Anselmus Laudunensis et schola; Glossa ordinaria-1117
Expositio in XX primos Psalmos
Psal 1
Choose a text
More by Anselmus Laudunensis et schola; Glossa ordinaria
—
9003 Exinxxp
1
PEZII MONITUM PRAEVIUM.
1
« Apud Augienses nostros occurrit Walafridi abbatis Expositio in psalmos septuaginta sex, incipiens a primo in hunc modum: Omnis Scriptura divinitus inspirata Veteris ac Novi Testamenti ad imitationem Mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi, etc., tomus alter amissus videtur.» Huc usque Joannes Mabillonius tom. IV Analectorum, pag. 633. Cujus auctoritatem secutus nullam non operam apud clarissimos Augienses nostros dedi, ut hanc Walafridi sui viri saeculo IX doctrina et virtute longe celeberrimi Expositionem, e tenebris erutam, benevole mecum communicarent. Qua in re viros doctos et diligentes eo indulgentiores ac promptiores habui, quo certiorem spem conceperunt futurum ut eo labore suo non nihil catholicae Ecclesiae commodaretur. Itaque integram omnium septuaginta sex psalmorum Expositionem, scite ac emendate descriptam, curante rem omnem cl. ac eruditissimo D. P. Aproniano Hueber. priore Mereraugiensi, ad me miserunt, qui celerem ejus in meo Thesauro editionem amicis addixeram. Nec sententiam unquam mutassem, nisi opere probe discusso deprehendissem nucleum et medullam Walafridianae commentationis jam pridem in Glossa ordinaria, quae itidem Walafridum Strabum auctorem habet, eruditis exhibitam fuisse. Ne igitur viris doctis, qui me aliunde in propinandis theologicis non nihil partiorem esse cupiunt, gravior essem, decrevi non nisi primorum viginti psalmorum expositionem, velut in reliqui operis specimen meo Thesauro inserere. Quod si qui viri eruditi majus ex hoc specimine discrimen inter Walafridianam psalmorum expositionem et ordinariam in eosdem Glossam animadverterint quam ego adverti, censerintque operae fore pretium, si eadem ratione reliquorum etiam psalmorum explanatio promulgetur: iis tanto promptius morem in sequentibus voluminibus geram, quanto aequius est, ne tantus Augiensium amicorum labor, communi commodo et usui destinatus, omnino depereat.
2.1
IN PSALMUM PRIMUM.
2.1
VERS. 1, 2.-- Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit: et in cathedra pestilentiae non sedit. Sed in lege Domini, etc.
2.2
Omnis Scriptura divinitus inspirata Veteris ac Novi Testamenti ad imitationem Mediatoris Dei et hominum, hominis Christi Jesu fideles invitat, ut per imitationem ad similitudinem ejus pervenire mereamur. Sicut ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur; et ubi sum ego, illic et minister meus erit. Ita apostolus atque evangelista Joannes: Charissimi, ait, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Sic ergo et hic primus psalmus docet credentes, ut auctorem et largitorem verae beatitudinis sequantur, declinando a malo, et faciendo bona, ut perveniant ad similitudinem ejus, et fiant tanquam lignum plantatum secus decursus aquarum.
2.3
Perfecte autem declinat a malo, qui nec delectatur in corde, nec agit in opere, nec alios docet, ut faciant. Hoc est enim non abire in consilio impiorum, nec stare in via peccatorum, nec sedere in cathedra pestilentiae; sed potius meditari in lege Domini, non necessitate, sed voluntate, sine cessatione, quod significat die ac nocte. Vel, sicut solet Scriptura, diem pro prosperis, et noctem pro adversis ponere: ut neque laetitia rerum temporalium, neque adversitas transitoriarum mentem sequentis Dominum avertat a meditatione divinae legis. Quae quantum sit necessaria, etiam ibi ostenditur, ubi Josue ministro et conscio legislatoris, qui legem primus et prime didicerat, Dominus praecepit, ut volumen legis non deserat, sed meditetur in illo diebus ac noctibus, ut dirigat viam suam, et intelligat cuncta quae ait.
2.4
Si autem apertius quis requirit quod sit consilium impiorum, multipliciter Scriptura loquitur, et maxime liber qui dicitur Sapientiae, ubi ait: Dixerunt impii apud se non recte cogitantes. Et post pauca: Venite, et fruamur bonis quae sunt, et utamur creatura tanquam in juventute celeriter. Et iterum: Opprimamus pauperem justum, nec veterani revereamur canos multi temporis, etc.
2.5
Via vero peccatorum est, de qua Psalmista alibi post talia subjungit: Haec via illorum scandalum ipsis. Et Dominus ait: Spatiosa via est quae ducit ad mortem. Cathedra autem pestilentiae perversam significat doctrinam, quae dupliciter fit: aut aperte ad scelera operum invitando, sicut Salomon in Parabolis ostendit dicens: Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis: si dixerint: Veni nobiscum, insidiemur sanguini, abscondamus tendiculas contra insontem frustra, etc. Aut in errorem inducendo, sicut ibi post aliqua sequitur, ubi et hanc cathedram sellam nominat dicens: Mulier stulta, et clamosa, plenaque illecebris, et nihil omnino sciens, sedit in foribus domus suae super sellam. Et post pauca: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior: quae absque dubio perversam significant doctrinam: haec namque omnia in tantum reprobi sectantur, et sectando divinae legis meditationem respuunt, et exsecrantur, ut, juxta Prophetam, odio habeant corripientem in porta, et loquentem perfecte abominentur, dicantque Deo: Recede a nobis, et scientiam viarum tuarum nolumus.
