in tota terra Aegypti. Tunc quasi de gravi somno infidelitatis evigilans, Vadam, inquit, et videbo eum antequam moriar. Miserebitur enim Dominus Jacob, cui nunc in fide gentium adversari videtur, vocans non plebem suam plebem suam, et non dilectam dilectam, et non misericordiam consecutam, misericordiam consecutam. Miserebitur enim Dominus Jacob, et eliget adhuc de Israel. Adhuc, inquit, eliget de Israel. Elegit primum apostolos et discipulos, et multitudinem credentium de Israel, ut primitiva Ecclesia fundaretur; eliget et in fine saeculi plures, quibus ultima saeculi tempora adornentur. Nomine autem electionis intelligimus nunc omnes Judaeos, quos tempus illud juverit esse salvandos. Si quaeritis vobis distingui inter Jacob et Israel, et inter miserationem et electionem, infirmiores intellige per Jacob, quorum miseretur ne pereant; perfectiores in Israel, de quibus eligit ad alios docendos et regendos. Sequitur:

Et requiescere eos faciet super humum suam. Quae est ista humus? An terra illa promissionis, quae eorum quondam fuit, a qua evulsi sunt, et dispersi per orbem terrarum? sed et nos, charissimi, cum destructa fuerit in nobis Babylon, cum fuerimus Jacob, Babylon, inquam, id est amor mundi, ubi profecto sunt bestiae spirituales de quibus Propheta: Ne tradas, inquit, bestiis animas confitentes tibi: ubi dracones, immundi scilicet spiritus locum habent; ubi simulatio regnat, libido inquietat, detractio laniat, dissolvit adulatio; cum, inquam, haec omnia mundialis amoris fuerint deleta, miserebitur nostri Dominus. Jacob quippe luctator interpretatur. Quae est ista lucta? Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Quae lucta? Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus mundi rectores. Quae lucta? Regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud. Quae lucta? Nemiremini, si odit vos mundus, quoniam me prius odio habuit. Habemus igitur luctam cum carne, luctam cum daemone, luctam cum mundo, cum Deo. Prima incipientium, secunda proficientium, tertia eorum qui probantur, quarta eorum qui perficiuntur. Prima laboriosa, secunda periculosa, tertia, taediosa, quarta fructuosa, Rogo, quid tam laboriosum quam in seipso, et contra seipsum habere conflictum? Intus est ignis, quem nos et fovere oportet, et cavere. Nam si non fovetur, natura obruitur; si non cavetur, castitas periclitatur. Hinc timor, hinc luctus, hinc lacrymae, ignorantibus metas necessitatis, expavescentibus negotium voluptatis, non audentibus debitum naturae negare, volentibus gulae frenum sobrietatis imponere. Cum putant consulere necessitati, fomentum praestant voluptati; et cum subtrahunt, quod putant necessarium, in aliis quae aeque diligunt bonis, sustinent detrimentum. At contra spirituales nequitias periculosa nimis lucta est, quibus mille ad nocendum sunt artes, utpote tot annorum millibus in tali negotio exercitatis. Inter omnes daemonum insidias illa tamen periculosior est, qua se transformant in angelos lucis, similitudine virtutum vitia palliantes, et in calice aureo venenum miseris propinantes. Tunc non est colluctatio adversus carnem et sanguinem, quando, carne jam superata, daemonum nos calliditas iniqua deludit, suadentes vitia per virtutes, vel propter virtutes superbiam. Porro duobus brachiis mundus iste contra nos luctatur, prosperitate et adversitate. In parte prosperitatis est rerum temporalium abundantia; in abundantia pax, in pace securitas. Similiter et laudes hominum, amicitia divitum, benevolentia et fides sociorum, favor et gratia subditorum. Nihilominus et sanitatem corporis, et bonam valetudinem membrorum, quidam prosperis aestimant adjungenda. Eia, fratres, quantum hoc brachio suo mundus nos premat, quam adversum nos luctetur, quam saepe miseros incautosque dejiciat, quis facile dixerit? Quam rarus, qui non in prosperis vel modice relaxet animum a solita gravitate; qui non in abundantia sit parum remissior; et in humana laude parum hilarior, in principum benevolentia aliquantulum laetior, in amicorum gratia dissolutior, in favore subditorum insolentior; in corporis virtute austerior! Quicunque igitur Jacob spiritualis esse voluerit, contra haec in prosperis continua lucta se noverit exercendum. At brachium aliud mundi, quod adversitatem diximus, molestum magis est, sed minus periculosum. Ad quod spectat rerum penuria, detractiones, opprobria, persecutiones divitum, odia principum, amicorum proditio, subditorum rebellio, corporis aegritudo. Qualis est nobis, fratres, contra haec omnia colluctatio? Quis est, qui in adversis forte non pusillanimior inveniatur; qui ad opprobria non moveatur, vel contristetur ad detractiones; qui non in persecutionibus iracundior, contra amicum proditorem impatientior? Felix animus, qui in omnibus invenitur superior; sicut in prosperis temperans, ita et constans in adversis. Felix nihilominus ille, qui, etsi vincere ista non valet, optime tamen luctando satagit ne vincatur. Miserebitur enim Dominus Jacob, id est luctatoris, ut si plenam non obtinuerit in hac vita victoriam, finito certamine, coronam mereatur habere in coelis perpetuam. Sane qui in his luctis victor exstiterit, incipiat luctari cum Deo; transiens de Mesopotamia Syriae in montem Bethel, de inferioribus ad superiora, de humanis ad divina, de corporalibus ad spiritualia. Porrige ergo in altum brachia duo, o anima, orationem et meditationem; infer ea in ipsa secreta coeli, ubi Christus est in dextera Dei sedens: insta opportune, importune, ut contempleris faciem ejus, ut descendat ad te, vel te trahat ad se, ut gustes quam dulcis est, et quam mitis et misericors experiaris. Itaque si in oratione tua vel meditatione exarserit coelestium desideriorum ignis; si amorum incentiva flammescant, si aestuans et anhelans coelestibus quibusdam movearis affectibus; et modo quasi comprehensum quem diligis sentias esse praes entem, modo elapsum de manibus doleas et suspires absentem; lucta spiritualis est, nomen tibi Israel imponens; ut non solum miseratione, sed electione dignus habearis. Miserebitur enim Dominus Jacob, et eliget adhuc de Israel: quia qui pugnans in gemitu suo laborat contra vitia, et lavat lacrymis lectum suum, dignus est cui misericordia impendatur; qui autem, vitiis superatis, in virtutum perfectione gloriatur, quasi granum purgatum et electum ad horrea superna transferetur. Et requiescere eos faciet super humum suam. Beatitudo magna promittitur. Humus nostra, caro nostra est. Multi sunt sub ea, multi in ea, pauci vero super eam. Sub ea sunt, quibus carnis concupiscentia dominatur. In ea sunt, qui semper ea quae carnis sunt agunt et meditantur. Supra eam sunt, a quibus ne ipsa insolescat, laboribus et vigiliis atque jejuniis castigatur. Primus carnalis est, secundus animalis, tertius spiritualis. Et a carnis quidem dominatu nos prohibet. Paulus, cum dicit: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus. Quid est obedire concupiscentiis carnis, nisi esse sub carne? Vult etiam nos non in carne esse, qui ait. Carnis curam ne feceritis in desideriis. Audi et hominem supra carnem, ejus desideria viriliter prementem. Castigo corpus meum, et in servitutem redigo. Verumtamen quandiu est, contra quod pugnet, labor est, non requies. Si vero, exstinctis vitiis superatisque passionibus, ita supra carnem sit, ut jam non sit in ea quod premat, profecto super humum suam requiescet. Haec est beatitudo mitibus repromissa, dicente Domino: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram. Sed quia jamdiu laborantes loquendo ad eum locum Scripturae venimus, ubi requies commendatur: justum est, ut in portu silentii modicum quiescentes, animum simul et vocem reparemus; et sic magis idonei inveniamur ad perscrutanda sacramenta Dei et Domini Jesu Christi, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XV. De eo quod scriptum est: « Disjungetur advena, » usque, « Operimentum tuum erunt vermes (Isa. XIV) . »

Sanctus Isaias conversionem Judaeorum, quam in novissimis diebus futuram credimus, sancto Spiritu illuminatus describens: Miserebitur, inquit, Dominus Jacob, et eliget de Israel, et requiescere eos faciet super humum suam. Et addidit: Adjungetur advena ad eos, et adhaerebit domui Jacob. Per advenam populum intellige nationum, qui vocationem Judaeorum, oracula prophetarum videntes impleri, ad eamdem fidem suscipiendam eis conjungi festinabunt. Vel certe ipsa plebs fidelis, quam ipsi eatenus ut advenam exhorruerant, eis dilectione jungetur, quando illae duae, quae fuerant in manu Ezechielis prophetae divisae, erunt in unionem, et secundum alium prophetam, Juda et Israel facient sibi caput unum, et ascendent de terra. Ita populus gentium adhaerebit populo Judaeorum, id est domui Jacob, ut sit illis unus Deus, una fides, unum baptisma Et tenebunt eos populi, Judaeos scilicet Christiani tenebunt charitate, tenebunt sollicitudine, tenebunt affectione. Et adducent eos in locum suum, id est Ecclesiam; locus quippe Christianorum Ecclesia est, quam ille praefigurabat locus, de quo dixit Dominus ad Moysen: Solve calceamentum de pedibus tuis, locus enim in quo stas, terra sancta est( Exod. III). De qua terra propheta subjunxit: Et possidebit eos domus Israel super terram Domini in servos et ancillas. Receptis quippe in Ecclesia Judaeis, quae utique terra Domini est, tanta erit populis exsultatio, tam mira circa eos devotio, ut quos nunc habent persecutores et dominos, tunc in charitate servos habeant et ancillas, secundum illud Apostoli: Per charitatem servite invicem, Et erunt capientes eos qui se ceperant. Ut mihi videtur, mutua illa describitur prophetico sermone dilectio, qua se alterutrum capient Judaei et gentes, et quibusdam quasi brachiis amoris se invicem complectentur, de qua captione Paulus ait: Capite nos; vel: Erunt capientes eos, qui se ceperant, cum sicut fideles ex gentibus, sanctae praedicationis reti plebem Israeliticam ad sinum trahunt Ecclesiae; ita et ipsi conversi ad Dominum, plures ex gentibus, verbo simul et exemplo Christianis legibus subjugabunt. Unde sequitur:

Et subjicient exactores suos. Exactores Judaeorum sunt immundi spiritus, qui diversis erroribus implicatos ad maledicta, et multorum generum vitia compellunt; quos nimirum signo crucis muniti in fine saeculi subjicient; et cum illis data fuerit virtus calcandi serpentes et scorpiones, et omnem potestatem inimici. Et erit, in die illa: cum requiem tibi dederit Deus a labore tuo, et a confusione tua, et a servitute tua dura, qua ante servisti, sumes parabolam istam contra regem Babylonis, et dices: Quomodo cessavit exactor, et caetera. Descriptus est a propheta status Ecclesiae usque ad tempora Antichristi; descripta etiam ipsa persecutio Antichristi, descripta Babylonis spiritualis eversio, descripta et Judaeorum conversio, Nunc ad ipsius Antichristi, vel certe diaboli in Antichristo, vel cum Antichristo subversionem, sanctorumque requiem et exsultationem, mysticum vertit eloquium: et qui de iis, quasi de tertia persona, dura praedixerat, annuntiaturus prospera ipsos alloquitur, dicens: Et erit, cum requiem tibi dederit Deus. Per hanc requiem potest pax illa intelligi, quam forte, destructo Antichristo, usque ad diem judicii habebit Ecclesia; vel illa certe, qua novissime inimica morte destructa, non erit qui impugnet, vel terreat.

Notantur hic tria genera miseriarum, quibus subjicietur genus humanum, ab eis ante tempus illud non facile eruendum, labor, confusio, servitus. Labor ad corpus proprie pertinet, ad mentem confusio, servitus ad utrumque. Tempore quippe Antichristi laborabit Ecclesia, in aliis subacta tormentis; confundetur in aliis, exposita contumeliis; premetur, servitute afflicta tributis. Sed cum ab his omnibus, inquit, illo filio perditionis exstincto requieveris, sumes parabolam istam contra regem Babylonis, et dices: Quomodo cessavit exactor? quievit tributum? Obstupescent sane electi, quod importunus ille exactor tam subito perierit, et sit deletus de terra; qui tam per se quam per satellites suos mundum vexabat, tributis ac tormentis depopulans omnia, et ad sui consensum sceleris trahens. Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium, caedentem populos in indignatione, plaga insanabili. Plaga ista mors aeterna est, qua multi, Antichristo caedente, id est persequente, ferientur: quae quidem plaga insanabilis est, quia in inferno nulla est redemptio; ibi nec locus poenitentiae, qua peccata purgentur; nec confessionis remedium, quo curentur; nec acceptabilis satisfactio, qua sanentur. Subjicientem, inquit, in furore gentes, et persequentem crudeliter. Conquievit et siluit omnis terra; gavisa est et exsultavit. Regnante Antichristo ubique labor, ubique clamor, ubique dolor. Quo divina virtute prostrato, videbuntur quiescere omnia, silere omnia, exsultare omnia; qui a jam non erit luctus, neque clamor, neque ullus dolor, quia priora transierunt. Abietes quoque laetatae sunt super te, et cedri Libani. Per abietes accipe sublimes in sapientia; per cedros excellentes potentia. Haec ligna ad constructionem templi vel ornatum a sapientissimo Salomone assumpta, sacrae Scripturae prodit historia. Sicut autem templum illud figuram praeferebat Ecclesiae, ita per abietes et cedros, quae caeteras arbores et proceritate vincunt, et odore praecellunt, sublimes in Ecclesia, qui bonae opinionis odore pluribus innotescunt, intellige. Qui tunc temporis tanto habebuntur sublimiores, quanto persecutionis tempore inventi fuerint fortiores. Quorum vox exsultantium et gloriantium a propheta subjungitur: Ex quo dormisti, non ascendit qui succidat nos. Somnus iste mortem significat. Mortuo quippe Antichristo, non erit qui cedros abietesve succidat. Non ascendit. Ascensus superbiam, vel potentiam, vel prudentiam exprimit, ut intelligas nullum post eum tanta superbia erigi, vel exaltari potentia, vel callere prudentia, ut in paradiso Dei, in Ecclesia videlicet, quoslibet perfectos quasi cedros et abietes a fidei possit fundamento succidere; sive per superbiam saeviendo, sive per potentiam opprimendo, sive per prudentiam seducendo. Bene ergo dicitur: Ex quo dormisti, non ascendit qui succidat nos. Sequitur:

Infernus subter conturbatus est in occursum tui; suscitavit tibi gigantes. Omnes principes terrae surrexerunt de soliis suis, omnes principes nationum. Principes terrae vel nationum contrarias fortitudines aestimo interpretandas: quae in hominibus terrena sapientibus, vel gentibus ab Antichristo seductis, singulae in singulis, quasi principes in soliis, tunc temporis residebunt. Quorum omnium potentissimus, quasi caeterorum rex, Antichristi corpus et animam quasi omnibus aliis excellentius sibi solium vindicabit. Hi igitur principes cum regis sui conatum, quem per organum illud suum moliebatur, Christi virtute evacuatum conspexerint; territi de soliis suis, his videlicet quibus praesidebant, fugabuntur, et ruinam ejus admirantes quasi respondebunt et dicent: Et tu vulneratus es sicut et nos, nostri similis effectus es, detracta est ad inferos superbia tua. Et est sensus: Quanto altius te extulisti, tanto profundius corruisti. Concidit cadaver tuum. Cadaver principis tenebrarum ipse Antichristus potest non inconvenienter intelligi: quem prae omnibus suae malitiae animabit, et pessimae ejus voluntati quasi vitalem flatum effectum malitiae ministrabit. Quod ejus cadaver tunc concidet, quando eum Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui. Subter te sternetur tinea, et putredo, et operimentum tuum erunt vermes. Poena aeterna, quae totam vel diaboli, vel Antichristi substantiam occupabit, satis manifeste describitur. A parte inferiori tinea demolietur, a parte superiori vermes corrodent, putredo intus consumet. Tinea pro jucunditate, vermes pro crudelitate, putredo pro libidine. Vel tinea pro illicita locutione, putredo pro illicita cogitatione, vermes pro illicita actione. Vel tinea, quae occulte et quasi insensibiliter consumit, diaboli est suggestio; putredo, quae horrorem et fetorem generat, immunda delectatio; vermes, qui manifeste corrumpunt, consensio. Ex his autem omnibus materia nascitur suppliciorum, sive intus in conscientia, sive exterius in poena. Haec breviter exponendo transcurrimus, animo scilicet ad aliena festinante. Recolite, charissimi, quia de Domino Jesu praesentiam suam discipulis subtracturo scriptum est: Convescens praecepit eis ab Jerosolymis ne discederent. Pacem enim Jerusalem significat. Pacem itaque commendamus vobis, pacem praecipimus vobis. Ipse enim Christus, qui est pax nostra, faciens utraque unum, conservet vos in unitate Spiritus, et in vinculo pacis, cujus vos protectioni et consolationi sub alis Spiritus sancti commendo, ut ipse vos mihi, et me vobis cum pace et incolumitate restituat. Quod ipse concedat, qui vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XVI. De eodem capitulo moraliter exposito.

Ecce adsum, filii mei charissimi, gaudium meum, et corona mea in Domino. Dies ista dies mihi exsultationis et laetitiae, quandiu desideravi ut viderem, et desiderium pauperis exaudivit Dominus! O amor quam suaviter uris absentes! quam delectabiliter pascis praesentes! nec tamen satias esurientes, donec ponas Jerusalem pacem, et adipe frumenti saties eam. Haec est pax, cujus primitiis interim refocillati gustatis quam bonum et quam jucundum sit habitare fratres in unum. Haec est pax, quae quodam praegustu charitatis vos pascit in via, ejus plenitudine satiandos in patria. Eia, fratres dulcissimi, totum quod vivo, totum quod scio, vestris profectibus offero, vestrae devoveo utilitati. Utimini me, ut libet, nec parcatis labori meo, ubicunque servire poterit profectui vestro. Redeamus ergo, si placet, imo quia placet, ad opus quod intermisimus; et coelestes thesauros, quos sub tegmine parabolarum sanctus recondidit Isaias, lumine nos veritatis sancto Spiritu profundente, rimemur. Describens quippe parabolam, quam contra regem Babylonis populus ab ejus tyrannide liberatus assumet: Et erit, inquit, in die illa, cum requiem dederit tibi Deus a labore tuo, et a confusione tua, et a servitute tua dura, qua ante servisti: sumes parabolam hanc contra regem Babylonis. Itaque parabolam intelligamus ut parabolam, non arbitrantes eam contra Nabuchodonosor terrenae illius principem Babylonis, sed potius contra eum, qui ab aquilone est, principem confusionis, esse prolatam. Sed quia haec ultimo illo sermone quem de his ad vos habuimus, allegorica interpretatione transcurrimus: ea ipsa nunc moraliter prosequamur. Si quis igitur nostrum aliquando in confusione vitiorum positus, ac jugo iniquitatis oppressus, jam se gaudet et a labore quiescere, et pro transactis nihil confusionis habere, jugum quoque pessimae servitutis abjecisse sumat parabolam hanc contra regem Babylonis. Labor in vitiis est, requies in virtute, confusio in libidine, securitas in castitate; servitus in cupiditate, libertas in charitate. Est quippe labor in vitiis, labor pro vitiis, labor contra vitia. Labor in vitiis, quando, ut pessima desideria expleantur, laborem multis antiquus hostis importat. Labor pro vitiis, quando quis pro malis quae fecit, vel invitus affligitur, vel volens labore poenitentiae maceratur. Labor contra vitia, quando conversus ad Deum diversis tentationibus fatigatur. Est etiam confusio in vitiis, confusio pro vitiis, confusio contra vitia. Confusio in vitiis, quando homo pessimis passionibus dissipatus non ratione regitur, sed vitiorum tumultu confuse agitatur. Confusio pro vitiis, quando quis deprehensus et convictus criminis alicujus, confunditur; vel poenitens et confitens quae commisit, salubri confusione purgatur. Porro contra vitia confusio, quando homo conversus ad Deum, tentationi quam patitur expertae confusionis recordatione resistit. Clamat Dominus in Evangelio: Venite ad me, qui laboratis, et onerati estis. Habes alias scriptum de quibusdam: Ut inique agerent, laboraverunt. Quis labor latronibus furibusve, ut vel viatorem opprimant, vel patremfamilias domo perfossa despolient? Quis labor adulteris vel fornicatoribus, ut male cupitis potiantur amplexibus? Sed et avaro agris vel thesauris inhianti alienis labor non modicus est; et si non corporis, tamen cordis. Hunc laborem sequitur confusio; quia, sicut in virtutibus ordinis est pulchritudo, ita in peccatis tumultus et confusio. Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati. O dura servitus! quae etiam animum renitentem plerumque cogit ad vitia, cum violentia malae consuetudinis ad illud impellitur vitium, quod jam detestatur, ut mirum in modum et peccatum ita velit, ut ploret. A quibus omnibus, cum homo fuerit liberatus, sumet parabolam hanc contra regem Babylonis, et dicet: Quomodo cessavit exactor, quievit tributum? Audi Dominum nostrum Jesum in Evangelio dicentem Petro: Reges gentium a quibus accipiunt tributum? a suis, an ab alienis? Et Petrus: Ab alienis. Cui Dominus: Ergo, inquit, liberi sunt filii. Sunt igitur tres exactores tributa exigentes: Caesar, diabolus, et Deus. Caesar imaginem suam impressam nummo, quam homini in signum suae dominationis imposuit, quasi exactor importunus extorquet. Diabolus similitudinem suam, quam consentienti sibi animae affectu vitiorum, stylo consuetudinis vitiosae inseruit, durus ac crudelis exactor quotidianae turpitudinis solutione requirit. Deus imaginem suam quam naturae animae rationalis impressit, a sua rationabiliter exigit creatura. Ad imaginem quippe et similitudinem Dei creatus homo, quandiu se alterius non subdidit potestati, non cogebatur solvere, quod constabat cum non debere. Sicut autem Dei quaedam similitudo lucet in virtutibus, ita similitudo diaboli in vitiis aestimatur: a qua ejus similitudine tandiu homo liber est, quandiu non praebet suadenti consensum. Consensus quippe in animam ipsam quodammodo diaboli similitudinem levi, ut ita dicam, tractu depingit. Quando vero consensu prorumpit ad actum, jam plenam ejus imaginem affectu peccandi sibi miser imponit. Sicut in homine peccato mediante diabolus potestatem accipiens, cum eum jugo malae consuetudinis oppresserit, quotidianum peccati tributum ab eo intolerabilis exactor exstorquet. Sed, sicut Pharao plebem Israeliticam in luto affligens et latere plures sub se legitur habuisse exactores, ita princeps ille tenebrarum ad hoc tributum exigendum singulis suorum singulos imputat impulsores, qui eis labores indicant, et suggestionibus incautos concutiant, duraque peccati servitute depressos in sordidis operibus desudare compellant. Sed, o quaecunque es anima, quam ab hac infelicitate Dei pietas liberavit, praestat tibi requiem a labore tuo, et concussione tua, et a servitute tua dura, qua ante serviisti. Miraris certe quod tam facilis tibi est continentia, quae tibi impossibilis videbatur; miraris quod inolitae consuetudinis jugum evanuit, ad quod deponendum etiam conatum omnem desperatio innata subtraxerat. Sume ergo parabolam contra regem Babylonis. Exsulta cum tremore; clama cum stupore: Quomodo cessavit exactor? quievit tributum? Institit quotidie spiritus fornicationis, alicujus turpitudinis et immunditiae tributum exigens; nec erat repellendi facultas, vel virtus resistendi. Quomodo ergo cessavit exactor, quievit tributum? Insurgens in me spiritus irae ad verba furoris crebrius compellebat; nunc spiritus gulae ad negatos vel illicitos cibos excitabat appetitum; nunc amarum silentium quotidiani murmuris et detractionis a me exigens nummum, magistris intractabilem, impatientem me sociis exhibebat. Spiritus acediae omnem statum meae tranquillitatis evertens, et horrorem solitudinis, et quietis odium ingerens, discursiones inordinatas, signa vana vel periculosa me sibi solvere compellebat. Spiritus superbiae ipsam interiorem cordis mei sedem pervadens, nunc subjectionis impatientem, nunc cupidum dominationis faciebat; nunc ambulare in magnis et mirabilibus super me, caeteris despectis, compellebat; nunc meipsum praeferre melioribus, cunctorumque profectibus invidere persuadebat. Quomodo ergo cessavit exactor? quievit tributum? Nunquid in virtute mea? Nunquid in gladio meo? Absit! Quomodo ergo? Certe Dominus contrivit baculum impiorum, virgam dominantium. Dominus conterens bella, Dominus nomen est illi. Gloria tibi, Domine Jesu, qui non permittis nos tentari supra quam possumus. Non dedisti gladium in manu hostis, sed baculum, vel virgam. Gladius enim exstinguit; virga vel baculus affligit. Denique vox tua est ad Satan de beato Job: Ecce in manu tua sunt cuncta quae possidet; tantum ne in eum extendas manum( Job I). Deinde, cum dedisset ei in corpus ejus potestatem: Verumtamen, inquit, animam ejus serva( Job II). Data est virga, datus est baculus; sed negatus est gladius. Virga data est, quando concessum est ei adimere temporalia. Datus est et baculus quando in ipsum corpus ejus saevire permissus est. Negatus est gladius, quando ab animae exstinctione prohibitus est. Percutit itaque virga, quando ea quae foris sunt tangit. Percutit baculo, quando corpus ipsum affligit. Percutit gladio, quando a corpore animam excutit. Hac triplici tentatione adversus martyres jamdudum desaevit diabolus: quibus etiam in fine saeculi adversum fideles per diabolum saeviet Antichristus. Contra nos qui in medio duorum temporum positi sumus, quoniam ei gladius ademptus est, virga baculoque contendit. Itaque, quando rerum temporalium damno percutimur, virga est; quando aegritudine vel alia carnis afflictione, baculus est. Virga quoque percutit, quando suadet delectatione; baculo, quando trahit ad consensionem; gladio, quando compellit ad actum. A quibus omnibus cum fuerimus liberati, ad nos vox ista pertinebit: Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium. Impii sunt daemones, qui non amore justitiae, nec corrigendi affectu, sed ex sola malitia plagas mortalibus, quibus justo Dei judicio dominari permittuntur, vel ac tempus ut purgentur, vel in aeternum ut puniantur, inferre non cessant. De quorum malitia apte subjungitur: Caedentem populos in indignatione, plaga insanabili. Plaga ista insanabilis ad reprobos pertinet, qui in baculi virgaeve percussione murmurantes, affligi possunt, sed sanari non possunt. Et addidit: Subjicientem in furore gentes, et persequentem crudeliter. Multis quippe tentationibus subjicit sibi gentes spiritus nequam, non amore justitiae, sed in furore persequens eas crudeliter; non sicut Christus misericorditer, qui percutit, ut sanet; mortificat, ut vivificet; deducit ad inferos, ut reducat. Conquievit et siluit omnis terra; gavisa est et exsultavit. In terra cordis nostri, et in terra carnis nostrae, quando diversis tentationibus fatigamur, qualis tumultus est, qualis clamor vitiorum, quos sequitur innumerabilium exercitus peccatorum! O quanta felicitas quando conquiescit et silet omnis terra, quando in carne nostra quiescunt incentiva libidinum, aculei delectationum, spinae immundarum passionum, superbiae tumor, irae impetus, suspicionis vel indignationis susurrium! Cum autem quieverit, et siluerit clamor vitiorum, sequitur jucunditas exsultatioque virtutum. Gavisa est, inquit, et exsultavit. O quale gaudium! qualis exsultatio quando in hominis conscientia omnia laeta sunt, omnia pacifica; quando contrito sub pedibus Satana, omnique macula vitiorum expulsione deleta, in solis virtutibus anima gloriatur! Unde sequitur:

Abietes quoque laetatae sunt, et cedri Libani. Per abietes et cedros arbores sublimes et odoriferas, virtutes intellige, quarum cacumen coelum tangit, mundum bonae opinionis odore perfundit. Tunc vere virtutibus laetatur conscientia quando et sublimes sunt coelestium intentione, et famae integritate odoriferae. Hoc est, quod ait Apostolus: Providentes bona, non tantum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Cum igitur abietes et cedri laetatae fuerint, id est, cum virtutes vitiis succedentes salutari laetitia mentem perfuderint: Ex quo dormisti, inquiunt, non ascendit qui succidat nos. Ad regem Babylonis, principem scilicet tenebrarum vox ista dirigitur. Obdormisti, o Satana, non interiisti. Nulla securitas, fratres mei, nulla securitas. Dormit hostis, non periit. Facile excitatur, qui dormit. Pax est, requies est, quia, ipso dormiente, non ascendit qui succidat virtutes. Verumtamen, fratres, perfectorum vox ista est, quibus jam non est colluctatio adversus carnem, quae plerumque innata sibi concupiscentia virtutes succidit: sed adversus spirituales nequitias. Quibus dormientibus, id est a tentationibus cessantibus, requiescunt perfecti, nullam ex seipsis in seipsis pugnae materiam habentes. Sciendum plane est, fratres mei, quia pax ista nec continua poterit esse, nec perfecta, donec novissima inimica destruetur mors, id est mortis auctor diabolus: non enim jam dormienti, sed quasi morienti sanctorum societas insultabit. Ubi est, inquit, mors, victoria tua?( I Cor. XV.) Quod Isaias aliis verbis: Quomodo, ait, cessavit exactor? quievit tributum? Infernus subter conturbatus est; in occursum tui suscitavit tibi gigantes. Superato a sanctis diabolo, turbatus occurrit infernus, spirituum scilicet societas immundorum; suscitans illi gigantes, id est quoslibet de sociis fortiores, cum quibus rediens ad domum de qua fuerat expulsus, si copia fuerit reintrandi, faciet novissima hominis illius pejora prioribus. Haec vicissitudo tentationis et pacis nobiscum agitur, donec omnes principes terrae, id est terrena sectantium; omnes etiam principes nationum, principes videlicet regni Persarum vel Graecorum, sicut habes in Daniele, vel certe principes nationum, id est vitiorum, de suis fugati sedibus, principis sui interitum lugeant: cujus cadaver, id est omnis societas reproborum, cum eo aeternis suppliciis data tinea demolietur, putredine corrumpetur, vermibus corrodetur. Non miremini si vos hodie diutius tenui quam solebam; quoniam avidus vestri post diuturnam famem non facile potui vestra praesentia satiari. Ne putetis quod vel nunc satiatus sim; cum sermonem omittam fatigatus, non satiatus. Satiabor eum apparuerit gloria Christus, in quo vos nunc amplector delectabiliter, quibus me spero futurum in ipso feliciter, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

SERMO XVII. De eo, quod scriptum est: « Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? (Isai. XIV.) »

