Reader

V. COLLOQUIUM INTER CARDINALES ET ARCHIEPISCOPUM.

Haec est actio, quae celebrata est inter dominum Cantuariensem et regem Anglorum, inter Gisortium et Triam in praesentia cardinalium, Willelmi de Papia cardinalis presbyteri Sancti Petri ad Vincula, Odonis diaconi cardinalis Sancti Nicolai de carcere Tulliano.

Dominus Cantuariensis, in octavis beati Martini, advenit de Burgundia in regionem Wolcasinum ad Triam oppidum ad colloquium cardinalium qui a rege Anglorum a Cadomo occurrerent archiepiscopo ad Gisortium. Consederunt pariter inter Gisortium et Triam duo illi cardinales cum archiepiscopo Rotomagensi et multi alii ex parte regis: archiepiscopus quoque Cantuariensis sedis apostolicae tunc nuntiatus legatus et cum eo exsules ejus Joannes Salesberiensis cum Herberto de Boseham, Lombardus de Placentia, Alexander Wallensis, Gaufridus prior de Panteneia et Garinus canonicus, Robertus et Gilbertus canonici capellani Cantuariensis, Joannes Cantuariensis, Alanus, Ricardus, Henricus et multi alii. Coeperunt cardinales multa proponere de charitate domini papae et sollicitudine multa qua cruciabantur quotidie, pro procuranda pace et securitate domini papae, Cantuariensis et suorum. Inde de suo adventu de urbe Romana, et laboribus et periculis itineris sui quod fecerant, exeuntes ab urbe mense Martio jam medio et pervenientes in Northmanniam mense Novembrio; deinde de magnitudine regis Anglorum et de necessitate Ecclesiae Romanae, quae multa beneficia habere solebat de rege et regno ejus, quibus tunc carebat, occasione discordiae hujus. Deinde de malitia temporis, deinde de amore et beneficiis quibus rex Angliae providerat Cantuariensi, et de honore quem ei semper exhibuit. His subjunxerunt querelas et injurias, quibus rex a Cantuariensi se laesum esse conquerebatur, imponens ei inter caetera, quod ei excitaverat guerram regis Francorum: ad ultimum quaesierunt consilium: quomodo indignationem tanti principis placare possent, quia, inquiunt, sine multa humilitate et moderatione et magni honoris exhibitione, remedium tantis periculis adhiberi non poterit.

Haec autem dicebant consulto, ut animum ejus terroribus frangerent, vel ad indignationem provocarent: quo vel minus sapienter vel minus humiliter responderet. Dominus vero Cantuariensis in omni humilitate et mansuetudine spiritus, sereno vultu, radiantibus oculis, et rosea facie, lingua Latina, facundissime et disertissime primum gratias agit domino papae de charitate et sollicitudine quam habebat erga se et coexsules suos: mirante omni multitudine, quae aderat, super prudentiam et responsum ejus. Ad singula enim quae illi proposuerant, seriatim et eodem ordine respondet, rationibus veris et probabilibus, querelas regis evacuans et injurias Ecclesiae et damna intolerabilia patenter exponens. Et quia humilitatem et delationem honoris ab eo exigebant, respondit se libentissime omnem humilitatem exhibiturum, et honoris et reverentiae domino suo regi quantumcunque posset salvo honore Dei, et libertate Ecclesiae, et personae suae honestate et possessionibus ecclesiarum. Et si iis videretur aliquid adjiciendum, rogavit cardinales ut consilium darent, dicens se habere propositum acquiescendi salva libertate conditionis, professionis et ordinis. Responderunt illi se non venisse ut ei, sed ut eum consulerent et reconciliationis tentarent viam. Quaesierunt dehinc cardinales ab archiepiscopo, an in sua provincia vellet promittere observantiam consuetudinum Clarendoniae, id est Cleri- Damni: quibus, secundum quod rex eis persuaserat, muneribus magnis datis et majoribus promissis, reges Anglorum audierant usos fuisse antecessorum suorum archiepiscoporum temporibus: et sic sopitis omnibus querelis in gratiam redire et repetere sedem suam et administrationem et pacem sibi et suis. Ad haec respondit archiepiscopus, nullum praedecessorum suorum ab aliquo regum ad hanc professionem fuisse arctatum: neque se Deo auctore promissurum unquam ut observet consuetudines quae Dei legibus patenter adversantur: quae sedis apostolicae convellunt privilegium; quae Ecclesiae perimunt libertatem; quas dominus papa Senonis in illorum et multorum praesentia condemnavit:« Et ego, inquit, domini papae secutus auctoritatem, quasdam earumdem consuetudinum cum observatoribus suis anathematizavi, sicut in multis jam conciliis catholica Ecclesia fecisse dignoscitur. Ideo ipsum scriptum regiarum constitutionum quas apud Cleri- Damnum statuisse dignoscitur, cum pravitatibus quae in eo continentur in irritum duxi ac quassavi: praesertim eo quod non appellatur ad sedem apostolicam.»( Vide quae diximus in praefatione).