2.6
Hunc ordinem, quem hic primus psalmus ostendit, plenissime in brevi comprehendens, quae mala sint declinanda, et quae bona facienda, in multis locis sacra Scriptura servat: sicut illud est huic simile beati Jacobi apostoli dicentis: Abjicientes omnem immunditiam, et abundantiam malitiae, in mansuetudine suscipite insitum verbum, quod potest salvare animas vestras. Et iterum: Resistite diabolo, et fugiet a vobis: appropiate Domino, et appropiabit vobis. Quem etiam ordinem celeberrime tenet Ecclesia in sacramentis renascentium ex aqua et Spiritu sancto, ut prius abrenuntient diabolo, et omnibus pompis vel operibus ejus, et postea profiteantur credere se in Deum Patrem omnipotentem, et in Jesum Christum Filium ejus, et in Spiritum sanctum, et Ecclesiam catholicam, ac remissionem peccatorum; et sic tingantur aqua salutari, incorporenturque Ecclesiae( extra quam etiamsi quispiam supra dicta fecerit, salvus esse non poterit) ac membra ligni vitae effecti incipiant ad ejus similitudinem tendere. Quod beatus Paulus verbis subsequentibus consonans ostendit dicens: Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus: consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem, ut quomodo resurrexit Christus a mortuis per gloriam Patris: ita et nos in novitate ambulemus. Si enim complantati facti sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus.
2.7
VERS. 3.-- Et erit tanquam, etc. Hoc lignum tempore passionis suae de semetipso ait: Si in viridi ligno haec faciunt, in arido quid fiet? Ad hoc lignum si praevaricator extenderit manum suam, et sumpserit de fructu ejus, vivet in aeternum. Quod et in Apocalypsi victori promittit dicens: Vincenti dabo edere de ligno vitae, quod est in paradiso Dei mei.
2.8
Decursum autem aquarum, aut Spiritum sanctum intellige, sicut Evangelista Dominum dixisse scribit: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Quod exponens subjungit dicens: Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum. Cujus opere facta est ipsa incarnatio Salvatoris, secundum quod Gabriel angelus de beata Dei genitrice Maria loquitur ad Joseph dicens: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam, quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est. Aut eloquia Scripturarum, quae praenuntiaverunt de adventu justi, futurasque in Christo passiones, et posteriores glorias, sicut ipse justus et justificans Dominus apostolis post resurrectionem suam loquitur dicens: Haec sunt verba quae locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum: quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et prophetis et psalmis de me. Et: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas, ut ex eis sumerent humorem vitalem, quem credentibus ministrarent, secundum quod Propheta illis promittit dicens: Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris. Nam quod divina eloquia aquarum nomine significentur, multis in locis eadem Scriptura testatur: de quibus unum est: Aqua profunda verba ex ore viri, et torrens redundans fons sapientiae.
2.9
Fructus autem et folia hujus ligni sunt, quae coepit Jesus facere et docere: de quo quidam discipulorum loquebantur: Qui fuit vir propheta potens in opere et sermone coram Deo et omni populo.
2.10
Quod vero ait in tempore suo, Apostolus exposuit dicens: Ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus: quae sunt fructus ligni.
2.11
Quodque subjungit: et folium ejus non defluet, verborum ejus immobilem significat firmitatem. Sic ipse ait: Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt.
2.12
De prosperitate autem factorum ejus et Pater per Isaiam promittit: Verbum meum, quod egredietur de ore meo, non revertetur ad me vacuum: sed faciet quaecunque volui, et prosperabitur in his ad quae misi illud.
2.13
VERS. 4.-- Non sic impii, etc. Impii non sic, quemadmodum illi qui per imitationem in tantum ad similitudinem ligni vitae proficiunt, ut videndo beatitudinem et aeternitatem ejus, ipsi beati et aeterni sint, juxta quod Deus per Isaiam prophetam promittit dicens: Secundum dies enim ligni erunt dies populi mei.
2.14
Sed tanquam pulvis aridus et infecundus, ut pote alieni ab humore supra dictarum aquarum, projiciuntur a soliditate et stabilitate terrae in ventum praesentis, scilicet Ecclesiae et futurae, projectique existunt cibus serpentis, de quo scriptum est: Et serpenti pulvis panis ejus. Ventus autem ipse diabolus intelligitur, sicut scriptum est: Aquilo ventus durus. Nomine autem dexter vocatur, qui et spiritus dicitur fornicationis in propheta: et ab Apostolo nominatur spiritus, qui nunc operatur in filiis diffidentiae.
2.15
VERS. 5.-- Ideo non resurgent, etc. Si aliqua hic differentia accipienda est inter impios et peccatores, impii intelligendi sunt, de quibus Dominus dicit: Qui non credit in Filium, jam judicatus est. Peccatores vero, quibus Judex dicturus est: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. Qui resurgent quidem in judicio, sed non in concilio justorum, sicut Dominus per Ezechielem prophetam quibusdam comminatur dicens: In concilio populi mei non erunt, et in scriptura domus Israel non scribentur, nec in terram Israel ingredientur.
2.16
VERS. 6.-- Quoniam novit Dominus, etc. Novit, id est approbat, et laudans remunerat facta justorum: sicut per Salomonem dicturum se in judicio universali Ecclesiae promittit dicens: Date ei de fructu manuum suarum, et laudent eam in portis opera ejus. In portis videlicet, in ingressu regni coelestis: quae portae sive januae clauduntur fatuis virginibus, quae inter istos remanebunt, quorum iter peribit. Nam et quod perit, Dominus ignorare se dicit, et quod Dominus nescit, perit: sicut et praedictis virginibus fatuis, et illis, qui dicturi sunt: Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus? etc., ipse Judex responsurum se esse dicit. Amen dico vobis, nescio vos; vel: nunquam novi vos.