Post sacra Dominicae Nativitatis solemnia, ad indaganda propheticae visionis mysteria revertentes, spirituales delicias, fratres charissimi, non omittimus, sed mutamus: sed nec mutamus quidem, cum ea quae his sanctis diebus impleta recolimus, in verbis propheticis praenuntiata agnoscimus. Ubique autem uno Dei Verbo pascimur et potamur: quod ideo caro factum est, et habitavit in nobis, ut a carnalibus posset audiri, quos erudit et verbis, confirmaret, miraculis, attraheret exemplis, postremo proprii sanguinis effusione redimeret. Sicut igitur nativitatem ejus, passionem, et resurrectionem, in coelis etiam ascensionem, fidem quoque gentium, et sanctae Ecclesiae regnum, quae omnia gaudemus impleta, in prophetis invenimus praenuntiata; ita profecto tyrannidem Antichristi, Ecclesiae in novissimis persecutionem, et perditi illius destructionem, futurum Dei judicium, et diabolicum omnibus membris suis interitum, quae in ipsis Scripturis narrantur futura, nullus Christianus abigat esse complenda. Itaque descripta Antichristi persecutione usque ad ejus interitum, in quo et ipsius Satanae potestas, et principatus dejicitur, propheticus sermo pervenit, in quem adhuc sub typo regis Babylonis invehitur, dicens: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris: quae in figura regis Babylonis, quasi in diabolum dicta intelliguntur. Et secundum beatissimum Angustinum haec verba non tam de persona diaboli, cuam de ejus membris dicuntur; nec tam primus ille diaboli casus, unde Dominus ait, Videbam Satanam quasi fulgur de coelo cadentem, quam membrorum ipsius apostasia ab Ecclesia recedentium mystico sermone describitur. Quoniam autem omnium membrorum ejus pessimum dicitur Antichristus, cujus tempore apostatarum erit maxima multitudo; secundum ordinem prophetiae, ipsius sequaciumque ejus hic ruina monstratur. Verum, quia unum corpus constat esse malorum, quicunque non ad eam redituri de Ecclesia corruerunt, hujus ruinae participes non dubitemus. In quibus omnibus ipsius corporis caput, diabolus videlicet, confunditur: ad quem exprobrantis prophetae sermo dirigitur: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? Lucifer potest dici Antichristus, vel pro splendore gloriae temporalis, vel pro simulatione sanctitatis, vel certe pro singulari quodam. ut putatur, lumine singularis sapientiae, vel pro fallacium miraculorum exhibitione: quibus omnibus ortus ejus, id est ostensionis initia praefulgebunt. Per hoc quod mane ortus dicitur, initium ostensionis ejus declaratur. Vel per mane praesens vita designatur: quae vergens in senium quasi in vesperam, morte quasi nocte superveniente exstinguitur. Unde Salomon de his qui in praesenti vita spretis futuris, quibus possunt voluptatibus perfruuntur: Vae, inquit, terrae, cujus principes mane comedunt. Ideo Antichristi gloria temporalis erit, non aeterna; brevis, et non diuturna; non stabilis, sed caduca. Ideo ait: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? Coelum hic templum intellige, de quo ait Apostolus, loquens de Antichristo: Qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se, tanquam sit Deus. Quibus verbis ostenditur habiturus in Ecclesia Dei potestatem: quam forte primo ingredietur, specie quasi recturus eam, re autem impugnaturus. Unde non absurde quidam existimant, quod aliqua in Ecclesia sedem excelsi nominis, aut formam regiae dignitatis obtenturus sit, et ita paulatim tum pro signis et prodigiis mendacibus, tum regum et principum favere subnixus in tantam proficiet potentiam, gloriam et opinionem, ut facile Judaeis et gentibus se Christum esse persuadeat, Dei se Filium mentiatur, ostendens se, tanquam sit Deus. Quod vero ait Apostolus: Ad versatur, et extollitur supra omne quod dicitur Deus; ipsas excellentiae cogitationes, quibus ad illam excellentiam aspirabit, sanctus Isaias prophetando subjunxit: Qui dicebas in corde tuo: In coelum conscendam, etc. Hoc est coelum, de quo improperando eum dixerat corruisse: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? Corruisti in terram, qui vulnerabas gentes. Quod Antichristus vulneraturus sit gentes vulnere gravi, plaga crudeli, non poterit dubitare, qui Apostolum audit dicentem: Eum cujus est adventus secundum potestatem Satanae in omni seductione, signis et prodigiis mendacibus, his qui pereunt. Corruisti, inquit, in terram. Prostratus quippe spiritu oris Dei pro coelo inferos possidebit; cujus corpus etiam datum terrae putredine corrumpetur. Septuaginta interpretes, non, qui vulnerabas gentes, sed qui mittebas ad omnes gentes, interpretati sunt; nuntios Antichristi ad omnes gentes significantes esse mittendos, et ubique contra Ecclesiam Christi saevituros. Qui dicebas in corde tuo: In coelum ascendam. Possunt haec intelligi verba diaboli loquentis in Antichristo, et universam Christi civitatem per eum sibi subdere cupientis. Igitur Antichristus diabolico afflatus spiritu, cernens se in sapientia saeculari, in signis et prodigiis ab ipso principe tenebrarum accepisse virtutem ad id, quod nihil sublimius in hoc mundo habetur, Ecclesiae videlicet ambiet principatum; acceptoque secundum Apocalypsim, vel Danielem, a bestia, id est illius temporis regno, decem regibus quasi decem cornibus praefulgente in omnibus potestate; iniquitatem meditabitur in cubili suo dicens: In coelum ascendam, id est obtinebo in Ecclesia dominatum; supra astra Dei, eos videlicet qui velut sidera sapientiae claritate vel religionis splendore praefulgent, exaltabo solium meum, eos decretis meis, judiciisque subjiciens: Et addidit: Sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis. Mons testamenti potest dici Jerusalem illa terrena, in cujus civitatis templo Antichristum quidam existimant regnaturum, de quo Psalmista: Mons Sion, inquit, latera aquilonis civitas regis magni. Quae omnia melius de Christi Ecclesia intelliguntur, quae utique est mons, et Sion mons testamenti, cujus latera aquilo, id est frigida semper amabit reproborum vel persequentium multitudo. Ascendam super altitudinem nubium. Nubes praedicatores sunt Evangelii, de quibus Dominus per hunc ipsum Isaiam: Mandabo nubibus meis, ne pluant super vineam illam imbrem. Et alias: Qui sunt isti qui ut nubes volant? Super hujusmodi nubes ascensurum se, diabolus per Antichristum gloriatur, ut superior inferioribus dominetur, et ad suae voluntatis consensum vel volentes illiciat, vel incautos decipiat, vel nolentes cogat, vel puniat resistentes. Sequitur:

Similis ero Altissimo. Hoc est, quod ait Paulus: Ostendens se tanquam sit Deus. Cavete superbiam, fratres charissimi, cavete. Quam multi enim, quod dolens dico, si forte vident se in luce sapientiae profecisse, verbo et exemplo alii profuisse, ut merito Luciferi nomine digni habeantur, ita ut mane, id est initio suae conversionis, caeteris ejusdem vitae consortibus clariores habeantur, occulta primum intentione tumescunt, praelatos suos despiciunt, et eos simplicitatis et inscientiae arguunt; nunc, quod in temporalibus occupantur, derident et detrahunt, inferiores se cunctos aspiciunt, habentes semper prae oculis quidquid in aliis reprehensibile inveniunt; et cum non invenerint, fingunt; et hoc quod ipsi ante oculos hominum laudabile agunt, ad memoriam revocantes, sua se vanitate interius pascunt. Deinde quisquis talis est, omnes praelatione indignos judicans: Ascendam, inquit, in coelum. O Lucifer, qui mane oriebaris, iniquitatem meditaris in cubili tuo. Quid dicis? Quis ille, vel ille est, ut praesit nobis, homo idiota et sine litteris, homo tota die se tradens et intricans terrenis, homo nec eloquentia clarus, nec in Scripturis exercitatus, nec discretus in opere, nec in arte spirituali peritus. Haec dicens in corde suo, instar Absalon parricidium parat. Quis me, inquiens, constituat judicem super populum istum? In coelum conscendam, dignus qui spiritualibus, id est coelestibus praesim, cum mea conversatio semper in coelis sit. Utquid perditio haec?. Perditio, inquam, tantae sapientiae, tantae virtutis et eloquentiae, quae ita prodessent; sed, quia in inferioribus sedeo, prodesse non possunt. Super sidera igitur Dei ego instar Luciferi caeteris clarior exaltabo sedem meam, in monte testamenti sedens, similitudinem mihi de aliis proficiendo acquiram. Cum enim testamentum sacra appelletur Scriptura, mons testamenti, non incongrue charitas dici potest; quae omnibus excellentior virtutibus in se totam legem continet et prophetas. Nihil ergo magis arrogans et ambitiosus quam in charitate praeesse se pollicetur, ubique contra praelatum suum in angulis susurrans, maxime eum duritiae et inhumanitatis accusans. Describit, et quasi ante fratrum depingit oculos qualis debeat esse abbas; quam modestus, quam pius, quam amans subditos, quam eorum compatiens laboribus, condescendens infirmitatibus. Tunc ita ordinandum esse refectorium, de infirmitorio tam misericorditer disponendum, Scripturarum auctoritate confirmat, ut audientes in cordibus suis respondeant: O si iste abbas esset, quam sapiens, quam eloquens, quam misericors, quam humanus! Et ille haec animadvertens: Quis, inquit, similis mihi in nubibus coeli? Quis in Scripturis ita eruditus, ut ego? Quis praedicationi tam aptus? Ascendam ergo super altitudinem nubium, ut praedicatoribus cunctis supereminere ostendam sapientiam meam, ne ulterius lateat quod ad profectum multorum poterit apparere. Ita in me Dei similitudo reparata lucescet: quae maxime in sapientia et charitate consistit. Talis aliquando cum sui fuerit compos voti, et ad praelationem quam ambierat, aut propria machinatione, aut aliorum factione promotus, Dei gratia spoliatus, de virtutibus fictis ad vitia manifesta prolabitur; et sic omnibus exosus projicitur, ut mereatur audire: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? corruisti in terram, qui de coelesti conversatione gloriabaris, ut appareas inferioribus tuis non medicinam aliis praebuisse, sed peccatorum potius vulnera inflixisse. Hi omnes, quoniam ad corpus illius nefandi capitis eos certum est pertinere, quali poena digni habeantur, propheticus sermo non tacet. Sed, quia in longum sermonem istum protraximus, ea quae sequuntur alio tempore tractanda reservemus, ipso juvante, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum.

SERMO XVIII. De eodem capitulo moraliter exposito.

Hesterna die, fratres, de casu diaboli quem in corpore suo patitur, vel passurus est, pro ingenii nostri paupertate tractavimus: sed, quia multi in ipsius personam diaboli, ac primum ejus casum, quo effectus diabolus de angelo, de Lucifero vesper a coelesti corruit mansione, prophetica haec verba putat esse prolata; si quid in hac parte possumus, vobis non arbitror subtrahendum. Descripserat propheta, sub nomine regis Babylonis, diaboli vel in se, vel in membris suis infernum. Detracta est usque ad inferos superbia tua; concidit cadaver tuum. Subter te sternetur tinea; et putredo, et operimentum tuum erunt vermes. Deinde ad pristinam ejus gloriam, qua quondam fuerat in coelestibus gloriosus, retorquens oculos, et tantam ac tam miseram mutationem admirans: Quomodo, inquit, cecidisti Lucifer, qui mane oriebaris? Lucifer ideo dictus aestimatur, quod sicut stella illa matutina caeteris sideribus lucis serenitate praecellit, ita ille archangelus cunctis angelis lucidior fuisse putatur. Cui ait propheta Ezechiel: Omnis lapis pretiosus operimentum tuum. Deinde novem lapidum subjungit nomina ut, secundum quosdam, novem ordinibus angelorum probaretur ornatus, clarior caeteris sapientia, et decore caeteris eminentior. Quod autem mane ortus describitur, hoc esse arbitror, quod in libro Job de diabolo scriptum intelligimus: Ipse est principium viarum Dei. Mane quod est diei principium, initium omnis creaturae significat: dicitur ergo mane ortus, vel viarum Dei initium; quia, sicut natura caeteris dignior exstitit, ita creatione cunctos praecessit. Hactenus cucurrimus, liberum habentes in expositione progressum. De his sane, quae sequuntur, quid dicam? Qui dicebas in corde tuo: In coelum conscendam, super astra Dei exaltabo solium meum. Quaerendum, primum quod istud coelum, quae astra Dei haec, quis mons iste testamenti, quae aquilonis latera, quae ista Dei similitudo. Cum enim credatur ante casum in coelo fuisse, aliter quippe de coelo non corruisset, in quod coelum ascendere cupiebat. Sed, et si angeli per astra intelligi debent, cum ille excellentior praedicetur, quomodo super eos solium suum exaltare desiderat? Obscura sunt haec, tangenda potius a nobis, quam exponenda. Itaque opinando, non affirmando procedamus. Videndum ergo primum omnem creaturam mutabilem esse creatam; mens autem rationalis, quae omnibus praeeminet creaturis, si non esset facta mutabilis, Creatoris sui non egeret auxilio; quippe quae nec proficere in melius, nec in deterius posset deficere. Oportuit autem, ut ei sua mutabilitas innotesceret, ut ipsa experientia doceretur, se, sine sui Conditoris auxilio, nec in eo bono, in quo conditus fuerat stare, nec ad sublimius aliquid posse conscendere; sic intelligens quod scriptum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ut omne os obstrueretur, et fieret omnis creatura subdita Deo. Itaque, ut angelo et homini naturae suae mutabilitas ostenderetur, necesse fuit ut uterque tentaretur; tentatus probaretur; probatus confirmaretur; quatenus in eis, qui vincerent, commendaretur gratia; in his, qui propria iniquitate delinquerent, appareret justitia; quia nimirum ad gloriam rationalis spectabat creaturae, ut ad beatitudinis plenitudinem, quae ei fuerat Creatoris sui beneficio conferenda, ex ipsius Domini sui gratia, aliquod ejus praecederet meritum, ut felicitas ipsa et donum esset, et praemium. Et tentationem hominis manifeste sacra Scriptura declarat. Propositum est ei lignum pulchrum visu, aspectuque delectabile, et ad vescendum suave, et dictum est ei, ne tangeret. Haec ei tentationis materia, ut si vinceret, ei esset abundantioris gloriae causa. Forte igitur sicut homini lignum illud pulchrum, et angelo aliud, in quo et ipse tentaretur, constat esse propositum, ut ipsi tentatione et naturae mutabilitas probaretur, et libertas arbitrii commendaretur, cum in aliis gratia conferret praemium, in aliis justitia irrogaret supplicium. Sicut societatem illam sanctam in qua regnaturus erat Deus, coelum vidit nominandum, ita ipsos, in quibus ipse jam dominari affectabat, suum coelum arroganter appellat. Quamvis in ipsam sanctam societatem, quasi in ipsum Dei coelum, quam a reprobis vidit impugnandam, ipse in eis, et per eos acrius impugnaturus, nitatur ascendere. Super astra Dei exaltabo solium meum. Solium suum dicit reprobos quosque in hoc mundo sublimes, in quibus maxime diabolus regnat: qui in hoc mundo etiam super astra Dei, sanctos scilicet, accipiunt potestatem, ut tentent, ut premant, ut persequantur, ut puniant. Recolite, fratres mei, quam parvus erat sanctorum numerus, quam abjectus, quam contemptibilis, quando omnis gloria mundi, reges et principes, et Romani super omnia imperatores, contempto Deo, et contempti a Deo, idolis sacrificabant: et paucos Dei cultores qui, erant in Judaea, dura servitute premebant. Horum itaque sublimitatem in spiritu intuens, et potestatem, sanctorum etiam paucitatem et abjectionem, omne sublime videns, id est approbans, et abjecta despiciens, ad illorum dominationem, istorum quoque oppressionem anhelans: Super astra Dei, inquit, exaltabo solium meum. Et quasi diceretur ei: Quid ergo facies de Judaeis, qui mons testamenti dicuntur, qui tuis resistunt decretis? impia mox cogitatione respondet: Sedebo in monte testamenti; et si non omnibus, in lateribus, id est in partibus aquilonis, illis videlicet, qui aquilonari frigore vitiorum in suis cordibus mihi sedem parabunt. Ibi sublimes illae personae Annas et Caiphas, id est Scribae et Pharisaei, quibus ad effectum meae voluntatis abutar. Intuens deinde Dominum nubes suas ubique terrarum, ubi sibi resisterent, mittentem, confidens in virtute sua, et in multitudine astutiarum suarum praesumens: Ascendam, inquit, super altitudinem nubium, id est praedicatorum, eos vel premens, vel fallens; eroque similis Altissimo: ut, sicut Deus habet angelos suos, prophetas suos, apostolos suos, per quos suis consulat, suos regat, et attrahat; ita et ego habeo angelos meos, refugas scilicet spiritus, prophetas et apostolos meos( quos nos pseudoprophetas et pseudoapostolos nominamus) ut meos mihi attrahant, et meae subdant per omnia voluntat. Haec enim quasi verus propheta ventura praedicit, sed deceptus superbia talem sibi dominatum vana cogitatione promittit. Eapropter licet verum sit, hoc eum dixisse, id est se ascensurum in coelum, et solium suum super coeli sidera positurum, et caetera hujusmodi, si sano intellectu non potest exsponi, quod hoc evenerit: intelligendum est eum cupidum dominationis in eos, quos in Creatore viderat a Creatore relictos, non praedixisse ventura, sed verba jactantiae protulisse. Nam profecto superbus in coelo stare non potuit: quod quidem aliquandiu fecisset, si post conceptam ambitionem cum temporis mora tanta ei cogitare licuisset. Sed omittamus illam quorumdam opinionem, qua dicunt, quod ipse cum his qui ceciderunt, in inferioribus partibus, id est in firmamento positus, ad sublime illud coelum, in quo Deus cum eis qui non ceciderunt, inhabitat, aspiraverit: vacillabit illa beati Gregorii expositio super Ezechielis verba dicentis: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore, in paradiso Dei fuisti. Omnis lapis pretiosus operimentum tuum. Verum, si illa ejus exspositio probabilis esse putatur, intelligendum est primum illum qui corruit, inter caeteros angelos principatum habuisse; in quo secundum illum, Dei similitudo expressius fuit impressa, maxime cum plenus sapientia et perfectus decore dicatur. Adjiciamus etiam, quod idem Pater super haec ipsa verba, quae habemus in manibus, montem testamenti populum dixerit Judaeorum: et quod beatus Hieronymus hanc ipsam prophetiam exponens, astra coeli eos qui fulgent in Ecclesia interpretatus sit; montem etiam testamenti, Ecclesiam. Quomodo ergo ante casum in tanto decore positus, super eos qui fulgent in Ecclesia regnare, vel in ipsa Ecclesia sedere concupierit, nisi haec omnia ibi prius vidisset, ubi erant, etiam antequam facta fuerant? Verumtamen in infernum detraheris, in profundum laci. Digna retributio, ut qui coelum conscendere voluit elatus, in infernum trahatur invitus; nec ad quamlibet partem inferni, sed qui summa petebat, ad inferni ima descendat. Hoc est, quod ait, in profundum laci. Hoc etiam de membris ejus, Antichristo videlicet, et caeteris ejus complicibus, de quibus dici potest, quod post mundi hujus gloriam impiumque dominatum ad inferos sint detrahendi, ubi ignis aeternus praeparatus est diabolo, et angelis ejus. Qui te viderint, ad te inclinabuntur, teque prospicient. Vere, fratres, qui viderit oculis cordis, diligenterque consideraverit ex quanta perfectione et gloria corruerit diabolus et angeli ejus; ex quanta sanctitate quotidie in barathrum turpitudinis corruant superbi: mirum est, si non inclinatur, si non humiliatur, si non ante oculos suos et pristinam eorum gloriam, et praesentem infelicitatem objicit. Hoc est quod dicit: Qui te viderint, ad te inclinabuntur, humilitate; teque prospicient, jugi recordatione. Sane quod dicit, ad te inclinabuntur, ipsos maxime respicit, qui post lucis opera, post bona conversationis initia, de consortio sanctorum quasi de coelo cadentes, ad opera tenebrarum convertuntur. Ad quos boni quadam compassione inclinantur, eorum lugentes perditionem, quorum approbaverant sanctitatem. Sequitur vox insultantium ei: et post tantam felicitatem tantam ejus miseriam admirantium. Nonne iste est vir, qui conturbavit terram? Si placet charitati vestrae, differamus ista usque in crastinum, ne onus istud nimis nos oneret. Quod quia vos aliquantulum onerat, ut intelligatur; rogemus Dominum, ut non sic oneret, ut sentiatur, qui vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XIX. De eo quod scriptum est: « Nunquid non iste est vir, qui conturbavit terram? » etc. (Isai. XIV.)

Verba prophetica, quae contra principem Babylonis figurate dicuntur, primum secundum ordinem prophetiae ad Antichristum, et ipsius diaboli corpus retulimus; deinde quomodo ipsi capiti poterant convenire, disseruimus, et sic utriusque ruinam a sancto propheta descriptam docuimus. Eumdem itaque ordinem in his, quae sequuntur, servantes, dicamus virum nominari Antichristum, non pro virtute, sed pro potestate. Nunquid iste est vir, qui conturbavit terram? Potuit tamen eum propheta exprobrando virum appellare, sicut de quolibet ignavo dicitur. O qualis vir! Conturbabit certe Antichristus terram, et regna concutiet, quando secundum Apocalypsim, homines terram inhabitantes mirabuntur post bestiam; et reges, et regna, quodam terrore concussi, ad illius pavebunt potentiam. Porro regna, illorum regum interpretare imperium, quorum cor in manu Dei est, de quibus ait Dominus: Per me reges regnant, quorum conversatio in coelis est. Ipsi sunt tunc temporis sancti atque perfecti, qui concuti quidem possunt, sed subverti non possunt, de qua concussione Dominus in Evangelio: Surgent, inquit, pseudoprophetae, et pseudoapostoli; et dabunt signa multa, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Sequitur:

Qui posuit orbem desertum, et urbes ejus destruxit. Orbem vocat Ecclesiam, de qua scriptum est: Etenim correxit orbem, qui non commovebitur. Hunc orbem desertum quodammodo faciet Antichristus, quando per eum deseretur a multis. Destruet etiam ille nequam conventicula sanctorum, dissipabit congregationes fidelium, vel suis decretis subdendo, vel tormentis et proscriptionibus persequendo. Et vinctis ejus, id est orbis, non aperuit carcerem. Vincti orbis sunt hi, qui in Ecclesia ignorantiae tenebris inclusi, vinculis malae consuetudinis constringuntur, de quibus Propheta: Funes, inquit, peccatorum circumplexi sunt me. His vinctis pestilens ille non aperiet carcerem, quos ab errore docendo non extrahet, sed arctius suae iniquitatis et perfidiae tenebris involvet. Si autem per virum diabolum velis intelligi, non erit absurdum, cum et in Psalmis, et in Evangelio, et multis aliis sanctae Scripturae locis appellatus sit homo, secundum illud: Inimicus homo hoc fecit. Et: Exsurge, Domine, non praevaleat homo. Ipse nec adhuc quidem cessat conturbare terram et concutere regna. Terra dici possunt amatores mundi, et mundialis gloriae sectatores, quos utique nunc ira, nunc invidia, nunc bellis seditionibusque conturbat. Quicunque etiam nostrum, fratres, terram sapimus, aliquid etiam terrenum diligimus, hujus conturbationis expertes non erimus, sed erimus profecto invicem mordentes, et comedentes, et alterutrum invidentes. Quod si cor nostrum de terrenis ad coelestia levemus, audituri, non terra es, et in terram ibis; sed coelum es, et in coelum ibis; regna nostra, id est virtutes, per quas jam Christo coepimus conregnare, concuti quidem possunt, sed subverti non poterunt. Quomodo illius concussum est regnum, cujus pene moti sunt pedes, cujus effusi sunt gressus! Concussus est Joseph, quando pallium reliquit adulterae, sed non subversus; qui carcerem stupro praetulit, vincula adulterio. Et nos quidem concutimur, quando tentamur; sed non subvertimur, si non consentiamus. Qui posuit orbem desertum. Orbis nomine hoc in loco eos possumus accipere, qui ita sunt in orbe, quasi in orbe; circuitu semper laborantes, et ad finem nunquam pervenientes. De talibus ait Propheta: In circuitu impii ambulant, id est in urbe. Hi tales non solum conturbantur, vel concutiuntur, sed ita etiam subvertuntur, ut nullum in eis remaneat virtutis vestigium; ut quemadmodum solitudo bestiis, ita et ipsi exclusi virtutibus a vitiis excludantur.

Nota haec tria genera Hominum: quorum primum conturbatur, secundum concutitur, tertium subvertitur. Primum, quia terra sunt, contrariis passionibus agitati turbantur; secundum, quia reges sunt, a spiritualibus nequitiis impugnantur; tertium, quia nihil in se habent constantiae, sed circumferuntur omni vento doctrinae, ab immundis spiritibus conteruntur. Hujus orbis urbes, sunt conventicula eorum de sanguinibus, praeferentia speciem sanctitatis, vim ejus et virtutem abnegantia. Tales utique urbes princeps destruit tenebrarum, omnes ejus munitiones, virtutum videlicet instrumenta, cum virtutibus ipsis evertens. Et vinctis ejus non aperiet carcerem. Qui enim in talibus urbibus vincti tenentur funibus peccatorum, rex confusionis prosternet eos in carcere desperationis, occludens eis ostium confessionis. Unde Propheta: Non me demergat tempestas aquae, id est non me dejiciat vis tentationis; neque absorbeat me profundum, malae consuetudinis; neque urgeat super me puteus os suum, seris desperationis claudens ostium confessionis. Ex hinc finem ipsius tentationis describens, onus quo ipse in novissimis erit opprimendus in poenis, cum his quos ipse oppressit peccatis, subjungit:

Omnes reges gentium dormierunt in gloria, unusquisque in domo sua; tu autem projectus es de sepulcro tuo sicut stirps inutilis, pollutus et obvolutus cum his qui interfecti sunt gladio. Audite haec, reges terrae; qui concussi a Satana, non potuistis subverti. Hic timor, hic labor, hic gemitus. Hic in procinctu belli continuo positi, accipite armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. Est enim merces labori vestro. Quae merces, inquis? Omnes reges terrae dormient in gloria. Somnus sane gloriosus, quo reges post victoriam sopiuntur; quia pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus, ita est nihilominus gloriosa. Quam gloriose ille rex magnus, Paulum dico, occubuit! qui tot victoriis coronatus somnum mortis laetus excepit, inter illos praecipuum obtinens locum, de quibus in Apocalypsi scriptum est: Beati mortui, qui in Domino moriuntur. Amodo jam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis. Omnes reges dormient in gloria. Magnum est, fratres, obdormire in gloria. Alii quidem obdormiunt in contumelia; alii in misericordia; alii in gloria. In contumelia, in peccatis perseverantes; in misericordia, poenitentes; in gloria, martyres et innocentes. Obdormiunt in contumelia, qui in suis sceleribus moriuntur; in misericordia, qui confessione et lacrymis poenitentiae a suis sceleribus abluti sopiuntur; in gloria, qui multarum virtutum stipendiis gloriosi angelicis manibus ad coelestia transferuntur. Obdormivit dives in contumelia, et sepultus est in inferno; Lazarus in misericordia, qui in sinum deducitur Abrahae; ipse Abraham in gloria, qui non solum sibi, sed etiam Lazaro potuit esse consolationi. Obdormivit in contumelia Judas, qui laqueo se suspendit; in misericordia paralyticus, cui Dominus peccata dimisit; in gloria Petrus, qui Christum sua morte glorificavit. Unusquisque enim in domo sua. Haec sunt illa aeterna tabernacula, in quibus perfecti recipiunt imperfectos; illos scilicet qui de mammona iniquitatis faciunt sibi amicos, dando temporalia, ut consequantur aeterna. Hae sunt in domo Patris beatissimae mansiones: pro varietate virtutum differentiae habitationum. Licet enim omnes perfecti in gloria dormiant, et ad regna coelorum omnes perveniant; alia est tamen claritas solis, et alia lunae, alia etiam stellarum. Et stella a stella differt in claritate. Ideo omnes reges dormient in gloria; unusquisque tamen in domo sua. Est praeterea somnus contumeliosus iniquitas; somnus miserandus infirmitas; somnus gloriosus charitas. Contumeliose dormienti ait Paulus: Surge qui dormis et exsurge a mortuis. Dormientium infirmitate vel pigritia dicit sermo divinus: Usquequo, piger, dormies? At sponsae dormienti inter medios cleros quae de amplexibus sponsi gloriatur: Laeva ejus, inquiens, sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me. Inter ubera sponsi, in sinu sponsi, supra pectus sponsi, suaviter requiescit; voce sponsi somnus iste beatissimus confirmatur, dicentis: Adjuro vos, filiae Jerusalem; ne suscitetis dilectam, donec ipsa velit. Rogo, quando volet? Quando his carere amplexibus, ab his avelli uberibus, insuper sinu vel pectore volet separari? Certe, quando charitas ipsa, quae eam hoc coelesti somno sopivit, excitare voluerit, stans ad ostium et pulsans: Aperi mihi, soror mea sponsa. Audiens deinde illa caput amici plenum rore, et cincinnos ejus guttis noctium; evigilat, surgit, aperit ostium, relictisque deliciis quibus fovebatur, ad capillos ejus, id est, qui fide illi adhaerent, qui ex nocte ignorantiae aliquid aquilonaris frigoris contraxerunt, crudiendos, charitate suggerente, pertransit. Hinc beatissimus Paulus optabat anathema a Christo esse pro fratribus, salutem multorum propriis, licet summis, praeponens deliciis. Eia, fratres, omnes reges gentium, sive illi qui populis praesunt in Ecclesia, sive illi qui cogitationes suas, sensus suos, motus etiam sive irascibiles, sive concupiscibiles quasi diversas gentes salutari regunt disciplina, in gloria dormiunt, vel in morte recipientes coronam vitae, vel extracti a corporalibus, requiescentes in contemplatione. Regibus itaque sic dormientibus, quid erit de eo, a quo concussi sunt? Quid erit? Tu autem, inquit, projectus es de sepulcro tuo, sicut stirps inutilis. Ipsius Antichristi, omniumque reproborum sepulcra eorum sunt corpora, in quibus anima eorum putredine vitiorum corrumpitur, et omnium immunditiarum sanie foedatur. De quibus sepulcris tunc ejiciuntur, quando animae a corporibus extractae projiciuntur in tenebras exteriores. Projiciuntur autem quasi stirps inutilis, cui nihil aliud debetur, quam ignis. Sequitur:

Quasi cadaver putridum, non habebis consortium, neque cum eis in sepultura. Haec est sepultura divitis purpurati, de qua dicitur in Evangelio: Mortuus est et dives, et sepultus est in inferno. Haec sepultura cum omnium sit reproborum, in ea tamen non omnes aequaliter torquebuntur, sed sicut de zizaniis scriptum est: Ligate ea in fasciculos ad comburendum, ut qui hic fuerint pares in culpa, aequales quoque efficiantur in poena. At Antichristus, vel princeps ejus diabolus, sicut nullus est, quem non superet in malitia; ita nullus est, cum quo consortium habeat in sepultura. Qui nimirum cadaveri putrido comparatur, ut ejus abjectio, fetor atque confusio designetur. Deinde causam, pro qua talia passurus sit, subjungens, ait: Tu enim terram tuam disperdidisti, tu populum tuum interfecisti. Terram Antichristi carnem ejus vocat, quam ipse vitiorum passionibus disperdet, vel bestiis spiritualibus disperdendam committet. Populum quoque ejus ipsos intellige, qui se ei regendos committent. Sequitur:

Non vocabitur in aeternum semen pessimorum. Haec est illa vocatio, de qua dicit Apostolus: Scimus, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Hac vocatione non vocabitur in aeternum semen impiorum, illud nimirum semen, quod tritico boni patrisfamilias inimicus superseminavit homo. Quam parabolam ipse Christus exponens: Bonum, inquit, semen hi sunt filii regni, et zizania filii nequam. Praeparate filios vestros occisioni, in iniquitate patrum suorum. Quibus loquitur? Semini nimirum pessimo, id est impiorum multitudini, qui ab Antichristo vel diabolo non creati, sed per orbem dispersi, quasi seminati, sicut ipsi pessimi sunt, ita sibi doctrina et exemplo pessimos generant. Quos alloquens propheta: Praeparate, inquit, filios, vestros occisioni, in iniquitate patrum suorum. Ac si diceret: Sicut vos ab impiis generati, aeternis estis suppliciis destinati, ita profecto filios, quos vobis vestris erroribus generastis, eidem occisioni, id est damnationi praeparatis. Non consurgent, nec haereditabunt terram neque implebunt faciem orbis civitatum. Ad reprobos arbitror haec referenda, qui a pessimis doctoribus internecioni parati, ulterius non consurgent, sed in carnis suae sterquilinio putrescentes, ad illius terrae possessionem non poterunt pervenire, de qua ait Psalmista: Portio mea, Domine, sit in terra viventium. Unde Dominus in Evangelio? Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram. Neque implebunt faciem orbis civitatum, id est non implebunt faciem civitatum, quae sunt in orbe. Per orbem significari Ecclesiam superius diximus, cujus civitates sunt conventicula fidelium, in una societate viventium: quarum facies est ipsa species sanctitatis, quae in habitu, vultu, victu, caeterisque, hujusmodi coram hominibus lucet. Itaque, cum fuerit princeps tenebrarum cum toto suo corpore in infernum sepultus, filii nequam ex patribus nequissimis generati, et jam occisioni, id est extremae damnationi parati, nec per poenitentiam consurgent, nec ad speciem sanctitatis, quam oculis tantum hominum exhibebant, ulterius aspirabunt. Putabam me hoc sermone absolvendum; sed, quia jam hora praeteriit, modicum id quod restat, sequentis diei gaudio reservemus, orantes ut sic in hac vita a Babylonis operibus liberemur, ut cum ea in futurum aeternis suppliciis non oneremur, per Jesum Salvatorem nostrum, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XX. De eo quod scriptum est: « Et consurgam super eos (Isai. XVI) . »

De eo quod scriptum est: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris, licet vobis sufficere videantur quae dicta sunt, alius tamen sensus mihi occurrit ad exponendum brevior, et facilior ad intelligendum: quem operae pretium est, antequam ad alia transeamus, proferre in medium ut unusquisque eligat quod vult, cum ea sit humanae mentis natura, ut eam sententiam semper aestimet veriorem, quam suae capacitati audierit aptiorem. Itaque a verbis beatissimi Pauli sumamus hujus expositionis exordium, qui de lege peccati et mortis salutare texens oraculum. Regnavit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. Gerebat itaque mortis praepositus, id est diabolus, in homine principatum, ante Moysi legem, videlicet regnans sine contradictione; lege autem subintrante et peccato divinis praeceptis resistente, tyrannidem exercens. Ubi enim non erat lex, nec praevaricatio. Ideo lex subintravit ut abundaret delictum. Ab Adam igitur usque ad gratiam Christi dominabatur peccatum; et per peccatum praepositus peccati, jus sibi vindicans, non solum in reprobos, sed etiam in electos, necdum vocatos, necdum justificatos, necdum Christi sanguine redemptos. Hos a propheta coelum vocari posse, non inconvenienter existimat, qui vim praedestinationis in qua facta sunt, quae futura sunt, non ignorat. Cernens itaque propheta, regnum diaboli mane, id est in ipso mundi exortum initio, totum fere mundum occupasse; reges et principes et omne hominum genus, praeter paucissimos, idololatria polluisse; electos etiam et praedestinatos invasisse, admiransque tantam ejus potestatem Christi virtute prostratam: Quomodo, inquit, cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? Lucifer vocatur; quia lucem scientiae ferre videbatur, cum diceret: Gustate, et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Cecidit de coelo, et in terram corruit, quando ab electis ejectus, in solis reprobis quasi in carcere inclusus, terram more serpentis comedit. Qui dicebas in corde tuo: In coelum ascendam. Videns diabolus, instante jam Christi adventu, totum humanum genus sibi subjectum nihil nisi terram sapere; paucissimos tamen Judaeorum Deo fide et operibus adhaerentes coelestia meditari; elatus superbia etiam ipsis posse dominari confidit: In coelum, inquiens, conscendam. Unde et in B. Job legitur: Absorbebit fluvium, et non mirabitur; et habebit fiduciam, quod influat Jordanis in os ejus. Super astra Dei exaltabo solium meum, id est super sanctos, qui sunt in Judaea. Sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis, ut, sicut in omnibus templis mundi sacrificatur, ita et in templo Jerosolymitano, de quo scriptum est: Latera aquilonis civitas regis magni, mea majestas quasi divina colatur. Ascendam super altitudinem nubium, id est omnium prophetarum excellentiam et existimationem transcendam. Similis ero Altissimo, ut, cum mihi fuerit Judaea subjecta, tota terra mea sit sicut totum coelum Dei. Hinc est quod Dominum tentans, de mundi totius dominatu praesumpsit, dicens: Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. Optime ait Scriptura: Ante ruinam exaltatur cor. Eo quippe tempore, quo sibi majora promittebat, etiam amisit, quae possidebat. Unde dicitur: Verumtamen ad infernum detraheris, in profundum laci. De hac ejus ruina Dominus in Evangelio: Nunc judicium est mundi; nunc princeps hujus mundi ejicietur foras. Qui te viderint oculis sic erectum, inclinabuntur humilitate, teque prospicient, id est cognoscent, ut qui te prius putaverant fortem et magnum, sciant te in comparatione Christi infirmum. Nunquid iste est vir, qui conturbavit terram, qui concussit regna; faciens gentem consurgere contra gentem, et regna adversus regna: qui orbem fecit Dei cultoribus desertum, qui tot destruxit urbes, tot vinctos inclusit? Quae omnia ejus suggestu ante Domini adventum facta, nemo qui historias legit, ignorat. Et consurgam super eos, filios scilicet pessimos a pessimis patribus generatos, et perdam Babylonis nomen, et reliquias et germen et progeniem, dicit Dominus. Nomen Babylonis est gloria mundi; reliquiae Babylonis amor mundi; germen Babylonis affectus peccandi; progenies Babylonis cognitio consensusque peccati. Nihil enim magis appetunt homines quam magnum nomen, quod sibi Babylonici vel divitiis, vel stulta virtute, vel scientia saeculari conquirunt. Quae cum acquirere non potuerint, vel acquisita amiserint, habent quasdam omnium horum in corde reliquias, ipsum videlicet mundi amorem, qui ex iniquo germine pessimus affectus processit. Quorum progenies pessimae sunt cogitationes, quasi parvuli filiae Babylonis, de quibus Psalmista ait: Filia Babylonis misera, beatus qui tenebit, et allidet parvulos tuos ad petram! Quae omnia in fine saeculi a Domino destruentur, quando nominis Babylonici nulla erit gloria, nulla in ejus amore delectatio, nullus peccandi affectus; quando, etiam secundum Psalmistam, peribunt omnes cogitationes eorum. Sequitur:

Et ponam eam in possessionem ericii, et in paludes aquarum, ut spina peccati semper conscientia pungatur: et libidine et voluptate, instar coenosae paludis, fumum et fetorem exhalante, caecetur. Et scopabo eam in scopa terens, dicit Dominus exercituum. Sicut domus scopis mundatur et evacuatur, ita omnem Babylonis gloriam, divitias et delectationes disperdam, terens eam tormentis et doloribus conterens. Sed et nos, fratres charissimi, a quibus per adventum Domini diabolus ejectus est foras, praeparemus filios pessimi seminis occisioni, ut gladius Domini devorans carnes, omnes carnales affectiones, illicitasque delectationes, cogitationes etiam perversas ex carnali affectu quasi de pessimo semine generatas occidat, ut nec consurgant ulterius neque impleant faciem orbis civitatum. Civitates orbis memoriae nostrae meditationes intellige: quae utique memoria orbi comparatur; quia, quidquid in orbe corporaliter haberi potest, totum a memoria imaginaliter comprehendi potest. Facies autem orbis vel civitatum, meditationum nostrarum intentio est; secundum quam omnia quae fiunt vel cogitantur a nobis, ab eo quem nihil latet judicantur. Adesto ergo, Domine Jesu, et super filios Babylonis misericordi severitate consurge, ut in anima mea nomen pereat Babylonis, omnique confusione deleta, Jerusalem nomine censeatur. Et ponam, inquit, eas in possessionem ericii, et paludes aquarum. Fiat, Domine, cor meum ericius plenus spinis, ut singulorum peccatorum meorum memoria quasi spinis singulis compungatur: et, sicut totam animam meam vitia possidebant, ita totam occupet compunctio salutaris; sicque libidinum suarum recordatione quasi coenosis paludibus stercorata, poenitentiae fructus producere mereatur. Sequitur: Et scopabo eam in scopa terens. Scopa terens cordis contritio est, qua Babylon in anima nostra teritur et conteritur, et omnes spurcitiae ejus egeruntur. Prope est enim Dominus his qui contriverunt cor; quia cor contritum et humiliatum Deus non spernit. Sed et flagellum Dei scopa terens dici potest, quo visitat in virga iniquitates nostras, et in verberibus peccata nostra, ut vitia conterens virtutes inducat, et suam a nobis misericordiam non dispergat. Ponitur deinde in possessionem ericii, et in paludes aquarum. Haec sunt duo vitia, in quae Dei judicio hypocritarum genus saepissime ruit, avaritia et luxuria. Nam, secundum sententiam Salvatoris, spinis divitiae et sollicitudines saeculi comparantur: quarum amore cum fuerit anima purgata, instar ericii suis armatur spinis, confidens in virtute sua, et in multitudine divitiarum suarum superbiens. At paludes infertiles et lutosae, in quibus coeno gaudentia reptant animalia, luxuriae immunditiae comparantur, quae utique sordidae sunt et lutosae, in quibus spiritus insultant immundi, quorum princeps libentius sub umbra dormit, in virore calami et junci, quae maxime nascuntur in paludibus, et locis humentibus. Talis anima scopatur, non ut mundetur, sed ut conteratur. Sequitur:

Juravit Dominus exercituum, dicens: Si non ut putavi ita erit, et quomodo mente tractavi, sic eveniet. Omnia quae de onere Babylonis sanctus propheta describit, Domini jurantis auctoritate confirmat, ut nemo dubitet esse ventura, quae ab ipso Deo sub jurejurando constat esse praedicta. Quod autem Dominus jurare dicitur, cui etiam non juranti credendum esse nemo qui dubitet, maximum veritatis et certitudinis indicium est. Si non ut putavi, ita erit, et quomodo mente tractavi, ita veniet. Humano more loquitur hominibus, quia, si loquerentur divino, non intelligeretur ab hominibus. Verum hoc, puto, non semper in ambiguis ponitur, cum Dominus iratus servo suo saepissime dicat, puto, quod Dominus tuus sim. Quod itaque dicit sese putare, vel mente tractare, nulla dubitatio, nulla sollicitudo, nulla mentis distensio in Dei natura cogitetur, sed aeterna et incommutabilis ejus dispositio verbis, quibus a nobis posset intelligi, insinuata credatur. Ideo autem existimatio vel tractatio posita sunt ut, sicut homines ea, quae non praecipitanter, sed cum quadam haesitatione et tractatu faciunt, finem optimum sortiuntur, ita Deus nullo mentis impetu, nullo fortuito casu, sed aeterno suo consilio attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Igitur sicut disposuit, sicut putavit, sicut voluit, sicut tractavit, sic eveniet. Quid eveniet? Ut conteram, inquit, Assyrium in terra mea, et in montibus meis conculcem eum. Per Assyrium totam illam multitudinem spirituum superborum intellige, qui conteruntur in terra Domini, ut per terram parvuli et carnales intelligantur, quos ad solidi cibi perceptionem minus idoneos lacte potat Apostolus: Nihil, inquiens, judicavi me scire inter vos, nisi Dominum Jesum, et hunc crucifixum. Porro per montes apostolos atque perfectos intellige, quibus dedit Dominus potestatem calcandi super serpentes, et scorpiones, et omnem virtutem inimici. A quibus etiam ipsius diaboli jugum gravissimum ablatum est, quando computruit jugum a facie olei, et ille unctus oleo laetitiae prae consortibus suis, ligato forti illo, captivam duxit captivitatem, et onus, quo eorum humeri premebantur, sua virtute deposuit. Et auferetur jugum ejus ab eis, et onus illius ab humeris eorum tolletur. Est jugum sive onus iniquitatis, quod homo propriis cervicibus, diabolo suadente, imposuit. Est quoque jugum, sive onus malae consuetudinis, cui se homo male vivendo supponit. Est et jugum sive onus infelicitatis, cui hominem peccantem justitia divina prostravit. Est grave quidem jugum vel onus peccati, quod usque ad Dominicam passionem ita mortales premebat, ut nullius justitia, nullius virtute amoveri potuerit; sed cunctos non solum reprobos, sed etiam electos in infernum demersit, quamvis inter eos magnum chaos firmatum sit; istis, et si non in gloria, in requie tamen constitutis; illis, locis poenalibus infeliciter deputatis. At per passionem Christi contrito diabolo et conculcato, jugum istud onusque sublatum est, ut libero ex hinc volatu justi quique atque perfecti ad coelum usque ascendere potuerint. Verumtamen, fratres charissimi, adhuc jugum, vel onus nos premit Assyrii, sentientes nimirum aliam legem in membris nostris repugnantem legi mentis nostrae, et captivos nos ducentem in lege peccati, quae est in membris nostris. Grave hoc jugum, fratres, grave hoc onus, et intolerabile. Quis nos liberabit de corpore mortis hujus? Quid de onere consuetudinis dicam, quod quicunque incaute humeris suis ingessit, sine gravi dolore nimioque labore deponere non poterit? Sed et grave jugum super filios Adam a die ortus sui usque in diem reditus sui in ventrem matris omnium. Onerat paupertas, onerat infirmitas, somnolentia premit, pigritia dejicit. Taceo persecutiones, proscriptiones, terrores etiam et timores, tentationes, murmurationes, detractiones, maledicta, falsa judicia, quibus omnibus plenus est mundus, sicut ait beatus Job: Homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis. Quae omnia cum ipsa, quae omnium gravissima et ultima est, morte, uno infelicitatis jugo vel onere contineri, manifestum est. Hoc est onus Babylonis, quo non solum illa premitur, sed quo cives quoque Jerusalem in ea peregrinantes premit. Felix, qui quamvis prematur his, non tamen opprimitur. Veniet certe dies, quo Assyrius penitus conteretur in terra, et in montibus conculcabitur; non in qualibet terra, nec in quibuslibet montibus, sed sicut Dominus ait: Sicut cogitavi, sic eveniet, ut conteram Assyrium in terra mea, et in montibus meis conculcem illum. Eia, fratres, contritus est Satanas Dominica passione; conculcatus est apostolica praedicatione. An non contritus et conculcatus videbatur, quando nec in porcos quidem per se habere potuit potestatem? Verum, fratres, non penitus contritus est, nec conculcatus, cui adhuc relicta est tentandi facultas, cui in Antichristo dabitur etiam saeviendi et persequendi potestas. At tunc plene conteretur et conculcabitur, quando novissima inimica destruetur mors, quando in terra Domini, carne scilicet nostra, jam aeterna resurrectione glorificata, nullum diabolicae potestatis remanebit vestigium, nec montibus Domini, spiritibus scilicet nostris in excellentia contemplationis divinae suspensis, ullus poterit esse tentationis accessus. Conteretur, inquam, tunc penitus, quando ei tota tentandi vel persequendi potestate sublata, in abyssum aeternis ignibus cruciandus detrudetur. Tunc certe jugum gravissimum infelicitatis, onusque ponderosissimum, quod multis modis in hac vita portamus, a nostris cervicibus vel humeris auferetur, quando, omni mortalitate omnique infirmitate virtute resurrectionis absorpta, erumpemus in hanc vocem exsultationis: Ubi est mors, victoria tua? Ubi est mors, stimulus tuus? Hic est certe onus, oneris finis, quo civitas confusionis, id est Babylon cum principe suo diabolo aeternis poenis onerando in infernum demergetur; et civitas pacis, id est Jerusalem, cum suo principe Christo, quae onus Babylonis, quo onerata est, vel prudenter cavit, vel magna virtute sustinuit, vel potenter evasit, in coelum coronanda transferetur. Cavit quidem, ne vitiis ejus opprimeretur; sustinuit, cum ejus persecutionibus urgeretur; evasit, cum excedens e corpore a requie exciperetur. Ne quis vero existimet de una aliqua regione prophetam tam divinum oraculum texuisse, omnem hinc ambiguitatem Dominus ipse excludens subjecit:

Hoc consilium, quod cogitavi super omnem terram; et haec manus extenta super omnes gentes. Quid manifestius? Ostendit quippe ea quae dicta sunt in hoc onere, ad universum orbem omnesque gentes pertinere: quae, quoniam in electis et reprobis divisae sunt, ad illos consilium, ad istos manum extentam aestimo pertinere. Profundum sane altumque consilium quod, electi cum reprobis in eadem societate viventes, eodem onere miseriarum premuntur, et mirabiliter adjuvantur, ne opprimantur; quod plerumque eisdem peccatis et criminibus praegravati, conversione et emendatiori conversatione ab iis separantur; quod sive vitiis, sive doloribus, sive tentationibus onerentur, omnia eis in bonum cooperantur. At quam extenta manus Domini super reprobos, eorum non acceptans bona, nec mala diluens, quam extenta manus, qua omnia eis cooperantur in malum, cum et poenis onerentur, ut deliciis corrumpantur; superbiant in virtutibus, ne quid ex eis mercedis consequantur; in peccatis non humilientur, ut veniam mereantur. Si malum deserunt, ad id denuo redeunt; si bonum inchoant, non perseverant. Postremo reprobi aeternaliter condemnantur; electi in vitae aeternae gaudiis coronantur. Post verba autem Domini ea quae dicta sunt confirmantis, ipse propheta ex propria persona subjungit: Dominus enim exercituum decrevit; et quis poterit infirmare? De electis hoc dictum intelligo: de quorum salute divini decretum consilii nullus poterit infirmare. Si enim Deus pro nobis, quis contra nos? Audi et stabile aeternum quo decretum, cui obviare nemo qui audeat, quod mutare nemo possit vel debeat. Firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc. Novit Dominus qui sunt ejus. Quod autem sequitur, et manus ejus extenta, quis avertet eam, ad reprobos, ut superius diximus, arbitror referendum. Sicut enim certa et stabilis est de electorum salute misericordia, ita pro certo stabilis est et incommutabilis de reproborum damnatione justitia. Sed jam in fine hujus oneris finem faciamus hujus sermonis, obsecrantes Dominum et Deum nostrum ut onus quod in vitiis est caveamus: quod in tentationibus et miseriis est, viriliter sustineamus, ut illud quod in poena erit aeterna, evadere mereamur, per Dominum nostrum Jesum Christum, cui honor et imperium per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XXI. De principio oneris Philisthiim.

Onere Babylonis exposito, onus Philisthiim exponendum suscepimus, vestris multo magis orationibus, quam nostris viribus freti. Propheta igitur nomine Babylonis generaliter mundum, qui in electis reprobisque dividitur, intelligens, quo fuerat onere vel premendi vel opprimendi, mystico sermone descripsit, Domino attestante, qui ait: Hoc consilium, quod cogitari super omnem terram: et haec manus extenta super omnes gentes. Nunc de genere ad speciem transiens, singularum gentium singula describit onera, ut quod paucis verbis de toto prophetaverat, per partes enucleatius exsequatur. Et primum quidem contra Philisthiin divini judicii pandit consilium: qui cadentes poculo interpretantur. Per quos Judaeos arbitror designari: qui legis litteram quasi vino veteri debriati, a gratia exciderunt. Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti. Qui enim in lege justificari se arbitrabantur, a gratia exciderunt. Hoc est vinum illud vetus, quod defecit in nuptiis; quoniam Dominus noster Jesus Christus procedens de utero Virginis, tanquam sponsus de thalamo suo legalibus sacramentis quasi vino veteri finem dedit, et Evangelii vinum novum omnibus ad magni regis filii nuptias vocatis propinavit. Judaei igitur legis litterae inhaerentes, et legislatorem ignorantes, quasi potati et inebriati clamaverunt, dicentes: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori. O ruina, o casus! Non habemus regem, nisi Caesarem. Magnus casus a Christo cadere et Caesari adhaerere. Et congrue satis de plurimarum gentium tractaturus interitu, a Judaeis sumit exordium: qui primi omnium Christum suscipientes, ab ejus fide primi corruerunt. Sic ergo incipit:

In anno quo mortuus est rex Achaz, factum est onus istud. Achaz rex pessimus et superbissimus, divinae legis contemptor, et idolorum venerator, diabolum significat. Vita autem ejus regnum ejus potest intelligi: quod in genere humano ob culpam primae praevaricationis obtinuit. Quando igitur mortuus est rex Achaz? Quando certe impletum est, quod ait Dominus per prophetam: Ero mors tua, o mors! Denique traduxit in cruce principatus et potestates, palam triumphans eos in semetipso. Itaque, fratres, quandiu diabolus in omnes gentes habuit potestatem, populus Judaeorum sua prosperitate gaudebat, habens templum, altare, ephod, theraphim, sacerdotes et sacrificia. At in anno, id est in tempore, quo mortuus est rex Achaz, quo videlicet diaboli destructum est imperium; coepit plebs illa gravi miseriarum onere praegravari. Unde infelicitas infelicitati successit, donec abrasi de terra viventium, a terra etiam morientium, quae illis fuerat in haereditatem concessa, penitus delerentur. Ne laeteris, Philisthaea omnis tu; quoniam comminuta est virga percussoris tui. Recordamini, fratres, consilium illud, quod contra Dominum populus ille legitur collegisse: in quo a Caipha pontifice decretum est unum mori hominem, ne gens tota percat. Si enim, inquiunt, dimittimus eum sic, omnes credent in eum; et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. Trepidaverunt timore, ubi non erat timor. Viderat in somnis sanctus patriarcha Joseph, quod esset a fratribus adorandus. Quod ne fieret, venditur in Aegyptum; per quod tamen accidit, ut fieret. Occidendum itaque Christum autumant, ne credentibus in eum populis, Romani eis et locum auferant et gentem; cum ideo quia occisus est, totus in eum crediderit mundus, nihilominusque venerint Romani, et gentem abstulerint, et locum. Verumtamen ab hoc timore sibi videbantur liberati, quando, posito in cruce Jesu et in mortem resoluto, nomen ejus et virtutem exstinxisse gaudebant. Revocemus ad memoriam ea quae de Philisthaeis et Samson sacra narrat historia: ubi manifeste Philisthaei Judaeorum, Samson autem Domini Salvatoris tenet imaginem: qui missus ad oves quae perierant domus Israel, meretricis Dalilae, Ecclesiae videlicet de gentibus, concupivit amplexus. Hoc igitur Samson a Philisthaeis quot passus sit injurias; quibus appetitus vinculis, quibus etiam minis pulsatus sacra produnt Evangelia. Observant os ejus Scribae et Pharisaei; quaestiones objiciunt, diversarum causarum sententias exigunt, ut esset unde accusaretur, unde judici, unde morti ex sententia traderetur. Veniunt autem cum quaestionibus quasi cum vinculis: quibus ruptis toties liber exivit, quoties ab ipsis fuerat impetitus. Licet, inquiunt, censum dare Caesari, an non? Laqueum paraverunt pedibus ejus, sed inciderunt in illum. Reddite, inquit, quae sunt Caesaris Caesari: et quae sunt Dei Deo. Sic et de adultera: Moyses praecepit hujusmodi lapidare; quid tu dicis? Ille sic vincula rupit, ut adultera liberata, illi sua sententia ferirentur, et propriae conscientiae accusatione lapidarentur. Tandem ille Samson amore meretricis resolutus in somnum, nudatus crine, fortitudine pariter spoliatur, Philisthinorumque traditus potestati, irrisioni patuit et dolori. Sic et meus Samson amans meretricem, quae sub omni ligno frondoso et in omni colle nemoroso prostrata, quot idola venerabatur, tot quasi adulteriis polluebatur, crinem deposuit, fortitudinem abscondit, vincula suscepit. Elapsis discipulis quasi calvus ascendit locum Calvariae et Judaeorum traditus voluntati, irridetur pendens in cruce. Cernens autem propheta in spiritu, laetitia vesana perfusos ante crucem agitare caput, improperare miracula, suadere descensum, hanc ineptam compescit laetitiam, dicens: Ne laeteris, Philisthaea omnis tu, quia comminuta est virga percussoris tui. Velut percussionibus ejus liberati, insultant in cruce pendenti, prae laetitia caput moventes et dicentes: Si Filius Dei est, descendat de cruce. O Philisthaea! o ebria! o potionata! o vesana! Cadis, ruis, prosterneris. Comminuta tibi videtur virga, id est potestas percussoris tui; capto insultas Samsoni, cui capilli abrasi sunt, cui eruti sunt oculi; ne laeteris, Philisthaea omnis tu. Morietur Samson, comminuta videbitur potestas ejus; sed mors ejus tua est desolatio, filiorum oppressio, gloriae vestrae diminutio, ruina templi, sublatio sacerdotii, totius plebis dispersio. Ideo ne laeteris, Philisthaea omnis tu, quia comminuta est virga percussoris tui. Quod autem dicit, omnis tu, magnitudinem gaudii, quo in Christi morte exsultabant, expressit. Ne laeteris, ne gaudeas, ne exsultes, ne insultes: non enim tantum scelus divina justitia dimittet inultum. Quoniam enim characterem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, mittet illis Deus operatorem erroris, ut credant mendacio. Hinc Dominus in Evangelio: Ego veni, inquit, in nomine Patris mei, et non recepistis me; alius veniet in nomine suo, illum recipietis. Ipse est operator erroris, a Judaeis in fine saeculi suscipiendus, digno Dei judicio, ut qui contempserunt Christum, habeant Antichristum. Unde subjungitur: De radice colubri egredietur regulus, et semen ejus absorbens volucrem. Cum sanctus patriarcha Jacob filios benediceret, et inter caeteros Dan benedicendus accederet, ait de eo: Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita. Sicut igitur exiit virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendit, id est Christus, ita nimirum de radice Dan, qui dictus est coluber, egredietur regulus, id est Antichristus. Regulus, qui et basiliscus, rex serpentium dicitur, afflatu suo atque conspectu homines perimens. Comparatur autem serpens iste Antichristo, qui ejus virtute et malitia plenus erit, et rex est serpentium, id est princeps daemoniorum; cujus afflatus nequitia, et illuminatus scientia, plures a fide veritatis occidet. Quos enim fallit astutia, aspectu ejus puta esse percussos; quos autem malitia cogit, ejus afflatu scias esse occisos. Et semen, inquit, ejus absorbens volucrem. Singularem numerum ponit pro plurali. Sicut bonum semen verbum Dei, ita profecto semen pessimum verbum Antichristi. Verbum itaque ejus, praedicatio ejus, doctrina ejus, quasi semen ejus absorbebit Judaeos; non omnes tamen, sed illos, qui superbia tumidi, nec ad coelum possunt ascendere, nec in terram per humilitatem volunt descendere, sed, sicut volucres in hoc inani inter coelum pendentes et terram, eorum merentur consortium, qui projecti de coelo, in hoc aere caliginoso sortiti sunt locum. De radice enim colubri, id est ex suggestione diaboli egressus est regulus, superbia, odium, indignatio Romanorum, quorum tunc imperator pessimus Nero, regulo venenoso non immerito comparatur; cujus semen, id est voluntas, quam ex colubri afflatu concepit, Vespasianum misit in Judaeam, qui cum filio suo Tito omnem potentiam, et superbiam, et gloriam Judaeorum absorbuit. Et pascentur primogeniti pauperum. Improperat sermo propheticus infelici populo odium, quod non solum in Christum, verum etiam in ejus discipulos exercebant. Quandiu eorum durabat imperium, non cessabat a discipulis Christi persecutio Judaeorum: a quibus alii occisi, alii lapidati, alii suis fugati sunt sedibus, alii flagellis attriti. Cernens itaque propheta in spiritu, post haec omnia Judaeos multis malis affectos, Christi vero discipulos post eorum persecutionem, imo et in ipsa eorum persecutione, bonae conscientiae confidentia alacres. Et pascentur. inquit, primogeniti pauperum. Pauperes sunt, de quibus Dominus in Evangelio: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Isti sunt pauperes, qui abrenuntiantes mundo, et omnibus divitiis ejus, valefacientes etiam patri et matri, fratribus et sororibus, agris et possessionibus, nudi nudum Christum sequuntur. Quorum omnium primogeniti sancti fuerunt apostoli, et discipuli Christi qui hanc primo doctrinam ex ejus ore audientes, secura conscientia dicebant: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis? Vere fiducialiter in Christo requievit Petrus, quando, praecipientibus sacerdotibus, ne loquerentur in nomine Jesu, respondit: Obedire oportet Deo magis quam hominibus. Quanta etiam fiducia quiescebat Paulus, quando in conspectu judicis stans, tam fortia de Christo ejusque praeceptis disseruit, ut tonitruum verborum ejus Festus non sustinens: Insanis, inquit, Paule, litterae multae te ad insaniam provocant. Sane quies ista tranquillitatem mentis significat, qua nec suis persecutoribus irascebatur; qua nullo, adversus odientes se, odio movebatur; qua pro inimicis orare, malefacientibus benefacere, pro eorum vita, qui eorum vitam sitiebant, didicerat laborare. Hinc est, quod Stephanus pro lapidantibus intercedit, Petrus verberantibus verbum salutis non subtrahit Paulus pro eis, qui semel eum lapidaverant, quinquies verberaverant, tristitiam magnam habet, et continuum dolorem cordis. Sed illis fiducialiter agentibus, et in charitatis suavitate quiescentibus, quid Philisthaeis factum est a quibus nostro Samsoni illusum est? Audi quod sequitur:

Et interire faciam fame radicem tuam; et reliquias interficiam. Interiit fame radix ejus, quando, incenso templo, civitas pariter ruit, et tota illa nobilitas aut fame aut gladio periit. Possunt pontifices et sacerdotes radix gentis appellari; quoniam, sicut vitalis succus a radice procedens per totum arboris corpus ramosque diffunditur, ita per legis doctrinam a sacerdotibus ministratam reliquae plebi salutis remedia parabantur. Qui quoniam verbum Christi repulerunt, et indignos se judicabant regno Dei, ipsis fame pereuntibus, eorum reliquiae, id est caetera multitudo, vitam quae Christus est deserentes, aeterna morte punitae sunt. Haec secundum futurorum praenuntiationem dicta, moraliter sunt repetenda, ut fidem quam prophetiae veritas confirmat, ornent mores, vita commendet, finis coronet. Et hoc quidem onus Philisthiim non secundum id solum intelligendum est, quo premitur Philisthiim vel opprimitur; sed etiam secundum hoc, quod vel premit, vel opprimit. Caveamus proinde, fratres charissimi, a Philisthaeis opprimi; quoniam, ut non premamur, cavere non possumus. Simus ergo sicut Samson Nazarei, id est Domino consecrati, et, crescente capitis nostri caesarie, sancti efficiamur. Crines nostri in quibus est nostra maxima fortitudo, non prodantur meretrici; et sic nec vinculis constringi, nec gladiis terreri, nec includi carcere, nec a multitudine poterimus superari. Et si forte exsultent Philisthaei, et si aliquando capti videamur, eorum jam vinculis mancipandi, audient a propheta: Ne laeteris, Philisthaea omnis tu, quoniam comminuta est virga percussoris tui. Sed, quia haec latius et manifestius prosequenda sunt: reparemus silentio vires, sensum oratione: et ad haec indaganda mysteria crastino conveniamus ad laudem et gloriam Domini nostri Jesu Christi, cui honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

SERMO XXII. De eodem capitulo moraliter exposito.