3.1
IN PSALMUM II.
3.1
VERS. 1.-- Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania, etc. Interrogatio est arguendi. Corripit enim populos propheta. Cur fremuerunt contra Dominum Salvatorem, cum causas iracundiae non haberent? Inania autem dicit meditatos, quia non impleverunt quod voluerunt ut Christus exstingueretur.
3.2
VERS. 2.-- Astiterunt reges, etc. Hoc de persecutoribus Domini dicitur, qui et in Actibus apostolorum commemorantur. Astiterunt autem non praesentiam significat, sed voluntatem.
3.3
VERS. 3.-- Dirumpamus vincula, etc. Quanquam possit et aliter, tamen aptius ex eorum persona accipitur, quos dixit inania meditatos, ut hoc sit dirumpamus vincula eorum, demus operam ut nos non alligent, neque imponatur nobis Christiana religio. Eorum autem, vel Dei Patris et Christi ejus, vel Christi et apostolorum.
3.4
VERS. 4.-- Qui habitat in coelis, etc. Repetita sententia est. Nam pro eo quod est, Qui habitat in coelis, subsequenter positum est: Dominus. Pro eo quod est, irridebit, subsequenter positum est, subsannabit. Nihil horum sapere oportet carnaliter, quasi aut buccis Deus irrideat, aut naso subsannet; sed ea vis accipienda est, quam dat sanctis suis, ut futura cernentes, id est nomen Christi, et dominationem pervagaturam in posteros, et universas gentes obtenturam, illos inania meditatos esse intelligant. Haec enim vis, qua ista praescita sunt, irrisio Dei est, et subsannatio. Coelos autem animas sanctas accipimus, per quas utique praescientes quid futurum sit, deridebit Deus et subsannabit.
3.5
VERS. 5.-- Tunc loquetur, etc. Iram et furorem Dei non perturbationem ejus oportet intelligi; sed vim, qua justissime vindicat subjecta sibi ad ministerium universa creatura. Quanquam possit ira Dei recte intelligi etiam ipsa mentis obscuratio, quae consequitur eos qui legem Dei transgrediuntur.
3.6
VERS. 6.-- Ego autem constitutus, etc. Sion speculationem quidam interpretantur, quam Ecclesiam debemus accipere, ubi quotidie intentio erigitur speculandae charitatis Dei. Quae mons etiam dicitur propter eminentiam et firmitatem.
3.7
VERS. 7.-- Dominus dixit ad me, etc. Potest ille dies in prophetia dictus videri, quo Jesus Christus secundum hominem natus est. Tamen quia hodie praesentiam significat, atque in aeternitate nec praeteritum quidquam quasi esse desierit, nec futurum, quasi nondum sit, potest etiam hodie sempiternam generationem virtutis et sapientiae Dei, qui est unigenitus Filius, fide sincerissima et catholica intelligi.
3.8
VERS. 8.-- Postula a me, etc. Ut scilicet gentes nomine Christiano copulentur, et ita a morte redimantur, ut possideantur a Deo.
3.9
VERS. 9.-- Reges eos in virga, etc. In virga ferrea, in inflexibili justitia, conterens in eis cupiditates terrenas, et veteris hominis lutulenta negotia.
3.10
VERS. 10.-- Et nunc, reges, etc. Et nunc, id est jam innovati: spiritales enim significantur, qui judicant terram: inferius enim nobis est quidquid judicamus: quidquid vero infra spiritalem hominem est, merito terra nominatur.
3.11
VERS. 11.-- Servite Domino, etc. Optime subjectum est, exsultate, ne ad miseriam valere videretur, quod dictum est, servite. Sed rursus ne idipsum vergeret geret in effusionem temeritatis, additum est, cum tremore, ut ad cautionem circumspectam valeret.
3.12
VERS. 12.-- Apprehendite disciplinam, etc. Intelligere, et erudiri, hoc est apprehendere disciplinam. In eo autem, quod dicitur, apprehendite, satis significatur praesidium quoddam atque munimentum esse adversus omnia quae obesse possent, nisi tanta cura apprehenderetur. Perire vero de via justa magna poena est, quae ab his formidatur qui aliquid dulcedinis justitiae perceperunt.
3.13
VERS. 13.-- Cum exarserit in brevi, etc. Id est cum vindicta venerit, quae impiis et peccatoribus praeparatur, non solum eos non attinget qui confidunt in Domino, sed etiam ad beatitudinem illis proficiet, ubi est bonorum omnium summa et cumulus. Quod autem positum est: in brevi, hoc significare arbitror, quia repentinum aliquid erit, cum hoc remotum et longe futurum peccatores existiment.
4.1
IN PSALMUM III.
4.1
VERS. 1.-- Psalmus David, cum fugeret a facie filii sui Absalom.
4.2
David, qui interpretatur manu fortis sive desiderabilis, significat Dominum nostrum Jesum Christum, cujus vox in hoc psalmo introducitur loquentis de passione et resurrectione sua. Absalom autem significat Judam proditorem, sive populum persecutorem. Nam et Judas adhuc inter apostolos erat, quando Dominus dixit: Non possunt filii sponsi jejunare, quandiu cum illis est sponsus. Et de populo per Moysen dicit: Filius primogenitus inter Israel. Veritas ergo fugit mentem Judae, vel persecutoris populi, cum eos illustrare non destitit. Vel sicut Evangelium narrat: Haec locutus est Jesus, et abiit, et abscondit se ab eis. Quod autem Absalom Patris pax interpretatur, bene intelligitur pacem Christum exhibuisse traditori suo, quamvis ille tam sceleratae cogitationis interno bello vastaretur: et populo persecutori tam placatus exstitit, ut pro illis Patrem exoraret dicens: Pater, ignosce illis, non enim sciunt quid faciunt.
4.3
VERS. 2.-- Domine, quid multiplicati sunt, etc. Tam scilicet multiplicati sunt, ut etiam de numero discipulorum non defuerit, qui numero accesserit persequentium.
4.4
VERS. 3.-- Multi dicunt, etc. Manifestum est quod nisi desperarent resurrecturum, non utique occiderent. Ergo nec Judas eum tradidisset, nisi ex eorum esset numero qui Christum contemnerent dicentes: Non est salus ipsi in Deo ejus.
4.5
VERS. 4.-- Tu autem, Domine, susceptor, etc. Gloriam suam Dominum dicit etiam ille, quem sic suscepit Dei verbum, ut simul cum eo Deus fieret. Caput autem mentem ipsam humanam hic accipiendam puto, quae ita adhaesit, et quodammodo coaluit excellenti supereminentiae Verbi hominem suscipientis, ut in tanta passionis humilitate non deponeretur.
4.6
Possunt haec et ex persona Ecclesiae accipi. Nam in illo homine et Ecclesia suscepta est a Verbo, quod caro factum est, et habitavit in nobis. Loquatur ergo simul Ecclesia, et caput ejus inter procellas persecutionum constituta per universum orbem terrarum: Domine, quid multiplicati sunt, etc., exaltato capite suo, qui primogenitus a mortuis ascendit in coelum.
4.7
VERS. 5.-- Voce mea ad Dominum, etc. Non corporis voce, quae cum strepitu verberati aeris promitur, sed voce cordis, quae hominibus silet, Deo autem sicut clamor sonat, cum sola anima, nihil carnis nihilque carnalium intentionum in oratione attrahens, loquitur Domino, ubi solus audit. Clamor autem etiam iste dicitur propter vim ipsius intentionis.
4.8
De monte vero Patrem exaudisse dicit, id est, de justitia sua. Justum enim erat ut innocentem occisum, et cui retributa sunt mala pro bonis, resuscitaret a mortuis, et digna persequentibus retribueret: Legimus enim: Justitia tua sicut montes Dei. Sed et Ecclesia exauditur de ipso monte, quod etiam caput ejus est, de quo Propheta dicit: Erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium.
4.9
VERS. 6.-- Ego dormivi, etc. Non incovenienter animadverti potest ego, ad significandum quod sua voluntate mortem sustinuit secundum illud: Propterea me Pater diligit, quoniam ego pono animam meam, et iterum sumam eam: nemo tollet eam a meipso. Bene autem accipitur: Ego dormivi et soporatus sum: ego me passioni permisi, et mors consecuta est. Ecclesiae quoque populo dicitur: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et continget te Christus, quoniam de peccatoribus assumptus est. Non timebo millia, etc. Non dormienti, non jacenti Deo dicitur, exsurge: sed moris divinarum Scripturarum est personae Dei tribuere, quod in nobis facit, non quidem ubique, sed ubi congruenter dici potest: vel ut ipse loqui dicatur, quando ejus dono loquuntur quique nuntii veritatis.
4.10
VERS. 7.-- Quoniam tu percussisti omnes, etc. Contrita sunt, id est in irritum perducta, verba peccatorum dilacerantium et maledicentium Filium Dei. Possunt et dentes peccatorum accipi principes peccatorum, quorum auctoritate quisque de societate recte viventium jam praeciditur, et quasi incorporatur male viventibus.
4.11
VERS. 8.-- Domini est salus, etc. Nemo ergo de se praesumat, quoniam Domini est salvos facere de morte peccati. Tu autem, Domine, benedic populum tuum de te salutem sperantem.
5.1
IN PSALMUM IV.
5.1
VERS. 2.-- Cum invocarem exaudivit me, etc. Deus justitiae meae, a quo est justitia mea, ab angustiis tristitiae in latitudinem gaudiorum me duxisti: Tribulatio enim et angustia in omnem animam hominis operantis malum. Qui autem dicit: Gaudemus in tribulationibus, scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem, spes autem non confundit; quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis, non habet cordis angustias, quamvis extrinsecus a persequentibus ingerantur. Vox autem ista aut Domini Jesu Christi est post resurrectionem suam: aut Ecclesiae credentis, et sperantis in eo: Miserere mei et exaudi, etc. Pia mater sibi miserandum esse dicit, si pro filiis ejus audiatur oratio, quoniam quidquid membris tribuitur, toti corpori sine dubitatione praestatur.
5.2
VERS. 3.-- Filii hominum, etc. Saltem usque in adventum Filii Dei vester error duraverit: quid ergo ultra gravi corde estis? quando habituri finem fallaciarum, si praesentiam veritatis non habetis? Cum enim sola veritas faciat beatos, ex qua vera sunt omnia, ut quid temporalium rerum amore detinemini, ut quid tanquam prima extrema sectamini, quod est vanitas et mendacium? Cupitis enim permanere vobiscum, quae omnia transeunt tanquam umbra.
5.3
VERS. 4.-- Et scitote quoniam, etc. Quem, nisi eum quem suscitavit ab inferis, et in coelo ad dexteram collocavit? Increpatur ergo genus humanum, ut ad eum se tandem ab hujus mundi amore convertant; et sicut gratulantur de illuminatione in hac vita, ita orandum sibi noverint pro requie post hanc vitam.