Onus Philisthiim, quod post onus Babylonis cum vestra charitate tractandum suscepimus, paucis quidem verbis propheta comprehendit; qui tamen sensuum profunditate multorum materiam ministravit. Itaque, fratres, de allegoricis montibus ad plana tropologica descendentes, ad ipsius oneris principia redeamus; dicamusque, per Philisthiim superbos quoque intelligi, qui confidunt in virtute sua, et in multitudine gratiarum spiritualium gloriantur. Hi sunt, qui cum Loth egressi de Sodomis, et montem virtutum conscendentes, inebriantur a duobus sororibus, superbia et vana gloria: et sic sensibiliter ad turpia illecti, etiam in abominationes pessimas dilabuntur, ut merito dicantur Philisthiim, id est cadentes potione. Videat charitas vestra, fratres, cum naturaliter, singulis expulsis vitiis, virtutes succedant, haec superbia vicinior virtutibus, quam vitiis, quanto magis quisque profecerit, tanto adversus eum acrius convalescit. Est autem multiformis haec bestia, quae vix caveri potest, exstingui autem in hac vita nullo modo potest: quippe cui mors sua vitae materia sit, indeque robustius surgat, quo certius putatur exstincta. Intelligitis quae dico? Quandiu vivunt in te vitia, quorum incentor est Achaz, et colluctatio gravis est tibi cum carne et sanguine crebraque tibi, licet optime pugnanti, vulnera infliguntur; non audet bestia illa caput erigere; non audet adversus timidum et pavidum in procinctu positum exitialem inire conflictum. At si, mortuo Achaz, quieverint incentiva libidinum, mox coluber tortuosus caput erigit virulentum, ac veneni sui suggestione animam inflans, primo virtutibus reddit inanem; deinde sub ipso timore vitiorum putredinem generans, in ea quae se evasisse gloriabatur, vitia prosternit. Igitur quasi in virtutum culmine positos, et jam non in Domino, sed in se gloriari incipentes, alloquitur sermo propheticus: Ne laeteris, inquiens, Philisthaea, quae jam potionaris calice superbiae, quae jam incipis ad inferiora de superioribus ruere: ne laeteris, quia comminuta est virga percussoris tui. Iste Achaz percussor noster est, cui plerumque dat Dominus virgam in manu ut percutiat, ut flagellet; affligens tentationibus et suggestionibus quatiens. Quae quidem virga tunc comminuitur, quando et tentandi potestas subtrahitur. Verumtanem, ne laeteris, o Philisthaea, quasi jam evaseris; ne glorieris, quasi colubrum illum venenosum tuis viribus exstinxeris. Cave proinde radicem colubri. Quia de radice colubri egredietur regulus; de superbia Dei contemptus. Regulus rex est serpentium, et Dei contemptus omnium potentior vitiorum, quae tunc magis damnabilia judicantur, quando non ex ignorantia vel infirmitate, sed potius ex contemptu generantur. Nascitur autem contemptus ex superbia; quia nisi prius mens humana tumuerit, ad sui Creatoris injuriam non erumpit. Et semen ejus absorbens volucrem. Sic enim contemptus desperatio est, quae confessionem excludit, irridet poenitentiam, satisfactionem abjurat. impius, cum venerit in profundum malorum contemnit. blasphemus in Deum, iniquus in proximum, perniciosius saeviens in semetipsum: qui, quoniam de venia desperat, vitia vitiis cumulans, ipsi desperationi vehementiora fomenta ministrat. Per volucrem animal pennatum, et celeri volatu superiora petentem, spes significatur; per quam terrenis coelestia, aeterna temporalibus, humanis divina praeponimus; per quam etiam jam nunc salvi facti sumus, et Christo in coelestibus conregnamus. Hanc itaque volucrem desperatio absorbet, quando avulsis pennis, quibus ad coelestia volatur, anima declinat ad infima, ut contemnens futura, amplectatur terrestria, nihilque ultra desideret, quae nihil quod ultra sit speret. Sed et hoc quod dicitur: Ne laeteris Philisthaea omnis tu, ad ipsos congrue satis dirigitur, qui minus grate divina flagella suscipiunt; in prosperitate effusi, in adversitate querulosi; quos favor elevat, persecutio conturbat. Eia, fratres, ut ait Apostolus: Quis est filius, quem non corripit pater? Flagellat quippe omnem filium quem recipit. Potest itaque et ipse dici percussor, qui percutit et sanat, mortificat et vivificat, deducit ad inferos et reducit. Ipse certe virgam virtutis suae emittit ex Sion, ut visitet in virga iniquitates nostras, et in verberibus peccata nostra. Magnum est, fratres, divinae miserationis indicium, quando non parcit in praesenti; quando non miseretur, quando sepit vias nostras spinis, et occludit maceria, ut quaerentes mortem non inveniamus, quando omnes dulcedines quibus inhiamus, multimoda aspergit amaritudine, ne inhaereamus. Quid tu, Philisthaee, cadens potione? Replevit et inebriavit te amaritudine Dominus; potionavit te calice irae ejus, et sagittae ejus infixae sunt tibi: quarum indignatio ebibit spiritum tuum. Certe si irasceris, si murmuras, si indignaris, si manum repellis medici, Philisthaeus es cadens potione, inde ruinam incurrens, unde sperare poteras erectionem. Vae tibi, si averterit zelum suum a te, ut ultra non irascatur tibi; sicut ad quosdam loquitur per prophetam: Non visitabo super filias vestras, cum fuerint fornicatae; neque super uxores vestras, cum adulteraverint. Infelices ergo sunt, de quibus conqueritur in Psalmis: Non audivit populus meus legem meam; et Israel non intendit mihi. Non audivit docentem, non sustinuit corripientem: illinc rebelles et increduli, hinc murmurosi, utrobique ingrati. Qua igitur poena plectentur; quibus pro his afficientur tormentis? Audi quod sequitur: Et dimisi eos secundum desideria cordis eorum. Intelligat charitas vestra, fratres mei. Multi pro peccatis suis corripiuntur a Domino, affliguntur inopia, persecutionibus atteruntur, debilitantur membris, diversis tormentorum generibus excruciantur. Qui si nihil correctionis admiserint, sed, sicut in prosperis superflui, ita in adversis inveniantur blasphemi, suspendit virgam; gladium mittit in vaginam, tradens eos in desideria cordis sui, ut eant in adinventiones suas. Tunc laetantur, cum male fecerint. Talibus ergo loquitur propheta, dicens: Ne laeteris, Philisthaea omnis tu, quia conminuta est virga percussoris tui. Ne laeteris, quod a percussione cessavit, qui te erudivit, cujus virga caput serpentis excludit, reguli venena depulit, et semen ejus pessimum arefecit. De radice enim colubri egredietur regulus; ex voluntate videlicet corrupta delectatio immunda, cujus semen sunt opera pessima, quae totum quod prius in anima nostra sapiebat, et instar volucris pennatae desiderio et affectu superiora petebat, obruunt et absorbent. Sed Philisthaeis, id est superbis tali onere depressis, quid pauperes facient, id est humiles? Sequitur:

Et pascentur primogeniti pauperum; et pauperes fiducialiter requiescent. Hi sunt pauperes quibus Dominus ait: Beati pauperes spiritu, quoniam vestram est regnum coelorum. Paupertas ista secundum affectum aestimatur, non secundum sensum: cum abundans divitiis, regnoque sublimis, dicat: Ego vero egenus et pauper sum. Sunt autem quaedam virtutes in quibus incipimus, quaedam in quibus proficimus, quaedam in quibus perficimur. Prima autem omnium fides, quam spes corroborat, charitas remunerat. Illa autem fides virtus est, quae per dilectionem operatur, cum sine spe remunerationis nemo bene operetur. Hi sunt primogeniti pauperum, id est humilium, qui non in se, sed in Domino gloriantur. Est quaedam in hac vita experientia, quae fidem probat, spem corroborat, nutrit charitatem; unctio scilicet illa spiritus, quae nos docet de omnibus: quae quasdam nobis futurae beatitudinis infundit primitias, cor nostrum simul illuminans et accendens, ut videat et amet, gustet et intelligat; quando ipse spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quoniam sumus filii Dei. Hae igitur virtutes si sic pascantur, si sic nutriantur, in caeteris facilius proficimus, quae ab his introducuntur, cum fidei timor adhaereat, patientia spei, castitas charitati. Deinde timor parit prudentiam, patientia fortitudinem, temperantiam castitas, charitas justitiam. Per has postremo ascenditur ad sapientiam, quasi per rivulos ad fontem, fides transiit in spem, spes in possessionem, charitas in plenitudinem. Tunc profecto fiet, quod sequitur: Et pauperes fiducialiter requiescent. Cum enim humiles quique, qui nesciunt in suis meritis gloriari, quos pauperes vocat propheta, ad virtutum culmen pervenerint, fiducialiter requiescent, quibus se non ingerit spes superbiae, et ideo nec manu peccatoris moveri possunt, nec superveniente turbine illidi. Ibi, enim, id est in superbia, ceciderunt, qui operantur iniquitatem; expulsi sunt, nec potuerunt stare. Ibi sunt Philisthaei cadentes potione, quibus coluber radicem suam inserit, ex qua regulus procreatur, cujus semen absorbet volucrem, de quibus adhuc propheta subjungit:

Et interire faciam radicem tuam fame, et reliquias tuas interficiam. Interfecta radice, quidni rami pariter moriantur, ut pereunte quod primum est, etiam ultima quaeque deleantur? Fides radix, caeterae virtutes reliquiae; itaque ubi fides corrumpitur, omnes pariter virtutes evanescunt, quia, omne quod non est ex fide, peccatum est. Quid igitur? Nihil remedii, nihil spei superest Philisthaeis? Est, si quidem fecerint, quod subjungitur: Ulula, porta; clama, civitas. Sed, quia haec nondum allegorice exposita sunt, moralem hanc expositionem nunc interim differamus. Verum, quia onus Philisthiim non solum secundum hoc quod premitur, sed secundum hoc quod premit, potest intelligi; dicamus Philisthaeos immundos esse spiritus, qui inebriati superbia, a coelesti illa mansione corruerunt. Hi sunt qui nos suis fatigant suggestionibus, tentationibus premunt, onerant doloribus. Adversus hos nobis est colluctatio, a quibus nonnunquam vulneramur et percutimur, quos nos vicissim et percutimus et vulneramus. Induite proinde vos, fratres, armatura Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. Custodite maximam fortitudinem vestram, quam instar Samson, septem vobis crines conservant. Instant Philisthaei, dormientibus funes injiciunt; sed nisi prius radantur septem crines, nihil proficiunt. De his funibus ait Propheta: Funes peccatorum circumplexi sunt me. Sed, quia fecit Deus quod sequitur: Et legem tuam non sum oblitus, in alio psalmo confidenter proclamat: Dirupisti vincula mea. Sunt autem tres funes quibus nos appetunt Philisthaei, concupiscentia carnis oculorumque, et superbia vitae. Vide, o Samson, ne dormias; vide ne otio dissolvaris; vide ne meretricis, vanae videlicet gloriae, seducaris illecebris. Otiositas inimica est animae: in desideriis enim est omnis otiosus. Audiant hoc, qui occasiones quaerunt vagandi, quibus commune opus manuum oneri est, qui, fratribus necessariis operibus intentis, otio vacant et fabulis. Hi sunt quos saepe cernimus Philisthinorum innexos funibus, nunc carnis stimulis agitari, nunc stultis occupationibus infeliciter irretiri, nunc quasi quibusdam furiis actos gyrovagando multis detractionibus exponi: quos Philisthaei fune carnalis concupiscentiae trahunt ad libidinem, fune concupiscentiae oculorum ad vanitatem, fune superbiae ad superstitionem. Crines procedunt ex capite, cogitationes ex corde. In septem itaque cogitationibus conservatur fortitudo tua; quarum duae sunt de praeteritis, duae de futuris, tres de praesentibus. Ad praeterita pertinet recordatio creationis et redemptionis; ad futura horror damnationis, et contemplatio aeternae remunerationis; ad praesentia consideratio nostrae infirmitatis, et divinae bonitatis, cum memoria illis, quam saepius experimur, consolationis. Has sane cogitationes, si lethali somno sopitus prodideris meretrici, id est vanae gloriae abscindendas tradideris, quasi impotens et infirmus Philisthaeis, nequam videlicet spiritibus traderis illudendus. Quibus tamen exsultantibus dici potest: Ne laeteris, Philisthaea omnis tu; quia contrita est virga Samson, cujus iterum possunt crines crescere, per quos et radicem colubri, et partum reguli potuerit declinare; si tamen ut pauper in loco pascuae collocatus, verbi Dei famem vitare potuerit, et in spe divinae misericordiae fiducialiter requieverit. Fiet enim ex Dei gratia, ut radix colubri, cum ei subtracta fuerit peccati materia, quasi fame intereat, non habens unde vivat; et sic caetera vitia, quae ex pessima radice pullulaverant, moriente radice, marcescant. Sed jam tandem sermoni huic demus finem, obsecrantes Dei misericordiam, ut interius illo verbo pasci mereamur, quod non habet finem, quod est Christus, cui honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

SERMO XXIII. Ab eo quod ait: « Ulula, porta, » usque ad finem oneris Philisthiim (Isa. XIV) .

Per Philisthaeos, qui cadentes potione vel poculo interpretrantur, secundum typum futurorum, Judaeos diximus designari: qui ob necem Domini Salvatoris a Romanis depressi et oppressi, effusi sunt et dispersi; quoniam Deus sprevit eos. Unde propheta: Et interire, inquit, faciam fame radicem tuam: et reliquias tuas interficiam. Adhuc quoque calamitatem describens, subjungit: Ulula, porta; clama, civitas; prostrata est Philisthaea omnis. Haec est illa civitas et gentis illius desolatio, quam et sanctus Ezechiel describit, loquente ad eum Domino: Et tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum; et duces eum per caput tuum, et barbam. Et assumes tibi stateram ponderis; et divides eos. Tertiam partem combures igni; tertiam partem concides gladio; tertiam vero partem disperges in omnem ventum; et gladium denudabis post eos. Quae omnia expositione non indigent, sed consideratione. Verum, qua de causa passa sit plebs illa, propheta non tacet. Ab aquilone enim fumus veniet, et nox est qui effugiat agmen ejus. Fumus venit cum agmine, quoniam multae abominationes secutae sunt ignorantiam, odia, maledicta, blasphemiae; in quibus miser ille populus quotidie crescit in poenis, ita ut nullus sit reproborum, qui fumi illius agmen effugiat. Quid tu vides, ait Dominus ad Jeremiam, quid tu vides? Et ille: Ollam succensam, et facies ejus a facie aquilonis. Nostis quis ille sit, cui pars placuit aquilonaris; frigida scilicet, et a Dei calore aliena corda mortalium: per quos ollam tentationis ille qui eis sedet plerumque succendit; ex qua fumus egrediens multorum excaecat oculos, et a veritatis lumine alienat. Dicit enim, quomodo sit Philisthaea prostrata: qua etiam ratione securus quis potest esse de venia, si digna praecesserit poenitentia. Ait quippe Paulus in infidelitate prostratus, fide erectus, persecutor in infidelitate, doctor in fide: Misericordiam consecutus sum; quia ignorans feci in incredulitate. Ignorantia ipsa quasi fumus erat: quae nimirum ab aquilone procedens erroris tenebris mentem ejus obvolverat. Ideo facilius veniam consequitur, quia secundum aemulationem persecutus est Ecclesiam Dei, fumo ignorantiae caecatus, non malitia provocatus. Et tu quoque non desperes de venia; quia, etsi forte non te tetigit fumus ignorantiae, tetigit tamen fumus suggestionis alienae, tetigit fumus carnalis concupiscentiae. Ille itaque qui cognoscit figmentum nostrum, tanto citius miseretur, quanto in nobis ipsis portamus, quod ollae illius succensae fumo facilius obfuscatur. Ideo prosternitur certe Philisthaea, id est anima quaelibet elata: quia ab aquilone, id est diabolica tentatione, aut ignorantiae, aut concupiscentiae fumus procedens, aut circumvenit incautam, aut infirmam illicit. Sed tu ulula cordis contritione, clama confessione, ut fiat quod in hoc ipso propheta scriptum est: Sume citharam; circui civitatem, meretrix oblivioni tradita. Bene cane, frequenta canticum, ut memoria tui sit apud misericordiam Redemptoris. Ipse enim scit, quia non est, qui fumi hujus pessimi agmen effugiat. Quis enim est, cujus carnem vel mentem instar oliae ferventis hostis ille aquilonaris non aliquando succendat, ignitisque jaculis concupiscentiae fumum non excitet? Quid igitur respondebitur nuntiis gentium? Si placet, per nuntios gentium angelos contrariae fortitudinis intellige: qui, diversis tentationibus fatigatis, virtutis arduam viam opponunt; carnis fragilitatem et corruptionem abjiciunt, ut, quadam desperatione dejecti, viam salutis refugiant. Expertis loquor. In initiis conversionis nostrae inter graves tentationes carnis et spiritus, cum nos aliquando spiritus fornicationis ureret, nunc inflammaret ira, nunc gula desideriis agitaret, quasi impossibilis videbatur in his omnibus tolerantia, maxime cum adolescentiae lubricus status, tentatoris multiplex astus, ex infirmitate facilis casus proponeretur. Spiritibus itaque talia suggerentibus quid respondebitur? Quae spes nostra, quod refugium? Quia Dominus fundavit Sion, Fratres, fundamentum Dei firmum stat, habens signaculum hoc; novit Dominus qui sunt ejus. O Sion, o anima, quae quasi in specula posita tui Domini praestolaris adventum, non metuas, non conturberis; quoniam, si irruant venti et fluant flumina, fatigari potes, sed subverti non potes: fundata enim es supra petram. Dominus enim fundavit Sion: qui non permittet nos tentari supra id quod possumus; sed faciet cum tentatione proventum, ut possimus sustinere. Haec miserorum in hac vita consolatio; haec in tentationibus fortitudo; haec in tribulatione securitas; haec constantia in adversis. Dominus certe fundavit Sion, animam Dei contemplatione sublimem, in verae humilitatis fundamento eam constituens; quae tanto securius atque solidius locatur, quanto crebris probata tentationibus nec falli potest incauta, nec illici jam probata, nec exercitata superari. Sic itaque fundavit Dominus Sion; et in ipsa sperabunt pauperes ejus, id est humiles, qui apponentes scientiam, apponunt et dolorem, ut in illa beatitudine quandoque glorientur, quam in Evangelio Dominus dicit: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur: in Christo Jesu Domino nostro, cui est cum Deo Patre, in unitate Spiritus sancti, honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

SERMO XXIV. De principio oneris Moab.

Explicito onere Philisthiim, contra Moab armatur sermo propheticus. Cujus nominis rationem primum video vobis esse reddendam. Sanctus Loth, ut bene nostis, fratres Charissimi, egressus de Sodomis, cum ejus uxor retro respiciens in salis esset mutata figmentum, cum duabus solis filiabus ascendit in montem, et post incolatum urbis immundae novus speluncae factus est habitator. Ibi utraque filia ebrii patris furata concubitum, primogenita Moab, altera Ammon filios ex incestu concepit. Moab autem de patre, sive aqua paterna interpretatur: quem nimirum pater nesciens de filia genuit, non ex affectu amoris, qui in quadam dulcedine spiritus legitime coeuntes conjungit; sed ex eo fluxu qui e dormiente vel ebrio instar aquae sine amoris sapore emanare consuevit. Quid dicam, fratres charissimi? Blasphemumne putabitis, si in his sanctum Loth Domini Salvatoris imaginem dixero tenuisse? Recordamini, quaeso, Judam in concubitu Thamar, quam putaverat meretricem, et David in illicito Bethsabee amplexu, Domini Jesu secundum sanctos Patres expressisse figuram: et hic quoque Jesum sacerdotem magnum, sicut in Zacharia monstratum est, in sordidis vestibus non miremini. Christus, ut scitis, Dei virtus est, et Dei sapientia. Ex Dei autem sapientia duplex scientia, quasi duae filiae procreantur; practica scilicet et theorica. Has itaque filias cum in speluncam, corda videlicet tenebrosa gentilium Dei sapientia induxisset; non ex voluntario patris semine, quod est charitas, sed ex propria curiositate et vanitate, quasi ex incestu, quamdam divinarum et humanarum rerum scientiam, ex bono quidem patre, sed non legitime conceperunt. Nam, quod etiam mundi hujus sapientes, Deo revelante, multa de humanis et de divinis didicerunt, Paulus testis est, qui ait: Quod notum est Dei, manifestum est in illis. Deus enim illis revelavit. Sequitur:

Quia nocte vastata est Ar, Moab conticuit. Recolite, quaeso, quod Deus nocte traditus et nocte illusus, instante jam nocte, noscitur de cruce depositus. In hac nocte vastata est Ar, quod interpretatur adversarius, de quo beatissimus Petrus: Sobrii estote et vigilate; quia adversarius vester diabolus, tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret. Ista est adversaria illa civitas; atrium videlicet illius fortis armati: qui a fortiori superveniente devictus, et spolia perdidit, et arma projecit. Quamvis et ipsa hominum multitudo Ar civitas possit intelligi: quae Deo adversa, ligna lapidesque colebat. Quae quodammodo nocte vastata est; quia passione sanctorum et patientia stupefacti, quamplures adversariam civitatem sua absentatione vastaverunt. Tunc certe Moab, id est sapientia hujus mundi, conticuit, nihil virtutis habens in voce, qua vel suam astruere, vel Christi posset doctrinam evacuare. Sequitur: Quia nocte vastatus est murus, Moab conticuit. Murus adversariae civitatis, id est inferni, idololatria fuit, quam per universum orbem virtute Dominicae passionis cernimus esse vastatam. Murus praeterea adversae doctrinae dialectica fuit, vel versutia disputandi, quam in nocte, id est in persecutionibus posita simplicitas Christiana subvertit; et omnia ejus argumenta fidei sinceritate vastavit. Tunc certe Moab, id est mundi hujus sensus, conticuit, quando intonans Dominus super aquas multas obstruxit os loquentium iniqua, et evacuavit omnem scientiam extollentem se adversus scientiam Dei. Ideo factum est, quod subjungitur: Ascendit domus, et Dibon ad excelsa in planctum. Domus non solum parietes cum tecto fundamentoque vocantur, sed etiam ea quae in ipsa domo est, familia, secundum bonos malosve mores, bona domus malave appellatur. Igitur, per domum Moab cor sapientium hujus mundi intelligite, in quo non parva familia sensuum, cogitationum affectionumque versatur. Porro Dibon, quae interpretatur fluxus eorum, ipsorum sensuum vel cogitationum, vel etiam sententiarum diversitatem lasciviamque significat. Potest etiam sic intelligi quod, Christi coruscante doctrina, domus Moab, id est familia philosophorum, discipuli videlicet, et Dibon civitas, id est multitudo magistrorum, qui cum gaudio idolorum solebant interesse culturae, ad ipsa idola cum planctu ascenderint; et contra Evangelium daemonum responsa et auxilia flagitaverint. Verum, quia sapientium hujus mundi plures conversi ad Christum suis abrenuntiaverunt erroribus, plures in innata sibi malitia perstiterunt: onus istud utrosque tangit in his verbis, illos poenitentia, istos cordis angustia docens esse gravatos. Multi enim philosophorum, tam discipuli quam magistri, quasi domus et civitas relicto valle erroris, ad excelsa conscendere virtutis, cum planctu et lacrymis peccata sua confitentes, et de pristinis erroribus et blasphemiis humiliter poenitentes. Et addidit propheta: Super Nabo et super Medeba Moab ululabit. Nabo interpretatur sessio, Medeba de saltu. Ad magistros pertinet sessio, secundum illud: Super cathedram Moysis sederunt Scribae et Pharisaei. Per saltum ubi sunt arbores infructuosae et steriles, ubi non hominum, sed ferarum habitatio est, inculta exprimuntur corda gentilium: qui magistris errorum adhaerentes, eorum dogmata multitudinis auctoritate tuebantur. Ululatus igitur Moab super illos doctores plebesque describitur: quos a suo consortio recedentes, ad catholicam fidem converti sine gravi dolore, quod significat ululatus, videre non poterant. Unde subjungitur: In cunctis capitibus ejus calvitium. Capita Moab nominatissimos diversarum sectarum intellige magistros, Socratem, Platonem, Diogenem, et caeteros tales. Hi sunt profecto capita Moab, principes videlicet scientiae saecularis. Quis horum est, cujus per Christi gratiam capilli non sint rasi, discedentibus ab eorum secta discipulis, qui eis tanquam capitibus suis adhaerere consueverant, et se ad Salvatoris nostri gratiam conferentibus? Certe ipsi jam videmus philosophos decalvatos: quorum sapientiae piscatorum doctrina praefertur; quorum sectam nemo qui profiteatur, nemo qui sequatur. Ideo convenienter propheta subjungit: Omnis barba radetur. Quandiu imberbis est homo, puer aestimatur; barbatus autem viri nomen sortitur. Quasi barbati erant philosophi, cum eorum sapientia et doctrina populi regerentur. Cum vero personante Christi Evangelio ubique, et eorum confutante errores, insipientes et vecordes ab omnibus crederentur, quasi rasis barbis deformes et inhonori, et velut in puerilem reducti stultitiam videbantur. Jam videamus sequentia:

In triviis ejus accincti sunt sacco; et super tecta ejus, et in plateis ejus omnis ululatus descendit in fletum. Tria hic proponuntur, trivia, tecta, plateae. In triviis philosophorum diverticula, in tectis superbia, in plateis vita perdita figuratur. Diverticula habebant in sophismarum deceptione, superbiam ex hominum aestimatione, vitam perditam ex carnis et mentis corruptione. Quorum multi conversi ad Dominum, in omnibus quae peccaverunt puniti sunt. Nam pro dolis et fallaciis, quae in triviis exprimuntur, amicti sacco in signum poenitentiae perhibentur; et pro superbia, qua buccis crepantibus sententias de divinis et humanis quasi in tecto positi promulgare consueverant, ululatum confessionis et contritionis emittere ostenduntur; et pro lata illa via, qua tendebant ad mortem, humiliati, et suis lacrymis loti, ad viam arctam et angustam, quae ducit ad vitam, regredi nuntiantur: Ait ergo: in triviis ejus, haud dubium quin Moab, accincti sunt sacco; quia ad memoriam revocantes quibus diverticulis et fallaciis humanae simplicitati illuserant, accincti sacco, id est poenitentiae asperitate afflicti, eum cui peccaverant, digna satisfactione placare curarunt. Et super tecta ejus, et in plateis ejus omnis ululatus descendit in fletum. Ait Dominus in Evangelio: Quod in aure audistis, praedicate super tecta. In tecto siquidem altitudo quaedam et manifestatio declaratur. Per plateas quoque, quae latitudinem significant, latam perditionis viam accipe, per quam et ipsi incedebant, et aliis per eam gradiendi exempla praebebant. Sed qui in tectis ascenderant per elationem, humiliati descenderunt per compunctionem; et qui errores suos publice quasi in plateis praedicaverant, ululatum vocis miserandae in auribus omnium emittebant. Sequitur:

Clamabit Hesebon, et Eleale, usque Iasa audita est vox eorum. Hesebon cogitationes, Eleale ascensio, Iasa factum sive mandatum interpretatur. Cernentes philosophi multa hominum millia quotidie ad Christi fidem et sacramenta concurrere, conturbabantur; nec facile dici potest, quantus fuerit tunc in eorum cogitatione tumultus, quomodo mirabantur, nunc indignabantur, nunc erecti in superbiam adversabantur: quae omnia per clamorem Hesebon et Eleale, videlicet cogitationis et elationis exprimuntur. Nec iste clamor murmurque cessaverunt, donec de voce in opus procederent, vel manifeste persequendo, vel fidei et divinis mandatis obediendo. Ideo usque Ia sa audita est vox eorum. Haec fratres moraliter fuerant exponenda; sed timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebrae, insuper et zelus domus Dei comedit me; urget indignatio, dolor impellit, erumpunt lacrymae, quas tamen ira comprimit, absorbet aemulatio. Tabescere me fecit zelus meus, et saevire jam gestit sermo meus, sed luctum mihi magis matris meae Romanae Ecclesiae indicit, quae utrasque manus extendens in coelum, miserabili voce videtur clamare: extendens in coelum, miserabili voce videtur clamare: Filii matris meae pugnaverunt contra me. Licet enim una sit illa columba Christi, formosa Christi, perfecta Christi, cui est unus Deus, una fides, unum baptisma; propter diversos tamen populos et nationes multae dicuntur Ecclesiae, convenientes in una, subjectae uni, uni obedientes. Ipsa est sancta Romana Ecclesia, cujus filii, sicut audistis, pugnaverunt contra eam. Alienati enim sunt quidam a vulva, erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Insuper iniquitatem in excelso locuti sunt. Papiae quippe astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum, et adversus Alexandrum Christum ejus. Ibi circumdederunt eum canes multi, concilium malignantium obsedit eum; ibi insurrexerunt in eum testes iniqui, Joannes et Guido, sed mentita est iniquitas sibi. Infelices et miseri, qui descendentes ab Jerusalem in Jericho, inciderunt in latrones. Ipse est scelestissimus Octavianus, qui, instar latronis, multo tempore in insidiis latitans, papatum praedam, spolia Ecclesiam aestimavit. Infelix, qui ascendit cubile patris sui, et maculavit stratum ejus. Iste est superbissimus ille Aman, qui crucem paravit Mardochaeo, qui regem compulit ferre sententiam mortis in Israel. O quando vigilabit rex, quando consurget de regno suo, quando noctem istam tenebrosam et opertam mortis caligine ducet insomnem? Quando audiet in Annalibus suis, quanta bona ei fecerit noster Mardochaeus? Quando animadvertet quod ipsam reginam, eo praesente, ille nequissimus nititur opprimere? Ista est regina, non uxor Artaxerxis regis, sed Christi, de qua Propheta: Astitit Regina a dextris tuis. Haec est, quae hodie in infirmis membris suis, et minus scientibus legem, clamat et dicit: Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. Merito terrendo, et exprobrando respondet: Si ignoras te, egredere. Quam multi, fratres, hodie nescientes Scripturas neque virtutem Dei, egressi sunt de Ecclesia, et separantes se a vicario Christi, sequuntur praeambulum Antichristi. Fratres, nemo vos seducat inanibus verbis. Nemo vobis dicat: Ecce hic Christus, vel ecce illic, cum in fide Petri semper sit Christus, quam S. Romana Ecclesia specialiter mutuavit a Petro, et servat in petra, quae est Christus. Haec igitur Ecclesia ubi coeperit, a quibus coeperit, quo processerit, inspiciamus. Oportet, inquit, Dominus praedicari hoc Evangelium in universo mundo, incipientibus ab Jerusalem. Igitur in Jerosolymis initia ejus. Ipsa erat, quae tunc parva et quasi lactens, cum complerentur dies Pentecostes erat in eodem loco, quam Spiritus sanctus in linguis igneis visitans, et illuminavit sapientia, et dilectione ignivit. Ex hinc omnium gentium voces factae sunt in Ecclesiae ore communes, et quod postea factum est in omnium gentium conversione, praecessit in linguarum omnium unione. Hujus Ecclesiae primus princeps Petrus fuit, cui dictum est: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Et iterum: Pasce oves meas. Et: Tibi dabo claves regni coelorum, et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, etc. Haec est Ecclesia, quam primitivorum sanctus vocat Apostolus, cujus plenitudo potestatis, in ipsius principe, primo de Oriente transmigrans in Occidentem, auctoritate Spiritus sancti in Romana resedit Ecclesia. Ecclesiam sane Romanam non parietes et saxa, sed clerum a beatissimo Petro primo Romae ordinatum, nemo sani capitis dubitat appellandum; sicut igitur Petro Clemens, Anacletus Clementi, Evaristus Anacleto successit, ita profecto cleri illius, quem ordinavit et instituit Petrus, alius ab aliis ordinatus, locum et dignitatem obtinuit. Sic semper pro patribus nati sunt nobis filii; qui tandem, dante Constantino, cum Ecclesia quoque terrenum suscepisset imperium, etiam jure humano constituti sunt principes super omnem terram. Ex hinc ob specialem excellentiam ipsius Ecclesiae episcopi, presbyteri, diaconi, appellati sunt cardinales, ab his vocabuli hujus mutuantes honorem, de quibus scriptum est: Domini enim sunt cardines terrae, et posuit super eos orbem. Sicut enim summus pontifex ex legitima, et, ut ita dicam, haereditaria successione, Petri obtinet principatum, ita caeterorum apostolorum potestas in cardinales constat esse transfusa. Haec est Ecclesia Romana, cui qui non communicat, haereticus est. Illius interest consulere omnibus, judicare de omnibus, omnibus providere, ad quam in Petro vox ista dirigitur: Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos. Quidquid ipsa statuerit, suscipio; approbo quod approbaverit, et quod damnaverit damno. Ipsius est eligere nobis pastorem, et episcopum animarum nostrarum. Quod enim fuit in veteri Testamento, in constitutione pontificis, carnalis generatio, hoc est in novo regularis electio, quae est quaedam spiritualis generatio: quasi enim generat qui eligit, quasi generatur qui eligitur. Itaque, fratres, quod Aaron fuit filios procreare, hoc fuit Christo apostolos eligere. Caeteris filiis Aaron unus praefertur Eleazarus, caeteris apostolis unus praeponitur Petrus. Et Petrus, cum spiritualiter plures genuisset, Clementem praetulit caeteris: qui cum et ipse filiis abundasset, ipsius curiae electione, quasi spirituali quadam generatione, solus defuncto successit Anacletus. Sicut igitur illi legitimi semper fuerunt Petri successores, quos Ecclesia ipsa elegit; sic et illi, quos sui singulis temporibus sibi elegerunt adjutores, veri caeterorum apostolorum fuerunt successores. Itaque a B. Silvestro et cardinalibus ejus, usque ad hujus nostri temporis Adrianum et cardinales ejus, nulla nobis est de legitima successione cunctatio. Ecce, defuncto Adriano legitimo Petri successore, stat in cardinalibus caeterorum apostolorum legitima successio. Cogitate nunc constitutos in medio eorum Rolandum et Octavianum, sic interim nominemus eos, quasi in utero matris suae Ecclesiae Romanae jam laborantis in partu. Rogo, fratres mei, nonne partus iste similis est partui Rebeccae? Ecce infelix Esau rufus et hispidus, quomodo ipsa viscera materna contorquet, et simplicem illum Jacob, quem totus ille interaneorum omni effectu concentus complectitur, manibus furibundis invadit? Audistis enim quomodo de collo sanctissimi viri, infelix ille mantum daemone plenus extraxit. Et cum ei non pro voto cessisset, cum summo matris dolore egressus ab utero, cupiditatis et ambitionis suae pilis, summum cernentibus horrorem incussit. Secuti sunt eum duo, qui et ipsi alienati sunt a vulva, erraverunt a ventre, caeteris omnibus Alexandrum eligentibus, Alexandro adhaerentibus, Alexandrum sequentibus. Cernite nunc Joannem, nunc Vuidonem in parte una, et inter eos Octavianum; cernite et reliquam curiam ex parte altera, et Alexandrum inter eos. Rogo, cujus vox ista est: Exierunt a nobis, sed non fuerunt ex nobis? Certe aut in illis tribus curia Romana est, aut in his omnibus, aut periit de terra, et inaniter fusa est illa Salvatoris oratio, de qua dicit: Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua: quod dementis est opinari: Quis enim ita desipiat, ut tot episcopis, presbyteris, diaconibus cardinalibus exclusis, Romanae vim curiae in his duobus aestimet resedisse? Sic nunc, fratres, sic loquar de istis, quasi adhuc in Ecclesia B. Petri, ubi electionem fecerant, constitutis, et ab invicem separatis. Certe Ecclesia Romana non periit; certe, caeteris reprobatis, ut in illis tribus remanserit, nulla ratio, nullus sensus humanus admittit. Restat proinde ut in illa multitudine, quae Alexandrum elegit, vim apostolicae dignitatis reservaverit. Absit enim, ut dicamus, quinque cardinales episcopos, et quindecim, vel eo amplius cardinales presbyteros sive diaconos, a tribus illis exiisse, et non potius illos ab istis: quorum fama celebrior, vita sanctior, sensus profundior, multitudo numerosior, auctoritas sublimior. Cum igitur constet Ecclesiam esse Romanam, quae Alexandrum elegit, de qua certum est illos exiisse, quicunque postea illis adhaesit, sive ipsissimus Ymarus, sive alius, non ad Christianos, sed ad haereticos; non ad catholicos, sed ad schismaticos; non ad Ecclesiam, sed ad Synagogam Satanae, et ipse haereticus schismaticusque accessit. Dicant inimici quidquid volunt, mentiantur quantum volunt, ubi Ecclesia esse Romana oculis cernitur, ratione probatur, confirmatur auctoritate; ibi cor meum, ibi animus meus, ibi affectus meus. Ab ejus fide, quae, Christo orante, non deficiet; ab ejus unitate, quam schismaticorum pravitas, Christo conservante, non dividet; ab ejus subjectione, cujus mihi princeps coelum aperiet, me neque mors, neque vita, neque alia creatura, Dei adjuvante gratia, separabit. Haec ad cautelam vestram, fratres, propter labia iniqua et linguas dolosas, quibus haec patria fervet, dixisse sufficiat, ut deinceps, reparatis paululum per silentium viribus, ad delicias verbi Dei redeamus, cui est honor et gloria in saecula saeculorum, Amen.

SERMO XXV. De eodem capitulo moraliter exposito.

Sicut meminit charitas vestra, principia oneris Moab secundum prophetiam, sicut potuimus, heri exposuimus; moralem vero expositionem, quam tunc exsequi timor interveniens prohibuit, in diem hodiernum distulimus. Primum igitur secundum leges tropologicas, quis sit iste Moab inquiramus, ut manifestius quomodo vel oneret, vel oneretur, perscrutari valeamus. Interpretatur autem Moab de patre, significans nimirum aliquid, quod de Patre procedit in filium; vel ipsos, qui secundum hoc vivunt, quod ex patre suo naturaliter mutuaverunt. Multis sane modis in sacra Scriptura patrem novimus appellari, videlicet secundum naturam, secundum creationem, secundum adoptionem, secundum imitationem, secundum aetatem, secundum dignitatem. Secundum naturam, quando homo illius hominis, qui ab eo carnaliter genitus est, pater nuncupatur, sicut Abraham pater Isaac, et Isaac pater Jacob, et Jacob pater dicitur duodecim patriarcharum. Vel certe quando unus aliquis omnium, qui de ejus stirpe geniti sunt, pater appellatur. Unde Dominus ad Judaeos: Ne gloriamini quia patrem habetis Abraham. Secundum creationem, sicut Deus omnis creaturae suae Pater pronuntiatur, a quo nimirum omnis paternitas in coelo, et in terra nominatur. Secundum adoptionem, sicut omnes electi filii Dei vocantur, dicente Apostolo: Accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba( Pater). Omnes enim, qui de hac adoptione gloriantur, constanter clamant ad Deum: Pater noster, qui es in coelis. Secundum imitationem, sicut perfidos Judaeos diaboli filios ipse Christus appellat: Vos, inquiens, ex patre diabolo estis: quo pro imitatione dictum sententia illa declarat: ait enim: Et opera patris vestri vultis facere. Hinc etiam imitando fidem Abrahae, filii dicuntur Abrahae, quos nimirum de lapidibus Dominus suscitavit, secundum aetatem, sicut Paulus loquitur ad Timotheum: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem. Secundum dignitatem, sicut servi Naaman, cum indignaretur adversus Eliseum, quod non visu, oratione et tactu, sed mandato, leprae, quam patiebatur, mederi videretur, recedenti tamen cum indignatione dicunt: Pater, etsi grandem rem tibi dixisset propheta, utique facere debueras quanto magis cum dixit tibi: Lavare, et mundaberis?. Itaque Patri omnium qui nos creavit, debemus quod sumus; Patri qui nos adoptavit in filios, debemus quod boni sumus; patri qui nos in carne genuit debetur quod mortales, quod corruptibiles, quod diversis passionibus obnoxii sumus. De patre itaque carnali, id est de natura corruptibili, nobis insunt incentiva libidinum, metus concupiscentiarum, irae impetus, tristitiae languor, metus inordinatus, superbiae tumor. Haec est gens illi nimirum contraria, quam bonus pater, qui nos adoptavit, non genuit, nobis benignus infundit, quae est charitas, gaudium, pax, patientia, humilitas, castitas, et caetera. Illa igitur Moab, ista Israel mystice nuncupatur. Contra hunc Moab initur nobis pugna, qui etiam congrue aqua paterna interpretatur, quia hae corruptiones nobis ex flexu paterni seminis inseruntur. Adsit nobis Dominus Jesus et hujus Moab tale onus importet, ut quamvis ex toto destrui non possit in nobis, sic tamen deprimatur, ut regnare non possit in nobis. Audiamus igitur onus hujus Moab. Quia nocte vastata est Ar, Moab conticuit. Quia nocte vastatus est murus, Moab conticuit. Nox vero, ut scitis, tribulationem significat. Interpretatur autem Ar adversarius, et erat civitas Moabitarum. Gens illa naturalium passionum in anima nostra construunt civitatem, quando originalia erumpunt in actualia, dum praebemus membra nostra arma iniquitatis peccato, et quae prius patiebamur ad poenam peccati, vertimus ad voluntatem usumque peccandi, et quot peccatis manus damus, tot cives pessimos in hac civitate suscipimus. Est autem haec civitas illi adversa; quae de virtutibus fundata, huic, quae de vitiis est, probatur esse contraria. Murus autem Moabiticae urbis obstinatio est, quae poenitentiae humilitatem excludit, vocem obturat confessionis. Eia, fratres, quando omnia nobis eveniunt prospera, quando laeta arrident tempora, quando luxuriam omnium rerum abundantia parit, Moab iste insurgit acrius, afficit vehementius; incendit carnem, mentem dissolvit, noxia quaeque ac voluptuosa suggerit, fit quidam in animo clamor vitiorum, clamantium alterius ad alterum, et dicentium: Exinanite, exinanite usque ad fundamentum in ea. Agit proinde benignissimus Salvator, ut optimus medicus, et prius morborum resecat causam, subtractisque paululum laetis, dum dura tristiaque succedunt, etiam voluptuosa evanescunt. Ita homo compulsus redire in se, nihil ibi lucidum, nihil serenum, nihil quod placeat, nihil invenit quod delectet; sed omnia tenebrosa, omnia obscura, omnia plena horroris, noctis et tenebrarum. In hac nocte vastatur Ar, quando et delectationes vilescunt, et pereunt voluptates, non deliciosa convivia, non potationes illicitae blandiuntur. Vastatur eriam murus, id est mentis obstinatio, et omnia ejus propugnacula, quae sunt utique excusationes in peccatis, destruuntur. Errant, fratres charissimi, qui in gula et ebrietate, in otio et dissolutione, in mulierum vel parasitorum contuberniis, aut saepe aut jugiter permanentes, sibi de pudicitia blandiuntur. Expertus sum, charissimi, credo quia et vos, quod crebris jejuniis, vigiliis assiduis, laboribus continuis, quasi quibusdam malleis verberatus noster Moab, etiam contritum erigit caput, et post multi temporis silentium redivivis clamoribus urget incautos, premit improvisos. Ideo, fratres, quoties gula ingerit cibi vilioris fastidium, quoties somnolentia vel corporis calor vigiliarum infundit horrorem; cogitentur, quaeso, incentiva libidinum, turpitudo immunditiarum; econtra castitatis suavitas, affectionum puritas, membrorum tranquillitas: et mox omnia quae prius existimabantur gravia, invenientur esse facillima. Felix anima, cui sic siluit Moab, sicut Nabo et Medeba: de quibus subjungit: Super Nabo et Medeba Moab ululabit. Nabo interpretatur sessio, Medeba de saltu. Sessio haec securitatem significat; quae mater est negligentiae et incuriae generatrix. Quidam enim, quod dolens dico, qui post multa crimina poenitentialem hanc vitam professi sunt, ita se otio et pigritiae tradunt; ita necessaria ordinis exercitia contemnunt, quasi gens quae justitiam fecerit, et quae legem Dei sui non dereliquerit. Alii, quos quotidianae passiones dehonestant, cum hostium tela sequenter excipiant, ita tamen secure sedent et rident, quasi jam inimicus occubuerit, vel omnis pugna interior quieverit. Hi etiam de saltu, quod est Medeba, esse dicuntur, quia infructuosi, vagi, instabiles; in quibus spirituales illae bestiae commorantur, de quibus Propheta: Ne tradas bestiis animas confitentes tibi. His nimirum non conticescit Moab; sed frequenti ululatu vitia suggerit, immundas ingerit affectiones et quaeque pessima suadet. Per ululatum vero Moab vehemens tentatio naturalium passionum exprimitur. Et additur:

In cunctis- capitibus ejus calvitium: omnis barba radetur. Capita Moab, ut mihi videtur, tres naturales motus qui in homine sunt, non incongrue dicuntur; id est irascibilis, concupiscibilis, rationabilis. Ex horum, ut aestimo, corruptione, omnium naturalium passionum incentiva procedunt. Capilli capitis sunt ornamentum; barba virilis virtutis est indicium. Itaque quasi ornatur irae motus, quando adversus propria vitia homo movetur, secundum illud: Irascimini et nolite peccare. Ornatur etiam, quando in zelum Dei, contra legis contemptores discrete assumitur, secundum illud: Tabescere me fecit zelus meus, quia obliti sunt verba tua inimici mei. Vere ornatur, quando quidem zelus iste a Domino multifariam saepius muneratur. Nam Phinees ob meritum hujus, quam dicimus, irae, qua fornicantes pugione confodit, aeternum sacerdotium meruit: et Jehu filius Namsi, ob zelum quo adversus domum Achab exarsit, regnum Israel usque ad quartam generationem ad posteros, Deo favente, transmisit. Sic et motus concupiscibilis turpitudo quodam ornatu celatur, quando eo quis ad liberos tantum procreandos utitur, vel quando ad necessariam tantum corporis sustentationem, in cibi potusve perceptione admittitur. Hinc est, quod quidam sanctus conjugium Abrahae virginitati beati Joannis non dubitavit aequare, respiciens nimirum ad obedientiam, qua in ipso opere conjugali divinae paruit voluntati, respiciens et ad honestatem intentionis in liberis procreandis, qua motus ille concupiscibilis, sine quo non redditur debitum conjugale, quasi praeclaro quodam velamine tegebatur. Sed et motus rationalis sic ornatur, si contra rationem non utimur ratione. Nam contra leges rationis furta, latrocinia, adulteria, et caetera vitia perpetrantur; quae tamen sine opere rationis non exercentur. Nam latro locum aptum insidiis, vel tempus ad id negotii opportunum, sine vivacitate rationis non providet. Sic adulter ex vi rationis astutiam mutuans, nocte cubiculum, mariti quoque absentiam aucupatur. Itaque qui in vitiis ratione abutuntur, ipsum motum rationalem deturpant. At qui eam circa virtutes et scientiam salutarem semper exercet, pulcherrimo eam ornatu decorat. De Moab ergo, in quo corrupta sunt omnia, bene dicitur: In cunctis capitibus ejus calvitium; quia motus illi, ex quorum corruptione vitia universa procedunt, quibus bene utitur sapiens, in his quibus naturalia dominantur incentiva, turpes et deformes, et omni virtute nudati et decalvati apparent. Bene etiam subditur: Omnis barba radetur. Porro qui ipsis passionibus manus dederit, et se servituti tradiderit vitiorum, omni virtute spoliatus, imberbis, et quasi in feminam resolutus agnoscitur. Videat charitas vestra, fratres. Multo facilius est ante lapsum vitia declinare, quam datam eis semel manum eorum potestati subducere. Quod si vinculo consuetudinis quis fuerit irretitus, in omnibus debilis et inermis, et quasi femineus invenitur. Sequitur:

In triviis ejus accincti sunt sacco; super tecta ejus, et in plateis ejus omnis ululatus descendit in fletum. De Moabitis alii sunt in triviis, alii in plateis, alii super tecta. Qui in trivio est, potest divertere hac atque illac, ne ab omnibus videatur. Platea oculis omnium patet; nec aliquid potest in ea esse celatum. Moris est in terra Jerosolymitana, ubi tecta domorum non in sublime eriguntur, sed sternuntur in latum, ut qui voluerint populo aliquid denuntiare vel praedicare, super tecta conscendant. Itaque in triviis Moab sunt, qui occulte peccant; in plateis, qui se manifeste sceleribus foedant; super tecta, qui non solum peccant, sed etiam peccata excusant et praedicant. Qui igitur occulte peccat; simplex ei sufficit cordis corporisque contritio, quae per saccum non inconvenienter accipitur. At qui manifeste flagitia quaeque committit, eget ululatu, ut ejus vera non lateat conversio, cujus non latuit scelerum magnitudo. Porro qui peccatum suum sicut Sodoma tumens superbia praedicat, necesse est ut descendat in fletum; ut, sicut peccans in montem conscenderat elationis, ita humiliatus ad vallem descendat plorationis. Praeterea, quia trivium dicitur, ubi tres viae conveniunt, potest per trivium appellari triplex modus peccandi, cogitationis, locutionis, operis. Sed et tripartita vis animae, per quam fit omne peccatum, memoria scilicet, voluntas et ratio, trivium potest non incongrue dici. Igitur qui triplici concupiscentiae cedit, qui cogitatione, sermone opereque delinquit: cujus etiam memoriam cogitatio foedat, voluntatem delectatio maculat, rationem peccati consensus enervat; iste in triviis Moab misera sorte versatur. Saccus luctus indicium est. Iste est luctus, de quo Dominus in Evangelio: Vae vobis, inquit, qui ridetis nunc, quia plorabitis et flebitis vos. Quia itaque in triviis Moab laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, accingentur sacco, id est luctu miserabili contabescent. Per tecta etiam, si placet, intellige potentiam et excellentiam mundi; in plateis vero, in quibus ludi et spectacula exhibentur, libertatem peccandi. Eis itaque, qui in saeculi hujus sublimitate gloriantur, vel nullo disciplinae freno cohibiti, praecipites in vitia feruntur, sanctus Isaias descensum, fletumque prophetat, ut scilicet pro potentia, qua se super caeteros, quasi super tecta positi extollunt, et nullo prohibente, quasi in plateis positi peccant; sciant cum ululatu ad inferos se descensuros, projiciendosque in tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium. Quomodo autem ad hanc infelicitatem pervenerint, docet sermo propheticus. Clamabit, inquit, Hesebon et Eleale, usque Iasa audita est vox eorum. De his quae praemissa sunt, duplicem posuimus sensum; primum secundum conversorum poenitentiam, alterum secundum impiorum perpetuam poenam. Hunc ordinem et in hoc sensu servemus. Hesebon interpretatur cogitationes, Eleale ascensio. Si igitur quaeras quomodo de triviis ad vitae simplicitatem, de tectis superbiae ad humilitatem, de plateis propriae voluntatis ad angustias pervenerint sanctae necessitatis, induti sacco poenitentiae et doloris, emittentes ululatum confessionis, et descendentes ad lacrymas contritionis; si, inquam, quaeras qua via huc usque processerint, dicit tibi sermo divinus: Clamavit Hesebon et Eleale. Non cessant perversae cogitationes miseram animam diversis tentationibus fatigare, donec voluntas illiciatur ad actum, quod est usque Iasa vocis suae perduxisse clamorem. Discernendae proinde sunt cogitationes nostrae, fratres charissimi, ut si perversa suggesserint, statim obturata aure transeamus; si utilia vel honesta, usque ad actum ea quae suggesserint prosequamur. Utrobique autem onus animadvertatur; quia sive voluntarie puniendo quae commisimus, vel perversis resistendo, vel optimis quibusque consentiendo, sine onere vel premente, vel opprimente non evademus. Sed quia nos nec mala cavere, nec bona exercere nostris viribus possumus, rogemus Deum, ut ipse nobis et virtutem resistendi et facultatem tribuat operandi, per dilectum Filium suum Dominum nostrum, qui cum eo et Spiritu sancto vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XXVI. De eo quod scriptum est: « Super hoc expediti Moab (Isa. XV) , » etc.

Adhuc, fratres, onus Moab in manibus vertitur, in quo mystica quaedam in urbium, vel locorum nominibus exprimuntur. Diximus autem per Moab sapientiam saecularem, vel ipsos certe mundi hujus sapientes, qui evangelicae doctrinae resistunt, prophetice figuratos. De quibus dicitur: Clamabit Hesebon, et Eleale; usque Iasa audita est vox eorum, Sequitur: Super hoc expediti Moab ululabunt, anima ejus ululabit sibi. Erat in cogitationibus sapientium clamor magnus, cum hinc arguerentur a manifesta per Evangelium veritate; hinc superbia tumidi adversarentur divinae sapientiae. Ex tunc hujus certaminis fuit finis, quando alii volentes placere hominibus, confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos; alii humiliantes se sub potenti manu Dei, quanto fuerant ad credendum tardiores, et ad inquirendum subtiliores, tanto facti sunt in ipsa fide et doctrina expeditiores. Isti sunt expediti Moab, vel quia se a retibus fallacis sapientiae explicuerunt, vel quia expedite per viam evangelicam incesserunt. Isti super hoc quod prius egerant ululaverunt: non solum vocis strepitu, sed etiam intimo cordis affectu. Per hoc quod dicit: Super hoc expediti Moab ululabunt, exterior confessio; per hoc vero quod sequitur: Anima ejus ululabit sibi, interior contritio exprimitur. Contigit autem ut qui Moabiticae sapientiae renuntiantes crucis sunt secuti stultitiam, tanto fierent divinae scientiae capaciores, quanto fuerant in humana perspicaciores. Unde ex persona Domini propheta subjungit: Cor meum ad Moab clamabit. Cor Dei sacrae Scripturae secretus dicitur intellectus; quia in ipso voluntas ejus, consiliorumque arcana mysteria revelantur. Cor ergo Dei clamat ad Moab, quando mens illius, qui de philosophia mundi transit ad Deum, spiritualis scientiae lumine copiosius illustratur: Vectes ejus usque ad Segor vitulam conternantem. Vectes Moab dialectica argumenta intellige: quae in conversis sapientibus, Ecclesiae, cui obfuerant, coeperunt prodesse. Usque Segor enim vectes Moab pervenerunt, quando philosophorum subtilia argumenta Ecclesiae profuerunt. Ecclesia enim in eo statu, quo tunc fuerat, jure dicitur Segor, id est parva, de qua dicitur in Canticis: Soror nostra parva, et ubera non habet. Quid faciemus sorori nostrae: quia parva est? Parvula plane erat, quando nec fines Judaeorum excessit; et in ipsis parva, et contemptibilis latuit. Parva, inquam, erat; non merito, sed numero. Unde sterili Annae fecunda Phenenna, id est Ecclesiae insultat Synagoga, donec sterilis peperit plurimos, et quae multos habebat filios infirmata est. Pulchre autem Segor, id est Ecclesia, vitula dicitur conternans, id est tertium agens annum, ut primus annus sit ante legem, secundus sub lege, tertius sub gratia. Vel primus annus intelligatur sub patriarchis, secundus sub prophetis, tertius sub apostolis. Sane genus hoc animalis abundans est lactis, et maximae circa fetum affectionis. Nisi enim arte fallatur, nec ad ubera alienum fetum admittit; nec lac emittere, nisi proprio praesente consuevit. Haec matri Ecclesiae convenienter aptantur: quae lacte charitatis et doctrinae suavioris exuberans, quos ipsa per lavacrum aquae suavioris non regenerat, quasi alienos sacrosanctis mysteriis indignos existimat. Quae et idcirco potest dici conternans; quia fide, spe et charitate robusta, proficit in aetatem perfectam, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Cum igitur vectes Moab ad Segor usque pervenerint, id est cum sapientes hujus saeculi omnia sapientiae suae firmamenta et argumenta ad Ecclesiam contulerint: tunc fit, quod mox propheta subjungit: Per ascensum enim Luith flens ascendet, et in via Oronaim clamorem contritionis levabunt. Luith interpretatur genae. In genis vero interioris hominis qualitas plerumque deprehenditur. Has quippe timor pallore, pudor rubore, dolor horrore, gaudium hilaritate, amor suavitate perfundit. Sunt autem duo quaedam, secundum quae de humanae mentis statu judicamus, opus scilicet et sermo. Nam ex abundantia cordis os loquitur; et secundum quod quisque diligit operatur. Ascendit igitur flens Moab per ascensum Luith, quando sapiens quilibet Ecclesiam intrans, compunctus pro peccatis praeteritis, verbo simul et opere ad virtutum alta ascendit. Et in via, inquit, Oronaim clamorem contritionis levabit. Haec est arcta illa via, quae ducit ad vitam; foramen videlicet illud acus, per quod camelus animal gibbosum transire non potest. Quod bene foramen moeroris dicitur, quia quicunque angusto huic foramini sese contulerit, nihil dulcius quam moerere aestimabit. Moeret enim pro his quae commisit illicitis; moeret pro his quae in praesenti sentit adversis; moeret pro his quae timet imposterum malis, moeret pro his quae in futurum desiderat bonis. In hac proinde via Oronaim positi mundi sapientes clamorem levant contritionis, scientes quod sacrificium Deo cor contritum et humiliatum Deus non spernit.