5.4
VERS. 5.-- Irascimini et nolite, etc. Duobus modis intelligi potest. Aut: Etiamsi irascimini, nolite peccare, id est etiamsi surgit motus animi, qui jam propter poenam peccati non est in potestate, saltem non ei consentiat ratio et mens, quae intus regenerata est secundum Deum, ut mente serviamus legi Dei, si adhuc carne servimus legi peccati. Aut: Agile poenitentiam, id est, irascimini vobis ipsis de praeteritis peccatis, et ulterius peccare desinite.
5.5
Quodque sequitur: quae dicitis in cordibus vestris, plena sententia est: quae dicitis in cordibus vestris, dicite, id est nolite esse populus, de quo dictum est: Labiis me honorant, cor autem eorum longe est a me. Cubicula autem ipsa sunt corda, de quibus et Dominus monet, ut intus oremus clausis ostiis.
5.6
VERS. 6.-- Sacrificate sacrificium, etc. Idem dicit in alio psalmo: Sacrificium Deo spiritus contribulatus. Quare non absurde hic accipitur ipsum esse sacrificium justitiae, quod fit per poenitentiam. Quid enim justius, quam ut suis quisque peccatis potius quam alienis irascatur, seque ipsum puniens mactet Deo? Vel certe sacrificium justitiae est opera justa post poenitentiam.
5.7
Multi autem sunt stulti, qui de ipsa futura vita, quae nobis promittitur, dubitant, vel desperant, qui saepe dicunt: Quis novit si vera sunt, aut quis venit ab inferis, ut ista nuntiaret?
5.8
VERS. 7.-- Signatum est super nos, etc. Hoc lumen est totum hominis et verum bonum, quod non oculis sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad similitudinem et imaginem Dei, quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Non ergo foris quaerenda est laetitia, sed intus, ubi signatum est lumen vultus Dei.
5.9
VERS. 8.-- A fructu frumenti, etc. Non vacat, quod additum est sui; est enim et frumentum et vinum et oleum Dei. Isti autem dediti temporalibus voluptatibus semper exardescunt cupiditatibus, nec satiari possunt: et multiplici atque aerumnosa cogitatione distenti, simplex bonum videre non sinuntur. Vir ergo fidelis exsultat et dicit:
5.10
VERS. 9.-- In pace in idipsum, etc. Recte enim speratur a talibus omnimoda mentis abalienatio a mortalibus rebus, et miseriarum saeculi hujus oblivio, quae nomine obdormitionis et somni decenter et prophetice significatur, ubi summa pax nullo tumultu interpolari potest. Sed hoc post hanc vitam sperandum est. Quapropter congruenter ultimum adnectit, et dicit:
5.11
VERS. 10.-- Quoniam tu, Domine, singulariter, etc. Bene ait, singulariter: potest enim referri adversus illos multos, qui multiplicati a fructu frumenti, vini, et olei sui, dicunt: Quis ostendit nobis bona? Perit enim haec multiplicitas, et singulariter tenetur in sanctis, de quibus dicitur: Multitudinis autem credentium erat anima et cor unum.
6.1
IN PSALMUM V.
6.1
VERS. 1.-- In finem pro ea quae veritatem consequitur, Psalmus David. Intelligitur Ecclesia, quae accipit haereditatem in vitam aeternam per Dominum nostrum Jesum Christum, ut possideat ipsum Deum, cui adhaerens beata sit, secundum illud: Dominus pars haereditatis meae. Quapropter vox Ecclesiae est vocatae ad haereditatem, et ut ipsa fiat haereditas Dei.
6.2
VERS. 2.-- Verba mea auribus percipe, etc. Bene ostendit quis iste sit clamor: quando quidem vox corporis auditur, spiritalis autem intelligitur.
6.3
VERS. 3.-- Intende voci, etc. Regem Filium solent appellare Scripturae. Secundum illud ergo quod dictum est: Per me itur ad Patrem, certe primo rex meus, et deinde Deus meus.
6.4
VERS. 4, 5.-- Quoniam ad te orabo, Domine, etc. Mane astabo, etc. Non ille es, inquit, qui possit videri ab eis, quorum ab oculis nox peccatorum nondum recessit. Peracta erroris mei nocte, et discedentibus tenebris, quas mihi peccatis meis feci, exaudies vocem meam.
6.5
Astabo autem, quid est nisi: non jacebo? Jacere vero est in terra quiescere, quod est a terrenis voluptatibus beatitudinem quaerere. Non est ergo inhaerendum terrenis, si volumus Deum videre, qui mundo corde conspicitur.
6.6
VERS. 6.-- Neque habitabit, etc. Id est non sic videbunt, ut haereant, quia mens eorum reverberatur luce veritatis propter tenebras peccatorum, quarum consuetudine fulgorem rectae intelligentiae sustinere non possunt.
6.7
VERS. 7.-- Odisti omnes qui operantur, etc. Illos odit, quos in se manere non sinit: non autem manent, qui eum sustinere non valent. Mendacium vero est veritati contrarium. Sed ne quis putet aliquam substantiam vel naturam veritati esse contrariam, intelligat, ad id quod non est, pertinere mendacium, non ad id quod est. Si enim hoc dicitur, quod est, verum dicitur: si autem hoc dicitur, quod non est, mendacium. Ideo incipit: Perdes eos, qui loquuntur mendacium, quia recedentes ab eo quod est, ad id quod non est declinant.