Aquae enim Nemrim desertae erunt. Interpretatur enim Nemrim pardus, sive praevaricatores. In pardis varietas, in varietate intelligitur impietas. Aquas igitur Nemrim philosophiam accipe saecularem, in qua est tanta sectarum sententiarumque varietas; ut quod una astruit, altera destruat; et quod ista probat, improbet illa; et quod altera optimum, altera pessimum arbitretur. In omnibus autem una regnat impietas, commutantibus veritatem Dei in mendacium, et servientibus creaturae potius quam Creatori. Sed in his qui conversi sunt ad Dominum, desertae sunt aquae Nemrim; quia doctrina evangelica imbutis, quae prius fuerunt lucra, videntur propter Christum detrimenta, Quia aruit herba, defecit germen, viror omnis interiit. Herba grex irrationabilis pascitur; quam, si forte aruerit, nec ipse tangere curat. Herbae igitur nomine illa philosophorum scientia exprimitur, qua imperitum vulgus alloqui et docere consueverant, Sed aruit fenum, et cecidit flos; quia Dominus sufflavit in eum. Flante enim ubique Dei Spiritu, et mortalium cordibus coelestem inspirante doctrinam, adeo tota illa scientia aruit, ut nec rusticanam simplicitatem delectet. Arescente herba, viror omnis deperiit; quia viror gloriae, quam ex opinione vulgi habebant, statim emarcuit. Sequitur:

Secundum magnitudinem operis, et visitatio eorum. Visitatio et secundum poenam, et secundum profectum dici potest. Visitabo super eos, inquit, mala; et sagittas meas complebo in eis. Et alias: Non visitabo super filias vestras, cum fuerint fornicatae. Sed visitavit nos in salutari suo Deus; visitans que nos Oriens ex alto, illuminavit eos, qui in tenebris sederunt et umbra mortis. Hic quod magis delectat, intellige, Si poenam, secundum magnitudinem operis iniqui, sic visitatos intellige, ut peccatorum suorum receperint, aut interiori contritione, aut exteriori afflictione, dignam retributionem. Si vero profectum, quantum sibi videbantur magni in oculis suis et sublimes, tantum eos spiritu visitante humiles factos adverte. Vel certe ita visitati sunt, ut secundum mensuram qua mensi sunt, mundiali gloriae abrenuntiando pro nomine Christi, metiretur eis abundantia gratiae Christi. Sic ergo visitati, ducentur ad torrentem salicum. Hoc genus arboris talis fertur esse naturae, ut semen ejus potatum virtutem auferat generandi. Unde non incongrue virtutem significat castitatis; vel illos, quos ob pudicitiae suavitatem, spreta liberorum propagine, in torrentibus spiritualibus habitare delectat. Igitur Moab, id est sapiens quisque, conversus ad Dominum, ambulat de virtute in virtutem, de sui cognitione ad poenitentiam, de poenitentia ad humilitatem, de humilitate ad castitatem. Possunt etiam per salices homines steriles et infructuosi accipi, qui in voluptatibus hujus saeculi, quasi in torrentibus habitantes, ab omni fructu spirituali redduntur immunes. Ad quos, post conversionem suam, oratores et philosophi regendos et erudiendos, vel a magistris Ecclesiae quibus adhaeserant, vel a Spiritu sancto ducti sunt, ut fidem docerent quam impugnaverant, doctrinamque astruerent quam ante fuerant detestati. Possunt etiam per torrentes salicum tribulationes et passiones intelligi, quas cum perditis hominibus ipsi etiam sustinuerunt, imitantes eum, qui de torrente in via bibit, et propterea exaltavit caput. Ostendens deinde propheta, quomodo ista omnia evenerint, Quoniam, inquit, circuivit clamor terminum Moab. Iste est clamor apostolicae praedicationis: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum, qui nullum sapientium hujus saeculi latere poterat, quando in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Subjungitur: Usque ad Gallim ululatatus ejus, et usque ad Puteum Elim clamor ejus Gallim interpretatur arenarum tumuli. Ululatus itaque Moab in his qui poenitentes et conversos ab errore suo stulta pietate luxerunt, pervenit usque ad tumulos arenarum, in quibus nihil firmum, nihil stabile, utpote quae omni vento facile dissipantur. Et clamor ejus in ipsis conversis pervenit usque ad puteum Elim, quod interpretatur arietes; quia et illorum obduratio dissipationem, et istorum poenitentia ex puteo arietum, id est doctrina apostolorum meruit consolationem. Ait ergo: Usque ad Gallim ululatus ejus, et usque ad puteum Elim clamor ejus, ut idem hominum genus in aliis sterili ulutatu, in aliis salubri clamore doceat esse compunctos. Habet enim hunc morem sacra Scriptura, ut de eadem gente loquens, nunc de eadem optima, nunc pessima quaeque pronuntiet, sicut Apostolus de Judaeis scribens ad Romanos, ait: Secundum Evangelium quidem inimici propter vos, secundum electionem charissimi propter patres. Ipsos dixit inimicos et charissimos, quia in ipsa gente alii inimici inventi sunt, Christum persequentes; alii charissimi, Christo fideliter adhaerentes. Hanc loquendi regulam saepius invenies in Isaia, quam nisi diligenter advertas, omnia tibi videbuntur confusa et dissidentia. Sic ergo cum uno nomine, vel una gente Moab, mundi hujus sapientes intelligat figuratos; quorum alii reprobi, alii electi inventi sunt; ita subtiliter tractat de singulis, ut nomine non mutato, de singulis quasi de uno contrarias sententias videatur proferre. Quia igitur Moab in reprobis nihil profecit, ululans et clamans adversus sanam doctrinam, sed sicut arenarum tumuli, vento vanitatis vel uniti sunt, vel dispersi, convenienter dicitur de Moab: Usque ad Gallim ululatus ejus. Et usque ad puteum Elim clamor ejus. Sequitur:

Quia aquae Dibon repletae sunt sanguine. Dibon interpretatur fluens, illos significans, qui dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt et in vana quaeque, et turpia defluxerunt. Quorum aquae, id est doctrina repleta est sanguine, illo nimirum de quo Propheta se postulat liberari, dicens: Libera me de sanguinibus Deus; et de quo iste ipse Isaias. Manus, inquit, eorum sanguine plenae sunt. Eia, fratres, quotquot philosophi suae sectae associaverunt, tot impietatis gladio perculerunt: Veloces enim pedes eorum ad effundendum sanguinem, quoniam linguis suis dolose agebant, venenum aspidum sub labiis eorum. Sic igitur laetandum est. Nemo miretur quod plurimi philosophorum puteum Elim, arenarum tumulis praetulerunt, doctrinam scilicet apostolicam sapientiae saeculari, quia aquae Dibon repletae sunt sanguine. Perversa enim doctrina, non eorum, quos decipit, animas vivificat, sed mortificat; nec eas a sordibus mundat, sed peccati sanguine foedat. Et addidit propheta: Ponam enim super Dibon additamenta; his qui fugerint de Moab leonem, et reliquiis terrae. Jam manifeste separat pretiosum a vili. His, inquit, qui fugerint de Moab leonem, id est ad eorum utilitatem, ad eorum profectum, ponam super Dibon additamenta. Addam enim plagas plagis eorum, dolores doloribus eorum, anxietatibus anxietates, timoribus timores; quoniam et hic in fluxu suo, quod interpretatur Dibon, computrescent, et ad extremum poenis perpetuis cruciandi ad inferna descendent. Et hoc proderit his qui fugerint de Moab, et fugiendo leonem evaserint, qui circuit quaerens quem devoret. Nec solum illis, qui fugerint de Moab leonem, sed etiam reliquiis terrae, qui scilicet leonem fugerint, id est diabolum, terrena quaeque vitia deserentes, et virtutibus studentes, eorum proderit poena, qui inter perditos Moabitas perseverantes, pro fluxu rerum temporalium accipient additamenta poenarum. Potest legi et sic: Ponam super Dibon additamenta. Et quasi quaereres quam diceret Dibon, exponens subjungit: His qui fugerint de Moab. Quoniam enim et Dibon sufficiens moeror interpretatur, illos significat, qui eo modo, quo superius diximus, flentes et moerentes fugerunt de Moab, infidelium societatem deserentes, et Christiano populo adhaerentes. Super quorum augustiam, quam habuerunt in poenitentia, posuit Dominus persecutionum additamenta; quia illis datum est, non solum ut crederent in Christum, sed etiam ut paterentur pro Christo. Exponens quippe, quae additamenta fuerat positurus: Leonem, inquit, persecutionem exprimens, quam eo ille rugiens fidelibus suscitavit, non solum de sapientia saeculari conversis, sed, sicut superius diximus, reliquiis terrae. Quod si reliquiis terrae legendum est, sicut in Moab gentes, ita et in reliquiis terrae, Judaeos intellige, de quibus Apostolus: Reliquiae, inquit, secundum electionem gratiae salvae factae sunt. Tam enim gentes quam Judaeos, qui fidem Christi susceperunt, haec leonis persecutio fatigavit. Eia, fratres, obscurissimum prophetae locum, propter propriorum nominum copiam, idcirco breviter et continuatim, sicut potuimus, enodavimus, ut et facilius intelligeretur, et a memoria difficilius laberetur, et moralis expositio, quae sequi debet, gratius audiretur: quam volo vos in crastinum differre, ne vel satiatos cibo, vel fatigatos labore videat onerare. Vestris autem orationibus munitus, quidquid ille Spiritus, qui revelat mysteria, suggesserit, ad vestram aedificationem cras in medium proferemus, ad laudem et gloriam Domini nostri Jesu Christi, qui cum Patre et eodem Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XXVII. De eodem capitulo moraliter exposito.

Adestote nunc, fratres charissimi, et ut intente audiatis, et ut mente oretis, quatenus ea quae hesterno die secundum propheticam explanationem percurrimus, tropologice ad morum aedificationem exponere valeamus. Profunda quippe sunt nimis, et propriorum nominum obtecta velamine, et idcirco uterque, tam auditor quam expositor, non parva egent intentione. Satis meminit charitas vestra, per quod Moab, qui interpretatur de patre, secundum legem moralem dixerimus figurari ea vitia, quae ex carnali generatione de patre procedunt in filium, sicut sunt incentiva libidinum, et irae stimuli, et caetera hujusmodi. Sed et eos qui ipsa vitia deserentes adversus ea spiritualem iniere conflictum; quandiu hujusmodi tentationibus fatigantur, secundum aliquid, Moab possumus appellare. Quorum alii, qui minus expediti sunt, superantur: in quibus impletur quod ait: Clamabit Hesebon, et Eleale, et caetera; alii, quia expediti concertant, clamant ad Dominum cum tribulantur, et de necessitatibus eorum eripit eos; de quibus subjungit: Super hoc expediti Moab ululabunt; anima ejus ululabit sibi. Dicendum primo videtur, qui sint expediti Moab. Occurrit hic patriarchae nostri Abrahae opus memorabile, quo numeratis trecentis decem et octo vernaculis expeditis, hostem invasit, fugavit, prostravit; omnem insuper, quam de Sodomis tulerant, praedam potenter eripuit. In quo fere numero scitis quia Gedeon Madianitarum fudit exercitum, lumine lampadarum, et tubarum sono perterritum. Quos ego similiter dixerim expeditos; omnibus nimirum, quos aliquod impedimentum inhabiles bello reddiderat, non minus prudenter quam audacter exclusis. Nam[ quos] timor pavidos, et amor fecerat dissolutos: quos cupiditas enervaverat, vel absorbuerat voluptas, divino edoctus oraculo, dux sagacissimus jusserat a bello discedere. Mox quidam prostrati toto ore aquas hauriunt; quidam paululum inclinati necessitati consulunt, supersedent superfluitati. Videtis igitur quod non solum vitia, sed et superflua quaeque impedimento sunt proficientibus, pugnantibus oneri. Multi igitur, qui naturalibus incentivis illecti in turpia quaeque prolapsi sunt, in ipsis in quibus peccaverunt divitiis et deliciis, mundi quoque occupationibus, et poenitere pro praeteritis, et continere a futuris proponunt, et quamdam morum conversionem arripiunt; sed ad hoc ne modico quidem tempore sufficiunt. Non enim sunt expediti Moab. Tandiu enim in illis clamat Hesebon, id est iniqua cogitatio, et Eleale, id est mentis elatio, donec usque ad Jasa vox eorum audiatur, et cogitationem pessimam opus pessimum consequatur. Volens proinde dux noster ad bellum hoc spirituale suos milites reddere expeditos: Qui non, inquit, renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest esse meus discipulus. Et iterum: Qui non odit patrem, aut matrem, et uxorem, et filios, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus. Itaque expediti Moab illi dicuntur, qui ut vitiis Moabiticis, in quibus deciderant, securius possint resistere, ab omnibus mundi hujus negotiis et divitiis, ab omnibus affectibus, et propriis suis voluntatibus sese expediunt, et nudum Christum nudi sequuntur. Hi cum se senserint aut naturalibus incentivis, aut daemonum suggestionibus, aut certe propriis cogitationibus infestari, vehementem cordis ululatum, et miserabilem vocis ejulatum cum lacrymis, et suspiriis emittunt ad Dominum, dicentes cum Propheta: Afflictus sum et humiliatus sum nimis; rugiebam a gemitu cordis mei. Hoc ipsum est, quod Isaias: Super hoc expediti Moab ululabunt. Quod vero sequitur: Anima ejus ululabit sibi, occultam cordis exprimit contritionem, quae oculos hominum respuit, divinum aspectum requirit. Sequitur:

Cor meum ad Moab ululabit. Gratias tibi, Jesu bone; vere miserationes tuae super omnia opera tua. Si ibi intus, ubi Deus videt, ad Deum cor hominis convertitur et conteritur; mox cor Dei ad ipsum convertitur. Per cor Dei affectus pietatis et compassionis ejus exprimitur. Cor meum ad Moab clamabit. Moab ululat in poenitentia; Christus clamat in misericordia. Moab ululat timendo; Christus clamat miserando. Moab ululat confitendo; Christus clamat remittendo. Moab, videns ventum validum venientem, timet, et ululat; Christus, manum porrigens et clamans, titubantem et trepidantem increpat: Modicae fidei, quare dubitasti? Respondet itaque clamor ululatui, affectus affectui; respondet misericordia misero, medicus aegroto, laboranti et dolenti compassio. Vere, Domine, secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam. Clamas, Domine, clamas ibi intro in anima mea, quando desperatum in spem erigis; quando timenti et trementi, mira pietate et suavitate, blandiris; quando animo jam se corporeis caloribus inclinanti rorem refrigerii salutis infundis; quando mentem adversus iram, odia, et caetera hujusmodi laborantem interiori quadam tranquillitate componis. Sic quoties in his et pro his anima mea ululat sibi; toties cor Dei mei clamat, compatiendo mihi. Sic, mi Jesu, Lazarum suscitaturus, voce magna clamasti; magno clamore magnum tuae pietatis exprimens affectum. O Domine, quandiu adversum me istarum passionum et tentationum molestia desaeviet? Quandiu Moab, quem in ipso conversionis initio me evasisse putaveram, rediviva contra me bella restaurabit? Audi quod sequitur: Vectes ejus usque ad Segor vitulam conternantem. Segor interpretatur parvus; humilitatem utique significans, quae de divite pauperem, de magno parvum, de superbo facit humilem. Quae congrue vitula dicitur, quod genus animalis lactis abundat; quia superbis Deus resistit, humilibus autem dat gratiam. Dicitur autem vitula conternans, id est tertium agens annum: quae aetas in bobus et apta jugo, et ad fetum habilis invenitur. Possunt etiam per vitulam conternantem tres gradus, quibus humilitas profecta cognoscitur, exprimi, quae in triplici contemptu consistit.

Primum igitur est ut homo seipsum contemnat, subdens se majori secundum Deum. Deinde addat nullum contemnere, nullum se inferiorem aestimare; et ita subditus sit omni creaturae propter Deum. Postea ab omnibus se contemni, vel libenter, vel certe patienter sustineat, et solum suspiret ad Deum. In his tribus consistit humilitas: ad quam quicunque Dei miseratione fuerit provectus, ita omnia ei tranquilla erunt atque pacata, ut non sit in carne quod repugnet spiritui, nec in spiritu quod Dei obviet voluntati. Certi proinde estote, fratres charissimi, quia, quoties non concupiscentia carnis urget ad vitia, aut superbia occulta arguitur, aut manifesta confunditur; aut, ne pro virtutis cujuslibet conscientia nefandum erigat caput, praecedentis titillatione vitii deprimitur. Quocirca quicunque a carnalium passionum dominatu cupiunt liberari, circa humilitatis acquisitionem, vel conservationem, summum studium et laborem impendant; in cujus perfectione, et castitatis, et tranquillitatis perfectio tota consistit. Vectes quippe Moab, id est robur carnalium passionum, usque ad Segor vitulam conternantem perveniunt; quia ubi humilitas perfecta fuerit, tota illius vis fervorque tepescit. Ut sciamus autem quia ad hanc valeamus conscendere perfectionem, audiamus quid propheta subjungat: Per ascensum enim Luith flens ascendet, et in via Oronaim clamorem contritionis levabunt. Luith interpretatur genae, Oronaim foramen moeroris. Nonne lacrymae viduae, ait Scriptura, ad maxillam descendunt; et Dominus Deus non delectabitur in illis? Per genas quippe lacrymae descendunt; sed ipsarum vis, et causa, pro qua funduntur, secreta, ad coelum conscendunt. Recogitans igitur homo pristinos annos suos in amaritudine animae suae, in lacrymas saepe resolvitur, lavansque per singulas noctes lectum suum, et stratum lacrymis rigans, dicit cum Propheta: Exitus aquarum deduxerunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. Ita per Luith, id est genarum lacrymas flens ascendit, donec ad foramen moeroris, id est Oronaim perveniens, clamorem lenit contritionis. Eia, fratres, non perfunctorie transeundum est, quod ait, in via Oronaim. Est via quippe, quae ducit ad Oronaim, id est foramen moeroris. Quale hoc foramen? quis vidit? Quis cognovit? Quis expertus est? Habet moeror salutaris ostium suum, habet fenestram, habet et foramen. Per ostium frequens est in quamlibet domum ingressus; per fenestram patens est aspectus, foramen nihil corpulentum admittit, luci soli, et aeri pervium; praebens oculo explorandi libertatem, sed perscrutandi adimens facultatem. Per ostium igitur fidem, spem per fenestram, per foramen intellige speciem. Per fidem secreta Dei rimamur; per spem odoramur; per speciem tangimus. Fides docet omnia; spes promittit futura; species exhibet promissa. Est enim triplex moeror: primus timoris, secundus consolationis, tertius desiderii et delectationis. Cum enim fides sine operibus mortua, fides non sit; tunc iterato homo transit ad fidem, quando salubri moerore compunctus, de pessima vita ad morum transit emendationem. Primum moeret homo, ut remissionem peccatorum consequi mereatur; deinde moeret, ut in spe divinae promissionis consoletur, et sic in hac via vocem tenet contritionis, ut moerenti foramen ei, per quod quasi per speculum appareat ipsa species, aperiatur. O moeror dulcis et desiderabilis! per quem mortuus suscitatur, infirmus sanatur, illuminatur coecus, coeli janua aperitur. Non sic hypocritarum moeror, de quo propheta: Aquae enim Nemrim desertae erunt. Nemrim pardus interpretatur. Est autem pardus animal maculosum et varium: quod vitae et moribus congruit hypocritarum, qui foris candidi, intus sunt obscuri; in quibus lucet pudicitia, fetet luxuria, qui foris gloriantur in humilitate, intus pascuntur vanitate; in quorum mente cupiditas, in quorum veste vilitas; in quorum verbis veritas, in quorum vita impuritas. Exitus aquarum deducunt oculi eorum; sed aquae istae desertae erunt, quando veniens ille, qui illuminabit tenebrarum abscondita, et manifestabit consilia cordium, lacrymas steriles et infructuosas, ob hominum oculos tantum extortas, omni gratia et remuneratione ostendet esse privatas. Quia aruit herba, defecit germen, omnis viror interiit. Quasi herba initium bonae conversationis, quasi germen fructus boni operis, quasi viror puritas bonae intentionis. Sed in hypocritis aruit herba, quando bonae conversationis principium vanitate corrumpitur; deficit germen, quando in laudabili opere non perseveratur; omnis viror interiit, quando intentionis puritas, arridente cupiditate, deseritur. Sequitur:

Secundum magnitudinem operis, et visitatio eorum. Visitatio haec in bono accipienda est; quia scilicet corda sanctorum praesentia sua sancta laetificans, unicuique copiam sui, sicut quisque meretur, justa aequitate largitur. Ideo secundum magnitudinem operis, et visitatio eorum. Ad torrentem salicum deducet eos: Moabitas scilicet, qui de vitiis ad virtutes transeunt, et locum, ut virtutes ipsas exerceant, avidissime quaerunt. Hi ergo ad torrentes salicum ducentur. Torrentes salicum diversi ordines sunt saeculo abrenuntiantium: qui torrentes dicuntur, vel propter lacrymarum inundationem, vel propter tentationum violentiam. Talis erat torrens, de quo bibit Elias; quando deferebant ei corvi panem et carnes mane, et panem et carnes vespere. Dicitur autem torrens Carith, quod interpretatur calvus. Quoniam capilli corpori superfluunt, calvi sunt qui superfluis renuntiant, necessariorum usu contenti. Isti sunt expediti Moab, quorum unus fuit Eliseus, cui pueri insultantes: Ascende, inquiunt, calve; ascende, calve. Isti in via bibunt de torrente, donec fluminis impetus laetificet civitatem Dei, et dedicet domum suam Altissimus. Non enim continue fluit torrens; sed tunc cum forte austro flante glacies solvitur, aut pluvia ubertim descendente aquis valles implentur. Talis est in praesenti haec visitatio, qua nos Deus aqua sapientiae salutari perfundit, nunc flante Spiritu solvens nostram suavi compunctione duritiam; nunc humiles quosque scientia spirituali quasi aquis coelestibus rigans. In hujusmodi torrentibus salices crescunt; hi videlicet qui, spreta carnalium propagine liberorum, absciderunt se propter regnum coelorum, habentes in domo Dei nomen melius a filiis et filiabus. Haec est castitas et munditiae virtus gratissima, ad quam post molestias corporis, post innumeras tentationes libidinis, post crebra incendia carnis, post periculosas suggestiones immundissimi daemonis, per ascensum Luith, et viam Oronaim, anima sancta, Spiritu sancto docente et comitantibus angelis, pervenire meretur. Quoniam circuivit clamor terminum Moab. Hic est clamor, de quo superius ait: Cor meum ad Moab clamabit. Clamor iste circuit terminum Moab; quia vox Dei loquentis in nobis fines vitiorum discutit, et ipsorum nobis horrorem infundit. Quam saepe, fratres, hunc ejus clamorem aure cordis audivi, cum, circumstrepente undique tumultu vitiorum, ipse singulis obviaret, et illis narrantibus delectationes, eorum clamorem suo clamore compesceret; terminum, id est finem hujuscemodi delectationis objiciens, et turpitudinem pandens, et spiritualium delectationum dulcedinem menti captivae proponens! Sed jam quis utriusque clamoris finis audiamus. Usque ad Gallim ululatus ejus; et usque ad puteum Elim clamor ejus. Si placet, reddantur singula singulis, ut intelligatur ululatus Moab, hoc est vitiorum, de quo superius dixerat: Super Nabo, et super Medeba Moab ululabit; clamor autem ille, de quo praemiserat: Cor meum ad Moab clamabit. Sed ululatus ille ad tumulos pervenit arenarum, quod interpretatur Gallim; et clamor iste ad Elim, quod interpretatur puteus arietum. Quasi arenae cogitationes vagae sunt et instabiles, quae in unum, hoc ululatu quasi flante vento coactae, vitiorum tumulos faciunt. Porro arietum puteus profunditas est Scripturarum, quae per arietes, prophetas scilicet et apostolos, ministratae sunt; quarum, Domino nobis in cordibus nostris clamante, secreta reserantur. Itaque, fratres, quantum nos aut exterior persecutio, aut interior perturbatio contristat, tantum nos ex sacris litteris consolatio divina laetificat. Quaecunque enim scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt, ut per patientiam et consolationem Scripturarum spem habeamus. Dico vobis, fratres, nihil potest adversi contingere; nihil tam triste, vel amarum emergere, quod non mox ut nos pagina sacra excepit, aut evanescat citius, aut facilius toleretur. Hic est ager, in quem S. Isaac, inclinata jam die, pergit ad meditandum, ubi occurrens ei Rebecca, illum qui acciderat, sua lenit suavitate dolorem. Quoties, mi Jesu bone, dies vergit in vesperam; quoties parvae alicui consolationi, quasi diurnae luci, intolerabilis dolor velut nocturna caligo succedit; vertuntur in fastidium omnia; oneri sunt cuncta quae video. Si quis loquitur, vix audio; si quis pulsat, vix sentio; in modum silicis cor obduratur, haeret lingua, oculorum vena siccatur. Quid tunc? Exeo certe ad meditandum in agro; sacrum revolvo codicem, meditationes meas ceris imprimo; cum mihi subito occurrens Rebecca, tua scilicet gratia, Jesu bone, sua luce tenebras discutit, pellit fastidium, duritiam frangit. Mox suspiriis succedunt lacrymae, lacrymas coeleste gaudium comitatur. Infelices, quos cum tristia quaeque perturbant, non hunc agrum ingrediuntur, ut gaudeant. Scitis, fratres, cum triste aliquid acciderit mundi amatoribus, aut in vanis, aut in noxiis, consolationes requirunt, ut merito de talibus propheta subjungat: Quoniam aquae Dibon repletae sunt sanguine. Aquae Dibon, quae interpretatur fluxus eorum, lacrymas significant illorum qui pro fluxu temporalium aut rident, si habeantur; aut plorant, si amittantur. Ideoque aquae Dibon repletae sunt sanguine. Quia, sicut hi, qui pro temporalibus rident, malo suo rident; ita et qui pro temporalibus plorant, malo suo plorant. Nihil enim purgationis afferunt hujusmodi lacrymae; sed insuper eos peccati foedant sanguine. Ideo sequitur: Ponam super Dibon additamenta. Addit quippe Dominus dolores doloribus eorum, ut de lacrymis ad lacrymas transeant, ingredianturque terram tribus viis, et duplici contritione conterantur. Quoniam misera sors eorum, qui nati de muliere brevi vivunt tempore; et hic replentur multis miseriis, et post hanc vitam poenis tradentur perpetuis( Job XIV). Felices econtra, qui in hujus mundi laboribus in verbi Dei visitatione et lumine consolantur, et transeuntes e mundo aeternis gaudiis perfruuntur. Quocirca et his quoque ponet additamenta, qui fugerint de Moab leonem; qui, fugientes vitia, ipsum incentorem vitiorum pariter evaserunt. Sed et reliquiis terrae ponet additamenta.

Notantur hic tria hominum genera; unum eorum qui se totos vitiis et saeculo dederunt; alterum eorum qui saeculo abrenuntiantes, Christi jugum suscipiunt; tertium eorum qui in saeculo criminibus abstinent, operibus tamen terrenis incumbunt. Primum per Dibon, secundum per eos qui fugerunt de Moab, tertium per reliquos terrae, vel reliquias, figurantur. Quibus omnibus ponet Dominus additamenta. Nam reprobis pro peccatis temporales in hac vita dolores, et post hanc vitam aeternos animae et corporis retribuet cruciatus. Abrenuntiantibus vero huic mundo, quae additamenta congeminet, evangelica probat historia, dicente Domino: Omnis qui reliquerit patrem, aut matrem, et caetera, propter me, centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit. Porro hi qui plumbum, ferrum, stannumque vitantes, aedificant super fidei catholicae fundamentum lignum, fenum, stipulam, suscipient de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis suis. Nam hi, qui multis incommoditatibus conteruntur, et ad ultimum excepti ignibus detrimentum patientur; ipsi autem salvi erunt, sic tamen quasi per ignem. Quibus omnibus congruit nomen Moab, quia primi Moabiticis vitiis absorbentur; in aliis vitia Moabitica aut penitus destruuntur, aut magnifice comprimuntur: reliqui enim nunquam ipsis vitiis foedantur, semper autem fatigantur. Ubique animadvertitur onus Moab: qui in aliis premitur, in aliis premit, in aliis opprimit. Sed jam huic sermoni terminum demus, obsecrantes misericordiam Dei nostri, ut Moabiticis expiatos, suae voluntati nos reddat acceptos. Per Christum Dominum nostrum. Amen.

SERMO XXVIII. De eo quod ait: « Emitte Agnum, Domine (Isa. XVI) , » etc.

Deus ab austro veniet et sanctus de monte umbroso et condenso. Ecce, fratres charissimi, Dominus noster Jesus ex condensissima allegoricorum verborum silva, in cujus opaca densitate hactenus latuit, subito manifestus erumpit, dicente propheta: Emitte Agnum, Domine, dominatorem terrae, de petra deserti ad montem filiae Sion. Vere dilectus meus stat post parietem nostrum, respiciens per fenestras, prospiciens per cancellos. Quis nesciat Dominum Jesum in Scripturis esse quaerendum, qui ipsum dicentem audit in Evangelio: Scrutamini Scripturas, et caetera? Sed inter nos et ipsum, quasi quidam paries est ipsius Scripturae obscuritas, verborum aenigmata, et figurae historiarum. Verum spirituales illi artifices, qui hunc nobis parietem condiderunt, fenestris illum ac cancellis variarunt, per quos plerumque dilectus ille suis se praebet amatoribus induendum, ut nemo ambigat ipsum esse ubique in his, quae latent, quem sic manifeste exhibent ea, quae patent. Ait ergo: Emitte Agnum, Domine, dominatorem terrae. Diximus in exordio, aliquando narrando, aliquando jubendo, aliquando etiam orando, prophetas locutos fuisse. Cernens ergo propheta in spiritu, etiam mundi sapientes crucis esse virtuti subdendos, per stultitiam quoque praedicationis credentes esse salvandos, perdendam nihilominus sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobandam, et caetera, quae in hoc onere praemissa sunt; aestuat desiderio, causatur moram, jamjamque Christum optat adesse, implere promissa, exhibere praenuntiata; conversusque ad Patrem, Filii sui adventum ardenti exigit affectu, Emitte, inquiens, Agnum, Domine, dominatorem terrae, de petra deserti ad montem filiae Sion. Iste est Agnus, qui per Jeremiam loquitur dicens: Et ego tanquam agnus innocens, qui portatur ad victimam. De quo et iste idem Isaias: Tanquam ovis ad occisionem ducetur, et tanquam agnus coram tondente se obmutescet. Quem, Spiritu sancto revelante, sanctus Baptista cognoscens: Ecce, inquit, Agnus Dei. De quo et David cecinit, dicens: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrarum. De petra deserti ad montem filiae Sion. Petram deserti, ut aestimo, speluncam illam appellat, quae in locis desertis natura, vel arte excisa in petra, Loth excepit de Sodomis fugientem. De hac petra deserti, cum magna admiratione Agnum dicit processurum, quia in ea generatus est Moab, de cujus genere natus est Christus. Emittitur autem de petra deserti ad montem filiae Sion, quia natus de Virgine in Bethlehem, Jerusalem( in qua est mons Sion ad litteram, vel mons, id est excellentia, et gloria filiae Sion, id est Synagogae, quae in templi nobilitate intelligenda sunt) sua praesentia visitavit. Allegorice petra deserti dicitur Synagoga, quae educta de Aegypto, et quadraginta annis eremi habitatrix effecta, bibebat de spirituali consequente eos petra: quae idcirco petra deserti dicitur, quia tanti temporis exsilio multis in infidelitate pereuntibus, in perfectioribus fidei firmitatem servavit. Ex hac fuere apostoli, qui Agnum illum, qui abstulit peccata mundi, ut dominaretur universo mundo, praedicatione sua ad gentium populos transtulerunt, ut de Synagoga nasceretur Ecclesia, quasi filia Sion, cujus mos est altitudo fidei, sublimitas spei, via superexcellentior charitatis. Unde Dominus in Evangelio: Oportebat pati Christum, et resurgere a mortuis die tertia, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes, incipientibus ab Jerosolymis. Vel certe tunc emissus est Agnus, dominator terrae, de petra deserti ad montem filiae Sion, quando Christus ab umbra legis, ad veritatem transivit Evangelii; quando, de petra deserti, de qua bibebant filii Israel sacramentum nostrae redemptionis, ad veritatem sui sacrosancti corporis et sanguinis transtulit; quando amoto velamine litterae, spiritualis intelligentiae, Novi Testamenti praeconibus, reseravit arcanum. Et erit, Quid? Cum emissus fuerit Agnus dominator terrae, de petra deserti ad montem filiae Sion. Sicut avis fugiens, et pulli de nido volantes, sic erunt filiae Moab in transcensu Arnon. Filias Moab carnales et infirmas intellige animas, Moabiticis erroribus deceptas. Arnon interpretatur illuminatio eorum. Habitabunt apud te profugi mei Moab. Hoc in loco per Moab sapientes intellige, quos superius diximus tanto in divinis fuisse prudentiores, quanto in sapientia illa mundiali fuerant perspicaciores. Iste est Moab, cujus vectes pervenerunt usque ad Segor vitulam conternantem.