6.8
Virum sanguinum et dolosum, etc. Virum sanguinum operantem iniquitatem, dolosum autem diligentem mendacium intellige. Solent vero abominati dici exhaeredati. Hic autem psalmus pro ea est quae haereditatem consequitur, quae subjicit exsultationem spei suae dicens:
6.9
VERS. 8.-- Introibo in domum, etc. Introibo in domum tuam: tanquam lapis, credo, in aedificium dictum est. Quid enim aliud domus Dei, quam templum Dei est, de quo dictum est: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Cujus aedificii lapis angularis est ille quem suscepit coaeterna Patri virtus, et sapientia Dei.
6.10
Considerandum vero est quod non dixit: in templo, sed: ad templum: templum enim sanctum corpus Domini est Salvatoris, quod jure adorat Ecclesia: de quo ipse dixit: Solvite templum hoc. Addit vero: in timore tuo, quod magnum est praesidium procedentibus ad salutem.
6.11
VERS. 9.-- Domine, deduc me, etc. Nihil manifestius, quam id tempus eum commendare, quo proficit: hoc est enim iter, quod non terrarum locis peragitur, sed affectibus animorum. In conspectu tuo, inquit, viam meam, secundum quod et in oratione Dominica dicitur: Sanctificetur nomen tuum; non quo nobis orantibus sanctificetur, quod per se sanctum est; sed quo petamus, ut quod per naturam sui sanctum est, sanctificetur et in nobis. Ergo et nunc Propheta postulat ut via Dei, quae per se recta est, etiam sibi recta fiat.
6.12
VERS. 10.-- Quoniam non est in ore, etc. Quomodo potest esse in ore eorum veritas, quorum cor fallitur de peccato, et poena peccati?
6.13
VERS. 11.-- Sepulcrum, etc. Adulatores et haeretici sepulcra patentia dicuntur, quia cum ipsi sint mortui vitam non habendo veritatis, mortuos in se recipiunt, quos verbis mendacibus necant. Quod autem ait: Judica illos, Deus, non optat ut eveniat, sed cernit quid venturum sit.
6.14
Decidant, etc. Decidant accusantibus se cogitationibus suis, conscientia sua: et quia multum sunt impii, multum longe eos expelle ab illa haereditate, quae intelligendo et videndo Deo possidetur.
6.15
VERS. 12.-- Et laetentur, etc. Ipse ergo erit aeterna exsultatio, ceu templum Dei fiunt justi.
6.16
Et gloriabuntur, etc. Haec est benedictio: gloriari in Deo et habitari a Deo.
6.17
VERS. 13.-- Domine, ut scuto bonae voluntatis, etc. Bona voluntas Dei praecedit nostram voluntatem, ut peccatores vocet in poenitentiam. Et ipsa sunt arma, quibus expugnatur inimicus, contra quem dicitur: Quis accusabit adversus electos Dei? Et iterum: Si enim cum adhuc inimici essemus, Christus pro nobis mortuus est, multo magis reconciliati salvi erimus ab ira per ipsum. Hoc invictissimum scutum, quo pellitur inimicus, desperationem salutis suggerens multitudine tribulationum et tentationum.
7.1
IN PSALMUM VI.
7.1
VERS. 1.-- In finem in carminibus pro octava psalmus David. Potest dies judicii octavus intelligi, quod jam post finem hujus saeculi accepta aeterna vita. Tunc non erunt animae justorum obnoxiae temporibus. Et quoniam omnia tempora septem dierum justorum repetitione volvuntur, octavus forte ille dictus est, qui varietatem istam non habebit, qui meritis tribuens quod debetur, ad vitam aeternam sanctos transfert, impios vero damnat in aeternum. Quam damnationem metuens orat Ecclesia, dicens:
7.2
VERS. 2.-- Domine, ne in furore tuo, etc. In die judicii arguuntur, id est accusantur omnes, qui non habent fundamentum, quod est Christus. Corripiuntur autem, id est purgantur, qui huic fundamento superaedificant ligna, fenum, stipulam, et tamen salvi erunt quasi per ignem. Iste autem orat, ut in ira Domini nec damnetur, nec emendetur, sed ita hic perfecte sanetur, ut non solum mortem non timeat, sed nec urentis, aut secantis medici manus sustineat. Sequitur itaque et dicit:
7.3
VERS. 3.-- Miserere mei, Deus, etc. Id est firmamentum animae vel fortitudo: hoc enim ossa significant. Quapropter ad expositionem pertinet quod subditur:
7.4
VERS. 4.-- Et anima mea, etc. Quis non intelligat animam luctantem cum morbis suis, diu autem dilatam a medico, ut ei persuaderetur in quae mala peccando se praecipitaverit? Quod enim facile sanatur, non multum cavetur. Ex difficultate autem sanationis erit diligentior custodia receptae sanitatis.
7.5
VERS. 5.-- Convertere, Domine, etc. Convertens se orat, ut ad eum convertatur et Deus, sicut dictum est: Convertimini ad me, et convertar ad vos, dicit Dominus.
7.6
VERS. 6.-- Quoniam non est, etc. Intelligit nunc esse tempus conversionis, quia, cum ista vita transierit, non restat nisi retributio meritorum. Potest etiam illud intelligi, ut mortem vocet peccatum, quod contempta lege Dei committitur. In qua morte, hoc est, esse immemorem Dei, legem et praecepta contemnere, ut infernum dixerit caecitatem animi, quae peccantem, id est morientem excipit, et involvit. Ab ista morte et ab isto inferno tutam se praeberi anima deprecatur, dum molitur conversionem ad Dominum, et sentit difficultates. Quapropter contexit dicens:
7.7
VERS. 7.-- Laboravi, etc. Lectus est hoc in loco appellatus, ubi requiescit animus aeger et infirmus, id est in voluptate corporis et omni delectatione saeculari, quem lacrymis lavat, qui se ab illo conatur extrahere, et tanquam dies et noctes alterno affectu cogitur pati: ut, cum dicit: mente servio legi Dei, tanquam diem sentiat: rursus cum dicit: carne autem legi peccati, inclinetur in noctem, donec omnis nox transeat, et veniat unus dies, de quo dicitur: mane adstabo tibi. Hoc autem accipimus stratum, quod et lectum: quanquam rigabo amplius sit aliquid quam lavabo: quoniam potest aliquid in superficie lavari, rigatio vero ad interiora pertinet, quod significat fletum usque ad cordis intima.
7.8
VERS. 8.-- Turbatus est, etc. Propter iram Domini oculum cordis sui profitetur esse turbatum. Quid enim formidolosius quam illum irasci, qui, si non miseretur, exstinguit? Quodque subjungit, inveteravi inter omnes inimicos meos, invenit se omnibus vitiis esse vallatum, quae quoniam veteris vitae sunt, et veteris hominis, quo exuendi sumus ut induamur novo, recte dictum est: inveteravi. In omnibus autem inimicis meis, vel inter ipsa vitia dicit, vel inter homines, qui nolunt ad Deum converti. Nam et hi etiamsi nesciunt, etiamsi parcunt, tamen intentione contraria inimici sunt eis qui se ad Deum convertunt. Verum quia inane non potest esse, quod tam vehementer rogatur, qui fons est omnium misericordiarum, verissimeque dictum est: prope est Dominus obtritis corde, post tantas difficultates exauditam se anima pia significans( quam licet etiam Ecclesiam intelligere), vide quid adjungit:
7.9
VERS. 9.-- Discedite a me, etc. Vel in prophetia dictum est: Discessuri enim sunt, id est separabuntur a justis impii, cum judicii dies venerit: vel nunc, quia etiamsi pariter atque iisdem conventiculis continentur; tamen in area nuda jam grana separantur a paleis, quanquam inter paleas lateant.
7.10
Exaudivit Dominus, etc. Crebra ejusdem sententiae repetitio non quasi narrantis necessitatem, sed affectum exsultantis ostendit.
7.11
VERS. 10.-- Erubescant, etc. Hoc illo die implebitur, cum manifestata fuerint justorum praemia, et supplicia peccatorum. Nam usque adeo non erubescunt impii, ut nobis insultare non desinant.
7.12
Quanquam et illud hic accipi potest, ut jam, quia gementem et tam saepe diuque flentem Deus exaudivit, intelligatur liberata a peccatis orare etiam pro inimicis, ut de peccatis suis agant poenitentiam( quod sine confusione et conturbatione fieri non potet) et convertantur ad Dominum, erubescantque se in prioribus tenebris peccatorum gloriatos. Quod autem addit: valde velociter, aut ad optantis affectum, aut ad Christi potentiam referendum est, qui gentes, quae pro idolis suis persequebantur Ecclesiam, ad Evangelii fidem tanta temporum celeritate convertit.
8.1
IN PSALMUM VII.
8.1
Chusi interpretatur Aethiops, significat diabolum, vel Judam proditorem, seu populum Judaeorum, qui post acceptam beatitudinem ad peccatorum nigredinem sunt conversi. Qui etiam filius Jemini, hoc est: filius dexterae scribitur; qui licet vitio suo ceciderint tamen in natura sua boni a Deo creati sunt: hi enim adversus Christum et Ecclesiam in persecutione pari consensu conspiraverunt.
8.2
VERS. 1, 2.-- Domine Deus meus, in te speravi, etc. Ne quando rapiat, etc. Dicit Apostolus: Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret. Itaque cum diceret per pluralem numerum: salvum me fac ex omnibus persequentibus me, singularem postea intulit dicens: ne quando rapiat ut leo animam meam. Non enim ait: ne quando rapiant; tanquam cui non resistat jam perfecto nisi invidus diabolus, superato omni bello atque adversitate vitiorum. Quod autem subjungit: dum non est qui redimat, ita intelligendum, ne ille rapiat, dum tu non redimis neque salvum facis.
8.3
VERS. 4.-- Domine Deus meus, etc. Quod dicit: si feci istud, inferius quid sit exponit, cum ait: si est iniquitas in manibus meis.
8.4
VERS. 5.-- Si reddidi, etc. Non ait: si reddidi facientibus, sed retribuentibus mihi mala. Qui enim retribuit, jam aliquid acceperat. Majoris autem patientiae est nec ei mala rependere, qui acceptis beneficiis reddidit mala pro nobis, quam si nullo accepto beneficio nocere voluisset. Et bene addidit: decidam merito ab inimicis meis inanis. Inaniter enim se jactat, qui cum ipse homo sit, cupit se de homine vindicare: et cum superare hominem palam quaerit, occulte a diabolo superatur, inanis effectus vana et superba laetitia, quod quasi vinci non potuit. Intelligens ergo ista, ubi major fiat victoria, iram potius quam hominem vincit.
8.5
VERS. 6.-- Persequatur inimicus, etc. Inimicum nominat, quem superius leonem appellavit: ipse enim animam persequitur, et si deceperit, comprehendit, vitamque ejus conculcando terram facit, cibum videlicet suum. Non enim tantum leo, sed etiam serpens appellatus est, cui dictum est: terram manducabis. Gloriam quoque ejus in pulverem deducit, quem projicit ventus a facie terrae, quod est vana et inepta jactantia tanquam vento elatus pulveris globus.