Talis fuit beatissimus martyr Cyprianus, talis Ambrosius, talis Augustinus, atque Hieronymus qui totum, quod de scientia hauserant saeculari, ad firmamentum profectumque Ecclesiae transtulerunt. Tales nimirum efficacius haereticos debellabant, tales infirmos quoslibet ab infestatione pseudoapostolorum sua doctrina protegebant, sub quorum cura, quasi sub maternis alis, ne a daemonibus seducerentur et raperentur, securius latitabant. Hunc Moab, id est tales mundi hujus sapientes, Christus alloquitur: Habitabunt, inquiens, apud te profugi mei Moab; esto latibulum eorum a facie vastatorum. Profugos suos illos appellat, quos a zabulo quondam seductos et abductos, devicto hoste, victoris iterum jure receperat; quos nimirum zabulus ipse sibi dolens ereptos, suscitavit haereticos, commovit philosophos, falsa dogmata sevit, ut sic simplices quosque decipiens, eorum perditione, illati dispendii solaretur injuriam. Sed donec transiret iniquitas, et manifestaretur veritas, in fide perfectorum imperfecti pendebant, et a facie talium vastatorum sapienter simplicibus doctrinae et providentiae latibulum salutare praestabant. Ait ergo: Habitabunt apud te profugi mei Moab, esto latibulum eorum a facie vastatorum. Quod ne zabuli potentiam et astutiam consideranti videretur difficile, protinus subjungit: Finitus est enim pulvis, consummatus est miser. Doctrina diaboli pulveri comparatur, quae tunc quodammodo finem accipit, quando, coruscante Evangelio, salutarem doctrinam mundus suscepit. Eleganter propheta diabolum miserum vocat, cui in futurum praeparata est in aeterno igne damnatio, cujus iniquum pectus cassa nunc urget sollicitudo, qui semper laborans et nihil proficiens, qui electorum animas semper sitiens, et nullum eorum perpetuo sibi subdere valens, tanto miserior ab omnibus judicatur, quanto a terrenis et mortalibus, spiritus coelestis et immortalis superatur. Vere miser, qui ab angelis premitur, cui ab omnibus illuditur, quique a perfectis contemnitur, vincitur ab infirmis. Ait ergo: Finitus est pulvis, comsumptus est miser. Unde et subditur: Defecit, qui conculcabat terram. Agamus gratias, fratres charissimi, Agno illi, qui, emissus de petra deserti ad montem filiae Sion, terram, ab initio, scilicet a zabulo, conculcatam, tyrannidi ejus eripuit, imo ipsum qui conculcaverat, ejus quem conculcaverat pedibus prostravit, dans ei virtutem calcandi super serpentes et scorpiones, et omnem potestatem inimici. Unde ad credentes loquitur Apostolus: Deus conteret Satanam sub pedibus vestris velociter. Terra quippe dicitur omnium sanctorum sancta societas; terra profecto fertilis et fecunda, afferens fructum aliquando tricesimum, aliquando sexagesimum, nonnunquam et centesimum( Matth. XIII). Hanc nimirum usque ad Salvatoris adventum antiquus hostis malitiae suae pedibus conculcabat, ob primae praevaricationis reatum, etiam in electos jus iniquae damnationis exercens, donec chirographum cui innitebatur excedens, illum, qui nulla ei cautione peccati tenebatur, impias manus injiceret, addicens eum morti, in quo nulla causa mortis poterat inveniri Unde non immerito chirographi pactique transgressor, quia usurpavit indebitum, et debitum pariter, dictante justitia, sententiam, avarus nimis et injustus exactor, amisit. Idcirco defecit, qui conculcabat terram. Deus quippe delens chirographum, quod erat contrarium nobis, affigensque illud cruci suae, traduxit principatus et potestates, palam triumphans eos in semetipso. Sic hoste devicto captivam duxit captivitatem, accipiens dona in hominibus. Propter quod exaltavit illum Deus; et dedit illi nomen, quod est super omne nomen, etc. Exinde jam coepit impleri quod propheta subjungit: Et praeparabitur in misericordiae solium: et sedebit super illud in veritate, in tabernaculo David, judicans et quaerens judicium; et velociter reddens quod justum est.-- Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. Accedamus, fratres, cum fiducia ad solium misericordiae, quod interius praeparavit in tabernaculo David, id est in Ecclesia; quia, nunc tempus miserendi, quod profecto sequetur tempus judicandi. Sed quia haec latius tractanda sunt, cum haec ipsa, quae hodie dicta sunt, moraliter coeperint pro modulo nostro latius explicari, demus jam et huic sermoni terminum; et die crastina, si Deus voluerit, hoc ipso capitulo repetito, quod ipse suggesserit proferemus in medium, ad laudem et praeconium Domini nostri Jesu Christi cui honor et imperium per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XXIX. De eodem capitulo moraliter exposito.

Manifesta de Domino prophetia nec allegoricis involucris obvolvenda, nec tropologicis est extenuanda figuris: cum nihil magis fidem nutriat, vel mores aedificet, quam ut ea, quae cernimus evidenter impleta, a sanctis prophetis legamus tanto ante praedicta. Quid enim manifestius, quam Agnum, quem a propheta legimus esse venturum, in Evangelio audiamus a beato Baptista monstratum, illo dicente: Emitte Agnum, Domine, dominatorem terrae; et isto clamante: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi! De quo alias idem Baptista: Qui habet, inquit, sponsam Sponsus est. Quae sponsa haec? Illa nimirum, quam pater in psalmo alloquitur, dicens: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui. Illa itaque est, quae nunc habens patrem Deum, primo habuit patrem diabolum, quae dicebat lapidi: Pater meus es tu, et ligno: Tu me genuisti. Ecclesia est haec de gentibus congregata, quae primo Moab, id est de patre diabolo genita, transivit in adoptionem filiorum Dei. Cujus filiae Sion, omnes animae Christianae, et ipsae secundum naturam filiae Moab, ex gratia filiae Dei. Verum quia moraliter per Moab naturalem, quam ex patre contrahimus, corruptionem diximus figurari; congrue illas animas filias esse dicimus Moab, quae vel carnalibus vitiis implicantur, vel eorum suggestionibus desideriisque fatigantur. De his ergo dicitur: Sicut avis fugiens, et pulli de nido volantes, sic erunt filiae Moab in transcensu Arnon. Arnon interpretatur illuminatio eorum. Ut igitur filiae Moab Agno illi, qui emissus est de petra deserti, et peccata abstulit mundi, salutaribus nuptiis copulentur, necesse est de inferioribus ad superiora conscendant, et, relictis erroribus et ignorantiae tenebris, salutari lumine perfundantur, dicantque cum Propheta: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. Sic autem ascendentes avi fugienti, pullisque de nido volantibus comparantur: quia frustra jacitur rete ante oculos pennatorum. Haec est fuga, quam nobis Jeremias propheta suadet: Fugite, inquiens, de medio Babylonis. Sed sunt diversa genera avium, quarum sicut natura diversa est, ita earum multitudinem, secundum diversam morum vel naturae qualitatem, animae sortiuntur. Unde sancta quaedam anima, tenebrarum quas patiebatur impatiens, cum praemisisset. Timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebrae; fugam meditata, Quis, inquit, dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? Ipse idem nunc pellicano, nunc nycticoraci, nunc passeri, nunc aquilae comparatur. Animadvertat charitas vestra. Evenit plerumque ut in multitudine constitutus, vitiis peccatorum undique circumseptus, virtutum concipiat affectum, et desideret effectum. Conatur ascendere, sed premitur consuetudine; erigitur spiritus novitate, sed trahitur peccati vicinitate; in virtutum serenitate delectatur, sed exemplo malorum illectus, quasi invitus cogitur repetere quod detestatur. Hinc dolor si cediderit, timor si restiterit, tremor ne in his pereat, desiderium ut fugiat. Versantur tenebrae in conscientia, in corde tristitia, angustia in cogitatione. Ita loquens in amaritudine animae suae. Quis, inquit, dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? Et subjungit, dicens: Ecce elongavi fugiens. Acceperat quod perierat ista quondam filia Moab, et instar avis volans, et publicum fugiens, materiasque peccatorum declinans, solitudinis secreta deligit, in qua mortificans membra sua, quae sunt super terram, similis fit pellicano solitudinis. Pellicanus pallidi fertur esse coloris; qui pullos, mox ut excluserit, rostro occidit, rursumque gemitu miserabili, et sanguinis sui effusione resuscitat. Felix anima, quae mutuans sibi alas columbae, ad solitudinis secreta volavit: in qua mortificans membra sua, quae sunt super terram, opera sua priora, quasi proprios pullos interficit; deinde in novam vitam dolore ac sudore, quasi sanguinis effusione, gemitibusque inenarrabilibus, ac salutari compunctione vivificat. Deinde cibos sibi coelestes mutuans Scripturarum, nycticorax efficitur spiritualis: in nocte aeque et in die, in adversis scilicet et in prosperis, in laetis et in tristibus, in tentationibus et consolationibus exsultans et volans, et de virtute in virtutem proficiens, donec mysticus passer effectus, et a tenebris hujus infelicitatis in illam inaccessibilem lucem evigilans, transeat in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, in voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis. Igitur anima Moabiticis vitiis implicata, de tenebris in lucem, quasi in transcensum Arnon, progrediens, avi comparatur fugienti, pullisque de nido volantibus, ut ea hic intelligatur fuga, quae ad abrenuntiantium spectat conversionem; et volatus, qui ad perfectorum pertinet contemplationem. In nido quippe plumescunt pulli avium residentes; a matre simul et patre pascuntur. Quibus cum plumae succreverint, et alis pennae firmius inhaeserint, liberas auras nido praeferunt, et propria sibi industria victualia quaeritantes, nunc sublimia coeli volatu petunt; nunc pennis demissis se in inferiora deponunt. Est autem nidus concupiscentiae; nidus etiam disciplinae. Sunt vero volucres, quae volare conantur, nec valent; et dum pennis videntur velle adniti, mox carnis pondere pressae ad infima delabuntur. Tales fuere coturnices, quae uno tantum cubito a terra suspensae, sed mox instar lapidis in terram dejectae, Israelitarum gulae desiderata satietate satisfecerunt. Haec sunt vitia carnis, voluptatisque corporeae, quae in vanam quamdam laetitiam extollunt animam; sed expleta libidine, conscientiam in ima detrudunt. Haec in nido concupiscentiae nutriuntur; sed volatum coelestem nullo modo sortiuntur. Sunt et aliae aves, quas nidi suavitas in tantum delectat, ut vix etiam parentum morsibus appellantur. Tales sunt animae pigrae et inertes, quae infelici quadam quiete adeo dissolvuntur, ut ad nulla virtutum opera vel correptae quidem accingantur. Non sic columba, non sic pellicanus, non sic nycticorax, non sic passer. Non sic anima quae se ad nidum contulit disciplinae, ut in eo sub patre spirituali a matre gratia cibis salutaribus pasta plumesceret, et sic alis innocentiae et simplicitatis elata, de tenebris vitiorum ad splendorem conscenderet virtutum, de publico ad solitudinem, per solitudinem ad scientiam, per scientiam ad sapientiam.

Praeterea cogitationes nostrae avibus comparantur, quae huc atque illuc atque mira celeritate feruntur et volitant, nunc sublimia, nunc humilia, nunc munda, nunc sordida quaeque petentes. Nam sunt aves, quae circa cadavera et carnes putrescentes occupatae coenum coelo praeferunt. Tales sunt cogitationes sordium sectatrices, amatrices libidinum, fetentis carnis voluptates delectationibus animae praeferentes. Hae tota die in immunditia versantes, de turpibus ad turpia volitant, et per diversas libidinum et flagitiorum imagines discurrentes, perniciosissimis et contaminatissimis vitiorum epulis se reficiunt. Hae in nido concupiscentiae miserabiliter enutritae, pennas non quibus ad alta vehantur, sed quibus deprimantur ad ima, infelici auspicio sortiuntur. Sunt et aliae aves, quae ita vagae sunt et instabiles, ut fere semper in motu sint, per ventosa hujus aeris volitantes, nunc pendentes, non aliunde quam ex ipso inani viventes. Comparantur his volucribus cogitationes vana quaeque somniantes, ad honores et mundi hujus gloriam aspirantes, et se hujusmodi imaginatione et elatione quasi vento pascentes. Infelix, qui his avibus nidum in suo pectore parat, ut Christi vestigiis, etiamsi velle videatur, adhaerere non possit, reprobante eum Domino ac dicente: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos; Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet. Beatus prae his omnibus ille, qui in nido sapientiae suas cogitationes enutrit, ut, instar aquilae volantis, in ipsum coelum empyreum pennis contemplationis subvectus, ad ipsius solis splendorem cominus intuendum irreverberatos aperiat oculos. Itaque filiae Moab, id est cordis cogitationes, quae naturali illa corruptione ad vitia illectae moechatae fuerant cum amatoribus multis, cum de carnali amore ad spiritualem, quasi de tenebris ad lucem, transcendere nituntur, avi fugienti, et pullis de nido volantibus comparantur; quia primum necesse est ut et vitia, et ipsas materias vitiorum fugiant: et sic in nido disciplinae, et postmodum sapientiae plumescentes, de inferioribus ad altiora, de humanis ad divina, de terrenis ad coelestia transcendant. Jam vero quia multos de Moabitica vanitate et voluptate conversos non solum regulari disciplina, sed etiam in contemplatione divina perfectos, multorum vidit saluti profecturos, ipsos alloquitur sermo divinus: Ini consilium; coge consilium; pone sicut noctem umbram tuam in meridiem. Ac si diceret: O Moab jam conversus in Israel, qui hactenus in nido disciplinae pristina vitia et errores deposuisti, et in nido sapientiae inter virtutes ac Scripturarum delicias quasi in abscondito vultus mei latuisti, surge, egredere, discurre ut qui hactenus audisti, deinceps dicas: Veni. Sed quia adhuc in his exterioribus minus es exercitatus, ini consilium, id est discretionis disce virtutem, et sic coge consilium, multos videlicet colligens ad salutem, ad multorum profectum: qui cum Elia, sub umbra juniperi, angelico delectaris colloquio, ubi omnia opera tua quasi in nocte celebrantur. Educ quasi lumen justitiam tuam, et judicium tuum tanquam meridiem, ut luceat lux tua coram hominibus: et videant opera tua bona, et glorificent Patrem tuum, qui in coelis est. Eia, fratres mei, diligenter attendite, quibus gradibus ad curam ascendendum est pastoralem, ut facilius humani generis pestem, dominandi scilicet libidinem caveatis, magisque tuti velitis, ut dicitur, consistere in imo, quam periclitari in summo. Ac primum nolite aemulari in malignantibus, qui, cum sint fornicatores, adulteri, molles, masculorum concubitores, impudenter et irreverenter ascendunt cubile patris sui, et maculant stratum ejus, thalamum Christi vertentes in prostibulum, et sanguinem ejus adeo conculcantes, ut pretium ejus non solum in vana et noxia, sed, quod horribile dictu est, etiam in mercedem turpitudinis, deposito pudore, profligent. Nolite aemulari in talibus, licet prosperentur in viis suis, quoniam tanquam fenum velociter arescent, et quemadmodum olera herbarum cito decident. Qui enim inutilem servum jubet projici in tenebras exteriores, quid faciet de indigno, de impudenti, de pestilenti, de se in cathedra turpiter ingerenti?

Sed his omissis, notate viam, quam nobis sermo propheticus describit. Primum est, ut homo fugiens mundum, et vitia cuncta declinans, a saeculi actibus se faciat alienum. Deinde omni obedientia se subdat majori, et quidquid se meminerit deliquisse, in fame et siti, in vigiliis et laboribus, in paupertate et nuditate, purget et puniat; et sic consuetudini, pessimae videlicet, optima succedente, in nido disciplinae virtutum alas obtineat; quia nunquam bene potest praeesse, qui prius subesse non didicerit. Sic igitur purgatus a vitiis, ornatusque virtutibus, ad indagationem transeat Scripturarum, ut sicut est informatus ad vitam, ita quoque illuminetur ad scientiam: cumque didicerit in Scripturis omne quod vivit et sapit ad Dei dilectionem referre et proximi, duabus pennis, scientiae scilicet et charitatis subvectus, ad montem contemplationis conscendens, discat secundum exemplar tabernaculi coelestis, terreni hujus tabernaculi formare structuram, audiatque cum Moyse: Vide omnia fac secundum exemplar, quod tibi in monte monstratum est. Est igitur primus gradus conversionis, secundus purgationis, tertius virtutis, quartus scientiae, quintus contemplationis, sextus charitatis. Hi sunt forte sex illi gradus in throno Salomonis, sicut Salomon loquitur: Thronum sibi fecit rex Salomon, et caetera. Et ut sapienti demus occasionem ut sapientior fiat, thronus Salomonis aperte dicitur cathedra sacerdotalis, ad quam si quis sine his gradibus nititur, non tam sessurus quam ruiturus ascendit. Utrum autem duodecim leonculi illius magni leonis de tribu Juda, duodecim filiis de quibus dicit: Non possunt filii Sponsi jejunare, quandiu cum ipsis est Sponsus; utrum etiam aurum sapientiae, aeternitati rotunditas, fini posteriora, duae manus duplici charitatis actioni, possint convenientissime coaptari, vestris meditationibus discutiendum relinquo, Sequitur:

Fugientes absconde, et vagos ne prodas. Habitabunt apud te profugi mei Moab; esto latibulum eorum a facie vastatoris. Moab sic conversum sic mutatum, sic purgatum a vitiis, sic adornatum virtutibus, sic ad sublime promotum, sermo divinus alloquitur, mandans ei facere quod cum gratia comitante praeviderat esse facturum. Sicut enim ipsum fugientem oportuit ab aliis abscondi, ita dignum est ut ipse jam alios fugientes abscondat. Et sicut ipse, cum vagus adhuc esset, ab his a quibus susceptus est, non est proditus; ita et convenienter imperatur vagos quos ipse susceperit persequentibus non exponere. Fugientes igitur fornicationem, secundum Apostolum, necesse est ut abscondantur, et qui adhuc vagi et instabiles corde sunt, et ad vitia proni, cavendum est ne facile malis doctoribus, vel vitiorum incentoribus prodantur. Eia, fratres mei, venientes noviter de saeculo alii idiotae sunt et simplices, alii docti et subtiles, alii vitiorum pessima consuetudine obligati, alii talis naturae, ut vix ad libidinem moveantur; alii tales ut modica occasione tententur; alii naturali conspersione iracundi, alii naturaliter mansueti.

Considerare proinde et diligenter explorare oportet singulorum a saeculo fugientium qualitatem atque naturam, quid magis possit obesse uni, quid alteri, quo insuper spiritu quis tentetur, quo affectu agitetur; sicque providere, ut sive a vitiis sive a daemonibus, sive a sua ipsius vel natura, vel corruptione, vel affectu, vel consuetudine, sive ab alicujus hominis societate, vel suggestione, vel exemplo impugnetur, congruum singulis praebeatur latibulum. Alii abscondendi sunt ab omni exteriori occupatione, alii a quorumdam familiaritate et cohabitatione. Alii sub umbra silentii ab ira et indignatione utiliter absconduntur, alii sub victus paupertate a naturalibus incentivis salubriter proteguntur, alii sub laborum et vigiliarum umbra a cordis pervagatione et spiritus instabilitate absconduntur; alii psalmis et orationibus, meditatione, et oratione, et lectione a spirituum immundorum insidiis defenduntur. Ait ergo: Fugientes absconde, et vagos ne prodas. Habitabunt apud te profugi mei, Moab, esto latibulum eorum a facie vastatorum. Vastator est spiritus fornicationis; vastator superbiae daemon. Fugientibus itaque hujusmodi vastatores Moab salubre praestat latibulum, quando praelatus quisque, quondam Moab, sed postmodum Israel, singula virtutum exercitia vitiis singulis, quibus sibi subditi impugnantur, opponit. Quod autem sequitur, Finitus est pulvis, consumptus est miser, etc., sermone, quem ante hunc vobiscum habuimus, super ipso vitiorum principe exposita sunt. In morali autem expositione, nihil aliud dicendum occurrit, nisi forte per pulverem peccata, quae ex incuria vel cordis pervagatione, vel exteriori occupatione contrahimus, velimus intelligi; per miserum, ea quae per carnis hujus corruptibilis legem, quae nos miseros facit, incidimus. Per eum qui conculcat terram, flagitia vel facinora, quae totum hominem, terram videlicet infructuosam ita conculcant, et omnino conterunt, ut, instar areae post trituram, ab omni spirituali humore, frugumque suavitate, sterilem eam reddant et vacuam. Cum igitur iste pulvis per humilem conversationem fuerit finitus, et carnis hujus naturalis quidem, sed fere intolerabilis fervor fuerit vigiliis et jejuniis laboribusque consumptus, et digna cordis contritione, et oris confessione et operis satisfactione flagitia vel facinora commissa defecerint, tunc certe, istis taliter fugientibus et latentibus, praeparabitur solium Christi in misericordia, in quo sedet in tabernaculo David, id est in Ecclesia, quae adhuc peregrinatur in terra, in qua misericordia et veritas obviaverunt sibi, justitia et pax osculatae sunt. Ibi etiam judicat et quaerit judicium, judicans eos qui seipsos non judicant, et quaerens de nobis judicium nostrum, ne compellamur sentire suum, quia ipse reddet velociter quod justum est, retribuens unicuique secundum opera sua, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XXX. De eo quod ait: « Audivimus superbiam Moab, » usque: « Vocem cantantium abstuli (Isa. XVI) . »

Hactenus de his qui Moabiticae sapientiae et vanitati renuntiantes, Christi jugum suave et onus leve philosophicae superbiae praetulerunt, sanctus Isaias oraculum texuit: nunc contra eos qui propria superbia excaecati in erroris sui tenebris perduraverunt, sententiam dirigit prophetalem. Ait ergo: Audivimus superbiam Moab, superbus est valde. Quid philosophis illis superbius, qui ad ea quae de Christo divina creduntur, quasi ad coelum ascendere non valentes, ea vero quae de humanitate ejus asseruntur, quasi vile aliquid et terrenum dedignantes, in ventoso hoc aere inter coelum et terram, socii daemonum, pependerunt? Quid illis superbius, qui dicentes se sapientes esse, veram sapientiam contempserunt, elati, inflati, vultu irreligiosi, cultu superstitiosi? Superbia ejus, et arrogantia ejus, et indignatio ejus plus quam fortitudo ejus. Tria quaedam proposuit, superbiam, arrogantiam, indignationem. Superbia in corde, arrogantia in sermone, indignatio in actu notatur. Superbia arrogantiam parit; arrogantia indignationem. Ex superbia processit contemptus Christi, ex arrogantia blasphemia in Christum, ex indignatione disputatio contra Christum. In his autem nihil proficientibus philosophis, dentibus suis fremebant et tabescebant, et ad invicem dolebant et murmurabant. Et hoc est quod sequitur: Idcirco ululabit Moab ad Moab, universus ululabit. De hoc ululatu latius disputavimus, super loco, ubi scriptum est: Propter hoc expediti Moab ululabunt, anima ejus ululabit sibi. Universus Moab ululat ad universum, contra bonum pessimus, contra conversum adversus, contra humilem superbus. Potest praeterea per hunc ululatum dolor ille significari, quem illos in aeternum esse passuros non dubitamus. Unde propheta sanctos praedicatores alloquitur dicens: His qui laetantur super muros cocti lateris, loquimini plagas ejus. O praedicatores mei, loquimini plagas Moab, si forte videant et intelligant, et convertantur, et sanem eos. Loquimini autem his maxime qui laetantur super muros cocti lateris. Filii Adam quondam descendentes ab Oriente in campo Sennaar turrem inchoarunt, cujus altitudo ad coelum usque pertingeret; diluvii, si forte iterum demersisset, arceret periculum. Habebant autem lateres pro lapidibus, et pro caemento bitumen. Pharao quoque filios Israel, quos dura servitute premebat, lateritiis muris urbes aedificare coegit. At Salomon ex pretiosis lapidibus templum exstruxit, sic quadratis, sic sibi invicem conformatis, ut, cum parietibus insererentur, nec auditus sit in templo aut malleus tundens, aut securis incidens.

Revocate nunc oculos vestros, charissimi, ad lapides illos vivos, quos caementarii Salomonis nostri, scilicet doctores et pastores Ecclesiae, in hoc atrio illius Jerusalem coelestis, et correptionibus tundunt, et verberibus incidunt, et doctrina complanant, et moribus sibi ac fide conformant, et virtutibus quadrant, ut, de imis ad superiora translati, illius templi sacris parietibus inserantur, de quo cecinit sanctus David: Sanctum est templum tuum, mirabile in aequitate. Hi structores in eorum, quos coelo prospiciunt inserendos, plurimum delectantur profectu. Porro eorum magistri[ discipuli] a vero recedentes oriente in campo Sennaar, quod interpretatur fetor eorum, quasi in lata via, illa quae ducit ad mortem, in qua luxuria fetent, superbiae erigunt turrem; lateres quaerunt, qui de molli luto compacti in igne durantur, habentes quidem lapidum similitudinem, sed virtutem ignorantes. Talia sunt lutea corda carnalium, quae peccandi consuetudine et mentis obstinatione durantur, repellentes sagittas acutas, quibus ad debellandas urbes Moabiticas Christi milites armantur. De hujusmodi lateribus Pharao urbes construit et filios Israel, quos in servitutem redegerit, in luto et paleis desudare compellit. De talibus etiam lateribus sapientes hujus saeculi et perversorum dogmatum assertores, contra Christi Ecclesiam murum erexerunt, creantes sibi discipulos, qui et errorem defenderent obstinatius, et ea quae objicerentur subtilius propulsarent. Super itaque cocti lateris murum laetantur ipsi qui erigunt: quibus optimum est ut sancti praedicatores ipsius muri ruinas plagasque loquantur, ut timore corrigantur, qui securitate nimia periclitabantur. Ait ergo propheta: His qui laetantur super muros cocti lateris loquimini plagas ejus, quoniam suburbana Hesebon deserta erunt, et vinea Sabama. Hesebon interpretatur cogitationes. Convenienter autem dicitur vinea Sabama, quod interpretatur attollens altitudinem: inflabilem illam scientiam exprimens, de qua dicit Apostolus: Scientia inflat. Sequitur: Erraverunt in deserto. De flagellis vineae hoc dictum puto, errorum scilicet discipulis, qui videntes ubique sapientiam deseri saecularem, per diversas philosophorum sectas cogitatione et animo discurrentes, quasi per devia quaeque errantes, quam fugerent, quam tenerent, quam defenderent nesciebant. Sed domini gentium, sicut subsequenter ostenditur, transierunt mare, quia non solum ad mundi hujus sapientes, sed etiam ad omnes gentes, quae maris nomine figurantur, transeuntes, Christi eas jugo et doctrinae evangelicae subdiderunt. Ipsi quippe descenderunt mare in navibus, et facientes operationes in aquis multis, id est miracula in gentium populis, viderunt opera Domini, qualis videlicet in gentium conversione mutatio fuerit dexterae Excelsi, et mirabilia ejus in profundo, quibus tenebrosis hominum cordibus, ipsis foris plantantibus et rigantibus, interius incrementum praestiterit gratia Christi.

Eia, fratres charissimi, quam multi sanctorum cernentes tantam ingenii subtilitatem, tantam in rebus humanis sensus vivacitatem perditum iri, qua pietate commoti sunt, qua compassione soluti, quot pro eis fuderunt lacrymas misericordia affecti! Verum hanc affectionem operari in eis Spiritum sanctum quis dubitet? Hoc est quod per sanctum Isaiam ipse prosequitur, dicens: Super hoc plorabo in fletu Jazer vineam Sabama.-- Quid oremus, ait Paulus, sicut oportet, nescimus; sed ipse Spiritus pro nobis interpellat gemitibus inenarrabilibus. Dicitur itaque plorare Spiritus sanctus Jazer, id est vim et fortitudinem scientiae saecularis, et vineam Sabama, errantium videlicet multitudinem, quia sanctos ob desiderium salutis eorum, vel ob perditionis illorum dolorem, gementes facit et flentes, quamvis ipse propheta vel in suam, vel in sanctorum personam hoc dixisse potuerit. Unde sequitur. Inebriabo te lacryma mea, Hesebon et Eleale. Lacryma dixit, id est lacrymis, singularem numerum ponens pro plurali, sicut illud est in Psalmo: Dixit et venit locusta et bruchus. Itaque ploratu, fletu lacrymisque sanctorum illi inebriantur, qui luctu precibusque eorum ab errore vitiisque conversi, et salubri quadam mentis alienatione quae retro sunt obliviscuntur, et se in ea quae ante sunt extendentes, deficiunt ab eo, quod erant; et incipiunt esse quod non erant. Haec ebrietas spiritualis in cogitationibus fit, quibus mens de imis ad superiora, ad virtutes de vitiis quodam spiritus fervore conscendit. Heseba quippe cogitationes, Eleale vero ascensio interpretatur; cogitationibus enim ascendimus et descendimus. Descendimus recordatione in imaginationem, imaginatione in delectationem, delectatione in consensum, consensu in actum. Cui cum se mens vitiosa consuetudine subdiderit, titubat et movetur ut ebrius, et ejus omnis honestas devoratur. Si vero primum cogitationes vestras sanctificaverit Spiritus, et sacra ejus inspiratione, mens quasi ex spiritali quadam seminis infusione, Dei timorem conceperit, inde ascendet ad pietatem, de pietate ad scientiam, de scientia ad fortitudinem, inde ad consilium, et sic ad intellectum, ut tandem ad sapientiam perveniens, inebrietur ab ubertate domus Domini Dei, et torrente voluptatis ejus potetur. Unde ebrietas ista provenerit, manifestat, cum subjungit: Quoniam super vindemiam tuam, et super messem tuam vox calcantium irruit. Vindemia et messis idem significant. Habes Dominum in Evangelio ad discipulos suos loquentem: Messis quidem multa, sed operarii pauci. Rogate ergo Dominum messis, ut mittat operarios suos in messem suam. Istorum operariorum vox super vindemiam, et super messem Moab irruit, quia apostolica evangelicaque praedicatio multos de saecularis sapientiae sectatoribus discipulos collegit. Hi sunt uvae spirituales, quas torculari passionis promendas, vel fruges quasi in area persecutionis terendas, et a paleis corporum exuendas, de agro vel vinea Domini gentium, sancti videlicet apostoli collegerunt. Qui profecto calcantes dicuntur, ob illam specialem calcandi virtutem, de qua Dominus in Evangelio: Ecce, inquit, dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones. Unde et cuilibet sancto dicit Propheta: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem. Sequitur:

Et auferetur laetitia et exsultatio de Carmelo. Carmelus mons est, et interpretatur circumcisio. Est autem circumcisio carnalis, circumcisio sensualis, circumcisio spiritualis. Circumcisio carnalis Judaeorum, sensualis philosophorum, sive haereticorum, spiritualis Christianorum. Judaeis unum membrum purgabatur; philosophus omnium sensuum munditia gloriabatur: Christianus ab omni inquinamento carnis emundatur. Itaque philosophorum circumcisio monti comparatur, propter mentis elationem: quorum mira abstinentia vel spectata continentia mundanae vanitati militabat. Omnia enim faciebant, ut viderentur ab hominibus. Duplici autem gaudio in illa sua continentia fruebantur, quia et interius sibi placentes, in seipsis non in Domino gloriabantur, et foris laudes hominum aucupantes, in eorum aestimatione delectabantur. Sed praedicantibus Christi discipulis, laetitia et exsultatio ablata est a Carmelo, quia tota illa eorum superstitio coepit esse contemptui. Unde exterior laetitia non habens cui inniteretur, evanuit, et interior exsultatio desiderato fructu destituta elanguit. Et in vineis non exsultabit neque jubilabit. Eadem est repetita sententia, nisi quod expressum est, hanc eorum exsultationem, sive jubilum, in vineis maxime personasse. In multitudine namque discipulorum positi, de contemptu mundi, de voluptatis dedecore, de corporis castigatione, magnifice disputabant, et inter disputandum vanissime tumebant, et mirantibus laudantibusque auditoribus quae dicebantur, et interiori jubilo et exteriori tympano jucundabantur. Quae omnia tuba evangelica personante sublata sunt. Ait ergo de Moab: In vineis non exsultabit, neque jubilabit. Et addidit: Et vinum in torculari non calcabit, qui calcare consueverat. Illi enim de Moab, qui in sapientiae suae torcularibus ad hoc desudabant, ut ab auditoribus eorum exprimeretur vinum perfidiae, de quo scriptum est: Fel draconum vinum eorum et venenum aspidum insanabile, in illa vinea jam non operantur; quam a pessimis ereptam Paterfamilias optimis jam commisit agricolis ut reddant ei fructum temporibus suis. Vocem calcantium abstulit. Metaphoram prosequitur. Vindemiantes sive calcantes, sive etiam metentes, cum frugum, sive uvarum arriserit copia, solent cum magna alacritate gestire, atque cantare, et interiorem laetitiam voce, plausu, saltu etiam, et diversa membrorum sinuatione exprimere. At ubi succisa vel direpta ab hostibus, vel grandinata, vel incensa fulminibus fuerit vinea, aut ager depopulatus, rarus messor, vel vindemiator apparet, et vix inveniens quod colligat, demisso capite, facie squalida moerens et flens incedit. Ita ergo errorum magistri, qui collectis undique discipulis in eorum multitudine, quasi in vinea sterili gloriabantur, buccis crepantibus et multifaria vanitate garrientibus, ab eis fidem dictorum exigebant, quam, ex uvis praematuris vinum perfidiae exprimentes, apostolis vero apostolorumque successoribus Dei Evangelium praedicantibus, cum eis jam vel nullus vel rarus esset auditor, et prae dolore moerebant et prae pudore tacebant. Gratias agamus, fratres, Domino Deo nostro qui stultam fecit sapientiam hujus mundi, et simplicitate piscatorum, prudentiam et sublimitatem evacuavit philosophorum, ut qui gloriatur in Domino glorietur; cui honor et gloria per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XXXI. De eodem capitulo moraliter exposito.