8.6
VERS. 7.-- Exsurge, Domine, etc. Non adversus homines haec precatur, sed adversus diabolum et angelos ejus, quorum possessio peccatores atque impii homines sunt, quibus poena est, cum aufertur ab eis ista possessio, in qua dominari desiderant. Hanc poenam dicit iram Dei adversus diabolum, ut desinat possidere quos possidet. Quam possessionem dixit fines, ubi vult Deum exaltari potius, id est honorari et glorificari, quam diabolum, dum impii justificantur et migrant in templum Dei.
8.7
Exsurge, Domine Deus meus, etc. Quia humilitatem praecepisti, humilis appare, et tu prior imple quod praecepisti, ut exemplo tuo vincentes superbiam non possideantur a diabolo.
8.8
Synagoga autem populorum, id est credentium per ejus humilitatem multitudo, ita eum circumdedit, ut verissime diceretur: Caecitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium intraret.
8.9
VERS. 8.-- Et propter hanc, etc. Id est propter hanc congregationem regredere in altum, quod resurgendo et in coelum ascendendo fecisse intelligitur. Et bene prosequitur:
8.10
VERS. 9.-- Dominus judicat populos, etc. Quia inde venturus est judicare vivos et mortuos. Quapropter haec anima, quae perfecte orat, vide quemadmodum non timeat judicii diem, et vere desiderio dicat in oratione:
8.11
Judica me, Domine, etc. Illa est vera innocentia, quae nec inimico nocet. Itaque bene judicari se postulat secundum innocentiam suam, qui vere dicere potuit: si reddidi retribuentibus mihi mala. Quod autem addidit: super me, demonstrat idipsum, quod anima justa est: Et inquam, si lucerna ardens et lucens diceret: Judica me secundum flammam, quae super me est: id est non quae sum ego, sed qua fulgeo accensa de te.
8.12
VERS. 10.-- Consummetur nequitia, etc. Consummetur, inquit, perficiatur, id est perveniat ad summam nequitiam, ut possit istud jam venire judicium. Sed quoniam non solum dictum est sordibus: sordescat adhuc; sed etiam: justus justior fiat, adnectit et dicit: diriges justum, scrutans corda et renes Deus. Quomodo ergo dirigitur juste in tanta confusione simulationis, nisi dum scrutatur corda et renes Deus, videns omnium cogitationes, quae nomine cordis significatae sunt, et delectationes, quae nomine renium intelliguntur? Scrutans ergo cor nostrum, et prospiciens, non nos acquiescere carni et sanguini. sed delectari in Domino, dirigit justum in ipsa conscientia coram se, ubi nullus hominum videt, sed solus ille, qui prospicit, quid quisque cogitet, et quid quemque delectet.
8.13
VERS. 11.-- Justum adjutorium, etc. Justum auxilium est, quod jam justo tribuitur. Si enim medicinam exhibet, qua sanamur infirmi, quanto magis eam, qua custodiamur sani: quoniam, si cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est, quanto magis nunc justificati salvi erimus ab ira per ipsum. Ita fit, ut scrutans corda et renes Deus, et prospiciens in corde rectas cogitationes, in renibus nullas inferiores delectationes, justum auxilium praebeat rectis corde, ubi mundis cogitationibus supernae delectationes sociantur.
8.14
VERS. 12.-- Deus judex justus, etc. Justus, qui reddit unicuique secundum opera sua: fortis, qui etiam persecutores impios, cum sit potentissimus, pro nostra salute toleravit: patiens, qui ipsos, qui persecuti sunt, non statim post resurrectionem ad supplicium rapuit, sed sustinuit, ut se aliquando ad salutem ab illa impietate converterent. Non irascitur per singulos dies, quia adhuc sustinet servans ultimo judicio ultimam poenam.
8.15
VERS. 13, 14.-- Nisi conversi, etc. Et in eo paravit, etc. Secundo adventu veniens judicare vivos et mortuos Judex justus in manifesto splendore claritatis suae justis suis lumen et terrores impiis coruscabit. Arcum autem Scripturas sanctas appellat, ubi fortitudine Novi Testamenti, quasi nervo quodam duritia Veteris flexa et edomita est. Hinc tanquam sagittae emittuntur apostoli, vel divina praeconia jaculantur. Quas sagittas ardentibus effecit, quibus percussi, divino amore flagrarent. Vasa vero mortis vel haeretici intelliguntur, qui ex eodem arcu, id est ex eisdem scripturis in animas non charitate inflammandas, sed venenis perimendas insiliunt: quod non contigit, nisi pro meritis: et ob hoc divinae Providentiae etiam ista dispositio tribuenda est. Vel iidem apostoli, quia aliis sunt odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem.
8.16
VERS. 15.-- Ecce parturiit, etc. Unusquisque iniquus concepit dolorem, dum quid concupiscit illicitum: parturit injustitiam, cum desiderando meditatur: parit iniquitatem; quia peccatum, cum consummatum fuerit, generat mortem.
8.17
VERS. 16.-- Lacum aperuit, etc. Hoc est, quod in alio Psalmo dicitur: in operibus manuum suarum comprehensus est peccator.
8.18
VERS. 17.-- Convertetur dolor, etc. Recte erit iniquitas ejus super ipsum, cum se iniquitati suae sponte subdiderit: sicut et in alio Psalmo dicitur: iniquitates meae supergressae sunt caput meum; sicut onus grave, gravatae sunt super me.
8.19
VERS. 18.-- Confitebor Domino, etc. Non est ista confessio peccatorum, sed justitiae Dei, ita loquimur: Verus justus es, Domine, quando et justos sic protegis, ut per teipsum eos illumines: et peccatores sic ordinas, ut non tua, sed sua malitia puniantur.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).