Eia, fratres, de quibus hesterna die allegorice disputavimus, hodie moraliter exponenda repetimus. Dixerat de his qui de vitiis ad Christum conversi, proficiunt in virum perfectum, quantum aliis a simili vanitate conversis solebant praestare solatii: Habitabunt, inquiens, apud te profugi mei, Moab; esto latibulum eorum a facie vastatoris. Et ecce plerosque respiciens pro collata sibi gratia superbire, ignorantes Dei justitiam, in se non in Domino gloriari, et suas arroganter jactitare virtutes, praesumptionem illorum satis eleganti exprobratu deridens, Audivimus, inquit, superbiam Moab, superbus est valde. Utinam, fratres, non inveniamur tales, qui in Eliu verba quotidie prorumpentes, quidquid videntur acquisisse virtutis, jactitando profligunt! Promittunt magna, fortia quaeque proponunt, ambulant in magnis et in mirabilibus super se, nihil sibi in operibus grave, nihil in Scripturis obscurum, nihil in actu difficile, ore tumido proloquentes. De quibus propheta subjungit: Superbia Moab et arrogantia ejus, et indignatio ejus, plusquam fortitudo ejus. Optime. Non aequat arrogans sermonibus opera, nec praesumptionem spiritus qua tumet interius, nec linguam magniloquam, qua semetipsum laudat exterius, typhum quo caeteris velut inferioribus indignans, se contendit cunctis evolasse superius, aliqua sequitur in sanctis operibus fortitudo. Idcirco ululabit Moab ad Moab. Ecce habes Moab et Moab. Moab cui dicitur: Habitabunt apud te profugi mei; Moab, de quo dicitur: Audivimus superbiam Moab. Primus humilis, alter superbus; primus de se praesumens, alter quidquid est Deo tribuens; primus opera sua vento vanitatis dispergens, secundus omnia bona sua in propriae conscientiae thesauro recondens; primus omnia faciens, ut videatur ab hominibus; secundus, ut solius Dei placeat obtutibus. Primus igitur Moab ululat ad secundum, quando per superbiae vitium in turpia quaeque demersus, suum illi cum moerore confitetur errorem. Ululat secundus ad primum, quando ejus plangens ruinam, suis eum gemitibus, monitisque provocat ad poenitentiam. Ita universus ululat, bonus et malus, humilis et superbus, conversus et aversus.

Igitur, fratres, non statim ejus laudanda est conversatio, cujus ignoratur intentio, quia si oculus tuus nequam fuerit, totum reliquum corpus tenebrosum erit. Quocirca propheta sanctus eorum compescit laetitiam, qui parum discrete arrogantes quosque magnificant, omnia quae de se ipsi jactitant, vera esse credentes: jubens eis qui saniori judicio ista dijudicant, ut eis, quanta mala sint arrogantibus ventura, denuntient. His, inquiens, qui laetantur super muros cocti lateris, loquimini plagas ejus. Murum cocti lateris superborum et arrogantium interioris hominis statum appellat: qui non ex quadris lapidibus, id est veris virtutibus compactus, stabile fundamentum sortitur, sed ex luto fetidae intentionis, falsis simulatisque virtutibus cupiditatis igne duratus, praefert speciem pietatis, sed virtutem ejus ignorat. Lutum est aurum, lutum est argentum, lutum est cujuslibet voluptatis expletio, lutum de homine hominis aestimatio, lutea proinde omnis quae circa haec versatur cogitatio: lutea omnis quae ad haec tendit intentio. Format tamen de his omnibus arrogans cogitationes in corde; coacervat honorum, voluptatum, divitiarum imagines, quibus cum se voluntas, intentioque tradiderit, omnia opera sua facit, ut videatur ab hominibus; ipsasque virtutum similitudines, in quibus nititur adipisci quod optat, ita desideriorum igne decoquit et obdurat, ut dura simul et aspera, ob pessimi hujus finis considerationem, sibi videantur esse facillima. Fiunt tales ad vigilias caeteris promptiores, ad opera manuum paratiores, vultu cunctis severiores, graviores in verbis, in jejuniis ferventiores. Indignantur infirmis, simplicibus detrahunt, tam magna fortiaque loquuntur, ut his qui minus sunt in his exercitati, omnibus eos aestiment sanctiores. Hi sunt qui laetantur super muros cocti lateris, quibus annuntiandae sunt plagae Moab. Sed jam ipsas plagas audiamus. Quoniam suburbana Hesebon deserta erunt, vinea Sabama. Hesebon significat cogitationes, Sabama attollens altitudinem. Hae sunt cogitationes, de quibus luteus ille murus compingitur, in quo innumerabilium affectionum coacervantur imagines. Est autem quasi urbs, ipsa quae de his cogitationibus formatur intentio; suburbana ipsa, quae secundum hanc intentionem fiunt, virtutes et opera. Quae profecto in superbo quolibet Dei adjutorio praesidioque deserta, etiam speciem boni, qua velata videbantur, amittent. Saepe enim cum superbus sua spe frustratus, suae caruit cupiditatis effectu, non se valens ulterius continere, in manifestam prorumpit malitiam: patiturque, quod per alium prophetam tali animae Dominus comminatur. Ecce ego nudabo te et apparebit ignominia tua. Deserta igitur erunt suburbana Hesebon, et deserta vinea Sabama. In Scripturis sacris legimus diversa esse genera vini. Est quippe vinum dilectionis, quo sanctus Noe inebriatus in figura Domini salvatoris abscondit fortia, et nudavit infirma: dormiens irridetur, vigilans illatam injuriam ulciscitur. Est vinum exsultationis, quo inebriatus est Lot, adeo quod Sodomitana evadens incendia, furtivo maculatur incendio. Est praeterea vinum sapientiae salutaris, quo fratres Joseph meridie ebriantur, quae de vinea Scripturarum expressa universam laetificat civitatem Dei. Habes et vinum amaritudinis, de quo Jeremias: Inebriavit me amaritudine inimicus meus. Porro de vino libidinis Scriptura non tacet, dicente Moyse: De vinea Sodomorum vinea eorum, etc.. Sed et vinum compunctionis Psalmista commemorat, Ostendisti, inquiens, populo tuo dura; potasti nos vino compunctionis. Est postremo vinum doctrinae evangelicae et apostolicae, vinum profecto novum, quod ab apotheca coelesti in apostolorum corda descendens, per universum orbem germinat virgines, et corda fidelium desiderio perfectionis inebriat.

Itaque superbus quis vel arrogans, ad vineam Scripturarum accedens, et inde diversarum sententiarum transferens plantas, in agro cordis sui collocat; et multis meditationibus colens, vineam sibi creat inflatilis cujusdam scientiae, ex qua sibi vinum exprimens, quaerit cui proferat spiritum suum, et ostendat sapientiam suam. Unde non immerito vinea haec vinea dicitur Sabama, id est extollens altitudinem. Quidquid enim altum sapit qui ejusmodi est, non quiescit spiritus ejus, donec efferatur in publicum; ita ut modo quodam loquendi, et typho, nutibusque oculorum proclamare videatur. En venter meus, quasi mustum absque spiraculo, quod lagunculas novas dirumpit. Sed vinea haec deseritur, quando superbus fructu, quem de sua sperabat scientia, destitutus, et opera fastidit, et studium negligit: et ita tota ejus scientia marcescit. Sequitur: Domini gentium exciderunt flagella ejus. Principes gentium adversarias legimus fortitudines: Unde in Daniele, principem regni Persarum, principem regni Graecorum. Sicut illi igitur spiritus nequam gentibus illis, ob quaedam forte vitia, quibus eas suis suggestionibus maculari maxime delectantur, eorum domini et principes esse scribuntur, ita forte etiam alii spiritus aliarum gentium, antequam Domini Salvatoris fidem susceperint, verbi gratia Graecorum, Gallorum, Germanorum se dominos ac principes gloriantur. Hujusmodi gentium principes vel domini exciderunt flagella vineae Sabama, id est ramos, ex quibus botri procedunt, quando nequam spiritus meditationes, quibus ex vinea scientiae Scripturarum vinum doctrinae arrogans quilibet exprimere consuevit, falce suggestionum, immundarumque cogitationum, ab animo superbientis excludit. Quia vero bonis affectionibus vel cogitationibus pessimis quibusque succedentibus, aliquando etiam fides turbatur, in quo omnium virtutum fortitudo consistit, recte subjungitur: Usque ad Jazer pervenerunt. Jazer enim fortitudo eorum interpretatur. Cum enim nequam spiritus animam possederit captivatam, primum omnes virtutes excludit, et sic inserens vitia, etiam ejus fidem labefactare contendit. Sequitur.

Erraverunt in deserto, ubi erat urbs et suburbana, ubi vinea, ubi Jazer, ubi desertum, locus scilicet omni virtute vacuus, omni humore charitatis arefactus. Et sicut transiens per desertum, nec vineis, nec segetibus, nec domibus, nec muris impedientibus, liberis gressibus huc illucque vagatur; ita erronei spiritus animam, in qua fuerit vinea spiritualis excisa, et exclusis virtutibus fides conturbata, quasi desertum locum nullo obsistente securi perambulant, et in quolibet errore ebriam et vagabundam praecipitant. De principibus ergo vel Dominis gentium, qui vineae flagella succidunt, et usque ad Jazer pervenerunt, recte dicitur: Erraverunt in deserto. Et subjungitur: Propagines ejus relictae sunt. Metaphoram vineae prosequens, non solum eam in solitudinem asserit esse redactam, sed et propagines ejus, quae alias transferri possent et transplantari, asserit derelictas. Transierunt mare. Mare amaritudinem signat poenitentiae. Evenit autem ut post speciem sanctitatis, lapsus quis in barathrum turpitudinis primum contristetur, ploret, expavescat, judicet semetipsum, et damnet; erigat se super se, juret et statuat custodire judicia justitiae Dei, nunquam se repetiturum talia deliberet ac protestetur. Deinde, cum vel illectus concupiscentia, vel praeventus errore, vel vi diabolicae tentationis oppressus, nequitiam iterans vires dederit voluptati, minuitur affectus boni, materiaeque adjectione crescit ignis malitiae, donec victus consuetudine, desperationis incurrit abyssum; et sic praeceps fertur in mortem, ut nec timore compungi, nec pudore confundi, nec aliqua mentis amaritudine a flagitiorum suorum possit turpitudine revocari. De hujusmodi hominis affectibus et cogitationibus recte dicitur: Transierunt mare. Et adjecit propheta: Super hoc plorabo in fletu Jazer, vineam Sabama. Vox Christi est loquentis in Isaia. Ipse est qui videns civitatem Jerusalem, flevit super eam dicens: Quia si cognovisses et tu, quia venient dies in te, et coangustabunt te undique, et ad terram prosternent te, etc. Convenit evangelistae propheta. Videt quippe Christus civitatem pollentem honoribus, affluentem divitiis, deliciis luxuriantem extolli superbia, solvi laetitia. Futuram ejus calamitatem prospiciens, plorat ridentem, plangit exsultantem, quaeque sibi ventura fuerant nescientem. Videt et propheta animam suis in se virtutibus extollentem, et quanta sit in eis ruina postmodo futura prospiciens, tam in sua quam aliorum sanctorum persona, quibus haec ipsa saepe a Dei spiritu revelantur, plorat compatiendo: et cum prius ipsas vitiorum plagas quae eis fuerant infligendae, dinumerasset, Super hoc, inquit, plorabo in fletu Jazer vineam Sabama. Plorat duo propheta; Jazer et vineam Sabama. Plorat Jazer, id est tantam fortitudinem, qua prius mundo, sibi daemonique resistens anima, hominum judicio caeteris eminentior apparebat, uno superbiae vitio deperisse. Plorat et vineam Sabama, Sabama, id est doctrinam, quae multis poterat prodesse, si sub humilitatis umbraculo servaretur, jactantiae sarculo decisam, et redactam in solitudinem aruisse. Sequitur:

Inebriabo te lacryma mea, inquit, Hesebon et Eleale. Dolor vehemens multiplicat lacrymas, nec quidquam plangendum illamentatum reliquit. Inebriabo te, inquit, lacryma mea, Hesebon et Eleale. Iste dolens, iste plorans, iste plangens inebriat. Evenit aliquando ut plerique ob elationis morbum in illicita quaeque prolapsi, si sanctos quoslibet sua scelera detestantes miseratione commotos perditionem suam pietatis affectu viderint deplorare, ad semetipsos reversi poeniteant de praeteritis, et vino compunctionis debriati amaritudinem pro voluptate, laborem pro requie, lacrymas amplectantur pro risu. Sed ille thesaurorum pietatis et misericordiae, qui Christi latebant in pectore, conscius, de discipulo furem, de Christiano latronem, post Ecclesiae secreta mysteria perniciosissimum homicidam, inebriatus charitate etiam ad secreta usque solitudinis insectatus, et ipsum inebriatum poenitentia, membris Christi, a quibus fuerat avulsus, restituit. Alloquitur igitur propheta Hesebon et Eleale, id est perversi cujuslibet cogitationem et elationem, ut sicut ipse inebriatus est charitate propter eorum perditionem, ita ipse inebriatur compunctione. Deinde doloris sui causam prosecutus adjunxit. Quoniam super vindemiam tuam, vox calcantium irruit. Tempore messis et vindemiae annui laboris fructus percipiuntur. Calcantes nequam spiritus dicuntur, qui tempore, quo anima vanitate delusa, quae omnia facit in superbia et hypocrisi, operum suorum se fructum percipere credit, supervenientes cum clamore irruunt in eam: et vinum quod ob virtutum similitudinem a sanctis angelis regnis coelestibus putabatur inferendum, ab ea ad suam crudelitatem pascendam extorquent. Et auferetur, inquit, laetitia et exsultatio de Carmelo. Carmelus circumcisionem significat, circumcisio continentiam. Quicunque autem hominum aestimatione pascuntur, maxime solent et de servata castitate gestire; sed tempore messis et vindemiae, cum omnia viderint ob intentionis perversitatem merito carere virtutis, dolor et tristitia exsultationi laetitiaeque succedunt. Unde sequitur: Et in vineis non exsultabit, neque jubilabit. Quis? Moab nimirum, qui in vineis scientiae de quibus satis superius egimus, et interius exsultare, et exterius jubilare consueverat. Et adjungit Propheta: Vinum in torculari non calcabit, qui calcare consueverat, vocem calcantium abstuli. Hoc in loco calcantes, qui ex uvis vineae hujus vinum exprimere solebant, eos significat, qui ex scientia arrogantium aliquid sibi consueverant mutuare, qui et cum ipsis doctoribus suis in ea gloriari et quasi celeuma cantare dulce habebant. Itaque talibus magistris pereuntibus, omnia eorum gaudia aeterno damnanda silentio propheta minatur. Haec succincte, fratres, transcurrimus; ut omnia quae die hesterna sub allegorica, vel prophetica complanatione uno sermone enucleavimus, uno nihilominus sermone moraliter disserta intelligibiliora redderemus. Reparemus nunc sensum silentio, et modicum id quod de onere Moab restat, inspiciendum die crastina pertractemus, ad laudem et gloriam Domini nostri Jesu Christi, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

SERMO XXXII. De eo quod scriptum est; « Venter meus ad Moab sonabit (Isa. XVI) , » usque ad finem oneris Moab.

Processimus, fratres, in onere Moab usque ad citharam, cui ventrem suum sanctus Isaias, vel qui in eo loquitur Christus, credidit comparandum. Super hoc, inquit, venter meus ad Moab quasi cithara sonabit. Sermonis hujus principium, cum illius est fine continuandum, quem de futurorum vaticinio nudiustertius vobiscum habuimus; ubi a mundi sapientibus, qui per Moab prophetice exprimuntur, Christi Evangelio coruscante, ob multorum conversionem, omnem diximus ablatam esse laetitiam. Et nunc super hoc, inquit, venter meus ad Moab quasi cithara sonabit. Vox prophetae est, vel Christi loquentis in propheta. Super hoc, inquit, quod dixi de Moab, de conversione ejus, de depressione ejus, vel de damnatione ejus, super hoc, inquit, venter meus ad Moab quasi cithara sonabit. Venter Christi sancta dici potest Ecclesia, in ventre enim viscera continentur. Ibi cor, vitalem motum universo corpori praestans; ibi hepar, calorem corporis nutriens, et vitalem sanguinem per omnia membra diffundens; ibi caetera intestina, singula singulis officiis ad nutrimentum corporis deputata. Ita in Ecclesia Dominus ordinavit alios quidem apostolos, alios autem prophetas, quosdam autem pastores et doctores, in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. In cithara quoque cum multae sint chordae, et unaquaeque proprium habeat sonum, ita tamen omnes certis proportionibus et numerorum rationibus disponuntur, ut in unam concordiam omnes conveniant, et pulcherrimus sonus fiat unus de omnibus. Ita ergo, cum in Ecclesia Christi diversi gradus, et diversi sint ordines, diversa insuper habeant dona virtutum, omnia tamen in una charitate fundantur, per quam unum pulcherrimum sonum de multis virtutibus disputando componunt. Per ventrem etiam Dei, sacra Scriptura potest intelligi, in qua secreta ipsius, quasi in ventre viscera continentur. Ibi diversae sententiae, praecepta diversa, in una fidei ratione convenientes, dulcissimam quamdam melodiam ad fidelium corda, simul ac aures emittunt. Dicit ergo: Super hoc venter meus ad Moab quasi cithara sonabit. Super his omnibus, quae dicta sunt contra Moab, id est contra sapientes mundi, sancta Ecclesia pulcherrimum et concordissimum sonum praedicationis emisit, nunc docendo, nunc monendo, nunc increpando, nunc blandiendo, nunc omnia dialecticae artis argumenta, philosophicae scilicet sectae firmamenta, quasi murum cocti lateris validissimis rationibus debellando. Quod enim ait: Et viscera mea ad murum cocti lateris, ejusdem sententiae est repetitio. Quia tamen superius exposuimus, Moab duobus modis dici, secundum quorumdam videlicet conversionem, et secundum quorumdam aversionem, videtur exposuisse de quo Moab locutus sit, illo nimirum, qui instar muri ad vocem praedicatorum obduruit. Ideo, inquit, viscera mea sonabunt ad murum cocti lateris.

Habet praeterea ventrem sanctus quilibet spiritualem; sicut ait Jeremias: Ventrem meum, ventrem meum doleo: sensus cordis mei conturbati sunt. Sicut ea quae ventris clauduntur ergastulo, ab omnium oculis scientiaque celantur; sic nemo scit quid agatur in homine, nisi conscientia ipsius hominis, quae in ipso est. Felix anima, in qua instar chordarum citharae omnia composita sunt et ordinata ubi virtutes virtutibus conveniunt, et exterioribus interiora respondent. Sunt autem virtutes quasi chordae spirituales, quae inter duo ligna, superius scilicet et inferius extensae, crucis mysterium praefigurant. Prima omnium chorda est temperantia, per quam homo mortificans membra sua quae sunt super terram, omnia Christo configit. Haec chorda profundo crucis infixa est, ut inchoans a timore gravem sonum confessionis et compunctionis emittat. Secunda justitia a parte superiori crucem tangit, ut reddens unicuique quod suum est, in acutissimam charitatis vocem erumpat. Et chorda prudentiae e traverso ligno crucis inter alias duas consistens, unius subtilitatem et alterius gravitatem discretionis suavi sono contemperat. Porro chorda quarta, quae dicitur fortitudo, longitudinem crucis amplectitur, caeteris subsistendi praestans virtutem, et gratum patientiae sonum emittens. Verum singulas has plures e latere virtutum chordae comitantur, et in multarum chordarum diversitatibus, certis spiritualium numerorum rationibus unam harmoniam componunt. Moab igitur, qui interpretatur de patre, sicut jam saepe diximus, naturalem, quae membris nostris inserta est, secundum leges tropologicas, corruptionem, vel eos qui secundum eam vivunt, significat. Tunc proinde ad Moab venter prophetae instar citharae sonat, quando aliquis perfectus lubrico cuilibet virtutum concordiam suadet, et discordiam vitiorum, opponens frugalitatem luxuriae, patientiam irae, pudicitiam libidini, charitatem cupidini. Sed et unusquisque nostrum cum in se viderit Moab nefandum extollere caput, et membra omnia naturalis corruptelae lege concutere, tangat citharam, et stimulos ejus meditatione vel imitatione Domini passionis obtundat, et lateritium murum vitiorum, qui in usum consuetudinis obduruit, crucis virtute prosternat. Huic profecto vox ista convenienter aptatur. Venter meus ad Moab, quasi cithara sonabit, et viscera mea ad murum cocti lateris. Haec est cithara David, cujus sanctissimus sonus fugat daemones, iram mitigat, exstinguit libidinem. Felix, felix, qui omnia interiora sua quasi ventris viscera cruci dedicat, et adversus carnis concupiscentias intonans dicit cum Propheta: Benedic, anima mea, Domino, et omnia interiora mea nomen sanctum ejus! Sequitur.

Et erit, cum apparuerit, quod laboravit Moab in excelsis suis. Tunc certe apparuit quam frustra laboravit Moab, quando debellatus a viris ecclesiasticis hujus saeculi sapientibus, aliis conversis, totus inanis et vacuus apparuit, impleto hoc quod scriptum est: Ubi sapiens, ubi scriba, ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne Deus stultam fecit sapientiam hujus mundi? Unde et praemisit: Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo. Et pulchre satis in excelsis suis, inquit. Semper enim philosophi se et sublimia loqui et agere perfecta gloriantur. Quae profecto vanitas non parvum eis laborem indixit, cum contra evangelicam apostolicamque doctrinam totis viribus niterentur. Sed hujus laboris quis finis? Et erit, inquit, cum apparuerit Moab, quod laboravit in excelsis suis, id est cum viderent sapientes mundi se frustra adversus Ecclesiam desudasse, et excellentiam dogmatum suorum simplicitate fidei corruisse, ad preces se lacrymasque converterunt, quia daemonum, quos deos putabant, exspectabant suffragium; quorum sancta venerabantur. Ait ergo: Ingredietur ad sancta sua, ut obsecret; et non valebit. Deficientibus quippe argumentis, et omni scientia extollente se adversus scientiam Dei, destructa, tentant obsecrationibus et praestigiis, exsecrabilibusque mysteriis daemoniorum, resistere Spiritui sancto, divinum labefactare propositum. Sed nihil proficit haec illorum male cauta prudentia, quia jam in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Sed et hi, qui Moabiticae corruptioni se dederunt, cum explendis voluptatibus multum operae et multum temporis insumpserint, finis omnium indicat quam frustra, ut inique agerent, laboraverunt. Sed, cum fatuae virgines, quae in excelsis suis, superbia scilicet et magnitudine cordis, sine oleo lampades portarent, cum exstinctis omnibus ab olei venditoribus nihil solatii recepissent, quasi revertentes ad sancta, preces porrigunt, dicentes: Domine, Domine, aperi nobis. Sed quam nihil hac obsecratione profecerunt, terribilis illa responsio declarat: Amen, dico vobis, nescio vos. Exhinc propheta oneri finem ponens, Hoc verbum, inquit, quod locutus est Dominus ex tunc ad Moab. Totum illud quod de Moab, vel ad Moab declaraverat verbum appellat sermo divinus. Respondet autem finis principio; sic quippe coepit: Onus Moab. Ex tunc ergo, id est a tempore quo coepit loqui de Moab, omnia haec locutus est. Ostendit propheta, firmum et verum esse quod dixerat, nec erroneo spiritu sicut Montanus delirat, quid loqueretur ignorasse, sed Dei repletum Spiritu intellecta vaticinasse. Qua sententia non inconvenienter inserta, ea quae de onere Moab prophetaverat, quibus fuerant complenda temporibus mystico sermone declarat, dicens: Et nunc locutus est Dominus, dicens: In tribus annis quasi anni mercenarii auferetur gloria Moab super populo multo.

Tria tempora Ecclesiae describit sermo propheticus, vocationis, probationis, consolationis. Vocata est apostolorum praedicatione, probata est martyrum persecutione, consolata principum conversione. In his tribus temporibus, quasi in tribus annis, ablata est gloria Moab super omni populo multo. Tempore quippe vocationis gloriosi adhuc philosophi videbantur, quando vix perversissima eorum doctrina a viris catholicis fuerat attentata. At tempore, quo sanctorum patientia multis tentationibus probabatur; tanto videbatur eorum gloria major, quanto fides Christi videbatur expressior. At, ubi reges saeculi, salutari fide suscepta, Ecclesiam Christi altius extulerunt, ablata est gloria eorum desuper omni populo multo, illo scilicet, qui eorum errore fuerat deceptus. Dicuntur autem hi anni mercenarii, quia sicut mercenarius praestolatur finem anni, ac mercedis desiderio omne tempus longum existimat; ita sapientes hujus mundi his tribus temporibus, quasi tribus annis, de die in diem destructum iri doctrinam catholicam exspectabant. Unde immundorum spirituum oraculis falsi, certum numerum annorum, quem excedere fidem Christi non posse mentiebantur, construere praesumpserunt. Sequitur: Et relinquetur in eo sicut racemus parvus et modicus, nequaquam multus. Cum fuerit finita vindemia, sicut rarus in vinea reperitur racemus, ita multis ab illa sapientia saeculari ecclesiastica falce succisis, vix quisquam, qui eam profiteatur, his jam temporibus reperitur.

Sed, ut ad nos, fratres charissimi, redeamus, consideremus illum qui in nobis insertus est Moab, illam scilicet quam ex patre contraximus corruptionem, ipsiusque auctorem et incentorem diabolum. Est autem in unoquoque cogitationum, affectionum et delectationum populus multus; quibus se Moab dominari, quandiu suggestionibus ejus mens illecta consenserit, gloriatur. Sed in tribus annis, quasi anni mercenarii, auferetur gloria Moab super omni populo multo. Habemus enim quasi tres annos, tres profectuum status, conversionis, purgationis, contemplationis. Primus in dolore, secundus in timore, tertius in dilectione. Initium igitur nostrae conversionis, quasi primi anni exordium est, ut voluntas mutetur; deinde ut consuetudo pessima superetur, et sic quod malum est deseratur, et quod bonum est appetatur. Et hic annus primus, in quo non parum adhuc Moab gloriatur, cum ejus suggestione plerumque et voluntas tepescat, consuetudo praevaleat, et malum, quod contra propositum ingeritur, obrepat, et bonum, quod appetit mens, perficere non inveniat. Minuitur sane gloria ejus, cum homo perfecte conversus ad Dominum, init cum vitiis singulare certamen, secundum ingrediens annum, satagit quantum potest ut Moabitica corruptio, quasi vetus inolitum minuatur, et novum insolitum augeatur. Habet et in hoc anno aliquam gloriam Moab, quoniam licet non possit pugnantem expugnare, vulneret tamen aliquando, necesse est, etiam optime repugnantem. In hoc anno mens spiritualibus exercitiis purgata, ad coelestem contemplationem, et ad Scripturarum transit meditationem. Tunc ei incipit virtus dulcescere vilescere vitium, et ex quadam dilectionis infusione gustat quam dulcis est Dominus. Tunc auferetur gloria Moab super omni populo multo, cum quidquid dilectionis immundae in affectionibus nostris, cogitationibusque resedit, novae dulcedinis experientia evacuatur. Relinquitur tamen sicut racemus parvus et modicus, lex scilicet illa in membris nostris, repugnans legi mentis nostrae. Sicut enim vastata vinea, rarus in ea reperitur racemus, ita vitiorum multitudine debilitata, ille necesse est inevitabilis motus resideat, quem plerumque et infantes sustinent, et senes vitare non possunt. Porro necessarii dicuntur hi anni; quia, sicut mercenarius ad mercedem suspirat, sic et quilibet converti desiderans, quandiu impossibilitatem sustinuerit continendi, miro aestuat desiderio, ipsam castitatis possibilitatem, quasi hujus laboris sui fructum, exspectans. Sed et purgationis suae sollicitus, quandiu vitiis impugnatur, miro modo a tentationibus absolvi gestiens, requiem illa pro mercede copiosissima praestolatur. Postremo, etiam ipsam naturalem corruptionem fastidiens, rore pudicitiae ex omni parte perfundi, omniumque virtutum suavitate impinguari, aestuanti pectore affectat. Possunt etiam per Moab hypocritae designari: quos in occultis Moabitica corruptio polluit, in manifesto ficta quaedam honestas extollit. Horum anni mercenarii anni sunt, quia omnia faciunt, ut videantur ab hominibus; audituri a Domino: Quia receperunt mercedem suam. Sed, cum tres anni transierint, quorum primus est in hac vita, secundus post mortem, tertius vero post resurrectionem, tunc profecto auferetur omnis gloria eorum: quando deficiente oleo, et a vendentibus non impetrato, audient a sponso: Amen dico vobis, nescio vos. His igitur, fratres, de tribus oneribus Babylonis, Philisthiim, Moab, utcunque digestis, stylum suspendo; volens ea, quae dicta vel scripta sunt, ad ejus referre examen, quem in verborum meorum judicem correptoremque delegi; sanctum dico G. Lundoniensem episcopum: pro cujus arbitrio vel haec ipsa delere, vel hic subsistere, vel ultra progredi proposui. Interim aliquid meditabimur, quod utile erit et jucundum, ad vestram aedificationem et aliorum: quod nobis praestare dignetur, qui vivit et gloriatur per omnia saecula saeculorum. Amen.